Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4: Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học cơ sở môn Tin học" do Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng biên soạn năm 2021 dưới sự chủ biên của TS. Trần Văn Hưng cùng nhóm tác giả chuyên gia sư phạm. Giáo trình thuộc hệ thống tài liệu bồi dưỡng thường xuyên theo Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (Chương trình ETEP), ban hành theo Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Trong cấu trúc đào tạo chuẩn hóa, Mô đun 4 đóng vai trò tích hợp và hiện thực hóa kết quả từ các mô đun tiên quyết: Mô đun 1 (Chương trình Giáo dục phổ thông 2018), Mô đun 2 (Phương pháp dạy học và giáo dục), và Mô đun 3 (Kiểm tra, đánh giá học sinh). Giáo trình tập trung trang bị cho học viên năng lực chuyển hóa các văn bản quản lý và chương trình tổng thể thành hệ thống kế hoạch hành động cụ thể ở cấp cơ sở giáo dục.

Mục tiêu học tập của tài liệu hướng đến việc giúp người học:

  • Khái quát hóa cơ sở lý luận và pháp lý về kế hoạch giáo dục nhà trường theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh cấp Trung học cơ sở (THCS).
  • Thiết lập hoàn chỉnh kế hoạch dạy học môn học và kế hoạch hoạt động giáo dục của tổ chuyên môn Tin học theo quy chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  • Thiết kế kế hoạch giáo dục cá nhân và kế hoạch bài dạy (giáo án) môn Tin học bảo đảm tiến trình sư phạm phát triển năng lực.
  • Phân tích, đánh giá kế hoạch bài dạy dựa trên các tiêu chí chuyên môn và xây dựng kế hoạch bồi dưỡng, hỗ trợ đồng nghiệp tại cơ sở.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo cách tiếp cận chức năng từ vĩ mô đến vi mô, gắn liền trực tiếp với khung quy định tại Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH và tiêu chuẩn đánh giá của Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu được cấu trúc thành 5 nội dung học tập cơ bản, vận hành theo trình tự phát triển từ quản trị hệ thống đến triển khai lớp học và hỗ trợ chuyên môn:

[Nội dung 1: KHGD Nhà trường] 
       ↓
[Nội dung 2: KHGD Tổ chuyên môn Tin học] 
       ↓
[Nội dung 3: KHGD Cá nhân Giáo viên] 
       ↓
[Nội dung 4: Kế hoạch bài dạy môn Tin học] 
       ↓
[Nội dung 5: Kế hoạch tự học & Hỗ trợ đồng nghiệp]
  • Nội dung 1: Những vấn đề chung về xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh ở trường THCS/THPT. Phân tích bản chất của kế hoạch giáo dục nhà trường như một biện pháp cụ thể hóa Chương trình GDPT 2018; xác định các căn cứ pháp lý, nguyên tắc sư phạm và quy trình 3 bước xây dựng khung thời gian thực hiện chương trình trong 35 tuần năm học.
  • Nội dung 2: Xây dựng kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn Tin học ở trường THCS. Trình bày cấu trúc và phương pháp lập 2 văn kiện cốt lõi: Kế hoạch dạy học môn học (Phụ lục 1, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH) và Kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục của tổ (Phụ lục 2, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH); quy trình phân bổ tỉ lệ thời lượng cho 6 chủ đề môn Tin học lớp 6 (Chủ đề A đến Chủ đề F) và các bài kiểm tra định kỳ.
  • Nội dung 3: Xây dựng kế hoạch giáo dục của giáo viên. Hướng dẫn chuyển đổi phân công nhiệm vụ chuyên môn thành Kế hoạch giáo dục cá nhân (Phụ lục 3, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH) thay thế sổ báo giảng truyền thống, bao gồm kế hoạch dạy học chi tiết và nhiệm vụ giáo dục kiêm nhiệm trong năm học.
  • Nội dung 4: Xây dựng kế hoạch bài dạy môn Tin học. Hệ thống hóa các thành tố của kế hoạch bài dạy (Phụ lục 4, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH) thông qua 4 pha hoạt động học: Khởi động/Mở đầu, Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng; phương pháp phân tích đánh giá bài dạy theo Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH qua nghiên cứu bài học (trường hợp bài dạy "Khái niệm và lợi ích của mạng máy tính" – Tin học lớp 6).
  • Nội dung 5: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp của giáo viên cốt cán. Xác định phương pháp đánh giá nhu cầu bồi dưỡng giáo viên đại trà, xây dựng mục tiêu, lựa chọn hình thức sinh hoạt chuyên môn trực tuyến qua hệ thống quản trị học tập (LMS) và trực tiếp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý luận dựa trên ba nền tảng:

  1. Lý luận quản trị nhà trường: Quản trị kế hoạch hóa phân cấp từ Ban Giám hiệu, Tổ chuyên môn đến cá nhân Giáo viên, bảo đảm quyền tự chủ học thuật theo Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT.
  2. Lý luận thiết kế dạy học phát triển năng lực: Chuyển đổi từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hoạt động học; xác định yêu cầu cần đạt (YCCĐ) dựa trên 3 mạch nội dung cơ bản của môn Tin học: Học vấn số hóa phổ thông (DL - Digital Literacy), Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT - Information and Communication Technology), và Khoa học máy tính (CS - Computer Science).
  3. Khung quy chuẩn pháp lý nghiệp vụ: Vận dụng trực tiếp Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH, Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH, Công văn số 3089/BGDĐT-GDTrH (về giáo dục STEM) và Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT về Chuẩn nghề nghiệp giáo viên.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học các kỹ năng chuyên môn mang tính ứng dụng cao:

  • Kỹ năng phân tích bối cảnh và phân bổ chương trình: Đánh giá các điều kiện thực tiễn (đội ngũ giáo viên, thiết bị máy tính, phòng thực hành bộ môn) để tính toán số tiết cho các mạch kiến thức môn Tin học theo đúng tỉ lệ quy định.
  • Kỹ năng thiết kế kế hoạch bài dạy chuẩn hóa: Viết mục tiêu bài học cụ thể theo chuỗi động từ chỉ mức độ nhận thức; xây dựng tiến trình chuỗi hoạt động học rõ ràng về mục tiêu, nội dung giao việc, sản phẩm dự kiến và phương án tổ chức thực hiện của học sinh.
  • Kỹ năng phân tích và phản biện sư phạm: Khảo sát, đánh giá giờ dạy thông qua quan sát hành động học (đọc, nghe, viết, nói, làm) của học sinh và phân tích nguyên nhân học tập theo quy trình 4 bước của mô hình sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai theo mô hình bồi dưỡng kết hợp (Blended Learning) với cấu trúc chu trình (7:2:7):

Giai đoạn Thời lượng Hình thức Nhiệm vụ trọng tâm
Giai đoạn 1 7 ngày Trực tuyến qua LMS Nghiên cứu video, infographic, tài liệu đọc; hoàn thành câu hỏi tương tác và nộp dự thảo 4 phụ lục theo Công văn 5512.
Giai đoạn 2 2 ngày Tập huấn trực tiếp Thảo luận ca sư phạm (case study), phân tích kế hoạch bài dạy minh họa, điều chỉnh sản phẩm theo nhóm trên giấy A0/máy chiếu.
Giai đoạn 3 7 ngày Thực hành sau trực tiếp Chỉnh sửa, hoàn thiện các sản phẩm kế hoạch dạy học chính thức và nộp lên hệ thống LMS để chấm điểm.

Phương pháp đào tạo tập trung vào nghiên cứu trường hợp thực tế (Case Studies), điển hình là phân tích video sinh hoạt tổ chuyên môn Tin học về chủ đề "Khái niệm và lợi ích của mạng máy tính" và các mẫu kế hoạch phân phối chương trình lớp 6.

Phương pháp đánh giá học viên được thiết lập bằng ma trận trọng số định lượng chặt chẽ:

  • Trắc nghiệm kiến thức trên LMS: Chiếm trọng số 0,2 (yêu cầu đạt từ 80/100 điểm với 30 câu hỏi).
  • Kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn: Chiếm trọng số 0,3 (yêu cầu đạt từ 70/100 điểm theo rubric).
  • Kế hoạch bài dạy môn Tin học: Chiếm trọng số 0,3 (yêu cầu đạt từ 70/100 điểm theo khung tiêu chí Công văn 5555).
  • Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp: Tiêu chí Đạt/Không đạt (dành riêng cho giáo viên cốt cán).
  • Điều kiện hoàn thành khóa học: Điểm trung bình toàn khóa phải đạt trên 75/100 điểm và đạt yêu cầu ở tất cả các tiêu chí thành phần.

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu thể hiện các điểm cập nhật trực tiếp theo định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông:

  • Chuyển dịch mô hình kế hoạch dạy học: Thay thế cấu trúc phân phối chương trình cố định trước đây bằng cơ chế nhà trường và tổ chuyên môn tự chủ xây dựng khung thời gian thực hiện, linh hoạt điều chỉnh theo học kỳ (bố trí dạy tập trung hoặc dàn trải theo 35 tuần).
  • Chuẩn hóa hệ thống văn kiện chuyên môn theo Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH: Cung cấp đầy đủ 4 biểu mẫu chuẩn gồm Kế hoạch dạy học môn học, Kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục, Kế hoạch giáo dục cá nhân và Kế hoạch bài dạy.
  • Tích hợp định hướng giáo dục liên môn và giáo dục STEM: Đưa ra hướng dẫn cụ thể về việc kết hợp mạch nội dung công nghệ thông tin với các chủ đề liên môn, giáo dục STEM (theo Công văn 3089/BGDĐT-GDTrH) và nội dung giáo dục địa phương.
  • Đổi mới sinh hoạt chuyên môn: Chuyển đổi phương thức dự giờ truyền thống (tập trung đánh giá giáo viên) sang quan sát và phân tích hoạt động học của học sinh theo 4 bước nghiên cứu bài học.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục:

  • Giáo viên phổ thông cốt cán môn Tin học cấp THCS: Sử dụng làm tài liệu học tập chính khóa để nắm vững quy trình xây dựng các kế hoạch giáo dục và kỹ năng chuyển giao, hỗ trợ đồng nghiệp đại trà.
  • Cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn): Sử dụng làm căn cứ quản lý để phê duyệt phân phối chương trình, sắp xếp thời khóa biểu và kiểm soát tính pháp lý, tính khoa học của kế hoạch giáo dục cấp trường.
  • Giáo viên Tin học đại trà: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để chuyển đổi kế hoạch bài dạy theo mẫu Phụ lục 4 và xây dựng kế hoạch cá nhân hàng năm.
  • Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Tin học: Sử dụng trong các học phần Phương pháp dạy học môn Tin học, Phát triển chương trình giáo dục và nghiệp vụ sư phạm tại các trường đại học sư phạm.

Yêu cầu tiên quyết đối với người học là phải hoàn thành các nội dung về Chương trình GDPT 2018 (Mô đun 1), Phương pháp dạy học phát triển năng lực (Mô đun 2), và Kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Tin học (Mô đun 3).


Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho giáo viên dạy môn Tin học cấp THCS, cán bộ quản lý tổ chuyên môn Tin học, cán bộ quản lý trường phổ thông và sinh viên chuyên ngành Sư phạm Tin học đang chuẩn bị thực hiện Chương trình GDPT 2018.

2. Cần kiến thức nền nào để học tài liệu này?
Người học cần có nền tảng về mục tiêu, yêu cầu cần đạt của Chương trình tổng thể và Chương trình môn Tin học 2018; đồng thời cần nắm vững các phương pháp dạy học tích cực và kỹ thuật kiểm tra đánh giá phát triển năng lực đã học ở Mô đun 1, 2, 3.

3. Điểm khác biệt cơ bản giữa giáo án theo tài liệu này so với giáo án truyền thống là gì?
Kế hoạch bài dạy trong tài liệu tuân thủ Phụ lục 4 của Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, phân tách rõ ràng từng hoạt động học theo cấu trúc 4 bước: Mục tiêu, Nội dung, Sản phẩm, và Tổ chức thực hiện (Giao nhiệm vụ – Thực hiện – Báo cáo/Thảo luận – Kết luận/Nhận định), tập trung vào tiến trình học của học sinh thay vì tiến trình giảng của giáo viên.

4. Làm sao để tự học và hoàn thành mô đun này hiệu quả?
Học viên cần thực hiện tuần tự chu trình 7:2:7: hoàn thành các bài đọc và trắc nghiệm tương tác trên LMS trong 7 ngày đầu, chuẩn bị sẵn bản thảo kế hoạch dạy học môn học và kế hoạch bài dạy để thảo luận trong 2 ngày trực tiếp, sau đó dành 7 ngày cuối chỉnh sửa sản phẩm theo tiêu chí đánh giá để nộp lại hệ thống.

5. Giáo trình có văn bản quy phạm pháp luật nào đi kèm để đối chiếu?
Tài liệu trích dẫn trực tiếp các căn cứ pháp lý bao gồm: Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, Thông tư 20/2018/TT-BGDĐT, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH và Quyết định 4660/QĐ-BGDĐT.


Kết luận

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4 môn Tin học THCS" cung cấp hệ thống quy trình, biểu mẫu và phương pháp luận thiết kế kế hoạch giáo dục chuẩn mực, phục vụ công tác triển khai Chương trình GDPT 2018.

Lộ trình học tập đề xuất bao gồm:

  1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về kế hoạch giáo dục nhà trường và quy định phân bổ thời lượng 35 tiết của môn Tin học lớp 6.
  2. Thực hành xây dựng kế hoạch dạy học tổ chuyên môn theo Phụ lục 1, 2 Công văn 5512.
  3. Thiết kế kế hoạch bài dạy theo Phụ lục 4 và đánh giá thử nghiệm theo tiêu chí Công văn 5555.
  4. Xây dựng kế hoạch hỗ trợ chuyên môn cho đồng nghiệp tại cơ sở giáo dục.

Học viên kết hợp khai thác các học liệu bổ trợ trên hệ thống LMS, tài liệu Chương trình môn Tin học 2018 và hệ thống sách giáo khoa Tin học THCS được phê duyệt để hoàn thiện năng lực phát triển kế hoạch dạy học.