Đánh Giá Và Chọn Lọc Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn Cho Vùng Canh Tác Nhờ Nước Trời

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua đánh giá và chọn lọc tổ hợp ngô lai chịu hạn cho vùng canh tác nhờ nước trời, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Sayphoulouang Soulinsomphou
• Người hướng dẫn: Gs.Ts Vũ Văn Liết
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Đánh Giá Và Chọn Lọc Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn Cho Vùng Canh Tác Nhờ Nước Trời
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 2. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 3. DANH MỤC BẢNG
• 4. DANH MỤC HÌNH
• 5. TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• 6. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn

Cây ngô (Zea mays L.) là một trong những cây lương thực quan trọng nhất trên thế giới, đặc biệt là ở Việt Nam. Việc đánh giá tổ hợp ngô lai chịu hạn cho vùng canh tác nước trời là một nghiên cứu cần thiết nhằm nâng cao năng suất và khả năng chống chịu của cây ngô trong điều kiện khí hậu biến đổi. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn góp phần vào an ninh lương thực quốc gia.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Ngô Trong Nền Kinh Tế

Ngô là cây lương thực chính, cung cấp thực phẩm cho gần 1/3 dân số thế giới. Ở Việt Nam, ngô đứng thứ hai sau lúa gạo về diện tích và sản lượng. Nhu cầu tiêu thụ ngô trong nước ngày càng tăng, trong khi sản lượng nội địa chưa đáp ứng đủ.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tổ Hợp Ngô Lai

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá khả năng kết hợp và khả năng chịu hạn của các dòng ngô nhằm phát triển giống ngô lai có năng suất cao, thích nghi với điều kiện canh tác nhờ nước trời.

II. Thách Thức Trong Sản Xuất Ngô Lai Chịu Hạn

Sản xuất ngô hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm biến đổi khí hậu, sự thay đổi về giá cả và nhu cầu tiêu thụ. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng của cây ngô. Việc tìm kiếm các giống ngô lai chịu hạn là một giải pháp quan trọng để đối phó với những thách thức này.

2.1. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu

Khí hậu thay đổi làm giảm năng suất ngô, đặc biệt trong các vùng canh tác nước trời. Nghiên cứu cho thấy rằng các giống ngô chịu hạn có thể giúp cải thiện tình hình này.

2.2. Vấn Đề Về Giá Cả Và Nhu Cầu

Giá ngô không ổn định và nhu cầu tiêu thụ tăng cao tạo áp lực lớn lên sản xuất. Việc phát triển giống ngô lai chịu hạn có thể giúp giảm thiểu rủi ro cho nông dân.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thí nghiệm đồng ruộng bố trí khối ngẫu nhiên (RCBD) để đánh giá khả năng kết hợp và khả năng chịu hạn của các dòng ngô. Phương pháp này cho phép thu thập dữ liệu chính xác về năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất.

3.1. Thiết Kế Thí Nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế theo phương pháp của Gomez (1984), với các yếu tố như thời gian sinh trưởng, khả năng chịu hạn và năng suất được theo dõi chặt chẽ.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng phần mềm IRRISTAT để đánh giá khả năng kết hợp và khả năng chịu hạn của các dòng ngô.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng một số tổ hợp ngô lai có khả năng chịu hạn tốt và năng suất cao. Các tổ hợp này có thể được ứng dụng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trong các vùng canh tác nước trời.

4.1. Đánh Giá Năng Suất Các Tổ Hợp Lai

Các tổ hợp lai như THL4, THL8 và THL13 đạt năng suất cao nhất, từ 74-75 tạ/ha, cho thấy tiềm năng lớn trong sản xuất.

4.2. Khả Năng Chịu Hạn Của Các Dòng Ngô

Nghiên cứu chỉ ra rằng dòng D3, D4 và D5 có khả năng chịu hạn tốt hơn so với các dòng khác, giúp cải thiện năng suất trong điều kiện khô hạn.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn

Các tổ hợp ngô lai chịu hạn không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần vào việc bảo đảm an ninh lương thực. Việc áp dụng các giống ngô này trong sản xuất sẽ giúp nông dân giảm thiểu rủi ro và tăng thu nhập.

5.1. Lợi Ích Kinh Tế

Việc sử dụng giống ngô lai chịu hạn có thể giúp nông dân tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất, từ đó nâng cao lợi nhuận.

5.2. Tác Động Đến Môi Trường

Các giống ngô chịu hạn giúp giảm thiểu việc sử dụng nước tưới, góp phần bảo vệ nguồn nước và môi trường.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Tổ Hợp Ngô Lai Chịu Hạn

Nghiên cứu về tổ hợp ngô lai chịu hạn cho vùng canh tác nước trời là một bước tiến quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho nông dân và cộng đồng.

6.1. Triển Vọng Phát Triển

Các tổ hợp ngô lai chịu hạn có tiềm năng lớn trong việc cải thiện năng suất và khả năng chống chịu, mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống ngô lai mới, đồng thời áp dụng các công nghệ tiên tiến để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô giữ vị trí là cây ngũ cốc có sản lượng hàng năm dẫn đầu toàn cầu, đạt khoảng 1041,7 triệu tấn vào niên vụ 2017/2018. Tại Việt Nam, ngô là cây màu lương thực đứng thứ hai sau lúa nước với diện tích canh tác cả nước năm 2017 đạt khoảng 1,1 triệu ha và sản lượng ước tính 5,1 triệu tấn. Mặc dù năng suất bình quân đã tăng từ 15,5 tạ/ha năm 1990 lên 46,7 tạ/ha năm 2017, nguồn cung nội địa vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất thức ăn chăn nuôi. Hàng năm Việt Nam phải nhập khẩu tới 7,75 triệu tấn ngô hạt với tổng kim ngạch lên đến 1,51 tỷ USD. Khó khăn lớn nhất hiện nay là khoảng 80% diện tích trồng ngô phân bố tại các vùng trung du, đồi núi dốc phía Bắc và Tây Nguyên, nơi hệ thống thủy lợi chưa hoàn thiện và phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước mưa tự nhiên.

Hạn hán là nguyên nhân hàng đầu làm giảm khoảng 15% tổng sản lượng ngô toàn cầu mỗi năm, tương đương thiệt hại 120 triệu tấn hạt và 35 tỷ USD. Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá đặc điểm nông sinh học, khả năng kết hợp và mức độ chống chịu hạn của 6 dòng ngô bố mẹ cùng 15 tổ hợp ngô lai F1. Mục tiêu cốt lõi là tuyển chọn các tổ hợp lai có năng suất cao, khả năng chống chịu bất thuận tốt, thích ứng tối ưu với điều kiện canh tác nhờ nước trời. Các thí nghiệm được triển khai từ tháng 8/2018 đến tháng 8/2019 tại Viện Nghiên cứu và Phát triển cây trồng, thị trấn Trâu Quỳ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội. Đề tài đóng góp cơ sở khoa học quan trọng hỗ trợ chủ trương của ngành nông nghiệp trong việc chuyển đổi 236.000 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang canh tác ngô thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng thuyết ưu thế lai và phương pháp phát triển dòng thuần tự phối của George Harrison Shull khởi xướng năm 1909, kết hợp phương pháp lai tạo giống ngô quy ước của Edward Murray East phát triển năm 1917. Nền tảng di truyền học số lượng được vận dụng để phân tích khả năng kết hợp chung và khả năng kết hợp riêng theo phương pháp lai luân phiên diallel của Griffing công bố năm 1956. Mô hình này cho phép tách biệt phương sai di truyền cộng tính của bố mẹ và phương sai không cộng tính điều khiển ưu thế lai ở đời con.

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết di truyền tính trạng chịu hạn ở cây ngũ cốc của Trung tâm Cải tiến Ngô và Lúa mỳ Quốc tế (CIMMYT) và Viện Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế (IITA). Ba khái niệm trung tâm bao gồm: Khả năng kết hợp chung (GCA) phản ánh giá trị giống trung bình của một dòng thuần; Khả năng kết hợp riêng (SCA) biểu thị tính trạng vượt trội của một cặp lai cụ thể; và Khoảng cách tung phấn - phun râu (ASI) là chỉ số sinh lý then chốt quyết định tỷ lệ đậu hạt khi gặp hạn. Khi thời gian ASI kéo dài trên 5 ngày, năng suất hạt của cây ngô có thể suy giảm từ 40% đến 90%.

Phương pháp nghiên cứu

Vật liệu nghiên cứu gồm 6 dòng ngô tự phối thuần ở thế hệ tự phối thứ 6 (ký hiệu D1 đến D6 có nguồn gốc từ H35, VĐ17-16, H264, L901, T1691 và H493), 15 tổ hợp lai F1 lai theo sơ đồ diallel nửa đầy đủ và giống đối chứng LCH9 của Viện Nghiên cứu Ngô. Cỡ mẫu đánh giá đồng ruộng gồm 66 ô thí nghiệm với tổng diện tích 924 m2, mật độ gieo trồng 57.000 cây/ha với khoảng cách 70 cm x 25 cm.

Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) gồm 3 lần nhắc lại theo phương pháp của Gomez năm 1984 nhằm kiểm soát triệt để sai số do sự không đồng nhất của độ phì đất. Quá trình đánh giá chịu hạn được chia thành 2 pha độc lập: pha cây con trong chậu plastic theo phương pháp Camacho và Caraballo năm 1994, pha trỗ cờ - phun râu trong nhà có mái che di động theo quy trình của Pervez. Toàn bộ số liệu nông sinh học và năng suất được đối chiếu theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01:56-2011/BNNPTNT và xử lý thống kê phân tích phương sai ANOVA bằng phần mềm chuyên dụng IRRISTAT phiên bản 5.0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả đánh giá 6 dòng tự phối thuần cho thấy thời gian sinh trưởng biến động từ 91 đến 104 ngày trong vụ Thu Đông 2018 và từ 99 đến 117 ngày trong vụ Xuân 2019. Các dòng được phân định thành hai nhóm: nhóm chín sớm gồm D1 và D3; nhóm chín trung bình gồm D2, D4, D5 và D6. Năng suất thực thu của các dòng bố mẹ dao động từ 17,0 đến 27,2 tạ/ha, trong đó dòng D5 đạt năng suất hạt cao nhất từ 25,0 đến 27,2 tạ/ha, còn dòng D3 cho năng suất thấp nhất đạt 17,0 đến 17,6 tạ/ha.

Thứ hai, trong điều kiện thâm canh đủ nước ở vụ Xuân 2019, 15 tổ hợp lai phân thành 3 nhóm chín rõ rệt: 5 tổ hợp lai ngắn ngày (105 ngày), 7 tổ hợp lai trung ngày (106 đến 113 ngày) và 3 tổ hợp lai dài ngày (trên 120 ngày). Ba tổ hợp lai gồm THL4 (D1 x D5), THL8 (D2 x D5) và THL13 (D4 x D5) đạt năng suất thâm canh cao nhất từ 74,0 đến 75,0 tạ/ha, vượt trội về kiểu hình gọn lá, bộ lá xanh bền đến khi thu hoạch và đạt điểm 1 tuyệt đối về khả năng chống đổ ngã và chịu rét.

Thứ ba, ở giai đoạn cây con, các dòng D3, D4, D5 cùng các tổ hợp lai THL4, THL14 (D4 x D6) và THL15 (D5 x D6) thể hiện sức chịu hạn tốt nhất thông qua thể tích bộ rễ lớn và điểm phục hồi độ tàn lá cao sau chu kỳ gây héo nhân tạo.

Thứ tư, khi gây hạn nhân tạo nghiêm trọng vào giai đoạn trỗ cờ - phun râu, hai tổ hợp lai THL3 (D1 x D4) và THL14 (D4 x D6) duy trì năng suất thực thu cao vượt trội, độ chênh lệch ASI ngắn dưới 3 ngày và có chỉ số mẫn cảm hạn SSI thấp nhất, vượt qua giống đối chứng LCH9.

Thảo luận kết quả

Khả năng duy trì năng suất của THL3 và THL14 trong điều kiện bất thuận được lý giải bởi sự tương tác di truyền vượt trội giữa các gen quy định tính trạng cấu thành bắp. Dòng bố D5 và dòng mẹ D4 đóng vai trò nguồn gen cho quan trọng nhờ hiệu ứng khả năng kết hợp chung dương về số hàng hạt/bắp và khối lượng 1000 hạt. Dữ liệu phân tích phương sai hai chiều cho thấy hiệu ứng khả năng kết hợp riêng đạt mức sai khác có ý nghĩa thống kê rất cao ở độ tin cậy 99%.

Khi biểu diễn dữ liệu qua biểu đồ tán xạ tương quan giữa chỉ số chịu bất thuận hạn (STI) và năng suất thực thu, các tổ hợp lai THL3 và THL14 luôn nằm ở góc phần tư có năng suất cao và độ ổn định lớn nhất. Sự phối hợp giữa dòng bố D5 với các dòng mẹ D1, D2, D4 tạo ra ưu thế lai biểu hiện rõ nét ở khả năng quang hợp và kéo dài thời gian xanh của lá dưới áp lực thiếu nước. Kết quả này hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của CIMMYT và IITA khi khẳng định hoạt động của gen không cộng tính đóng vai trò quyết định đến năng suất ngô lai trong điều kiện khô hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, triển khai mở rộng khảo nghiệm mạng lưới quốc gia (khảo nghiệm VCU và DUS) đối với hai tổ hợp lai triển vọng THL3 và THL14 tại các vùng sinh thái đồi dốc như Tây Bắc và Tây Nguyên trong giai đoạn 2020-2022. Mục tiêu đặt ra là kiểm chứng độ ổn định năng suất đạt từ 55,0 đến 65,0 tạ/ha trong điều kiện hoàn toàn nhờ nước mưa tự nhiên.

Thứ hai, Viện Nghiên cứu và Phát triển cây trồng cần duy trì hệ thống bảo tồn, nhân thuần dòng gốc và sản xuất hạt lai F1 đối với dòng bố D5 (nguồn gốc T1691) và các dòng mẹ D1, D4. Cần chuẩn hóa quy trình khử cờ và bố trí tỷ lệ hàng bố mẹ 1:4 hoặc 2:6 để đạt sản lượng hạt lai thương phẩm trên 2,5 tấn/ha.

Thứ ba, các cơ sở nghiên cứu chọn giống cây trồng cần đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật chỉ thị phân tử (chỉ thị SSR và SNP) kết hợp với chọn lọc phả hệ truyền thống. Cần tập trung dò tìm các locut tính trạng số lượng (QTLs) liên kết với gen quy định tính trạng ASI ngắn và gen tổng hợp dehydrin nhằm rút ngắn thời gian chọn dòng từ 6 vụ xuống còn 3 vụ.

Thứ tư, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và Sở Nông nghiệp các tỉnh trung du miền núi cần xây dựng gói kỹ thuật thâm canh ngô chịu hạn hoàn chỉnh. Quy trình cần chuẩn hóa mật độ gieo trồng 5,7 vạn cây/ha, áp dụng bón phân lót sâu kết hợp che phủ tàn dư thực vật để giữ ẩm tầng đất mặt, giúp cây ngô vượt qua các đợt hạn đầu vụ kéo dài từ 10 đến 15 ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà khoa học, chuyên gia chọn tạo giống cây trồng tại các viện nghiên cứu và trường đại học nông lâm. Luận văn cung cấp phương pháp luận thực nghiệm chuẩn mực về thiết kế lai diallel 6x6, cách đánh giá phản ứng hạn 2 pha và quy trình phân tích phương sai di truyền bằng phần mềm IRRISTAT.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hạt giống cây trồng trên toàn quốc. Các đơn vị này có thể khai thác trực tiếp nguồn vật liệu di truyền là các dòng thuần D4, D5 cùng hai tổ hợp lai THL3, THL14 để liên kết thương mại hóa hạt lai F1 năng suất 74,0 đến 75,0 tạ/ha.

Nhóm thứ ba là cán bộ quản lý nông nghiệp, khuyến nông viên tại các địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của khô hạn. Luận văn cung cấp căn cứ thực tiễn để xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên 236.000 ha đất canh tác lúa bấp bênh nguồn nước sang trồng ngô lai chịu hạn.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Khoa học cây trồng, Di truyền và Chọn giống. Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về cách xử lý các chỉ số sinh lý chịu hạn phức tạp như STI, TOL, SSI và phương pháp đánh giá bệnh hại theo tiêu chuẩn quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc tuyển chọn giống ngô chịu hạn lại cấp thiết tại Việt Nam?

Khoảng 80% diện tích ngô của nước ta canh tác trên đất dốc phụ thuộc vào nước trời, trong khi hạn hán làm giảm 15% sản lượng ngô toàn cầu. Bên cạnh đó, Việt Nam phải nhập khẩu tới 7,75 triệu tấn ngô mỗi năm với chi phí 1,51 tỷ USD, do đó giống ngô chịu hạn là chìa khóa gia tăng sản lượng nội địa.

Mô hình lai luân phiên Diallel của Griffing mang lại lợi ích gì trong nghiên cứu?

Mô hình diallel 6 dòng bố mẹ theo phương pháp 4 của Griffing giúp tạo ra 15 tổ hợp lai F1 không lặp. Phương pháp này cho phép ước lượng chính xác hiệu ứng khả năng kết hợp chung của từng dòng thuần và khả năng kết hợp riêng của từng cặp lai, loại bỏ sai số do ảnh hưởng tế bào chất của dòng mẹ.

Những tổ hợp lai nào thể hiện tiềm năng vượt trội nhất trong đề tài?

Nghiên cứu đã tuyển chọn được hai tổ hợp lai chịu hạn xuất sắc cho vùng nhờ nước trời là THL3 và THL14 nhờ chỉ số ASI ngắn và năng suất ổn định. Đồng thời, ba tổ hợp lai THL4, THL8 và THL13 đạt năng suất thâm canh cao nhất từ 74,0 đến 75,0 tạ/ha khi được cung cấp đủ nước.

Giai đoạn sinh trưởng nào của cây ngô chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi khô hạn?

Giai đoạn trỗ cờ - phun râu là thời kỳ mẫn cảm nhất với sự thiếu hụt độ ẩm đất. Nếu gặp hạn kéo dài từ 7 đến 10 ngày trước và sau khi trỗ cờ, khoảng cách tung phấn - phun râu (ASI) bị kéo dài khiến quá trình thụ phấn thất bại, dẫn đến bắp không có hạt và làm giảm năng suất nghiêm trọng.

Phương pháp đánh giá hạn nhân tạo nào đã được áp dụng trong luận văn?

Đề tài kết hợp hai phương pháp sàng lọc: đánh giá hạn ở giai đoạn cây con trong chậu plastic theo quy chuẩn Camacho với mật độ kiểm soát nghiêm ngặt, và đánh giá hạn giai đoạn ra hoa trong nhà có mái che di động theo phương pháp của Pervez trên 66 ô thí nghiệm đồng ruộng.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện đặc tính nông sinh học của 6 dòng ngô tự phối thuần qua 2 vụ canh tác, xác định dòng D5 đạt năng suất dòng cao nhất từ 25,0 đến 27,2 tạ/ha.
• Lai tạo thành công 15 tổ hợp lai F1 theo sơ đồ diallel nửa đầy đủ và xác định 3 tổ hợp lai THL4, THL8, THL13 có tiềm năng năng suất thâm canh đạt 74,0 đến 75,0 tạ/ha.
• Tuyển chọn được 2 tổ hợp lai ưu tú gồm THL3 (D1 x D4) và THL14 (D4 x D6) có khả năng chịu hạn xuất sắc ở giai đoạn trỗ cờ - phun râu, rất triển vọng cho vùng canh tác nhờ nước trời.
• Chứng minh dòng D5 và D4 có khả năng kết hợp riêng cao về các tính trạng cấu thành năng suất hạt khô trong điều kiện bất thuận nước tưới.
• Hoàn thiện quy trình đánh giá khả năng chịu hạn kết hợp giữa giai đoạn cây con và giai đoạn sinh sản, làm cơ sở khoa học định hướng công tác chọn giống ngô lai thích ứng biến đổi khí hậu.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp nguồn vật liệu di truyền quý giá cho ngân hàng gen ngô quốc gia. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2020-2025 là đưa hai giống lai THL3 và THL14 vào khảo nghiệm diện rộng tại các vùng đất dốc Tây Bắc và Tây Nguyên. Các đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và địa phương quan tâm có thể tiếp nhận chuyển giao tiến bộ kỹ thuật để nhân rộng vào sản xuất đại trà.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM SAYPHOULOUANG SOULINSOMPHOU ĐÁNH GIÁ VÀ CHỌN LỌC TỔ HỢP NGÔ LAI CHỊU HẠN CHO VÙNG CANH TÁC NHỜ NƯỚC TRỜI Ngành: Khoa Học Cây Trồng Mã số: 8620110 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Vũ Văn Liết NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Sayphoulouang Soulinsomphou i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới GS.

TS Vũ Văn Liết đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Di truyền và chọn giống cây trồng, Khoa Nông học - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Viện Nghiên cứu và phát triển Cây trồng đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Sayphoulouang Soulinsomphou ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng.

vii Danh mục hình. x Trích yếu luận văn. xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích nghiên cứu và yêu cầu. Ý nghĩa của đề tài. Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn.

Tổng quan tài liệu. Cơ sở lý luận của đề tài. Cơ sở thực tiễn của đề tài. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới.

Tình hình sản xuất ngô tại Việt Nam. Đa dạng nguồn gen ngô và di truyền chịu hạn ở cây ngô. Đa dạng nguồn gen ngô. Di truyền chịu hạn ở ngô.

Phát triển dòng thuần chọn tạo giống ngô ưu thế lai chịu hạn. Phát triển dòng thuần ở ngô. Đánh giá dòng thuần chọn tạo giống ngô ưu thế lai chịu hạn. Nghiên cứu khả năng kết hợp.

Nghiên cứu khả năng kết hợp chung và khả năng kết hợp riêng. Nghiên cứu khả năng kết hợp chịu hạn. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Thời gian và địa điểm.

32 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thời gian nghiên cứu:. Địa điểm nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp bố trí thí nghiệm. Kỹ thuật gieo trồng và chăm sóc thí nghiệm.

Phương pháp lấy mẫu và chỉ tiêu theo dõi. Phương pháp xử lý thống kê. Kết quả và thảo luận. Kết quả đánh gía đặc điểm của sáu dòng ngô trong thí nghiệm tại Gia Lâm, Hà Nội.

Đặc điểm của các dòng ngô bố mẹ trong vụ Đông 2018 và Xuân 2019 trong điều kiện có tưới tại Gia Lâm, Hà Nội. Thời gian sinh trưởng của các THL và dòng bố mẹ - vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm – Hà Nội trong điều kiện có tưới và không tưới. Một số đặc điểm nông sinh học và hình thái của các THL và dòng bố mẹ trong điều kiện có tưới và không tưới vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm – Hà Nội. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất của các THL trong điều kiện có tưới và gây hạn vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội.

Kết quả đánh giá khả năng kết hợp của các dòng bố mẹ về khả năng chịu hạn và năng suất trong vụ xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội. Khả năng kết hợp của 6 dòng ngô về tính trạng số hàng hạt/bắp. Khả năng kết hợp của 6 dòng ngô về tính trạng khối lượng 1000 hạt trong điều kiện không tưới. Khả năng kết hợp của 6 dòng ngô về năng suất thực thu trong điều kiện không tưới.

Kết luận và kiến nghị. 91 Tài liệu tham khảo. Một số hình ảnh minh họa. Kết quả phân tích anova các đặc điểm của 6 dòng.

105 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt ASI Anthesis-silking interval Chênh lệch tung phấn - phun râu BNN&PTNT Ministry of Agricultural and Rural Bộ Nông nghiệp và Phát Development triển nông thôn CDR Root length Chiều dài rễ CIMMYT International Maize and Wheat Trung tâm cải tiến ngô Improvement Center và lúa mỳ Quốc tế CT Tester Cây thử CS and others Cộng sự Diallel Lai Diallel Lai luân phiên cả chiều thuận DT Area Diện tích et al and others Và những người khác ĐC Check Đối chứng ĐK Diameter Đường kính ĐR Field Đồng ruộng FAO Food and Agriculture Organization of the Tổ chức Nông Lương United Nations Liên Hợp Quốc GCA General Combining Ability Khả năng kết hợ chung IITA International Institute of Tropical Viện Nông nghiệp Nhiệt Agriculture đới Quốc tế IL Inbred line Dòng tự phối thuần KLTK Shoot dry weight Khối lượng thân khô LA Leaf area Diện tích lá LAI Leaf Area Index Chỉ số diện tích lá KNKH Combining ability Khả năng kết hợp v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Viện NC và Crop Research and Development Viện Nghiên cứu và PTCT Institute Phát triển cây trồng NS Yield Năng suất NSLT Theoretical Yield Năng suất lý thuyết NSTT Gain yield Năng suất thực thu PR Silking Phun râu QCVN National Technical Regulation Qui chuẩn Việt Nam QTLs Quantitative trait loci Locut tính trạng số lượng SCA Specifical Combining Ability Khả năng kết hợp riêng SL Quantitative Sản lượng SSR Simple sequence repeat Trình tự lặp lại đơn giản TB Mean Trung bình TGST Growth duration Thời gian sinh trưởng THL Crosses Tổ hợp lai TP Anthesis Tung phấn vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Diện tích, năng suất và sản lượng ngô của một số nước trên thế giới năm 2017. Diện tích, năng suất và sản lượng ngô của CHDCND Lào từ 2014 – 2017. Tình hình sản xuất ngô của Việt Nam giai đoạn 1961 – 2017.

Danh sách các dòng tự phối trong nghiên cứu. Danh sách các tổ hợp lai trong nghiên cứu như bảng sau. Sơ đồ lai tạo tổ hợp lai bằng diallen theo mô hình 2 của Griffing 1956. Thời gian sinh trưởng của các dòng ngô thí nghiệm trong vụ Đông 2018 và Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội.

Một số đặc điểm nông sinh học của 6 dòng ngô thí nghiệm trong vụ Đông 2018 và Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội. Một số yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của 6 dòng ngô thí nghiệm quâ hai vụ đánh giá tại Gia Lâm, Hà Nội. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của 6 dòng ngô thí nghiệm trong vụ Đông 2018. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận của 6 dòng ngô thí nghiệm trong vụ Xuân 2019.

Kết quả thực hiện khối lai diallel trong vụ Đông 2018 tại Gia Lâm, Hà Nội. Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội. Một số đặc điểm nông sinh học của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm Hà Nội. Một số đặc điểm về bộ lá của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm Hà Nội.

Một số đặc điểm bông cờ và bắp hạt của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm Hà Nội. Một số chỉ tiêu hình thái bắp của 15 tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội. 58 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội.

Mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống chịu của các tổ hợp lai trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm,Hà Nội. Độ ẩm cây héo và điểm phục hồi của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm trong chậu. Thể tích bộ rễ và một số chỉ tiêu về thân lá, bộ rễ của các tổ hợp lại trong thí nghiệm chậu plastic vụ xuân 2019. Thời gian sinh trưởng của các THL và dòng bố mẹ trong điều kiện có tưới và không tưới , vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm – Hà Nội.

Một số đặc điểm nông sinh học và số lá của các THL trong điều kiện có tưới và không tưới vụ xuân 2019 tại Gia Lâm – Hà Nội. Sự thay đổi về độ tàn lá, độ cuốn lá và chỉ số diện tích lá của các THL trong điều kiện có tưới và không tưới vụ Xuân 2019. Một số yếu tố cấu thành năng suất của các THL trong điều kiện có tưới và không tưới nước vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội. Năng suất của các THL trong điều kiện có tưới và không tưới vụ xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội.

Kết quả các chỉ số đánh giá chịu hạn 15 THL và ĐC trong vụ Xuân 2019 tại Gia Lâm, Hà Nội. Bảng phân tích phương sai I. Bảng phân tích phương sai II. Giá trị khả năng kết hợp riêng của 6 dòng bố mẹ về tính trạng số hàng hạt/bắp trong điều kiện không tưới nước.

Giá trị trung bình số hàng hạt/bắp trong điều kiện không tưới nước- vụ Xuân 2019. Bảng phân tích phương sai I. Bảng phân tích phương sai II. Giá trị khả năng kết hợp riêng của 6 dòng bố mẹ về tính trạng khối lượng 1000 hạt trong điều kiện không tưới nước.

Giá trị trung bình khối lượng 1000 hạt trong điều kiện không tưới nước- vụ Xuân 2019. 87 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.