Luận văn thạc sĩ chính sách công đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương sinh kế của cộng đồng do tác động của biến đổi khí hậu ở huyện châu phú tỉnh an giang

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách công đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương sinh kế của cộng đồng do tác động của biến đổi, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Hồ Thị Mỹ Dung
• Người hướng dẫn: TS. Phan Trường Khanh
• Trường học: Đại học Bách Khoa, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương sinh kế của cộng đồng do tác động của biến đổi khí hậu ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.4.1. Về cơ sở lý luận khoa học
• 1.4.2. Về thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. KHÁI NIỆM VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 2.2. TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 2.2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực lâm nghiệp
• 2.2.3. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực công nghiệp
• 2.2.4. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực năng lượng
• 2.2.5. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực giao thông vận tải
• 2.2.6. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực cuộc sống, sức khỏe cộng đồng
• 2.2.7. Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực du lịch
• 2.3. CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 2.3.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.4.2. Điều kiện kinh tế - văn hóa xã hội
• 2.4.3. Về phát triển văn hóa - xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU THỨ CẤP
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU SƠ CẤP
• 3.2.1. Phương pháp phỏng vấn hộ gia đình
• 3.2.2. Phương pháp tham vấn chuyên sâu
• 3.2.3. Phương pháp xác định chỉ số tổn thương về sinh kế
• 3.2.4. Chỉ số dễ bị tổn thương theo cách tiếp cận của IPCC
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THẢO LUẬN
• 4.1. HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG SINH KẾ CỦA NGƯỜI DÂN
• 4.2. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NHẬN THỨC QUAN ĐIỂM CỦA NGƯỜI DÂN
• 4.2.1. Mức độ tiếp cận thông tin về BĐKH của người dân
• 4.2.2. Ảnh hưởng của các vấn đề môi trường/thiên tai đối với mùa vụ tại địa phương
• 4.2.3. Các yếu tố tác động đến thay đổi sinh kế thích ứng BĐKH
• 4.3. ĐÁNH GIÁ Ý KIẾN CỦA NGƯỜI DÂN QUA PHIẾU KHẢO SÁT
• 4.3.1. Trình độ học vấn
• 4.4. ĐÁNH GIÁ TỔN THƯƠNG VỀ SINH KẾ LVI (LIVELIHOOD VULNERABILITY) CỦA CÁC CỘNG ĐỒNG DO TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG
• 4.5. ĐÁNH GIÁ TỔN THƯƠNG VỀ SINH KẾ THEO IPCC (LVI-IPCC) CỦA CÁC CỘNG ĐỒNG DO TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG
• 4.6. XÁC ĐỊNH MỨC ĐỘ PHƠI BÀY VÀ THÍCH ỨNG CỦA NGƯỜI DÂN DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH VÀ THIÊN TAI TẠI HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG
• 4.7. CÁC CHÍNH SÁCH TRONG CÔNG TÁC ỨNG PHÓ BĐKH TẠI HUYỆN CHÂU PHÚ
• 4.8. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU TÍNH TỔN THƯƠNG CỦA CỘNG ĐỒNG TRƯỚC TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
• 4.8.1. Đối với người dân
• 4.8.2. Đối với chính quyền địa phương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI HỘ GIA ĐÌNH
• PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH PHỎNG VẤN CÁC HỘ GIA ĐÌNH Ở AN GIANG
• PHỤ LỤC 3: GIÁ TRỊ CÁC YẾU TỐ PHỤ, YẾU TỐ CHÍNH CỦA CHỈ SỐ LVI TẠI CỘNG ĐỒNG Ở HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG
• PHỤ LỤC 4: CHỈ SỐ TỔN THƯƠNG SINH KẾ CỦA CÁC THÀNH PHẦN THEO IPCC (LVI-IPCC) CỦA CỘNG ĐỒNG HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG
• PHỤ LỤC 5: XỬ LÝ SỐ LIỆU BẰNG EXCEL
• PHỤ LỤC 6: XỬ LÝ SỐ LIỆU TÍNH CHỈ SỐ LVI và LVI-IPCC
• PHỤ LỤC 7: HÌNH ẢNH PHỎNG VẤN CÁC HỘ GIA ĐÌNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về biến đổi khí hậu và tác động tại huyện Châu Phú An Giang

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một hiện tượng toàn cầu, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như băng tan, mực nước biển dâng, và ảnh hưởng đến môi trường sống của con người và sinh vật. Tại huyện Châu Phú, An Giang, BĐKH đã tác động mạnh mẽ đến các lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường, đặc biệt là nông nghiệp và sinh kế của người dân. Các hiện tượng như lũ lụt, hạn hán, sạt lở bờ sông và triều cường đã gây thiệt hại lớn về tài sản và sản xuất. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ dễ bị tổn thương của cộng đồng trước tác động của BĐKH, từ đó đề xuất các giải pháp thích ứng và giảm thiểu rủi ro.

1.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế

BĐKH ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đặc biệt là những người sống phụ thuộc vào nông nghiệp. Tại huyện Châu Phú, các hiện tượng thời tiết cực đoan như lũ lụt và hạn hán đã làm giảm năng suất cây trồng, gây thiệt hại kinh tế lớn. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nguy cơ sinh kế của cộng đồng tăng cao do sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên và thiếu các biện pháp thích ứng hiệu quả. Điều này đòi hỏi các chiến lược ứng phó phù hợp để bảo vệ sinh kế và phát triển bền vững.

1.2. Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thương

Nghiên cứu sử dụng các chỉ số như LVI (Livelihood Vulnerability Index) và LVI-IPCC để đánh giá mức độ dễ bị tổn thương của cộng đồng. Kết quả cho thấy, xã Khánh Hòa có mức độ tổn thương cao nhất, trong khi Thị trấn Cái Dầu có mức độ thấp nhất. Các yếu tố như độ phơi nhiễm, độ nhạy và năng lực thích ứng được phân tích chi tiết, giúp xác định các khu vực cần ưu tiên hỗ trợ.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả đánh giá

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu từ 208 hộ gia đình thuộc 4 dân tộc (Kinh, Chăm, Hoa, Khmer) tại huyện Châu Phú. Các chỉ số LVI và LVI-IPCC được áp dụng để đánh giá mức độ dễ bị tổn thương của cộng đồng. Kết quả cho thấy, xã Khánh Hòa có chỉ số tổn thương cao nhất (LVI: 0.44), trong khi Thị trấn Cái Dầu có chỉ số thấp nhất (LVI: 0.4). Các yếu tố như độ phơi nhiễm, độ nhạy và năng lực thích ứng được phân tích chi tiết, giúp xác định các khu vực cần ưu tiên hỗ trợ.

2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phỏng vấn hộ gia đình và tham vấn chuyên sâu để thu thập dữ liệu. Các thông tin về tác động của BĐKH, nhận thức của người dân, và khả năng thích ứng được thu thập và phân tích. Phương pháp này đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của dữ liệu, giúp đưa ra các kết luận khoa học và thực tiễn.

2.2. Kết quả đánh giá tổn thương

Kết quả nghiên cứu cho thấy, xã Khánh Hòa có mức độ tổn thương cao nhất do độ phơi nhiễm và độ nhạy cao hơn so với các khu vực khác. Ngược lại, Thị trấn Cái Dầu có năng lực thích ứng tốt hơn, giúp giảm thiểu tác động của BĐKH. Các yếu tố như trình độ học vấn, sử dụng đất đai, và mạng lưới hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tổn thương.

III. Đề xuất giải pháp và chiến lược ứng phó

Nghiên cứu đề xuất hai nhóm giải pháp chính: công trình và phi công trình để nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng. Các giải pháp công trình bao gồm xây dựng hệ thống đê điều và cải thiện cơ sở hạ tầng. Các giải pháp phi công trình tập trung vào tuyên truyền, nâng cao nhận thức, và tổ chức các lớp tập huấn về phòng tránh và giảm thiểu thiệt hại do BĐKH. Những giải pháp này nhằm giúp cộng đồng huyện Châu Phú thích ứng tốt hơn với các tác động của BĐKH và phát triển bền vững.

3.1. Giải pháp công trình

Các giải pháp công trình bao gồm xây dựng hệ thống đê điều, cải thiện cơ sở hạ tầng, và nâng cấp hệ thống thoát nước. Những biện pháp này giúp giảm thiểu tác động của lũ lụt và sạt lở đất, bảo vệ tài sản và sinh kế của người dân. Đồng thời, việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng cũng góp phần nâng cao năng lực thích ứng của cộng đồng.

3.2. Giải pháp phi công trình

Các giải pháp phi công trình tập trung vào tuyên truyền và nâng cao nhận thức của người dân về BĐKH. Nghiên cứu đề xuất tổ chức các lớp tập huấn về phòng tránh và giảm thiểu thiệt hại do BĐKH, đồng thời khuyến khích người dân thay đổi phương thức sản xuất và kinh doanh để thích ứng với điều kiện mới. Những giải pháp này giúp cộng đồng chủ động hơn trong việc ứng phó với BĐKH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Châu Phú, tỉnh An Giang, với dân số khoảng 246.000 người năm 2023, đang phải đối mặt với những tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu (BĐKH) và thiên tai như lũ lụt, hạn hán, sạt lở bờ sông, triều cường và nhiệt độ tăng cao. Theo báo cáo của ngành khí tượng thủy văn, các hiện tượng này đã gây thiệt hại khoảng 1.204 tỷ đồng về tài sản và hơn 3.146 ha lúa, hoa màu bị ảnh hưởng. Sinh kế của cộng đồng dân cư, chủ yếu dựa vào nông nghiệp, chịu tác động trực tiếp và nghiêm trọng từ những biến đổi này. Nghiên cứu tập trung khảo sát 208 hộ dân thuộc 4 dân tộc Kinh, Chăm, Hoa, Khmer tại thị trấn Cái Dầu và các xã Mỹ Đức, Khánh Hòa, Bình Mỹ nhằm đánh giá mức độ dễ bị tổn thương sinh kế do BĐKH. Mục tiêu chính là xác định mức độ tổn thương, phơi bày và khả năng thích ứng của các cộng đồng dân cư trước tác động của BĐKH, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu tổn thương và nâng cao năng lực thích ứng. Phạm vi nghiên cứu tập trung trong giai đoạn hiện tại, tại huyện Châu Phú, một vùng có hệ thống sông ngòi chằng chịt và nền kinh tế nông nghiệp phát triển. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu thực tiễn cho các chính sách công nhằm bảo vệ sinh kế cộng đồng, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về tính dễ bị tổn thương (vulnerability) theo định nghĩa của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), trong đó tính dễ bị tổn thương được xem là hàm số của ba yếu tố chính: mức độ phơi bày (exposure), mức độ nhạy cảm (sensitivity) và năng lực thích ứng (adaptive capacity). Mức độ phơi bày phản ánh sự tiếp xúc của hệ thống với các tác động của BĐKH và thiên tai; mức độ nhạy cảm thể hiện khả năng bị ảnh hưởng của hệ thống trước các tác động đó; năng lực thích ứng là khả năng điều chỉnh để giảm thiểu tổn thất. Ngoài ra, mô hình chỉ số tổn thương sinh kế (Livelihood Vulnerability Index - LVI) của Hahn et al. (2009) được áp dụng, kết hợp các yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường và sức khỏe để đánh giá toàn diện mức độ tổn thương của cộng đồng. Các khái niệm chính bao gồm: sinh kế bền vững, chỉ số tổn thương sinh kế (LVI), các yếu tố phơi bày, nhạy cảm và thích ứng, cũng như các yếu tố cấu thành như trình độ học vấn, lao động, sử dụng đất đai, mạng lưới hỗ trợ xã hội và bình đẳng xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Số liệu sơ cấp được thu thập từ 208 hộ gia đình tại thị trấn Cái Dầu và các xã Mỹ Đức, Khánh Hòa, Bình Mỹ bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng, đảm bảo đại diện cho các đặc điểm sinh kế và địa bàn cư trú. Bảng câu hỏi bán cấu trúc được sử dụng để khảo sát nhận thức, mức độ phơi bày, nhạy cảm và năng lực thích ứng của các hộ. Phỏng vấn chuyên sâu và thảo luận nhóm được tổ chức với cán bộ phòng nông nghiệp, tài nguyên môi trường và người dân để bổ sung thông tin định tính. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Ban chỉ huy phòng chống thiên tai, Chi cục Bảo vệ Môi trường, Đài khí tượng thủy văn tỉnh An Giang và các tài liệu liên quan. Phân tích dữ liệu sử dụng công cụ Excel để tính toán chỉ số LVI và LVI-IPCC theo công thức chuẩn hóa và trọng số của các yếu tố phụ và chính. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2024, đảm bảo thu thập và xử lý dữ liệu đầy đủ, chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ tổn thương sinh kế theo chỉ số LVI: Kết quả cho thấy chỉ số tổn thương sinh kế của các cộng đồng tại huyện Châu Phú dao động từ 0,40 đến 0,44. Cụ thể, xã Khánh Hòa có mức tổn thương cao nhất với LVI 0,44, tiếp theo là xã Bình Mỹ (0,42), xã Mỹ Đức (0,41) và thị trấn Cái Dầu có mức thấp nhất (0,40). Sự khác biệt tuy không lớn nhưng phản ánh rõ sự đa dạng về mức độ ảnh hưởng của BĐKH đến từng địa phương.

2. Đánh giá tổn thương theo khung IPCC (LVI-IPCC): Theo chỉ số LVI-IPCC, thị trấn Cái Dầu có mức độ tổn thương thấp nhất (-0,17), trong khi xã Khánh Hòa có mức tổn thương cao nhất (0). Độ phơi nhiễm và độ nhạy cảm của hai địa phương này có sự chênh lệch đáng kể, chủ yếu do khác biệt về đặc điểm nhân khẩu học, sử dụng đất đai và mức độ tiếp xúc với các hiện tượng khí hậu cực đoan.

3. Yếu tố phơi bày và nhạy cảm: Các yếu tố phơi bày như tần suất lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng đã làm tăng mức độ tổn thương sinh kế. Độ nhạy cảm được thể hiện qua sự xuất hiện dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và sự suy giảm chất lượng đất, nước. Ví dụ, số ngày nắng nóng trên 35°C tăng một ngày làm giảm sản lượng tôm nuôi 0,4% trong năm tiếp theo.

4. Năng lực thích ứng: Trình độ học vấn trung bình của chủ hộ, số lao động trong gia đình, khả năng quản lý sản xuất và mạng lưới hỗ trợ xã hội là những yếu tố quyết định năng lực thích ứng. Các hộ có trình độ học vấn cao và tham gia các tổ chức xã hội có khả năng thích ứng tốt hơn, giảm thiểu tổn thất do BĐKH gây ra.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về mức độ tổn thương giữa các cộng đồng phản ánh sự đa dạng về điều kiện kinh tế - xã hội và môi trường tự nhiên tại huyện Châu Phú. Xã Khánh Hòa có chỉ số tổn thương cao hơn do nằm ở vùng thấp trũng, chịu ảnh hưởng nặng nề của lũ lụt và xâm nhập mặn, đồng thời có năng lực thích ứng hạn chế hơn so với thị trấn Cái Dầu. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về tác động của BĐKH đến sinh kế nông nghiệp và cộng đồng dân cư vùng ven biển, đồng bằng sông Cửu Long. Việc sử dụng chỉ số LVI và LVI-IPCC giúp minh họa rõ ràng các thành phần cấu thành tổn thương, từ đó có thể trình bày qua biểu đồ hình nhện so sánh các yếu tố chính như phơi bày, nhạy cảm và thích ứng giữa các địa phương. Kết quả cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của nâng cao trình độ học vấn, phát triển mạng lưới hỗ trợ xã hội và cải thiện quản lý sản xuất để tăng cường năng lực thích ứng, giảm thiểu tổn thương sinh kế trước biến đổi khí hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Tổ chức các chương trình truyền thông, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tác động của BĐKH và các biện pháp thích ứng. Mục tiêu là tăng tỷ lệ người dân hiểu biết về BĐKH lên trên 80% trong vòng 2 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức xã hội thực hiện.

2. Phát triển các lớp đào tạo kỹ năng sản xuất và quản lý rủi ro: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật canh tác thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý dịch bệnh cây trồng, vật nuôi và sử dụng hiệu quả nguồn nước. Mục tiêu nâng cao năng lực sản xuất cho ít nhất 70% hộ nông dân trong 3 năm tới, do các phòng nông nghiệp và trung tâm khuyến nông chủ trì.

3. Xây dựng và củng cố mạng lưới hỗ trợ xã hội: Khuyến khích người dân tham gia các tổ chức xã hội, hợp tác xã để tăng cường sự hỗ trợ lẫn nhau trong phòng chống thiên tai và thích ứng BĐKH. Mục tiêu tăng tỷ lệ tham gia tổ chức xã hội lên 60% trong 5 năm, do các đoàn thể chính trị xã hội và chính quyền địa phương phối hợp thực hiện.

4. Đầu tư các công trình thủy lợi và hạ tầng thích ứng: Nâng cấp hệ thống đê bao, kênh mương, trạm bơm điện để đảm bảo cung cấp nước tưới và phòng chống lũ lụt hiệu quả. Mục tiêu hoàn thành các dự án trọng điểm trong vòng 5 năm, do các cơ quan quản lý tài nguyên nước và chính quyền huyện triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về môi trường và nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch hành động ứng phó BĐKH phù hợp với điều kiện địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực chính sách công và biến đổi khí hậu: Tham khảo phương pháp đánh giá tổn thương sinh kế, áp dụng mô hình LVI và LVI-IPCC trong các nghiên cứu tương tự tại các vùng khác.

3. Tổ chức phi chính phủ và các tổ chức phát triển cộng đồng: Dựa trên các đề xuất giải pháp để thiết kế các chương trình hỗ trợ cộng đồng, nâng cao năng lực thích ứng và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

4. Người dân và cộng đồng địa phương: Nắm bắt thông tin về mức độ tổn thương và các biện pháp thích ứng, từ đó chủ động thay đổi phương thức sản xuất, sinh hoạt nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của BĐKH.

Câu hỏi thường gặp

1. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến sinh kế của người dân huyện Châu Phú?
   Biến đổi khí hậu gây ra các hiện tượng thiên tai như lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn làm giảm năng suất cây trồng, vật nuôi, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và đời sống của người dân, đặc biệt là các hộ nông nghiệp.

2. Chỉ số tổn thương sinh kế (LVI) được tính toán dựa trên những yếu tố nào?
   LVI được tính dựa trên ba yếu tố chính: mức độ phơi bày với các tác động của BĐKH, mức độ nhạy cảm của hệ thống sinh kế và năng lực thích ứng của cộng đồng, bao gồm các chỉ số phụ như trình độ học vấn, lao động, sử dụng đất đai và mạng lưới hỗ trợ xã hội.

3. Tại sao xã Khánh Hòa có mức độ tổn thương cao hơn so với thị trấn Cái Dầu?
   Xã Khánh Hòa nằm ở vùng thấp trũng, chịu ảnh hưởng nặng nề của lũ lụt và xâm nhập mặn, đồng thời có năng lực thích ứng thấp hơn do hạn chế về trình độ học vấn và mạng lưới hỗ trợ xã hội, dẫn đến mức độ tổn thương cao hơn.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để giảm thiểu tổn thương sinh kế do BĐKH?
   Các giải pháp bao gồm tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức, tổ chức đào tạo kỹ năng sản xuất thích ứng, phát triển mạng lưới hỗ trợ xã hội và đầu tư hạ tầng thủy lợi, nhằm nâng cao năng lực thích ứng và giảm thiểu rủi ro.

5. Làm thế nào để người dân có thể tham gia vào các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu?
   Người dân có thể tham gia thông qua các tổ chức xã hội, hợp tác xã, các lớp tập huấn kỹ thuật, đồng thời chủ động thay đổi phương thức sản xuất và sinh hoạt theo hướng bền vững, được hỗ trợ bởi chính quyền và các tổ chức phát triển.

Kết luận

• Huyện Châu Phú đang chịu tác động nghiêm trọng của biến đổi khí hậu với các hiện tượng thiên tai làm tổn thương sinh kế cộng đồng.
• Chỉ số tổn thương sinh kế (LVI) và LVI-IPCC cho thấy xã Khánh Hòa có mức độ tổn thương cao nhất, trong khi thị trấn Cái Dầu có mức thấp nhất.
• Các yếu tố phơi bày, nhạy cảm và năng lực thích ứng đóng vai trò quyết định mức độ tổn thương của các cộng đồng dân cư.
• Đề xuất các giải pháp kết hợp tuyên truyền, đào tạo, phát triển mạng lưới hỗ trợ và đầu tư hạ tầng nhằm nâng cao năng lực thích ứng và giảm thiểu tổn thương.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng chính sách công và các chương trình phát triển bền vững tại huyện Châu Phú, góp phần bảo vệ sinh kế cộng đồng trước biến đổi khí hậu.

Hành động kịp thời và đồng bộ từ các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư là cần thiết để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, bảo vệ và phát triển sinh kế bền vững trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM TRƢỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HỒ THỊ MỸ DUNG ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG DỄ BỊ TỔN THƢƠNG SINH KẾ CỦA CỘNG ĐỒNG DO TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở HUYỆN CHÂU PHÚ, TỈNH AN GIANG ASSESSMENT OF LIVELIHOOD VULNERABILITY OF HOUSEHOLDS CAUSED BY CLIMATE CHANGE IN CHAU PHU DISTRICT, AN GIANG PROVINCE Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 8340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ TP. HỒ CHÍ MINH, tháng 7 năm 2024 Công trình đƣợc hoàn thành tại: Trƣờng Đại học Bách Khoa – ĐHQG-HCM Cán bộ hƣớng dẫn khoa học 1: TS. Phan Trƣờng Khanh Cán bộ hƣớng dẫn khoa học 2: TS.

Nguyễn Hoàng Anh Cán bộ chấm nhận xét 1: TS. Phạm Gia Trân Cán bộ chấm nhận xét 2: TS. Trần Ngọc Châu Luận văn thạc sĩ đƣợc bảo vệ tại Trƣờng Đại học Bách Khoa, ĐHQG Tp. HCM ngày 19 tháng 7 năm 2024.

Thành phần Hội đồng đánh giá luận văn thạc sĩ gồm: 1. Đặng Vũ Bích Hạnh - Chủ tịch 2. Nguyễn Thái Anh - Thƣ ký 3. Phạm Gia Trân - Phản biện 1 4.

Trần Ngọc Châu - Phản biện 2 5. Phan Trƣờng Khanh - Ủy viên Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá LV và Trƣởng Khoa quản lý chuyên ngành sau khi luận văn đã đƣợc sửa chữa (nếu có). CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG TRƢỞNG KHOA MÔI TRƢỜNG VÀ TÀI NGUYÊN ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA Độc lập – Tự do – Hạnh phúc NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ Họ tên học viên: Hồ Thị Mỹ Dung MSHV: 2170468 Ngày, tháng, năm sinh: 20/11/1994 Nơi sinh: An Giang Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 8340402 I.

TÊN ĐỀ TÀI: Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thƣơng sinh kế của cộng đồng do tác động của biến đổi khí hậu ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang (Assessment of livelihood vulnerability of households caused by climate change in Chau Phu district, An Giang province). NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG: Tổng quan về tác động của BĐKH trên địa bàn huyện Châu Phú, tỉnh An Giang; đánh giá và nhận dạng về nhận thức của ngƣời dân vùng nghiên cứu về BĐKH; xác định mức độ dễ tổn thƣơng về sinh kế của ngƣời dân trƣớc tác động của BĐKH; xác định mức độ phơi bày và thích ứng của họ dƣới tác động của BĐKH và thiên tai tại vùng nghiên cứu. NGÀY GIAO NHIỆM VỤ: 15/01/2024 III. NGÀY HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ: 28/06/2024 IV.

CÁN BỘ HƢỚNG DẪN: CBHD1: TS. Phan Trƣờng Khanh CBHD2: TS. Nguyễn Hoàng Anh Tp. HCM, ngày … tháng … năm 2024 CÁN BỘ HƢỚNG DẪN 1 CHỦ NHIỆM BỘ MÔN TS.

Phan Trƣờng Khanh CÁN BỘ HƢỚNG DẪN 2 TRƢỞNG KHOA TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG TS. Nguyễn Hoàng Anh i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn thạc sĩ Chính sách công với đề tài “Đánh giá tình trạng dễ bị tổn thƣơng sinh kế của cộng đồng do tác động của biến đổi khí hậu ở huyện Châu Phú, tỉnh An Giang”, tôi đã nhận đƣợc sự hỗ trợ vô cùng quý báu từ nhiều ngƣời luôn bên cạnh và động viên. Trƣớc hết, tôi xin chân thành cảm ơn toàn thể giảng viên Trƣờng Đại học Bách Khoa và Đại học An Giang, đặc biệt là các giảng viên trong Khoa Môi trƣờng và Tài nguyên, đã trang bị cho tôi những kiến thức cơ bản và kỹ năng nghề nghiệp quan trọng trong quá trình học tập. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy Phan Trƣờng Khanh và cô Nguyễn Hoàng Anh, những ngƣời đã dành rất nhiều thời gian, tâm sức để trực tiếp hƣớng dẫn và chỉ bảo tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Ngoài ra, tôi cũng xin cảm ơn thầy Lâm Văn Giang vì sự hỗ trợ quý báu và tận tình trong quá trình thực hiện luận văn này. Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc và tình cảm thân thƣơng đến gia đình, bạn bè, những ngƣời luôn là điểm tựa vững chắc, động viên và khích lệ tôi trong suốt chặng đƣờng học tập. Học viên thực hiện Luận văn Hồ Thị Mỹ Dung ii TÓM TẮT Châu Phú đã và đang phải đối mặt với tác động ngày càng mạnh mẽ của BĐKH và thiên tai nhƣ: lũ, giông, lốc, sét, nhiệt độ tăng cao, hạn hán, triều cƣờng và tình trạng sạt lở bờ sông, kênh, rạch diễn biến phức tạp tác động đến nhiều lĩnh vực và thành phần khác nhau trong xã hội trong đó nông nghiệp và sinh kế của cộng đồng đặc biệt quan tâm và phân tích trong luận văn này. Với 208 hộ dân thuộc 4 dân tộc Kinh, Chăm, Hoa, Khmer ở Thị trấn Cái Dầu và 3 xã: Mỹ Đức, Khánh Hòa, Bình Mỹ đƣợc khảo sát nhằm đánh giá mức độ dễ bị tổn thƣơng sinh kế của các dân tộc trƣớc thực trạng biến đổi khí hậu hiện nay bằng phƣơng pháp định tính và định lƣợng.

Kết quả cho thấy chỉ số tổn thƣơng về sinh kế của các thành phần chính và phụ của 4 cộng đồng TT. Cái Dầu, xã Khánh Hòa, xã Mỹ Đức và xã Bình Mỹ thuộc huyện Châu Phú mặc dù sự khác biệt không lớn nhƣng nhìn chung xã Khánh Hòa là dễ bị tổn thƣơng so với 3 cộng đồng còn lại và TT. Cái Dầu là cộng đồng có mức dễ bị tổn thƣơng thấp nhất (LVI: 0,42 của xã Bình Mỹ; LVI: 0,4 của TT Cái Dầu; 0,41 của xã Mỹ Đức và LVI: 0,44 của xã Khánh Hòa). Ngoài ra, mức độ dễ bị tổn thƣơng sinh kế theo IPCC cũng đƣợc đánh giá dựa trên độ phơi nhiễm (biến đổi khí hậu, thiên tai), độ nhạy (sâu bệnh, dịch bệnh) và năng lực thích ứng (trình độ học vấn, lao động, đặc điểm nhân khẩu học, sử dụng đất đai, mạng lƣới hỗ trợ, bình đẳng xã hội và chất lƣợng đất, nƣớc).

Kết quả cho thấy cộng đồng ở thị trấn Cái Dầu ít bị tổn thƣơng nhất so với 3 cộng đồng còn lại (LVI-IPCC = -0,17), xã Khánh Hòa là cộng đồng có mức dễ bị tổn thƣơng hơn so với 3 cộng đồng còn lại (LVI- IPCC = 0). Trong đó, độ phơi nhiễm và độ nhạy của TT. Cái Dầu và xã Khánh Hòa có sự chênh lệch cao. Sự khác biệt này chủ yếu ở các yếu tố đặc điểm nhân khẩu học, sử dụng đất đai và các yếu tố biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, luận văn cũng đề xuất 2 nhóm giải pháp công trình và phi công trình nhằm nâng cao năng lực thích ứng và cải thiện sinh kế của ngƣời dân nhƣ tuyên truyền, vận động nhân dân thay đổi nếp nghĩ, cách làm và mạnh dạn trong sản xuất, kinh doanh; tổ chức các lớp tập huấn cho ngƣời dân về phòng, tránh và biện pháp giảm thiểu thiệt hại do ảnh hƣởng của BĐKH đến đời sống. iii ABSTRACT Chau Phu has been and continues to face increasingly severe impacts of climate change and natural disasters, such as floods, storms, tornadoes, lightning, rising temperatures, droughts, high tides, and complex riverbank and canal erosion, affecting various sectors and different social components. This thesis particularly focuses on agriculture and community livelihoods. Surveys were conducted with 208 households from four ethnic groups (Kinh, Cham, Hoa, Khmer) in Cai Dau Town and three communes (My Duc, Khanh Hoa, Binh My) to assess the vulnerability of their livelihoods to current climate change conditions using both qualitative and quantitative methods.

The results indicate that the livelihood vulnerability indices of the main and sub-components of the four communities (Cai Dau Town, Khanh Hoa Commune, My Duc Commune, and Binh My Commune) in Chau Phu District, while not significantly different, generally show that Khanh Hoa Commune is more vulnerable compared to the other three communities, with Cai Dau Town being the least vulnerable (LVI: 0.42 for Binh My Commune, LVI: 0.4 for Cai Dau Town, 0.41 for My Duc Commune, and LVI: 0.44 for Khanh Hoa Commune). Additionally, livelihood vulnerability according to the IPCC is assessed based on exposure (climate change, natural disasters), sensitivity (pests, diseases), and adaptive capacity (education level, labor, demographic characteristics, land use, support networks, social equity, and the quality of land and water). The results show that the community in Cai Dau town is the least vulnerable compared to the other 3 communities (LVI-IPCC = -0.17), Khanh Hoa commune is the most vulnerable community compared to the other 3 communities. There is a significant discrepancy in exposure and sensitivity between Cai Dau Town and Khanh Hoa Commune, primarily due to differences in demographic characteristics, land use, and climate change factors.

Furthermore, the thesis proposes two groups of solutions, both structural and non-structural, to enhance adaptive capacity and improve community livelihoods. These include advocating and encouraging people to change their mindset and approach to production and business, as well as organizing training classes on prevention and mitigation measures to reduce the impact of climate change on their lives. iv LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ ông trình nào khác.

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc. Học viên thực hiện Luận văn Hồ Thị Mỹ Dung v MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. ii LỜI CAM ĐOAN. iv DANH MỤC HÌNH.

x DANH MỤC BẢNG. xi DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. xii CHƢƠNG 1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI .2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU .3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU .1 Đối tƣợng nghiên cứu.2 Phạm vi nghiên cứu .4 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.5 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI .1 Về cơ sở lý luận khoa học .2 Về thực tiễn. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.1 KHÁI NIỆM VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU .2 TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU .1 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực nông nghiệp 11 2.2 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực lâm nghiệp .3 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực công nghiệp 17 2.4 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực năng lƣợng.5 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực giao thông vận tải .6 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực cuộc sống, sức khỏe cộng đồng.7 Tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vực du lịch .3 CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU .1 Nghiên cứu trên thế giới.

Nghiên cứu trong nƣớc.4 TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU .1 Điều kiện tự nhiên .2 Điều kiện kinh tế - văn hóa xã hội .3 Về phát triển văn hóa - xã hội. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 PHƢƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU THỨ CẤP .2 PHƢƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU SƠ CẤP .1 Phƣơng pháp phỏng vấn hộ gia đình.2 Phƣơng pháp tham vấn chuyên sâu .3 Phƣơng pháp xác định chỉ số tổn thƣơng về sinh kế .4 Chỉ số dễ bị tổn thƣơng theo cách tiếp cận của IPCC. KẾT QUẢ THẢO LUẬN .