BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI ĐÁNH GIÁ THUC TIEN XÉT XỬ CAC TOI PHAM VE MA TUY THEO BỘ LUAT HÌNH SU NAM 1999 PHUC VU TRIEN KHAI AP DUNG BO LUAT HINH SU NAM 2015 MA SO: LH — 2016 — 13/DHL — HN Chi nhiệm dé tài: TS. Nguyễn Tuyết Mai Thu kí dé tài: ThS. Đào Phương Thanh Hà Nội, thang 08 năm 2017 THAM GIA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI * Ban chủ nghiệm đề tài: - TS. Nguyễn Tuyết Mai - ĐH Luật Hà Nội, chủ nhiệm đề tài - ThS.
Đào Phương Thanh - ĐH Luật Hà Nội, thư kí đề tài * Các thành viên tham gia thực hiện đề tài: - ThS. Nguyễn Xuân Thiện, Phó Vụ trưởng Vụ Giám déc - Kiểm tra I Tòa án nhân dân tối cao - Th§. Nguyễn Thị Bình, Tham tra viên Vụ Giám đốc - Kiểm tra I Tòa án nhân dân tối cao - ThS. Lưu Hải Yến, DH Luật Hà Nội BẢNG TỪ VIẾT TẮT Bộ luật hình sự BLHS Cấu thành tội phạm CTTP Hội đồng thâm phan HĐTP Tòa án nhân dân tối cao TANDTC Trách nhiệm hình sự TNHS Viện kiểm sát nhân dân tối cao VKSNDTC MỤC LỤC Trang PHANI BAO CÁO TONG THUAT 1-79 I TONG QUAN VE DE TÀI II KET QUA NGHIÊN CUU CUA DE TÀI 12 1.
MOT SO NOI DUNG Li LUAN LIEN QUAN DEN THUC 12 TIEN XET XU CAC TOI PHAM VE MA TUY 1.1 Nhận thức chung về thực tiễn xét xử tội phạm và quy định của pháp luật 1.2 Quy định các tội phạm về ma túy trong BLHS năm 1999 — căn cứ pháp lý dé xét xử tội phạm 2. ĐÁNH GIÁ THỰC TIEN XÉT XỬ CÁC TOI PHAM VE MA TUY THEO BLHS NĂM 1999 2.1 Thực tiễn định tội và định tội danh đối với các tội phạm về ma túy theo BLHS năm 1999 2.2 Thực tiễn định khung hình phạt và quyết định hình phạt đối với các tội phạm về ma túy theo BLHS năm 1999 2. Nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn xét xử các tội phạm về ma túy 3. TRIEN KHAI AP DỤNG QUY ĐỊNH CUA BLHS NAM 65 2015 SỬA DOI, BO SUNG NAM 2017 TRONG THỰC TIEN XET XU VE CAC TOI PHAM VE MA TUY 3.1 Cần thống nhất nhận thức về quy định mới của BLHS 65 năm 2015 (sửa đối, bố sung năm 2017) khắc phục một số bat cập của BLHS năm 1999, tháo gỡ một số vướng mac trong thực tiễn xét xử các tội phạm về ma túy 3.2 Một số nội dung cần lưu ý khi triển khai áp dụng BLHS năm 2015 sửa đổi, bố sung năm 2017 trong thực tiễn xét xử các tội phạm về ma túy PHẦNII CAC BÁO CÁO CHUYEN DE 80-193 Chuyên đề 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIEN LẬP PHAP CÁC TỘI 80 PHAM VE MA TÚY Ở VIỆT NAM Chuyên đề 2: THỰC TIEN XÁC ĐỊNH CHAT MA TÚY VÀ TIEN 111 CHAT TRONG XET XU CAC TOI PHAM VE MA TUY O VIET NAM Chuyên dé 3: THUC TIEN ĐỊNH TOI VÀ ĐỊNH TOI DANH DOI VỚI 141 CAC TOI PHAM VE MA TUY O VIET NAM Chuyên đề 4: THUC TIEN ĐỊNH KHUNG HÌNH PHẠT VA QUYET _ 172 ĐỊNH HÌNH PHẠT DOI VỚI CAC TOI PHAM VE MA TUY O VIET NAM DANH MUC THAM KHAO DANH MỤC CÁC BẢN ÁN ĐƯỢC NGHIÊN CỨU PHÂN I BAO CAO TONG THUẬT I.
TONG QUAN VE DE TÀI 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ nhiều thế kỷ nay, ma tuý đã trở thành van đề nhức nhối của toàn cau, tội phạm về ma túy là một trong những thách thức lớn đối với nhân loại. Ngày 26/6/1988, tại trụ sở của Liên hợp quốc, Ủy ban quốc tế về phòng chống ma túy và tội phạm (UNODC) đã tổ chức một cuộc mít tinh kéo dài trong hon 2 giờ để kêu gọi mọi người tích cực phòng, chống ma túy. Kê từ đó, ngày 26/6 hàng năm được Liên hợp quốc chọn làm “Ngày thế giới phòng, chống ma túy”.
Năm 1998, nhận thức được hiểm họa ma túy đang diễn ra nghiêm trọng trên thế giới, Đại hội đồng Liên hợp quốc đã tô chức kỳ họp đặc biệt về vấn đề ma túy toàn cầu (UNGASS 1998), thông qua Tuyên bố chính trị và các biện pháp phòng, chống ma túy. Trong diễn văn khai mac, Tong thư kí Liên hợp quốc đã nhấn mạnh “Ma túy hủy hoại cuộc sống và cộng đồng, làm xói mòn sự tôn tại và phát triển của loài người và là nguôn phát sinh tội phạm. Ma túy là mối đe dọa lớn đến độc lập, dân chủ và ổn định của các Nhà nước và các dân tộc, đến cấu trúc xã hội, nhân phẩm và hy vọng của hàng triệu triệu người và gia đình họ. Ma túy đã trở thành hiểm hoa chung của cả nhân loại.
Không một quốc gia, dân tộc nào thoát ra ngoài vòng xoáy khủng khiếp của nó dé tránh những hậu quả do nghiện hút và buôn lậu ma túy gây ra. Rat nhiều nghiên cứu đã tổng kết thực trạng ma túy trên thế giới và Việt Nam. Hậu quả do lạm dụng ma túy và tội phạm về ma túy gây ra vô cùng nghiêm trọng: Ma túy đang làm gia tăng tội phạm, bạo lực, tham nhũng, vắt cạn kiệt nhân lực, tài chính, hủy diệt những tiềm năng quý báu khác mà lẽ ra phải được huy động cho việc phát triển kinh tế xã hội, đem lại ấm no, hạnh phúc cho mọi người. Ma túy đang làm suy thoái nhân cách, phẩm giá, tàn phá cuộc sống yên vui gia đình, gây xói mòn đạo lý.
Ma túy va sự lạm dụng ma túy đã ảnh hưởng tới tự do và phát triển của lớp trẻ, một giá trị của nhân loại. Ma túy là tác nhân chủ yếu thúc đây căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS phát triên, là một đe dọa lớn đôi với sức khỏe và sự tôn tại của con người. Lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay ghi nhận 03 lần pháp điển hóa mà thành tựu là Bộ luật hình sự (BLHS) năm 1985, BLHS năm 1999 va BLHS năm 2015; 06 lần sửa đổi, b6 sung một số điều của BLHS, bao gồm 04 lần sửa đổi, bô sung BLHS năm 1985 (vào các năm 1989, 1991, 1992, 1997), 01 lần sửa đôi, b6 sung BLHS năm 1999 (vào năm 2009) và 01 lần sửa 2 đổi bổ sung BLHS năm 2015 (vào năm 2017). Ngoài lần pháp điển hóa đầu tiên BLHS năm 1985 thi có 6 trong 9 lần nêu trên, nhà làm luật đã xem xét điều chỉnh quy định về các tội phạm về ma túy (vào năm 1989, 1997, 1999, 2009, 2015 va 2017).
Đáng ké là, ngay sau khi trở thành thành viên của các công ước của Liên hợp quốc về kiểm soát ma túy, Việt Nam đã nỗ lực sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật hình sự về tội phạm ma túy. Năm 1997, BLHS đã bé sung một chương riêng quy định 10 tội danh về các tội phạm ma túy. Từ đó đến nay, trong tat cả các lần sửa đổi, bố sung tiếp theo của BLHS (bao gồm lần pháp điển hóa thứ hai BLHS 1999, lần sửa đổi bổ sung BLHS vào năm 2009, lần pháp điển hóa thứ 3 BLHS năm 2015, lần sửa đổi bố sung BLHS vào năm 2017) quy định về các tội phạm về ma túy đều được coi là trọng tâm sửa đổi, bổ sung của BLHS. Trên bình diện thực tiễn tội phạm và xét xử tội phạm, các tội phạm về ma túy là một trong các nhóm tội phạm diễn ra phô biến, tốc độ gia tăng nhanh chóng, tính chất và mức độ nguy hiểm đặc biệt cao, hậu quả gây ra đặc biệt nghiêm trọng.
Các công trình nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học đều chỉ ra rằng tội phạm về ma túy luôn ở tốp ba các tội phạm bị xét xử nhiều nhất trên phạm vi toàn quốc và ở các địa phương. Các hình phạt nghiêm khắc nhất đã tuyên đều tập trung ở các bị cáo phạm các tội phạm về ma túy. Hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử các tội phạm về ma túy diễn ra thường xuyên nhất, ở phạm vi lớn nhất, với nhiều nội dung nhất. trong số các hoạt động áp dụng pháp luật xét xử các tội phạm cụ thể.
Hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử các tội phạm về ma túy có liên quan đến nhiều yếu tố, bao gồm sự điều chỉnh của pháp luật thực định, sự dự liệu của pháp luật, diễn biến của tội phạm, trình độ, năng lực, ý thức của cán bộ áp dụng pháp luật,. Hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử các tội phạm về ma túy là môi trường phát huy hiệu quả quy định của pháp luật, đồng thời cũng là môi trường đánh giá tính phù hợp của pháp luật, từ đó có sự điều chỉnh tương ứng. Bên cạnh những đóng góp đáng kề vào công cuộc dau tranh phòng chống loại tội phạm này, hoạt động áp dụng pháp luật trong xét xử các tội phạm về ma túy cũng đã chỉ ra khá nhiều điểm chưa hoàn thiện của pháp luật, cũng như bộc lộ nhiều hạn chế, vướng mac trong quá trình xét xử tội phạm. Quy định về các tội phạm về ma túy trong BLHS năm 1999, mặc dù đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009, nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu là căn cứ pháp lý đầy đủ, vững chắc để đấu tranh chống các tội phạm về ma túy.
Thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử tội phạm phụ thuộc nhiều vào các văn bản hướng dẫn trong khi các văn bản hướng dẫn lại chậm được ban hành, nội dung hướng dẫn còn chồng chéo, thiếu hụt do thiếu thống nhất giữa các bộ, ngành chức năng về yêu cầu và năng lực chứng minh tội phạm, nhiêu diễn biên mới của tội phạm chưa được dự liệu và điêu chỉnh. Các tội phạm về ma túy quốc tế và Việt Nam vẫn đang và được dự đoán có diễn biến gia tăng, phức tạp. Theo báo cáo của Liên hợp quốc, năm 2015 khu vực Đông Nam Á có trên 760 tấn thuốc phiện (tương đương 76 tấn heroin), 20 tan Methamphetamine dang tinh thé (ma túy đá) và 500 triệu viên ma túy tổng hợp được sản xuất và lưu hành bat hợp pháp. Tình trang mua bán, vận chuyên và lạm dụng các chất hướng thần mới vẫn diễn ra rất nghiêm trọng.
Trong số gần 600 chất hướng thần mới thì có trên 100 chất bị lạm dụng ở nhiều nước, Song hầu hết các nước vẫn còn lúng túng trong biện pháp đối phó, từ khâu xây dựng văn bản pháp luật dé kiểm soát, giám định. Do chịu tác động trực tiếp từ diễn biến tội phạm và tệ nạn ma túy trong khu vực, tình hình tội phạm và tệ nạn ma túy ở Việt Nam có nhiều diễn biến phức tạp và tiềm ân nhiều nguy hiểm.