Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh bình định theo hướng bền vững

Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên tỉnh Bình Định nhằm phát triển du lịch bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị văn hóa.

• Tác giả: Vũ Đình Chiến
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Khanh Vân
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
• Đề tài: Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Bền Vững Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Luận điểm bảo vệ
• 0.5. Những đóng góp mới và ý nghĩa của đề tài
• 0.6. Cấu trúc luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch theo hướng bền vững
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Tại Việt Nam
• 1.1.3. Tại lãnh thổ nghiên cứu
• 1.2. Một số khái niệm có liên quan đến đề tài
• 1.2.1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên du lịch
• 1.2.2. Phát triển du lịch bền vững
• 1.2.3. Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch
• 1.2.4. Phân vùng địa lý tự nhiên phục vụ PTDL theo hướng bền vững
• 1.2.5. Liên kết trong phát triển du lịch
• 1.3. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 1.3.1. Quan điểm nghiên cứu
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3. Quy trình nghiên cứu
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ PHÂN HÓA ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN VÀ PHÂN VÙNG ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN CHO PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên du lịch tự nhiên tỉnh Bình Định
• 2.1.1. Vị trí địa lý - Tài nguyên vị thế
• 2.1.2. Địa chất, địa hình - Tài nguyên địa hình, địa mạo
• 2.1.3. Khí hậu - Tài nguyên sinh khí hậu
• 2.1.4. Thủy văn - Tài nguyên nước
• 2.1.5. Sinh vật – Tài nguyên đa dạng sinh học
• 2.2. Tài nguyên du lịch văn hóa tỉnh Bình Định
• 2.2.1. Tài nguyên du lịch văn hóa vật thể
• 2.2.2. Tài nguyên du lịch văn hóa phi vật thể
• 2.3. Hiện trạng phát triển KT – XH và du lịch tỉnh Bình Định
• 2.3.1. Hiện trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3.2. Hiện trạng phát triển du lịch
• 2.4. Phân vùng địa lý tự nhiên cho phát triển du lịch tỉnh Bình Định
• 2.4.1. Cấp phân vị và chỉ tiêu phân vùng
• 2.4.2. Thành lập bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên và kết quả phân vùng
• 2.4.3. Sự phân hóa của tự nhiên và tài nguyên du lịch theo các tiểu vùng
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TỔNG HỢP ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN VÀ ĐỀ XUẤT ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH BÌNH ĐỊNH THEO HƯỚNG BỀN VỮNG
• 3.1. Đối tượng và mục tiêu đánh giá
• 3.2. Đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên cho một số LHDL
• 3.2.1. Cơ sở xác định một số loại hình du lịch
• 3.2.2. Đánh giá cho loại hình du lịch tham quan
• 3.2.3. Đánh giá cho loại hình du lịch nghỉ dưỡng
• 3.2.4. Đánh giá cho loại hình du lịch sinh thái
• 3.2.5. Đánh giá cho loại hình du lịch văn hóa
• 3.2.6. Tổng hợp mức độ thuận lợi 4 LHDL theo từng tiểu vùng
• 3.3. Đánh giá tổng hợp theo các điểm du lịch
• 3.3.1. Cơ sở lựa chọn các điểm du lịch
• 3.3.2. Xác định chỉ tiêu và xây dựng thang đánh giá
• 3.3.3. Tiến hành đánh giá và kết quả đánh giá
• 3.4. Định hướng phát triển du lịch bền vững tỉnh Bình Định
• 3.4.1. Cơ sở xây dựng định hướng và đề xuất giải pháp
• 3.4.2. Định hướng phát triển du lịch bền vững tỉnh Bình Định
• 3.4.3. Giải pháp thực hiện
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Bình Định

Điều kiện tự nhiên (ĐKTN) và tài nguyên du lịch (TNDL) đóng vai trò then chốt trong sự hình thành và phát triển du lịch (PTDL) của mỗi địa phương. PTDL thường dựa trên việc khai thác các nguồn tài nguyên sẵn có. Các TNDL, đặc biệt là TNDL tự nhiên, luôn gắn liền với các ĐKTN, trong khi TNDL văn hóa thường liên kết với điều kiện văn hóa, kinh tế - xã hội (KT - XH). Hiện nay, phát triển du lịch bền vững (DLBV), có trách nhiệm, đang được ưu tiên trong chiến lược PTDL của nhiều địa phương. Đánh giá tài nguyên hợp lý và các điều kiện hỗ trợ là rất quan trọng để phát triển DLBV. Nghiên cứu, đánh giá ĐKTN và tài nguyên phục vụ mục tiêu phát triển DLBV đã được thực hiện ở nhiều phạm vi khác nhau. Để kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đây, việc đánh giá ĐKTN và tài nguyên cho từng địa phương cần phải đầy đủ, hệ thống về lý luận và thực tiễn, nguyên tắc và phương pháp đánh giá tài nguyên.

1.1. Nghiên Cứu Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Bền Vững Trên Thế Giới

Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã tập trung vào đánh giá tác động của du lịch đến môi trường và xã hội. Các nghiên cứu này thường sử dụng các chỉ số đánh giá du lịch bền vững để đo lường hiệu quả của các hoạt động du lịch. Ví dụ, các nghiên cứu của UNWTO (Tổ chức Du lịch Thế giới) đã đưa ra các hướng dẫn và tiêu chuẩn để phát triển du lịch bền vững. Các nghiên cứu cũng tập trung vào việc quản lý tài nguyên du lịch một cách bền vững, bao gồm cả tài nguyên tự nhiên và văn hóa. Các phương pháp đánh giá đa tiêu chí (MCA) và phân tích SWOT thường được sử dụng để đánh giá tiềm năng và thách thức của phát triển du lịch bền vững.

1.2. Tổng Quan Nghiên Cứu Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về đánh giá tài nguyên du lịch và phát triển du lịch bền vững ngày càng được chú trọng. Các nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tiềm năng du lịch của các vùng, địa phương, đồng thời đề xuất các giải pháp để phát triển du lịch một cách bền vững. Các nghiên cứu cũng chú trọng đến việc bảo tồn tài nguyên du lịch và giảm thiểu tác động tiêu cực của du lịch đến môi trường và xã hội. Các công trình nghiên cứu của Tổng cục Du lịch Việt Nam và các trường đại học đã đóng góp quan trọng vào việc xây dựng chính sách và quy hoạch phát triển du lịch bền vững.

II. Thực Trạng Khai Thác Tài Nguyên Du Lịch Bền Vững Bình Định

Nằm trong quy hoạch tổng thể PTDL vùng Duyên hải Nam Trung bộ, tỉnh Bình Định có ĐKTN khá thuận lợi, nguồn TNDL tương đối toàn diện cho PTDL. Trong thời gian qua, dựa trên cơ sở khai thác nguồn TNDL và một số yếu tố khác, ngành du lịch (DL) Bình Định đã đạt được một số thành tựu. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy DL Bình Định vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn vẫn chưa có giải pháp thỏa đáng; DL phát triển nhưng vẫn ẩn chứa nhiều nguy cơ, yếu tố thiếu bền vững. Một số cụm, điểm và tuyến du lịch không phát triển được theo quy hoạch, chưa phát huy được giá trị tài nguyên [87]. Nguyên nhân xuất phát từ ảnh hưởng tiêu cực của một số yếu tố tự nhiên; sự phân bố cũng như việc kết hợp, liên kết khai thác TNDL giữa các lãnh thổ trong tỉnh còn hạn chế; nhiều điểm DL và loại hình du lịch (LHDL) vẫn còn ở dạng tiềm năng; công tác quy hoạch, đầu tư và quản lý khai thác tài nguyên theo lãnh thổ vẫn còn những bất cập.

2.1. Tiềm Năng Du Lịch Bình Định Cơ Hội và Thách Thức

Bình Định sở hữu nhiều tiềm năng du lịch đa dạng, từ du lịch biển đảo, du lịch văn hóa lịch sử đến du lịch sinh thái. Tuy nhiên, việc khai thác các tiềm năng này còn gặp nhiều thách thức, bao gồm cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, nguồn nhân lực du lịch còn hạn chế, và nhận thức về du lịch bền vững chưa cao. Cần có các giải pháp đồng bộ để khai thác hiệu quả các tiềm năng du lịch, đồng thời đảm bảo tính bền vững trong quá trình phát triển.

2.2. Đánh Giá Tác Động Du Lịch Đến Môi Trường Bình Định

Sự phát triển du lịch có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, và mất đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp để giảm thiểu các tác động tiêu cực này, bao gồm quản lý chất thải, bảo tồn tài nguyên, và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho du khách và cộng đồng địa phương. Đánh giá tác động du lịch là một công cụ quan trọng để xác định và giảm thiểu các tác động tiêu cực.

2.3. Du Lịch Cộng Đồng Hướng Đi Mới Cho Bình Định

Du lịch cộng đồng là một hình thức du lịch bền vững, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương, đồng thời bảo tồn văn hóa và môi trường. Bình Định có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và vùng núi. Cần có các chính sách hỗ trợ và đào tạo để phát triển du lịch cộng đồng một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Bền Vững Bình Định

Để có thể đánh giá tổng hợp tài nguyên phục vụ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Bình Định, việc nghiên cứu đặc điểm các ĐKTN, làm rõ sự phân hóa có quy luật của tự nhiên, của TNDL và tiến tới phân vùng địa lý tự nhiên (ĐLTN) phục vụ đánh giá tài nguyên là việc làm cần thiết. Kết quả đánh giá, phân tích các đặc điểm TNDL, mức độ thuận lợi của tài nguyên đối với từng LHDL, điểm du lịch theo các tiểu vùng sẽ là cơ sở khoa học cho việc đề xuất định hướng phát triển các loại hình du lịch có tiềm năng của Bình Định. Bên cạnh đó qua phân tích hiện trạng PTDL trên địa bàn tỉnh làm rõ hơn mối liên hệ giữa du lịch với khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường (BVMT) và giữa du lịch của tỉnh Bình Định với các địa phương lân cận, góp phần PTDL của tỉnh nhà theo hướng bền vững.

3.1. Xây Dựng Chỉ Số Đánh Giá Du Lịch Bền Vững Bình Định

Việc xây dựng chỉ số đánh giá du lịch bền vững là rất quan trọng để đo lường và theo dõi tiến độ phát triển du lịch bền vững. Các chỉ số này cần phản ánh các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường của du lịch. Các chỉ số có thể bao gồm: doanh thu du lịch, số lượng việc làm trong ngành du lịch, mức độ hài lòng của du khách, mức độ ô nhiễm môi trường, và mức độ bảo tồn văn hóa.

3.2. Khảo Sát Tài Nguyên Du Lịch Bình Định Phương Pháp Thực Hiện

Khảo sát tài nguyên du lịch là một bước quan trọng trong quá trình đánh giá. Phương pháp khảo sát có thể bao gồm: thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nguồn thống kê, phỏng vấn các chuyên gia và người dân địa phương, và khảo sát thực địa để đánh giá chất lượng và tiềm năng của các tài nguyên du lịch. Cần có một kế hoạch khảo sát chi tiết và sử dụng các công cụ khảo sát phù hợp.

3.3. Phân Tích SWOT Đánh Giá Điểm Mạnh Yếu Cơ Hội Thách Thức

Phân tích SWOT là một công cụ hữu ích để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của phát triển du lịch bền vững tại Bình Định. Phân tích này giúp xác định các yếu tố quan trọng cần được ưu tiên và các giải pháp để vượt qua các thách thức. Kết quả phân tích SWOT có thể được sử dụng để xây dựng chiến lược phát triển du lịch bền vững.

IV. Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Bền Vững Tỉnh Bình Định

Đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của tài nguyên trên một lãnh thổ không chỉ là việc đánh giá các dạng TNDL cụ thể mà còn đánh giá, phân tích cả các yếu tố phục vụ khai thác và sử dụng các tài nguyên đó cho mục đích PTDL. Để có thể đánh giá tổng hợp tài nguyên phục vụ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Bình Định, việc nghiên cứu đặc điểm các ĐKTN, làm rõ sự phân hóa có quy luật của tự nhiên, của TNDL và tiến tới phân vùng địa lý tự nhiên (ĐLTN) phục vụ đánh giá tài nguyên là việc làm cần thiết.

4.1. Quy Hoạch Du Lịch Bình Định Định Hướng Phát Triển

Quy hoạch du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển du lịch bền vững. Quy hoạch cần xác định các khu vực ưu tiên phát triển du lịch, các loại hình du lịch phù hợp, và các biện pháp bảo tồn tài nguyên. Quy hoạch cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc phát triển bền vững và có sự tham gia của cộng đồng địa phương.

4.2. Chính Sách Phát Triển Du Lịch Bền Vững Bình Định

Chính sách phát triển du lịch cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp du lịch phát triển bền vững, đồng thời khuyến khích các hoạt động du lịch có trách nhiệm. Chính sách có thể bao gồm: ưu đãi thuế cho các doanh nghiệp du lịch xanh, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực du lịch, và tăng cường kiểm soát các hoạt động du lịch gây ô nhiễm môi trường.

4.3. Du Lịch Có Trách Nhiệm Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng

Du lịch có trách nhiệm đòi hỏi sự tham gia của tất cả các bên liên quan, bao gồm du khách, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng địa phương, và chính quyền. Cần nâng cao nhận thức về du lịch có trách nhiệm cho tất cả các bên, thông qua các chương trình giáo dục, truyền thông, và đào tạo. Du khách cần được khuyến khích lựa chọn các sản phẩm du lịch thân thiện với môi trường và tôn trọng văn hóa địa phương.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Bền Vững

Kết quả đánh giá, phân tích các đặc điểm TNDL, mức độ thuận lợi của tài nguyên đối với từng LHDL, điểm du lịch theo các tiểu vùng sẽ là cơ sở khoa học cho việc đề xuất định hướng phát triển các loại hình du lịch có tiềm năng của Bình Định. Bên cạnh đó qua phân tích hiện trạng PTDL trên địa bàn tỉnh làm rõ hơn mối liên hệ giữa du lịch với khai thác tài nguyên, bảo vệ môi trường (BVMT) và giữa du lịch của tỉnh Bình Định với các địa phương lân cận, góp phần PTDL của tỉnh nhà theo hướng bền vững.

5.1. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Khu Dự Trữ Thiên Nhiên

Khu dự trữ thiên nhiên có tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch sinh thái phù hợp với đặc điểm của khu vực, đồng thời đảm bảo bảo tồn đa dạng sinh học và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình phát triển du lịch sinh thái.

5.2. Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Vật Thể và Phi Vật Thể

Bảo tồn di sản văn hóa là một yếu tố quan trọng trong phát triển du lịch bền vững. Cần có các biện pháp để bảo tồn các di sản văn hóa vật thể (như các công trình kiến trúc, di tích lịch sử) và phi vật thể (như các lễ hội, phong tục tập quán). Cần khuyến khích du khách tôn trọng và tìm hiểu về văn hóa địa phương.

5.3. Kinh Tế Du Lịch Đóng Góp Vào Phát Triển Kinh Tế Địa Phương

Kinh tế du lịch có thể đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp du lịch phát triển, đồng thời đảm bảo rằng lợi ích kinh tế từ du lịch được chia sẻ công bằng cho cộng đồng địa phương. Cần khuyến khích các doanh nghiệp du lịch sử dụng các sản phẩm và dịch vụ địa phương.

VI. Kết Luận và Tương Lai Phát Triển Du Lịch Bền Vững Bình Định

Đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của tài nguyên trên một lãnh thổ không chỉ là việc đánh giá các dạng TNDL cụ thể mà còn đánh giá, phân tích cả các yếu tố phục vụ khai thác và sử dụng các tài nguyên đó cho mục đích PTDL. Để có thể đánh giá tổng hợp tài nguyên phục vụ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Bình Định, việc nghiên cứu đặc điểm các ĐKTN, làm rõ sự phân hóa có quy luật của tự nhiên, của TNDL và tiến tới phân vùng địa lý tự nhiên (ĐLTN) phục vụ đánh giá tài nguyên là việc làm cần thiết.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Du Lịch Bền Vững Trong Tương Lai

Du lịch bền vững không chỉ là một xu hướng mà là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc phát triển du lịch bền vững giúp bảo tồn tài nguyên, bảo vệ môi trường, và mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương. Cần có sự cam kết và hành động từ tất cả các bên liên quan để đảm bảo rằng du lịch phát triển một cách bền vững.

6.2. Liên Kết Vùng Hợp Tác Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Liên kết vùng là một yếu tố quan trọng để phát triển du lịch bền vững. Cần tăng cường hợp tác giữa Bình Định và các tỉnh lân cận để phát triển các sản phẩm du lịch liên vùng, chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, và giải quyết các vấn đề chung. Liên kết vùng giúp tăng cường sức cạnh tranh và thu hút du khách.

6.3. Môi Trường Du Lịch Bảo Vệ và Phát Triển Bền Vững

Môi trường du lịch là một yếu tố quan trọng để thu hút du khách. Cần có các biện pháp để bảo vệ và phát triển môi trường du lịch, bao gồm: quản lý chất thải, bảo tồn tài nguyên, và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho du khách và cộng đồng địa phương. Môi trường du lịch sạch đẹp và an toàn là nền tảng cho phát triển du lịch bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ "Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Vũ Đình Chiến, thuộc ngành Địa lý tự nhiên (mã số: 9440217) tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Khanh Vân và TS. Lê Năm, bảo vệ năm 2021.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu của luận án xuất phát từ vai trò của điều kiện tự nhiên (ĐKTN) và tài nguyên du lịch (TNDL) như nguồn lực nền tảng quyết định sự hình thành và phát triển du lịch (PTDL) của các địa phương. Nằm trong không gian quy hoạch tổng thể PTDL vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, tỉnh Bình Định sở hữu ĐKTN tương đối thuận lợi và tài nguyên đa dạng. Dù ngành du lịch địa phương đã đạt được một số kết quả ban đầu, thực tiễn vẫn bộc lộ nhiều nguy cơ thiếu bền vững: một số cụm, điểm và tuyến du lịch không phát triển được theo quy hoạch, chưa phát huy được giá trị tài nguyên; công tác quản lý và khai thác theo lãnh thổ còn bất cập; nhiều điểm và loại hình du lịch vẫn ở dạng tiềm năng; mối liên kết khai thác giữa các khu vực nội tỉnh còn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu do chưa có công trình nghiên cứu, đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của ĐKTN và TNDL trên cơ sở làm rõ các quy luật phân hóa tự nhiên để phục vụ phân vùng địa lý tự nhiên (ĐLTN) và định hướng không gian du lịch theo hướng bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án gồm hai nội dung chính:

1. Nghiên cứu làm rõ sự phân hóa có quy luật của ĐKTN và TNDL tỉnh Bình Định, xác định mức độ thuận lợi của TNDL cho phát triển loại hình du lịch (LHDL) tại địa phương.
2. Đề xuất định hướng và giải pháp khai thác hợp lý ĐKTN, tài nguyên du lịch, phát triển các LHDL tiềm năng và liên kết các tuyến điểm du lịch lãnh thổ Bình Định theo quan điểm phát triển bền vững (PTBV).

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể qua 5 nhiệm vụ:

1. Xác lập cơ sở lý luận và thực tiễn, phương pháp trong nghiên cứu, đánh giá ĐKTN, TNDL liên quan tới hướng nghiên cứu của luận án.
2. Vận dụng các quan điểm nghiên cứu của ĐLTN tổng hợp, làm rõ sự phân hóa có quy luật của ĐKTN, TNDL lãnh thổ Bình Định.
3. Phân vùng ĐLTN lãnh thổ tỉnh Bình Định (ở tỷ lệ 1:100.000) để làm rõ những đặc thù cơ bản của ĐKTN, xác định tiềm năng TNDL theo các tiểu vùng làm cơ sở đánh giá cho một số loại hình và điểm du lịch tại địa phương.
4. Đánh giá, phân tích mức độ thuận lợi của ĐKTN và TNDL cho phát triển một số LHDL nổi trội và điểm du lịch tiêu biểu theo các tiểu vùng ở Bình Định.
5. Đề xuất định hướng và giải pháp khai thác hợp lý ĐKTN, TNDL phục vụ phát triển du lịch bền vững (DLBV), xây dựng bản đồ tổ chức không gian PTDL tỉnh Bình Định.

Luận án xây dựng hai luận điểm bảo vệ:

• Luận điểm 1: Tác động tổng hợp của các yếu tố tự nhiên kết hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội tỉnh Bình Định đã hình thành nên các tiểu vùng ĐLTN với những phân hóa riêng về ĐKTN cũng như TNDL.
• Luận điểm 2: Kết quả đánh giá ĐKTN và tài nguyên là cơ sở khoa học quan trọng để đề xuất định hướng và giải pháp phát triển DLBV tỉnh Bình Định theo tiểu vùng và tuyến điểm du lịch.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các ĐKTN và TNDL (bao gồm TNDL tự nhiên và TNDL văn hóa, trong đó TNDL tự nhiên là nhóm quan trọng hơn) cùng các yếu tố bổ trợ trên lãnh thổ tỉnh Bình Định.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Bình Định bao gồm phần đất liền và khu vực biển - đảo ven bờ.
• Phạm vi thời gian: Các dữ liệu, số liệu thống kê và khảo sát được thu thập từ năm 2010 đến năm 2019; chuỗi số liệu khí hậu phục vụ phân tích sinh khí hậu được thu thập trong thời kỳ 1986 - 2016.
• Phạm vi nội dung khoa học: Phân vùng ĐLTN và phân loại sinh khí hậu (SKH) ở tỷ lệ bản đồ 1:100.000; đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên đối với 4 LHDL chính (tham quan, nghỉ dưỡng, sinh thái, văn hóa) và 5 điểm du lịch tiêu biểu; tiếp cận phát triển DLBV tập trung vào khía cạnh bền vững trong khai thác hợp lý ĐKTN, TNDL và bảo vệ môi trường (BVMT) theo không gian lãnh thổ để phù hợp với chuyên ngành Địa lý tự nhiên.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây được tác giả điểm lại theo ba phạm vi: quốc tế, Việt Nam và địa bàn tỉnh Bình Định:

Trên thế giới:

• Đánh giá thành phần và đánh giá tổng hợp tự nhiên cho du lịch: Đánh giá bãi tắm của Viện Địa lý thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và của Horikawa; đánh giá độ đa dạng cảnh quan cho ngắm cảnh (V. Tauxkat, 1969; Mukhina, 1973); đánh giá mức độ tương phản địa hình (I. Vedenhin và cộng sự, 1975); đánh giá toàn bộ các yếu tố tự nhiên của Iu. Coi. Tác phẩm "Quy hoạch du lịch" của G. Raynouard (2005) đề cập lý luận phân loại, thống kê tài nguyên và phương pháp xây dựng định mức, tiêu chuẩn quy hoạch tại các dải ven biển, miền núi, nông thôn. Julianna Priskin (2001) đánh giá tài nguyên thiên nhiên cho du lịch dựa vào tự nhiên tại vùng Duyên hải miền Trung nước Úc kết hợp kỹ thuật định tính và định lượng qua các tiêu chí sức thu hút, khả năng tiếp cận, cơ sở hạ tầng (CSHT) và mức độ suy thoái môi trường. Nhóm tác giả Elleen Guierrez và cộng sự (2005) đề xuất quy trình đánh giá qua ba bước kiểm kê: liệt kê điểm tài nguyên, thể hiện lên bản đồ và xếp hạng. Hệ thống phân loại TNDL của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, 1997, 2004) cũng được vận dụng làm nền tảng.
• Nghiên cứu sinh khí hậu và phát triển DLBV: Các công trình đánh giá khí hậu và SKH phục vụ du lịch của Josphat Belsoy, Jacqueline Korir, Jacob Yego (2012), Alexander Trukhachev (2015), UNWTO và UNEP (2008). Mô hình vòng đời điểm du lịch (TALC) của Butler (1980, 2006, 2011) với 6 giai đoạn (khám phá, tham gia, phát triển, củng cố, trì trệ, suy thoái hoặc phục hồi); bộ 14 chỉ tiêu quản lý bảo tồn tài nguyên của UNWTO (2004); bộ tiêu chuẩn đánh giá DLBV của Hội đồng Du lịch Bền vững Toàn cầu (GSTC, 2014); lý luận du lịch sinh thái (DLST) của David A. Fennell (2002) với 11 dấu hiệu và 3 tiêu chí tổng hợp đánh giá DLBV.

Tại Việt Nam:

• Các nghiên cứu ĐLTN, phân vùng và địa mạo: Lê Bá Thảo (1990), Vũ Tự Lập (1976, 1978), Lê Đức An (2008, 2012), Phạm Hoàng Hải và cộng sự (1997), Nguyễn Cao Huần (2005), Đặng Duy Lợi và cộng sự (2005, 2007), Vũ Tấn Phương và cộng sự (2013), Trần Đức Thạnh và cộng sự (2012).
• Đánh giá TNDL và quy hoạch lãnh thổ du lịch: Nguyễn Minh Tuệ và cộng sự (2010), Phạm Trung Lương và cộng sự (2001, 2002), Trương Quang Hải và cộng sự (2006), Trần Đức Thanh (2008), Bùi Thị Hải Yến (2009), Bùi Thị Thu và cộng sự (2011).
• Nghiên cứu SKH du lịch: Phạm Ngọc Toàn, Phan Tất Đắc (1980), Vũ Bội Kiếm (1990), Trần Việt Liễn (1993), Đặng Kim Nhung (1993), đặc biệt là các công trình giáo trình sinh khí hậu và phương pháp thang điểm có trọng số đánh giá tài nguyên khí hậu cho du lịch, nghỉ dưỡng của Nguyễn Khanh Vân (1988, 2005).
• Du lịch bền vững và quản lý điểm đến: Nguyễn Đình Hòe, Vũ Văn Hiếu (2001), Lê Huy Bá (2000, 2006), Võ Quế (2006), Lê Văn Thăng và cộng sự (2008); Bộ công cụ Du lịch có trách nhiệm tại Việt Nam (Tổng cục Du lịch, 2013); Bộ tiêu chí đánh giá điểm đến du lịch gồm 6 nhóm với 29 tiêu chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 2016). Các luận án tiến sĩ về đánh giá ĐKTN và TNDL tại các địa bàn: Đà Lạt và phụ cận (Võ Văn Minh, 2006), Quảng Ninh - Hải Phòng (Bùi Thị Thu, 2006), Vĩnh Phúc (Hà Văn Thư, 2013), Tây Nguyên (Nguyễn Thị Mai Lan, 2018), Nam Bộ (Phạm Hoàng Trọng, 2018).

Tại tỉnh Bình Định:

• Nghiên cứu tự nhiên, tài nguyên và môi trường: Địa chí tỉnh Bình Định (2005), tài liệu Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (2011), nghiên cứu nước dưới đất đồng bằng ven biển của Nguyễn Trường Giang và cs (1998), danh bạ nguồn nước khoáng và nước nóng của Võ Công Nghiệp và cs (1998), loạt bản đồ địa chất môi trường của Vũ Ngọc Trân và cs (2004), nghiên cứu khí tượng thủy văn thành phố Quy Nhơn của Hoàng Anh Huy (2012), các báo cáo điều tra sinh vật và xói lở bờ biển của Sở TNMT Bình Định (2012, 2016) và Sở NN&PTNT Bình Định (2015).
• Nghiên cứu di tích, văn hóa và sản phẩm du lịch: Vũ Minh Giang và cs (2000), Lê Đình Phụng (2002), Cẩm nang du lịch Bình Định (UBND tỉnh Bình Định, 2008), đề tài nghiên cứu phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng giai đoạn 2016 - 2030 của Đỗ Ngọc Mỹ và cs (2017).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình tại Bình Định trước đây mới dừng lại ở việc thống kê, kiểm kê riêng lẻ các thành phần tự nhiên, giới thiệu di tích hoặc phân tích sản phẩm du lịch đơn thuần, chưa đi sâu đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của ĐKTN và TNDL trên cơ sở phân hóa địa lý tự nhiên; chưa xác lập hệ thống phân vùng ĐLTN làm cơ sở đánh giá đa chỉ tiêu theo tiểu vùng; chưa xây dựng thang bậc định lượng cho từng loại hình du lịch và điểm du lịch cụ thể; chưa xây dựng bản đồ định hướng không gian PTDL gắn với các tiểu vùng tự nhiên ở tỷ lệ 1:100.000.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Lý thuyết, khái niệm và khung phân tích:

• Du lịch, Sản phẩm du lịch, Loại hình du lịch: Luận án vận dụng khái niệm theo Luật Du lịch Việt Nam (2017) và các nghiên cứu của Bùi Thị Hải Yến (2009), Trần Đức Thanh (2008), Bùi Thị Thu (2011). Luận án xác định và đánh giá 4 LHDL chính gồm: Du lịch tham quan, Du lịch nghỉ dưỡng, Du lịch sinh thái và Du lịch văn hóa.
• Điểm du lịch và Tuyến du lịch: Điểm du lịch được xem xét qua 6 tiêu chí đánh giá; tuyến du lịch được tiếp cận là đơn vị tổ chức không gian liên kết các điểm và cơ sở dịch vụ, phân chia theo lãnh thổ (nội tỉnh, liên tỉnh) và chức năng (tổng hợp, chuyên đề).
• Điều kiện tự nhiên và Tài nguyên du lịch: TNDL được cấu trúc thành TNDL tự nhiên (tài nguyên vị thế, địa hình - địa chất - địa mạo, khí hậu - SKH, tài nguyên nước, tài nguyên sinh vật và đa dạng sinh học) và TNDL văn hóa (vật thể và phi vật thể).
• Phát triển du lịch bền vững: Khung tiếp cận của luận án nhấn mạnh 3 trụ cột (kinh tế, xã hội, tài nguyên - môi trường), trong đó trọng tâm nghiên cứu đặt vào việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và BVMT theo không gian lãnh thổ.

Phương pháp và kỹ thuật đánh giá: Luận án kết hợp đánh giá định tính và định lượng (bán định lượng), sử dụng kiểu đánh giá kỹ thuật và đánh giá sinh học thông qua phương pháp đánh giá tổng hợp đa chỉ tiêu (Multiple Criteria Assessment - MCA). Quy trình thực hiện qua 3 bước:

• Bước 1: Xây dựng thang đánh giá gồm 4 bậc thuận lợi: Rất thuận lợi (RTL, 4 điểm), Thuận lợi (TL, 3 điểm), Tương đối thuận lợi (TĐTL, 2 điểm), Ít thuận lợi (ITL, 1 điểm). Xác định trọng số các tiêu chí bằng phương pháp ma trận tam giác xác định trọng số của Nguyễn Cao Huần (2005): so sánh từng cặp chỉ tiêu $C_1, C_2, \dots, C_m$, ghi nhận giá trị 1 cho chỉ tiêu quan trọng hơn, tính số lần lặp lại $r$, tổng số $R$, từ đó tính trọng số $k_i = r_i / R$ với $\sum k_i = 1$.
• Bước 2: Tính điểm đánh giá tổng hợp theo công thức số học trung bình cộng:

$$\bar{X} = \sum_{i=1}^n k_i X_i$$

Trong đó: $\bar{X}$ là điểm đánh giá trung bình cộng; $k_i$ là trọng số của tiêu chí thứ $i$; $X_i$ là điểm đánh giá của tiêu chí thứ $i$; $n$ là số lượng tiêu chí đánh giá.

• Bước 3: Phân cấp mức độ thuận lợi dựa trên công thức khoảng cách điểm:

$$\Delta X = \frac{X_{\max} - X_{\min}}{m}$$

Trong đó: $\Delta X$ là khoảng cách điểm giữa các bậc; $X_{\max}$ và $X_{\min}$ lần lượt là điểm đánh giá cao nhất và thấp nhất; $m$ là số cấp đánh giá ($m = 4$). Thang phân cấp gồm 4 bậc: Cấp 1 (ITL), Cấp 2 (TĐTL), Cấp 3 (TL), Cấp 4 (RTL).

Phương pháp phân vùng ĐLTN: Vận dụng 6 nguyên tắc phân vùng: nguyên tắc khách quan; nguyên tắc phát sinh; nguyên tắc tổng hợp; nguyên tắc toàn vẹn lãnh thổ; nguyên tắc yếu tố trội; nguyên tắc tính đồng nhất tương đối của tổng thể thành phần tự nhiên; đồng thời gắn với tính đặc thù và định hướng chiến lược PTDL tỉnh Bình Định.

Nguồn tư liệu và dữ liệu nghiên cứu:

• Dữ liệu khảo sát thực địa từ các tuyến điểm do nghiên cứu sinh thực hiện (sơ đồ Hình 1.3).
• Chuỗi số liệu khí hậu thời kỳ 1986 - 2016 tại các trạm khí tượng ở Bình Định.
• Dữ liệu thống kê về diện tích rừng, dân số, lao động, cơ sở lưu trú, lượt khách và doanh thu du lịch giai đoạn 2010 - 2019 từ Cục Thống kê, Sở Du lịch và Sở Văn hóa tỉnh Bình Định.
• Hệ thống bản đồ chuyên đề thành lập bằng công nghệ GIS (MapInfo) ở tỷ lệ 1:100.000.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên phục vụ phát triển du lịch bền vững

Chương 1 tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về đánh giá ĐKTN và TNDL phục vụ PTDL theo hướng bền vững. Tác giả tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước, làm rõ các khái niệm cốt lõi: du lịch, sản phẩm du lịch, loại hình du lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, môi trường du lịch, ĐKTN và TNDL. Luận án phân tích cấu trúc TNDL gồm TNDL tự nhiên (vị thế, địa hình, khí hậu - SKH, nước, sinh vật) và TNDL văn hóa (vật thể, phi vật thể).

Về mặt phương pháp luận, chương này thiết lập quy trình đánh giá tổng hợp mức độ thuận lợi của tài nguyên thông qua ma trận tam giác xác định trọng số (Bảng 1.1) và thuật toán phân hạng 4 bậc (RTL, TL, TĐTL, ITL). Đồng thời, tác giả xác định hệ thống 6 nguyên tắc phân vùng ĐLTN và xây dựng sơ đồ tiếp cận quy trình nghiên cứu gồm các bước logic từ thu thập dữ liệu, phân vùng tự nhiên, đánh giá chỉ tiêu đến định hướng tổ chức không gian (Hình 1.4).

Chương 2. Sự phân hóa điều kiện tự nhiên, tài nguyên và phân vùng địa lý tự nhiên cho phát triển du lịch tỉnh Bình Định

Chương 2 trình bày chi tiết đặc điểm tự nhiên, TNDL và hiện trạng kinh tế - xã hội (KT - XH) tỉnh Bình Định, làm cơ sở thực hiện phân vùng ĐLTN:

• Đặc điểm tự nhiên và TNDL tự nhiên: Phân tích tài nguyên vị thế theo 3 khía cạnh (địa tự nhiên, địa kinh tế, địa chính trị). Đặc điểm địa chất và phân tầng địa hình (Hình 2.2, Hình 2.3) thể hiện qua 5 dạng địa hình: địa hình núi, đồi núi xen lẫn đồng bằng, đồng bằng lòng chảo xen lẫn thung lũng, đầm phá ven biển và thềm lục địa. Phân tích tài nguyên sinh khí hậu qua chuỗi số liệu nhiệt độ thời kỳ 1986 - 2016 (Bảng 2.1), xác lập các chỉ tiêu phân loại SKH (Bảng 2.2) và bản đồ SKH du lịch (Hình 2.6). Tài nguyên nước được đánh giá qua mạng lưới sông ngòi, đầm phá và danh sách các nguồn nước khoáng nóng (Bảng 2.3, Hình 2.7). Tài nguyên sinh vật và đa dạng sinh học thể hiện qua biến động diện tích rừng giai đoạn 2010 - 2019 (Bảng 2.4, Hình 2.8).
• Tài nguyên du lịch văn hóa: Khảo sát hệ thống di sản văn hóa vật thể gồm các di tích lịch sử cách mạng, kiến trúc tháp Chăm, các bảo tàng và di sản văn hóa phi vật thể gồm lễ hội, võ cổ truyền Bình Định, nghệ thuật bài chòi, hát bội, làng nghề truyền thống và ẩm thực đặc trưng (Hình 2.10).
• Hiện trạng KT - XH và du lịch: Thống kê quy mô dân số và cơ cấu lao động giai đoạn 2015 - 2019 (Bảng 2.5); hiện trạng cơ sở lưu trú giai đoạn 2010 - 2019 (Bảng 2.6); biểu đồ tăng trưởng lượt khách và doanh thu du lịch thời kỳ 2010 - 2019 (Hình 2.11, Hình 2.12).
• Phân vùng ĐLTN phục vụ phát triển du lịch: Xác lập hệ thống cấp phân vị và chỉ tiêu phân vùng (Bảng 2.7); thành lập bản đồ phân vùng ĐLTN tỷ lệ 1:100.000 (Hình 2.13); tổng hợp hệ thống phân vùng ĐLTN (Bảng 2.8) và phân tích sự phân hóa của tự nhiên, TNDL theo các tiểu vùng.

Chương 3. Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên, tài nguyên và đề xuất định hướng phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững

Chương 3 là nội dung thực nghiệm trọng tâm của luận án, tiến hành đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên cho 4 LHDL và 5 điểm du lịch tiêu biểu, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp phát triển:

• Đánh giá mức độ thuận lợi cho 4 LHDL:
  • Du lịch tham quan: Đánh giá dựa trên tiêu chí thắng cảnh (Bảng 3.1), địa hình (Bảng 3.2), sinh vật (Bảng 3.3), chỉ tiêu và trọng số SKH (Bảng 3.4), số ngày không mưa (Bảng 3.5), tiêu chí tổng hợp SKH (Bảng 3.6); tổng hợp kết quả đánh giá cho LHDL tham quan (Bảng 3.7, Hình 3.1).
  • Du lịch nghỉ dưỡng: Đánh giá tiêu chí và trọng số SKH (Bảng 3.8), tiêu chí SKH tổng hợp (Bảng 3.9), tiêu chí bãi tắm biển (Bảng 3.10), tiêu chí nước khoáng nóng (Bảng 3.11); tổng hợp kết quả đánh giá cho LHDL nghỉ dưỡng (Bảng 3.12, Hình 3.2).
  • Du lịch sinh thái: Đánh giá tổng hợp các tiêu chí hệ sinh thái, đa dạng sinh học và cảnh quan sinh thái (Bảng 3.13, Hình 3.3).
  • Du lịch văn hóa: Đánh giá tiêu chí di sản văn hóa vật thể (Bảng 3.14) và di sản văn hóa phi vật thể (Bảng 3.15); tổng hợp kết quả đánh giá cho LHDL văn hóa (Bảng 3.16, Hình 3.4).
  • Tổng hợp 4 LHDL theo tiểu vùng: Phân cấp đánh giá (Bảng 3.17) và tổng hợp mức độ thuận lợi của cả 4 LHDL trên từng tiểu vùng địa lý tự nhiên (Bảng 3.18, Hình 3.5).
• Đánh giá tổng hợp theo các điểm du lịch tiêu biểu: Luận án lựa chọn 5 điểm du lịch đại diện cho các dạng địa hình và tài nguyên khác nhau để đánh giá qua 6 tiêu chí: điểm du lịch Quy Nhơn (Bảng 3.19), điểm du lịch Châu Trúc (Bảng 3.20), điểm du lịch Lộ Diêu (Bảng 3.21), điểm du lịch khu Bảo tàng Quang Trung (Bảng 3.22) và điểm du lịch Vĩnh Sơn (Bảng 3.23); tổng hợp xếp hạng mức độ thuận lợi chung của các điểm du lịch (Bảng 3.24).
• Định hướng và giải pháp phát triển DLBV: Xây dựng bản đồ định hướng không gian phát triển du lịch tỉnh Bình Định tỷ lệ 1:100.000 (Hình 3.6); xác lập các không gian du lịch ưu tiên; đề xuất mạng lưới tuyến du lịch nội tỉnh và liên tỉnh; đưa ra các nhóm giải pháp khai thác hợp lý tài nguyên, BVMT, nâng cấp cơ sở hạ tầng dịch vụ và hoàn thiện cơ chế quản lý du lịch theo hướng bền vững.

Bảng tổng hợp cấu trúc các bảng biểu đánh giá thực nghiệm chính trong Chương 3:

Nhóm nội dung đánh giá	Danh mục bảng trong văn bản	Tiêu chí đánh giá chính
Du lịch tham quan	Bảng 3.1 đến Bảng 3.7	Thắng cảnh, địa hình, sinh vật, sinh khí hậu, số ngày không mưa
Du lịch nghỉ dưỡng	Bảng 3.8 đến Bảng 3.12	Sinh khí hậu nghỉ dưỡng, bãi tắm biển, nguồn nước khoáng nóng
Du lịch sinh thái	Bảng 3.13	Hệ sinh thái đặc trưng, mức độ đa dạng sinh học, cảnh quan tự nhiên
Du lịch văn hóa	Bảng 3.14 đến Bảng 3.16	Di sản văn hóa vật thể (di tích, tháp Chăm), di sản văn hóa phi vật thể
Tổng hợp 4 LHDL theo tiểu vùng	Bảng 3.17, Bảng 3.18	Điểm trung bình có trọng số của 4 loại hình theo từng tiểu vùng ĐLTN
Đánh giá 5 điểm du lịch tiêu biểu	Bảng 3.19 đến Bảng 3.24	Cảnh quan & LHDL, độ bền vững, CSHT - CSVCKT, tiếp cận, liên kết, thời gian hoạt động

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về lý luận và thực tiễn của luận án:

1. Đã xác định rõ sự phân hóa có quy luật của TNDL theo lãnh thổ cũng như những lợi thế so sánh của tài nguyên phục vụ PTDL Bình Định.
2. Đã phân vùng địa lý tự nhiên phục vụ PTDL tỉnh Bình Định ở tỷ lệ bản đồ 1:100.000. Các tiểu vùng địa lý tự nhiên được xác lập chính là những đơn vị cơ sở phục vụ đánh giá ĐKTN và TNDL cho phát triển DLBV của địa phương.
3. Trên cơ sở các tiêu chí, chỉ tiêu đánh giá ĐKTN và TNDL, luận án đã xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên đối với từng LHDL (4 LHDL) và điểm du lịch tiêu biểu theo các tiểu vùng. Kết quả đánh giá làm cơ sở khoa học cho các định hướng tổ chức không gian (thể hiện qua Bản đồ định hướng không gian phát triển du lịch Bình Định tỷ lệ 1:100.000) và hệ thống giải pháp phát triển các LHDL phù hợp với ĐKTN, điều kiện KT - XH của khu vực nghiên cứu.

Về mặt lý luận, luận án góp phần làm sáng tỏ những mặt thuận lợi, hạn chế của ĐKTN và lợi thế so sánh của TNDL trong việc triển khai các LHDL và tuyến điểm du lịch; bổ sung phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đánh giá tổng hợp ĐKTN, TNDL phục vụ PTDL tại một lãnh thổ cấp tỉnh cụ thể.

Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu và các bản đồ định hướng không gian cung cấp tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý tại Bình Định trong việc hoạch định chiến lược, quy hoạch không gian du lịch và ban hành các giải pháp phát triển du lịch gắn với bảo vệ môi trường sinh thái.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Khai thác hợp lý ĐKTN và TNDL gắn chặt với công tác BVMT và bảo tồn đa dạng sinh học theo đặc thù của từng tiểu vùng ĐLTN.
• Ưu tiên đầu tư đồng bộ hệ thống CSHT giao thông kết nối các điểm du lịch tiêu biểu (Quy Nhơn, Châu Trúc, Lộ Diêu, Bảo tàng Quang Trung, Vĩnh Sơn).
• Thiết lập và mở rộng các tuyến du lịch chuyên đề nội tỉnh và liên tỉnh kết nối Bình Định với các địa phương trong vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
• Hoàn thiện cơ chế quản lý liên ngành, kiểm soát sức chứa môi trường du lịch và nâng cao nhận thức cộng đồng địa phương trong việc bảo tồn các giá trị tài nguyên tự nhiên và di sản văn hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về nội dung: Khái niệm phát triển DLBV là phạm trù rộng bao gồm bền vững tự nhiên, bền vững kinh tế và bền vững văn hóa - xã hội. Tuy nhiên, để phù hợp với mã ngành đào tạo Địa lý tự nhiên, luận án chỉ tập trung chủ yếu vào khía cạnh bền vững trong khai thác hợp lý ĐKTN, TNDL và BVMT theo không gian lãnh thổ, chưa đi sâu phân tích toàn diện các chỉ tiêu kinh tế lượng và cấu trúc xã hội học du lịch.
• Về phạm vi không gian: Nghiên cứu giới hạn trên địa bàn tỉnh Bình Định gồm phần đất liền và khu vực biển - đảo ven bờ, chưa mở rộng phân tích các tương tác sinh thái biển xa bờ.
• Về phạm vi thời gian: Chuỗi dữ liệu KT - XH, hiện trạng du lịch và diện tích rừng dừng lại ở mốc khảo sát năm 2019, chưa cập nhật biến động sau giai đoạn 2019.
• Về đối tượng thực nghiệm: Việc đánh giá chi tiết điểm du lịch mới chỉ tiến hành trên 5 điểm du lịch tiêu biểu, chưa thực hiện định lượng toàn bộ hệ thống điểm du lịch phụ trợ trên địa bàn tỉnh.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục mở rộng phạm vi đánh giá chi tiết mức độ thuận lợi của ĐKTN và tài nguyên cho tất cả các điểm du lịch còn lại trên địa bàn tỉnh Bình Định.
• Cập nhật chuỗi số liệu giai đoạn sau năm 2019 nhằm theo dõi biến động tài nguyên, diễn biến thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu tác động đến hoạt động du lịch địa phương.
• Tích hợp thêm các bộ tiêu chí phát triển du lịch bền vững quốc tế (như bộ tiêu chuẩn GSTC, UNWTO) nhằm hoàn thiện khung đánh giá liên ngành kinh tế - xã hội - môi trường.

Giá trị tham khảo

Giá trị tham khảo đối với đào tạo và nghiên cứu học thuật:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên thuộc các chuyên ngành Địa lý tự nhiên, Địa lý du lịch, Quản trị du lịch và Quản lý tài nguyên môi trường có thể tham khảo phương pháp luận đánh giá tổng hợp đa chỉ tiêu (MCA) kết hợp ma trận tam giác xác định trọng số của Nguyễn Cao Huần (2005).
• Khung chỉ tiêu đánh giá tài nguyên sinh khí hậu, bãi tắm, nguồn nước khoáng nóng và quy trình phân vùng ĐLTN ở tỷ lệ 1:100.000 có thể vận dụng cho các công trình nghiên cứu lãnh thổ ven biển tương đồng.

Giá trị tham khảo đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách:

• Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Sở Du lịch, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Định trong việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổ chức không gian du lịch và phân bổ vốn đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật.
• Hỗ trợ chính quyền địa phương tại các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh nhận diện rõ thế mạnh tài nguyên của từng tiểu vùng, từ đó lựa chọn phát triển LHDL ưu tiên và thực thi các biện pháp bảo vệ môi trường, giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn đánh giá mức độ thuận lợi của tài nguyên cho những loại hình du lịch nào? Luận án tiến hành đánh giá chi tiết cho 4 loại hình du lịch chính gồm: Du lịch tham quan, Du lịch nghỉ dưỡng, Du lịch sinh thái và Du lịch văn hóa.

2. Phương pháp nào được sử dụng để xác định trọng số cho các chỉ tiêu đánh giá trong luận án? Tác giả áp dụng phương pháp ma trận tam giác xác định trọng số của Nguyễn Cao Huần (2005). Phương pháp này so sánh từng cặp chỉ tiêu để xác định mức độ ưu thế tương đối, tính tần suất lặp lại $r$, tổng số $R$, từ đó tính ra trọng số $k_i = r_i / R$ (với $\sum k_i = 1$).

3. Những điểm du lịch tiêu biểu nào tại Bình Định được luận án lựa chọn để đánh giá thực nghiệm chi tiết? Luận án tiến hành đánh giá chi tiết qua 6 tiêu chí tại 5 điểm du lịch tiêu biểu: điểm du lịch Quy Nhơn (Bảng 3.19), điểm du lịch Châu Trúc (Bảng 3.20), điểm du lịch Lộ Diêu (Bảng 3.21), điểm du lịch khu Bảo tàng Quang Trung (Bảng 3.22) và điểm du lịch Vĩnh Sơn (Bảng 3.23).

4. Bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên và bản đồ định hướng không gian du lịch của luận án được xây dựng ở tỷ lệ nào? Cả bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên (Hình 2.13) và bản đồ định hướng không gian phát triển du lịch tỉnh Bình Định (Hình 3.6) đều được thành lập ở tỷ lệ 1:100.000 trên nền tảng công nghệ GIS (MapInfo).

5. Vì sao nội hàm phát triển du lịch bền vững trong luận án tập trung chủ yếu vào khía cạnh tự nhiên và môi trường? Do đề tài thuộc mã ngành đào tạo Địa lý tự nhiên (9440217), việc nghiên cứu phát triển du lịch theo hướng bền vững được giới hạn tập trung vào khía cạnh khai thác hợp lý ĐKTN, TNDL và bảo vệ môi trường theo không gian lãnh thổ, đảm bảo đúng chức năng và phạm vi chuyên môn của chuyên ngành nghiên cứu.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch tỉnh Bình Định theo hướng bền vững" của tác giả Vũ Đình Chiến đã hoàn thành việc xác lập cơ sở khoa học về sự phân hóa ĐKTN và TNDL trên địa bàn tỉnh Bình Định. Bằng cách tiếp cận địa lý tự nhiên tổng hợp kết hợp đánh giá đa chỉ tiêu và phân vùng lãnh thổ ở tỷ lệ 1:100.000, công trình đã xác định mức độ thuận lợi của tài nguyên cho 4 loại hình du lịch và 5 điểm du lịch tiêu biểu theo từng tiểu vùng. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống bản đồ định hướng không gian và các giải pháp thực tiễn có giá trị phục vụ công tác quy hoạch, khai thác hợp lý tài nguyên gắn với bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển du lịch bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG 1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch theo hướng bền vững 1. Trên thế giới 1.

Nghiên cứu về đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch Những nghiên cứu tổng hợp các ĐKTN, tài nguyên cho mục đích PTDL ngày càng được quan tâm, gắn liền với sự phát triển ngành du lịch. Từ nửa cuối thế kỷ XX, nhiều công trình tập trung vào đánh giá các hợp phần của tự nhiên và xây dựng các chỉ tiêu cụ thể như: Đánh giá bãi tắm của Viện Địa lý, Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô và của Hôrikawa; đánh giá mức độ đa dạng của cảnh quan cho ngắm cảnh (V.Tauxkat, 1969; Mukhina, 1973); đánh giá mức độ tương phản địa hình (I.Vedenhin và nnk, 1975); đánh giá toàn bộ các yếu tố tự nhiên (Iu. Coi hệ thống lãnh thổ DL là sự tổng hợp gồm nhiều thành phần có mối quan hệ qua lại chặt chẽ với nhau, bao gồm các nhân tố tổng thể tự nhiên, văn hóa-lịch sử, cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT), nguồn nhân lực, dòng khách. Điều này đã được nhiều nhà nghiên cứu khẳng định như: I.

Các nhà khoa học Pháp là G.Raynouard trong tác phẩm “Quy hoạch du lịch” [12] đã đề cập tới lý luận về phân loại, thống kê tài nguyên, trình bày quan điểm, giới thiệu mang tính khái quát phương pháp xây dựng định mức và tiêu chuẩn trong quy hoạch phục vụ PTDL, phân kiểu loại cơ sở DL ở dải ven biển, miền núi, nông thôn và ven đô. Từ những năm đầu của thế kỷ XXI, việc nghiên cứu lý luận, sử dụng các kỹ thuật và công cụ đánh giá tác động của hoạt động du lịch đến tự nhiên và xã hội, 5 PTDL gắn với quản lý và bảo tồn TNDL được quan tâm nhiều hơn. Tác giả Julianna Priskin (2001), trong công trình “Đánh giá tài nguyên thiên nhiên cho du lịch dựa vào tự nhiên” đã xác định các nguồn lực để PTDL dựa vào thiên nhiên trên cơ sở đánh giá ở vùng Duyên hải miền Trung nước Úc. Khung đánh giá đã sử dụng cả kỹ thuật định tính và định lượng để xác định mức thu hút, khả năng tiếp cận, sự có mặt của cơ sở hạ tầng (CSHT) và mức độ suy thoái môi trường.

Đồng thời nêu bật một số khó khăn liên quan đến việc xây dựng các kỹ thuật đánh giá khách quan TNTN cho du lịch [107]. Trong ấn phẩm “Kết nối cộng đồng du lịch và bảo tồn - một quá trình đánh giá du lịch” của nhóm tác giả Elleen Guierrez và cộng sự (2005) đã trình bày 3 giai đoạn chính trong quá trình đánh giá hoạt động du lịch của một lãnh thổ. Theo đó, nội dung quan trọng trong đánh giá TNDL là tạo lập bảng kiểm kê các điểm tài nguyên với 3 bước cơ bản: hai bước đầu là liệt kê các điểm tài nguyên có tại khu vực, thể hiện chúng lên bản đồ; bước tiếp theo là đánh giá và xếp hạng các điểm tài nguyên [103]. Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO) đã xây dựng hệ thống phân loại TNDL làm cơ sở cho việc nghiên cứu, sử dụng TNDL cho các nước trên thế giới [113], [114].

Trong các nhân tố tự nhiên ảnh hưởng đến hoạt động du lịch, khí hậu là một nhân tố rất quan trọng tác động lớn tới sự hình thành một số LHDL, khả năng khai thác của ngành du lịch.