ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam chúng ta hiện nay đang trong thời kì hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với sự phát triển vƣợt bậc của xã hội và khoa học kỹ thuật đẩy mạnh phát triển công nghiệp hóa. Nƣớc ta là nƣớc đang phát triển công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đang đƣợc thúc đẩy mạnh mẽ kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của các nhà máy,công ty, các khu công nghiệp, khu công nghệ cao các dự án phát triển ngày càng nhiêu đƣợc xây dựng lên. Mặt khác song hành với sự phát triển của kinh tế cũng kéo theo sự phát triển của chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời ngày càng tăng lên các dự án xây dựng cầu đƣờng, thủy điện, bệnh viện ngày càng phát triển cả về quy mô. Có các dự án đã và đang dƣợc xây dụng vận hành, trong quá trình thực hiện và vận hành dự án này đã tác động không nhỏ đến các thành phần của môi trƣờng nhƣ đất, nƣớc, không khí, hệ sinh thái…, khi mà môi trƣờng ngày càng nhạy cảm trƣớc mọi tác động.
Chính vì vậy các dự án cần đƣợc đánh giá tác động môi trƣờng trƣớc khi thực hiện để nhằm giảm thiểu, khắc phục hoặc thay đổi quy trình công nghệ sản xuất các tác động của dự án trong quá trình thực hiện. Vì vậy chúng ta cần tiến hành đánh giá tác động môi trƣờng của các dự án là vấn đề cấp thiết để phần nào bảo vệ môi trƣờng, tránh các tác động trực tiếp và gián tiếp đến môi trƣờng. Hiện nay việc phát triển kinh tế ở nƣớc ta kéo theo việc khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản đặc biệt là các mỏ than, quặng sắt, mỏ quặng Aptit … để phục vụ cho nhu câu sản xuất ngày càng tăng, việc khai thác tài nguyên thiên nhiên làm ảnh hƣởng không nhỏ đến môi trƣờng, việc này còn làm tác động đến rất nhiều nhân tố của môi trƣờng, nó là sức ép lên môi trƣờng. Trong đó tỉnh Lào Cai là tỉnh giàu tài nguyên khoáng sản, việc khai thác tài nguyên khoáng sản để phục vụ cho sự phát triển cho tiềm năng kinh tế Việt đây là việc tất yếu cho kinh tế, bên cạnh đó việc khai thác tài nguyên và các dự án chế biến, hay các dự án khác có liên quan đến khai thác và chế biến kéo theo sự ảnh hƣởng không nhỏ đến với môi trƣờng khi mà không có các giải pháp bảo 1 vệ môi trƣờng, để tác động đến môi trƣờng là không nhỏ, để không ảnh hƣởng đến môi trƣờng nên cần có cách giải quyết để giảm thiểu tác động đến môi trƣờng.
Do đó để giải quyết một phần tình trạng trên tôi chọn đề tài: “ Nghiên cứu lập báo cáo tác động môi trường dự án đầu tư xây dựng công trình khai thác chế biến quặng Apatit tại làng Mỗ, xã Phú Gia, huyện Bảo Thắng, Tỉnh Lào Cai ” nhằm đánh giá tác động đến môi trƣờng của dự án và đề xuất một số giải pháp giảm thiểu sự tác động của các dự án đến môi trƣờng. 2 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về đánh giá tác động môi trƣờng của dự án 1. Đánh giá tác động môi trường 1.
Đánh giá tác động môi trường trên thế giới Sau hang loạt sự phân tích ảnh hƣởng đến môi trƣờng của các chất thải rắn và khói từ các khu công nghiệp vào những năm 50,60 của thế kỷ XX, sự ảnh hƣởng của các dự án phát triển công nghiệp …, chính vì vậy trên thế giới bắt đầu hình thành tƣ tƣởng về đánh giá tác động môi trƣờng (ĐTM). Và đây ở thời điểm này dần dần đƣợc nhiều nƣớc đƣa làm công cụ để bảo vệ môi trƣờng và đánh giá tác động môi trƣờng dần đƣợc đƣa vào trong các dự án để nhằm bảo vệ môi trƣờng. Năm 1969, “Đạo luật môi trƣờng” (National Envirimental Policy Act, NEPA) đầu tiên của Mỹ ra đời nhằm thiết lập những chính sách và luật định cho việc bảo vệ môi trƣờng. Yêu cầu đánh giá tác động môi trƣờng (ĐTM) ở Mỹ cũng bắt đầu từ thời điểm đó.
Tiếp sau đó là một số nƣớc nhƣ Nhật Bản, Hồng Kông, Singapore đã yêu cầu có báo cáo ĐTM cho các dự án phát triển. Sự phát triển của ĐTM có dự khác biệt và thay đổi rõ rệt theo từng giai đoạn, mỗi giai đoạn đều có sự đặc trƣng cho từng thời kỳ, và giai đoạn sau thì đƣợc bổ sung, thừa kế của giai đoạn trƣớc để hoàn thiện hơn. Đánh giá tác động môi trường ở Việt Nam Đƣợc sự quan tâm của Đảng, Nhà nƣớc vấn đề đánh giá tác động môi trƣờng ở Việt Nam sớm triển khai. Ngay từ những năm 1980 nhiều nhà khoa học bắt đầu tiếp cận với công tác ĐTM thông qua các hội thảo và các khoá đào tạo do các tổ chức Quốc tế thực hiện (UNEP, UNU).
Tháng 4/1984, Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trƣờng của trƣờng Đại học Tổng hợp Hà Nội kết hợp với Chƣơng trình nghiên cứu quốc gia về Môi trƣờng, đã tổ chức khoá huấn luyện về ĐTM cho các giảng viên từ các trƣờng Đại học và Viện nghiên cứu TW đầu tiên tại Việt Nam. Sau 1990, mặc dù Luật Môi trƣờng Việt Nam chƣa 3 thiết lập thì Nhà nƣớc đã yêu cầu một số dự án phải có báo cáo ĐTM nhƣ: Công trình xây dựng Nhà máy Giấy Bãi Bằng, công trình Thuỷ lợi Thạch Nham, công trình Thuỷ điện Trị An, Nhà máy lọc dầu Thành Tuy Hạ. Một số tổ chức quản lý Nhà nƣớc nhƣ Cục Môi trƣờng, Sở Khoa học Công Nghệ và Môi trƣờng, các trung tâm, Viện Môi trƣờng cũng đã đƣợc tập huấn công tác tƣ vấn cho lập báo cáo ĐTM và tổ chức thẩm định các báo cáo ĐTM. Đến năm 1993, Luật Bảo vệ Môi trƣờng ở Việt Nam đƣợc Quốc hội thông qua ngày 27/12/1993.
Luật gồm 07 chƣơng và 55 điều, nhiều thuật ngữ chung về môi trƣờng đã đƣợc định nghĩa, những quy định chung về bảo vệ môi trƣờng trên lãnh thổ Việt Nam đã đƣợc đƣa ra. Đặc biệt, Điều 11, 17 và 18 trong luật này có định nghĩa ĐTM và những quy định các dạng dự án đang hoạt động và sẽ triển khai trên lãnh thổ Việt Nam nhất thiết phải lập báo cáo ĐTM; điều 37 và 38 quy định các cơ quan chức năng có trách nhiệm thẩm định báo cáo ĐTM. Ngoài ra, Chính phủ đã ra Nghị định về hƣớng dẫn thi hành Luật Bảo vệ Môi trƣờng vào 10/1994. Sau khi Luật Bảo vệ Môi trƣờng đƣợc thông qua và có hiệu lực, công tác ĐTM đã đƣợc triển khai nhanh chóng.
Từ năm 1993 – 1995 đã có 423 báo cáo ĐTM trình nộp lên Bộ KHCN&MT. Cho đến nay Việt Nam đã ban hành 3 bộ Luật bảo vệ môi trƣờng, hiện nay đang sử dụng Luật bảo vệ môi trƣờng 2014 tại bộ luật này có những quy định cụ thể về đánh giá tác động môi trƣờng, cùng với Luật là một số thông tƣ và nghị đinh nhƣ nghị định 18/2015, thông tƣ 27/2015 đến nay chúng ta đang dần quan tâm và sửa đổi để phù hợp hơn với sự phát triển của kinh tế xã hội. Khái niệm cơ bản về ĐTM Đánh giá tác động môi trƣờng (ĐTM) là một quá trình nghiên cứu nhằm dự báo các kết quả môi trƣờng của dự án phát triển quan trọng, trong đó có hậu quả đối với cuộc sống của con ngƣời tại khu vực dự án của chính dự án và các họa động phát triển của dự án. Đồng thời đánh giá tác động môi trƣờng cũng phải xác định các biện pháp giảm thiểu đến mức tối thiểu các hoạt động tiêu cực đến môi trƣờng (theo UNEP-ROAP, 1998).
4 Đánh giá tác động môi trƣờng ở việt nam đƣợc qua tâm đến lần đầu tiên tại luật bảo vệ môi trƣờng 1994, qua nhiều lần đổi mới và đề cập hiện nay đánh giá tác động môi trƣờng đã và đang cập nhật và hoàn chỉnh theo xu thế phát triển của các dự án hiện nay. Đến nay quan 3 lần đổi mới bộ luật, thì đánh giá tác động môi trƣờng đƣợc luật bảo vệ môi trƣờng 2014 định nghĩa nhƣ sau: Đánh giá tác động môi trƣờng là việc phân tích, dự báo,tác động môi trƣờng của dự án đầu tƣ cụ thể để đƣa ra biện pháp bảo vệ môi trƣờng khi triển khai dự án đó (Theo khản 23 điều 3 luật bảo vệ môi trƣờng năm 2014). Vai trò của đánh giá tác động môi trường Với sự phát triển và quy hoạch nhanh chóng, không ngừng của các ngành hiện nay để đáp ứng nhu cầu hiện tại của con ngƣời mà không chú ý đến sự ảnh hƣởng và tác động đến môi trƣờng làm cho môi trƣờng ngày càng ô nhiễm, biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng nhanh chóng để quản lý, thắt chặt hơn đối với môi trƣờng cần phải đánh giá tác động môi trƣờng đối với các dự án. Đánh giá tác động môi trƣờng có vai trò rất lớn trong công cuộc bảo vệ môi trƣờng hiện nay, ĐTM còn là công cụ trong quản lý môi trƣờng.
ĐTM có vai trò đánh giá các tác động và rủi ro lên môi trƣờng của các dự án, nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại mà dự án tác động xấu đến môi trƣờng. Bên cạnh đó đánh giá tác động môi trƣờng còn có vai trò đề ra các giải pháp phòng ngừa và giảm thiểu các tác động của dự án đến môi trƣờng nhằm nâng cao chất lƣợng môi trƣờng, giảm thiệt hại cho môi trƣờng. Mặt khác ĐTM còn giúp cho chủ đầu tƣ, chủ dự án có đầy đủ cơ sở cân nhắc và lựa chọn thích hợp với điều kiện của mình cùng với sự kết hợp để thay đổi các hạng mục, các phƣơng án hợp lý nhất cho dự án của mình. Làm cho dự án hiệu quả hơn về mặt kinh tế, xã hội.
Đánh giá tác động môi trƣờng là công cụ cho quản lý môi trƣờng, phục vụ cho sự phát bền vững của xã hội.4 Nội dung của ĐTM Trong đánh giá tác động môi trƣờng có 2 nội dung cơ bản Nội dung đầu tiên là: Phân tích dự báo những tác động những tác động có thể của dự án chiến lƣợc, chính sách, kế hoạch dự án đầu tiên phát triển kinh tế 5 xã hội an ninh quốc phòng đến môi trƣờng chỉ rõ đƣợc những tác động nguy hiểm, quy mô và mức độ, địa điểm có thể xảy ra Nội dung thứ 2 là: Đề xuất đƣợc những biện pháp thích hợp cho bảo vệ môi trƣờng. Đó là những giải pháp với nhiều lựa chọn tùy chọn tùy thuộc vào điều kiện kinh tế, điều kiện nhận thức và kiến thức, phong tục tập quán, tôn giáo, tín ngƣỡng cụ thể (Giáo trình Đánh giá môi trường của Đại học Lâm nghiệp, 2012).