Ứng Dụng Mô Hình Z-Score Đánh Giá Rủi Ro Phá Sản Doanh Nghiệp Việt Nam 2016-2020

Đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2016-2020 bằng mô hình Z-Score. Phân tích, dự báo khả năng phá sản, hỗ trợ nhà đầu tư.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Xuân Anh
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Ứng dụng mô hình Z-Score để đánh giá rủi ro khả năng phá sản của các doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn 2016 – 2020
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 0.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về rủi ro phá sản
• 1.2. Khái niệm về rủi ro phá sản
• 1.3. Lý thuyết về rủi ro phá sản
• 1.4. Các giai đoạn phá sản
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro phá sản
• 1.6. Tầm quan trọng của đánh giá và dự báo rủi ro phá sản
• 1.7. Khung lý thuyết về mô hình phá sản Z của Altman
• 1.8. Các nghiên cứu thực nghiệm
• 1.8.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.8.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.9. Khung nghiên cứu, khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.9.1. Khung nghiên cứu
• 1.9.2. Khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.2. Kết quả thống kê mô hình chỉ số Z
• 3.3. Phân tích số liệu
• 3.3.1. Thống kê giá trị các biến trong mô hình
• 3.3.2. Kết quả giá trị Z’’ theo từng ngành và tăng trưởng chỉ số Z’’
• 3.3.3. Kết quả phân loại doanh nghiệp theo ngành dựa trên kết quả chỉ số Z’’
• 3.3.4. Kết quả phân loại doanh nghiệp theo phân loại trái phiếu S&P
• 3.3.5. Đánh giá kết quả mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Khuyến nghị và chính sách
• 4.2. Hạn chế của đề tài và kết quả nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Rủi Ro Phá Sản DN Việt Nam Tổng Quan Thực Trạng 55

Trong bối cảnh kinh tế đầy biến động, rủi ro phá sản doanh nghiệp Việt Nam luôn là một vấn đề cấp bách. Lịch sử đã chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng tài chính, từ Đại Suy Thoái đến khủng hoảng 2008, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho doanh nghiệp. Tình hình tài chính yếu kém đe dọa sự tồn tại của doanh nghiệp, dẫn đến thất bại trong kinh doanh. Khủng hoảng 2008 và suy thoái kinh tế đã tác động lớn đến doanh nghiệp Việt Nam, hạn chế khả năng sinh lời và gia tăng gánh nặng nợ nần. Dịch Covid-19 càng làm trầm trọng thêm tình hình, với số lượng doanh nghiệp dừng hoạt động, phá sản gia tăng. Theo Tổng cục Thống kê, trung bình mỗi ngày có gần 300 doanh nghiệp rời bỏ thị trường. Xác định và dự báo rủi ro phá sản là yêu cầu cấp thiết để phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại. Mô hình điểm số Z của Giáo sư Altman là một công cụ hữu ích để đánh giá khả năng phá sản, được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới tin dùng. Vì vậy, nghiên cứu về rủi ro phá sản doanh nghiệp là vô cùng quan trọng.

1.1. Định nghĩa Rủi Ro Phá Sản Khái niệm và góc độ pháp lý

Trong kinh doanh, doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro, bao gồm cả rủi ro phá sản. Theo Quyết định Số: 428/QĐ-UBCK của Bộ Tài chính, rủi ro là các sự kiện không chắc chắn gây tổn thất cho doanh nghiệp. Rủi ro phá sản ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoạt động liên tục. Dưới góc độ pháp lý tại Việt Nam, Luật phá sản của Quốc hội Số: 51/2014/QH13 định nghĩa phá sản là tình trạng doanh nghiệp mất khả năng thanh toán và bị Tòa án tuyên bố phá sản. Sajjan (2016) cho rằng phá sản là tình trạng nghĩa vụ nợ phải trả lớn hơn tổng tài sản. Gitman (1996) đồng tình và nhận xét doanh nghiệp có tổng nợ lớn hơn tổng tài sản có nguy cơ phá sản cao. Karamzadeh (2013) định nghĩa phá sản là tình trạng pháp lý của một tổ chức vỡ nợ, không có khả năng trả nợ.

1.2. Lý thuyết về Rủi Ro Phá Sản Khánh kiệt tài chính

Lý thuyết khánh kiệt tài chính của Gordon (1971) cho rằng trong thời kỳ suy kiệt tài chính, giá trị doanh nghiệp và giá trị nợ chỉ còn 1/3 so với trước. Tổng nợ và tài sản có tính thanh khoản quyết định khả năng phá sản. Các khoản vay ký quỹ cung cấp giới hạn cho các cá nhân dưới hình thức đòn bẩy cá nhân. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp, điều này không dẫn đến phá sản. Lý thuyết ưu tiên tuyệt đối của White (1989) sắp xếp thứ tự bồi thường cho các bên liên quan trong một vụ phá sản, ưu tiên chi phí hành chính, các khiếu nại được ưu tiên theo luật định, chủ nợ không có bảo đảm và cuối cùng là chủ sở hữu vốn cổ phần. Lý thuyết thu nhập tài chính của Laitinen (1991) cho rằng thu nhập tài chính phải đủ để trang trải chi phí. Khi thu nhập không đủ, doanh nghiệp sẽ mắc nợ và phá sản do thiếu hụt tài chính.

II. Khám Phá Mô Hình Z Score Chìa Khóa Đo Rủi Ro 59

Mô hình Z-Score, được phát triển bởi Giáo sư Edward Altman, là một công cụ mạnh mẽ để đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp. Mô hình này sử dụng các chỉ số tài chính doanh nghiệp để tính toán một điểm số Z, từ đó dự đoán khả năng phá sản trong vòng hai năm tới. Mô hình Z-Score ban đầu được thiết kế cho các công ty sản xuất niêm yết tại Mỹ. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau này đã điều chỉnh và mở rộng mô hình để phù hợp với các loại hình doanh nghiệp và quốc gia khác nhau, bao gồm cả Việt Nam. Việc ứng dụng mô hình Z-Score giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm, từ đó có các biện pháp phòng ngừa và cải thiện tình hình tài chính. Mô hình này cũng hữu ích cho các nhà đầu tư và các bên liên quan khác trong việc đánh giá khả năng trả nợ và rủi ro đầu tư.

2.1. Cấu trúc Mô Hình Z Score Altman Các biến số quan trọng

Mô hình Z-Score Altman sử dụng năm biến số tài chính để đánh giá rủi ro phá sản. Các biến số này bao gồm: (1) Vốn lưu động ròng/Tổng tài sản (X1); (2) Lợi nhuận giữ lại/Tổng tài sản (X2); (3) Lợi nhuận trước thuế và lãi vay/Tổng tài sản (X3); (4) Giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu/Tổng nợ phải trả (X4); và (5) Doanh thu/Tổng tài sản (X5). Mỗi biến số được nhân với một trọng số, và tổng của các kết quả này tạo thành điểm số Z. Điểm số Z càng thấp, nguy cơ phá sản càng cao. Altman đã đưa ra các ngưỡng điểm số Z để phân loại doanh nghiệp vào các vùng an toàn, cảnh báo và nguy hiểm. Cần lưu ý rằng các ngưỡng này có thể khác nhau tùy theo ngành và quốc gia.

2.2. Ưu Điểm và Hạn Chế của Mô Hình Z Score Cần lưu ý

Mô hình Z-Score có nhiều ưu điểm, bao gồm tính đơn giản, dễ sử dụng và khả năng dự đoán tương đối chính xác. Tuy nhiên, mô hình cũng có một số hạn chế. Đầu tiên, mô hình dựa trên các chỉ số tài chính trong quá khứ, do đó có thể không phản ánh chính xác tình hình hiện tại và tương lai của doanh nghiệp. Thứ hai, mô hình có thể không phù hợp với tất cả các loại hình doanh nghiệp và quốc gia. Thứ ba, các biến số và trọng số trong mô hình có thể cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp và quốc gia. Do đó, cần sử dụng mô hình Z-Score một cách thận trọng và kết hợp với các phương pháp phân tích khác để có được đánh giá toàn diện về rủi ro phá sản.

III. Ứng Dụng Z Score Đánh Giá DN Việt Nam 2016 2020 58

Nghiên cứu ứng dụng mô hình Z-Score để đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2016-2020. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán. Mô hình được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể về rủi ro phá sản giữa các ngành. Một số ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong vùng nguy hiểm cao hơn so với các ngành khác. Nghiên cứu cũng phân tích sự biến động của điểm số Z theo thời gian và xác định các yếu tố có ảnh hưởng lớn đến khả năng phá sản. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà quản lý doanh nghiệp, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý nhà nước trong việc đưa ra các quyết định kinh doanh và chính sách phù hợp.

3.1. Dữ Liệu và Phương Pháp Nghiên Cứu Thu thập xử lý

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 100 doanh nghiệp trên 3 sàn HOSE, HNX và UpCOM trong giai đoạn 2016 – 2020 với 8 ngành nghề khác nhau. Khóa luận sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích thống kê để đánh giá rủi ro phá sản của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Việc lựa chọn mẫu doanh nghiệp và phương pháp thống kê phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Các biến số tài chính được thu thập từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các doanh nghiệp. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng.

3.2. Kết Quả Nghiên Cứu Phân tích chỉ số Z theo ngành

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về chỉ số Z giữa các ngành. Theo bảng 3.9, chỉ số Z trung bình theo ngành có sự dao động đáng kể, phản ánh tình hình tài chính khác nhau của các doanh nghiệp trong từng ngành. Thống kê số lượng doanh nghiệp thuộc vùng an toàn, cảnh báo và nguy hiểm phân loại theo ngành (bảng 3.11, 3.12, 3.13) cho thấy một số ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong vùng nguy hiểm cao hơn so với các ngành khác. Điều này có thể do đặc thù kinh doanh, điều kiện cạnh tranh hoặc các yếu tố vĩ mô khác tác động đến từng ngành. Phân tích kỹ lưỡng nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt này là rất quan trọng để đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

IV. Phân Tích Nguy Cơ Thách Thức Giải Pháp Cấp Bách 57

Phá sản doanh nghiệp gây ra nhiều hậu quả tiêu cực cho nền kinh tế, bao gồm mất việc làm, giảm đầu tư và tăng nợ xấu. Việc cảnh báo sớm phá sản là rất quan trọng để giảm thiểu những tác động này. Doanh nghiệp cần chủ động quản trị rủi ro, cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng thanh toán. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và tăng cường giám sát tài chính. Việc phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà nước và các bên liên quan là cần thiết để phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro phá sản doanh nghiệp.

4.1. Hạn Chế của Mô Hình Z Score trong Bối Cảnh Việt Nam

Mặc dù mô hình Z-Score là một công cụ hữu ích, nhưng nó cũng có những hạn chế nhất định khi áp dụng trong bối cảnh Việt Nam. Các chỉ số tài chính được sử dụng trong mô hình có thể không hoàn toàn phản ánh chính xác thực tế hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam do sự khác biệt về chuẩn mực kế toán và thông lệ quản trị. Ngoài ra, mô hình Z-Score có thể không phù hợp với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, chiếm phần lớn trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để điều chỉnh và hoàn thiện mô hình Z-Score cho phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam.

4.2. Khuyến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Vượt Khó

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn và giảm thiểu rủi ro phá sản, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước. Các chính sách này có thể bao gồm: (1) Giảm thuế và phí cho doanh nghiệp; (2) Cung cấp các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp; (3) Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và công nghệ mới; (4) Đơn giản hóa các thủ tục hành chính; (5) Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực; (6) Xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường quản trị rủi ro để đảm bảo sự phát triển bền vững.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Để Doanh Nghiệp Việt Nam Tránh Phá Sản 58

Phân tích các doanh nghiệp phá sản trong giai đoạn 2016-2020 cho thấy một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Quản trị tài chính yếu kém, đầu tư không hiệu quả, và thiếu khả năng thích ứng với thị trường là những nguyên nhân chính dẫn đến phá sản. Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng, quản lý dòng tiền hiệu quả, và đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên. Ngoài ra, việc xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng và đối tác cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công lâu dài. Học hỏi từ những sai lầm của người khác là cách tốt nhất để phòng ngừa rủi ro phá sản.

5.1. Rủi Ro Ngành Các Ngành Nghề Có Nguy Cơ Cao Nhất

Dữ liệu thống kê cho thấy một số ngành nghề có nguy cơ phá sản cao hơn so với các ngành khác. Các ngành này thường có đặc điểm là cạnh tranh gay gắt, biến động thị trường lớn, hoặc phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài như giá nguyên vật liệu và tỷ giá hối đoái. Doanh nghiệp hoạt động trong các ngành này cần đặc biệt chú trọng đến việc quản trị rủi ro và có các biện pháp phòng ngừa chủ động. Cần phân tích kỹ lưỡng các yếu tố đặc thù của từng ngành để đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

5.2. Quản Trị Rủi Ro Các Bước Cần Thiết Để Ổn Định Doanh Nghiệp

Quản trị rủi ro là một quá trình liên tục và cần được thực hiện một cách bài bản. Quá trình này bao gồm các bước sau: (1) Xác định các rủi ro tiềm ẩn; (2) Đánh giá mức độ nghiêm trọng và khả năng xảy ra của từng rủi ro; (3) Xây dựng kế hoạch ứng phó với từng rủi ro; (4) Thực hiện kế hoạch ứng phó; (5) Giám sát và đánh giá hiệu quả của kế hoạch ứng phó. Doanh nghiệp cần có một đội ngũ chuyên trách về quản trị rủi ro và thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ này.

VI. Tương Lai Phát Triển Hướng Nghiên Cứu Mới Cho Z Score 59

Nghiên cứu về rủi ro phá sản doanh nghiệp vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố phi tài chính ảnh hưởng đến khả năng phá sản, như năng lực quản trị, văn hóa doanh nghiệp và mối quan hệ với các bên liên quan. Ngoài ra, việc ứng dụng các kỹ thuật phân tích dữ liệu tiên tiến, như học máy và trí tuệ nhân tạo, có thể giúp cải thiện độ chính xác của các mô hình dự báo phá sản. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các mô hình phù hợp hơn với đặc điểm của thị trường Việt Nam và cung cấp các thông tin hữu ích hơn cho các nhà quản lý doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

6.1. Nâng Cấp Z Score Tích hợp yếu tố kinh tế vĩ mô

Để nâng cao tính chính xác của mô hình Z-Score, cần tích hợp các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất và tỷ giá hối đoái. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đáng kể đến tình hình tài chính của doanh nghiệp và do đó, ảnh hưởng đến khả năng phá sản. Việc tích hợp các yếu tố kinh tế vĩ mô sẽ giúp mô hình Z-Score phản ánh chính xác hơn thực tế hoạt động của doanh nghiệp và đưa ra các dự báo chính xác hơn.

6.2. Big Data AI Ứng dụng tiềm năng cho Dự Báo Phá Sản

Sự phát triển của big data và trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra những cơ hội mới cho việc dự báo phá sản. AI có thể được sử dụng để phân tích một lượng lớn dữ liệu tài chính và phi tài chính, từ đó xác định các mô hình và xu hướng có thể dự báo phá sản. Ngoài ra, AI cũng có thể được sử dụng để tự động điều chỉnh các mô hình dự báo theo thời gian và cải thiện độ chính xác của các dự báo. Việc ứng dụng big data và AI sẽ giúp các nhà quản lý doanh nghiệp và các nhà đầu tư có được thông tin chính xác và kịp thời để đưa ra các quyết định kinh doanh và đầu tư tốt hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về rủi ro phá sản 1. Khái niệm về rủi ro phá sản Trong công việc kinh doanh, DN thường xuyên phải đối mặt với nhiều rủi ro và khó khăn theo nhiều cách thức khác nhau. Rủi ro luôn tiềm ẩn xung quanh doanh nghiệp bởi trong kinh doanh luôn xuất hiện nhiều rủi ro cản trở khiến doanh nghiệp gặp thua lỗ nhiều và phá sản.

Theo Quyết định Số: 428/QĐ-UBCK ngày 11 tháng 07 năm 2013 của Bộ Tài chính, rủi ro được định nghĩa là: Các sự kiện không chắc chắn có thể xảy ra trong hoạt động kinh doanh, gây tổn thất doanh thu, lợi nhuận, vốn, các thiệt hại vật chất và phi vật chất khác hoặc không đạt được mục tiêu kinh doanh của công ty hoặc mục tiêu của khách hàng ủy thác. Thông thường, khi nhắc đến rủi thì bất kỳ doanh nghiệp nào cũng nghĩ đến điều tiêu cực và những rủi ro tiềm tàng có thể xuất hiện làm ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh doanh nghiệp. Thực tế các nghiên cứu thực nghiệm đã phân loại rủi ro thành nhiều loại khác nhau đối với từng loại hình DN như rủi ro thanh khoản, rủi ro pháp lý, rủi ro hoạt động… Tuy nhiên, rủi ro phá sản là một trong những rủi ro mà doanh nghiệp rất quan tâm bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoạt động liên tục của doanh nghiệp đó. Dưới góc độ pháp lý ở Việt Nam, Luật phá sản của Quốc hội Số: 51/2014/ QH13 đã đưa ra khái niệm phá sản là tình trạng của doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán và bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản.

Ở Việt Nam, thuật ngữ này được biết đến từ thời kỳ Pháp thuộc do người Pháp mang sang Việt Nam cùng với quá trình thực dân hoá (Phạm Thị Liên, 2021). Kết quả thực nghiệm từ các bài nghiên cứu về chủ đề phá sản trên thế giới cũng đưa ra những ý kiến về khái niệm phá sản theo nhiều hướng khác nhau. Sajjan (2016) nghiên cứu về dự báo phả sản của DN khi áp dụng mô hình Z-Score cho rằng phá sản là tình trạng nghĩa vụ nợ phải trả của doanh nghiệp lớn hơn so với tổng tài sản hiện có. Quan điểm này cũng được Gitman (1996) đồng tình và nhận xét khi một doanh nghiệp có tổng nợ phải trả lớn hơn so với tổng tài sản sẽ khiến khiến cho doanh nghiệp đó có nguy cơ phá sản cao trong tương lai gần.

Karamzadeh (2013) khi nghiên cứu về mô hình phá sản của Ohlson và Altman lại cho rằng phá sản là một tình trạng pháp lý của một cá nhân hay một tổ chức vỡ nợ dẫn đến không có khả năng trả được nợ cho các chủ nợ. Lý thuyết về rủi ro phá sản Lý thuyết khánh kiệt tài chính của Gordon (1971): Trong thời kỳ xảy ra sự suy kiệt tài chính, giá trị DN cũng như giá trị của nợ chỉ còn bằng 1/3 trước khi chưa bị suy kiệt tài chính. Tổng nợ và tài sản có tính thanh khoản là 2 yếu tố quyết định đến khả năng phá sản doanh nghiệp và giá trị của doanh nghiệp, giá trị chứng khoán của nó sẽ giảm khi rủi ro gia tăng. Các khoản vay ký quỹ cung cấp một giới hạn hiệu quả cho các cá nhân dưới hình thức đòn bẩy cá nhân.

Các cá nhân sẽ bị xoá sổ khi lợi nhuận kỳ vọng trên chi phí sử dụng vốn giảm xuống bằng lãi phải trả trên lãi suất phi rủi ro. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp thì việc này không dẫn đến phá sản. Lý thuyết ưu tiên tuyệt đối: White (1989) áp dụng lý thuyết này để nghiên cứu về hiệu quả thủ tục phá sản và so sánh sự khác biệt những thủ tục đó với luật phá sản thực tế của Mỹ. Theo lý thuyết này, các bên liên quan tranh chấp đến dòng tiền và tài sản được bồi thường trong một vụ phá sản được sắp xếp theo thứ tự.

Thứ nhất, chi phí hành chính của quá trình phá sản, bao gồm: chi phí tòa án, chi phí luật sư, chi phí của người được ủy thác và bất kỳ khoản vay nào mà phát sinh sau khi nộp đơn phá sản (với sự cho phép của tòa án). Thứ hai, các khiếu nại được ưu tiên theo luật định, bao gồm các khiếu nại về thuế, tiền thuê, tiền của khách hàng (tiền ứng trước), tiền lương chưa trả cho nhân viên và những lợi ích chưa được trả trước khi nộp đơn phá sản. Thứ ba là từ phía các chủ nợ không có bảo đảm như chủ nợ thương mại, những yêu cầu bồi thường thiệt hại và yêu cầu của những người sở hữu trái phiếu dài hạn. Cuối cùng là chủ sở hữu vốn cổ phần.

Lý thuyết thu nhập tài chính: Laitinen (1991) áp dụng và phát triển lý thuyết này để đánh giá sức mạnh của tỉ số tài chính và dự đoán phá sản. Lý thuyết này dựa trên các khoản thu nhập tài chính phải đủ để trang trải các khoản chi phí. Khi các khoản thu nhập tài chính không đủ, DN sẽ mắc nợ và phá sản do thiếu hụt tài chính. Theo lý thuyết này, một doanh nghiệp có thể bị phá sản mặc dù lợi nhuận tốt.

Nếu tốc độ tăng trưởng vượt quá tỉ suất nội hoàn, doanh thu có thể là không đủ để tài trợ cho các khoản chi tiêu và doanh nghiệp không có khả năng thanh toán các nghĩa vụ nợ của mình. Phân tích thu nhập tài chính sử dụng ba dòng tài chính khác nhau dựa 5 trên các nguyên tắc kế toán khác nhau để xác định doanh thu và chi phí: (1) dòng thu nhập - chi tiêu, (2) dòng doanh thu-chi phí; và (3) dòng tiền thu - chi bằng tiền mặt. Các giai đoạn phá sản Thực tế nhiều trường hợp đầu tư thua lỗ, DN mất khả năng trả nợ và không thể tiếp tục hoạt động, buộc phải rút lui khỏi thị trường theo các hình thức giải thể hoặc phá sản (Mỹ Hạnh, 2018). Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, bên cạnh những rủi ro để đem lại lợi nhuận thì DN cũng phải chịu những rủi ro và tỉ lệ rủi ro là rất lớn.

Theo thống kê của Ngân hàng thế giới, tỉ lệ rủi ro là 1/4, có nghĩa là cứ đầu tư thành lập 100 doanh nghiệp thì sẽ có khoảng 25 doanh nghiệp bị phá sản. Thông thường, các doanh nghiệp phá sản sẽ rơi vào nhiều trạng thái khó khăn về tài chính khác nhau rồi mới dẫn đến tình trạng phá sản. Tác giả đầu tiên nghiên cứu về giai đoạn khác nhau của khủng hoảng tài chính doanh nghiệp dẫn tới phá sản là Fizpatrick (1934). Đến năm 2006, Ooghe và Prijcker (2006) đã phát triển nghiên cứu của Fizpatrick (1934) và xây dựng thành ba giai đoạn chính của một doanh nghiệp khi phá sản như sau: - Giai đoạn 1: “Khoảng trống khởi đầu” – Ban lãnh đạo mắc sai lầm do thiếu kiến thức, kỹ năng hoặc kinh nghiệm.

- Giai đoạn 2: “Dấu hiệu tiêu cực xuất hiện” – Kết quả kinh doanh xấu dần đi do hậu quả từ những quyết định trước đó. - Giai đoạn 3: “Giai đoạn tài chính” – doanh nghiệp gặp khủng hoảng tài chính và hậu quả là công ty phá sản Thông qua phân tích các chỉ số tài chính và đánh giá rủi ro, nghiên cứu của Stickney (1990) cho rằng quy trình một doanh nghiệp thông thường dẫn đến phá sản gồm 4 giai đoạn gồm: (1) Tình hình tài chính doanh nghiệp ổn định, (2) Khó khăn tài chính, (3) Mất khả năng thanh khoản, (4) Phá sản. Vì vậy, quan sát các dấu hiệu tài chính bị suy giảm để khắc phục kịp thời là điều cần thiết để doanh nghiệp hạn chế rơi vào tình trạng vỡ nợ và thất bại trong tương lai (Bernstein, 1993). Pranowo, Achsani, Manurung & Nuryartono (2010) đã nghiên cứu về các giai đoạn phá sản của một doanh nghiệp dựa trên mô hình của Outecheva (2007).

Kết quả được thể hiện qua 5 6 giai đoạn gồm: (1) Suy giảm khả năng thanh toán, (2) Dòng tiền gặp vấn đề, (3) Mất khả năng thanh toán, (4) Vỡ nợ, (5) Phá sản. Đối với các doanh nghiệp, vốn lưu động ròng (Net Working Capital) là một trong những chỉ tiêu quan trọng trong quản trị doanh nghiệp và ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của doanh nghiệp (Shah và Sana, 2006). Nghiên cứu của Vishnani (2007) cho rằng khi doanh nghiệp chịu rủi ro lớn để nâng cao doanh thu và lợi nhuận thì vốn lưu động ròng sẽ bị giảm đi khiến thanh khoản của doanh nghiêp gặp nhiều rủi ro hơn. Khi khả năng thanh toán trong ngắn hạn của doanh nghiệp khó khăn, dòng tiền là nhân tố bị ảnh hưởng theo nghiên cứu của Pranowo và các cộng sự (2010).

Bên cạnh việc dòng tiền ổn định giúp cho doanh nghiệp trang trải hoạt động hàng ngày, Gafurova (2015) cho rằng tối ưu hóa dòng tiền là một mục tiêu quan trọng trong việc đảm bảo khả năng tài chính và tính vững bền cao. Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro phá sản Korol (2017) đã nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng và hậu quả đối với phá sản DN dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm của Ooche và Prijcker (2006). Nghiên cứu cho thấy trong các giai đoạn chuẩn bị phá sản các doanh nghiệp đều gặp tình huống khó khăn khác nhau và không phải trường hợp nào cũng giống nhau. Cụ thể: Ooghe và Prijcker (2006) đã thực hiện nghiên cứu trên phân loại “sức khỏe” của doanh nghiệp dựa trên ba loại hình doanh nghiệp phá sản như sau: - Loại 1: Các doanh nghiệp mới thành lập có khởi đầu không thuận lợi dẫn đến phá sản hay giải thể sớm.

- Loại 2: Các doanh nghiệp có giai đoạn tăng trưởng nhanh và sau đó giai đoạn suy giảm nhanh. - Loại 3: Các doanh nghiệp đã hoạt động trên 10 năm nhưng không thay đổi với xu thế thị trường. Đối với từng loại hình doanh nghiệp phá sản như thống kê ở trên sẽ có ba giai đoạn tương ứng được nếu rõ trong bảng 1.1 dưới đây: Bảng 1.