Ứng Dụng Mô Hình Z-Score Đánh Giá Rủi Ro Phá Sản Doanh Nghiệp Việt Nam 2016-2020

Đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp Việt Nam giai đoạn 2016-2020 bằng mô hình Z-Score. Phân tích, dự báo khả năng phá sản, hỗ trợ nhà đầu tư.

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Xuân Anh
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Ứng dụng mô hình Z-Score để đánh giá rủi ro khả năng phá sản của các doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn 2016 – 2020
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ
• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 0.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Kết cấu của khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về rủi ro phá sản
• 1.2. Khái niệm về rủi ro phá sản
• 1.3. Lý thuyết về rủi ro phá sản
• 1.4. Các giai đoạn phá sản
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro phá sản
• 1.6. Tầm quan trọng của đánh giá và dự báo rủi ro phá sản
• 1.7. Khung lý thuyết về mô hình phá sản Z của Altman
• 1.8. Các nghiên cứu thực nghiệm
• 1.8.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.8.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.9. Khung nghiên cứu, khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.9.1. Khung nghiên cứu
• 1.9.2. Khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổng quan về doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 3.2. Kết quả thống kê mô hình chỉ số Z
• 3.3. Phân tích số liệu
• 3.3.1. Thống kê giá trị các biến trong mô hình
• 3.3.2. Kết quả giá trị Z’’ theo từng ngành và tăng trưởng chỉ số Z’’
• 3.3.3. Kết quả phân loại doanh nghiệp theo ngành dựa trên kết quả chỉ số Z’’
• 3.3.4. Kết quả phân loại doanh nghiệp theo phân loại trái phiếu S&P
• 3.3.5. Đánh giá kết quả mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Khuyến nghị và chính sách
• 4.2. Hạn chế của đề tài và kết quả nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Rủi Ro Phá Sản DN Việt Nam Tổng Quan Thực Trạng 55

Trong bối cảnh kinh tế đầy biến động, rủi ro phá sản doanh nghiệp Việt Nam luôn là một vấn đề cấp bách. Lịch sử đã chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng tài chính, từ Đại Suy Thoái đến khủng hoảng 2008, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho doanh nghiệp. Tình hình tài chính yếu kém đe dọa sự tồn tại của doanh nghiệp, dẫn đến thất bại trong kinh doanh. Khủng hoảng 2008 và suy thoái kinh tế đã tác động lớn đến doanh nghiệp Việt Nam, hạn chế khả năng sinh lời và gia tăng gánh nặng nợ nần. Dịch Covid-19 càng làm trầm trọng thêm tình hình, với số lượng doanh nghiệp dừng hoạt động, phá sản gia tăng. Theo Tổng cục Thống kê, trung bình mỗi ngày có gần 300 doanh nghiệp rời bỏ thị trường. Xác định và dự báo rủi ro phá sản là yêu cầu cấp thiết để phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại. Mô hình điểm số Z của Giáo sư Altman là một công cụ hữu ích để đánh giá khả năng phá sản, được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới tin dùng. Vì vậy, nghiên cứu về rủi ro phá sản doanh nghiệp là vô cùng quan trọng.

1.1. Định nghĩa Rủi Ro Phá Sản Khái niệm và góc độ pháp lý

Trong kinh doanh, doanh nghiệp đối mặt với nhiều rủi ro, bao gồm cả rủi ro phá sản. Theo Quyết định Số: 428/QĐ-UBCK của Bộ Tài chính, rủi ro là các sự kiện không chắc chắn gây tổn thất cho doanh nghiệp. Rủi ro phá sản ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoạt động liên tục. Dưới góc độ pháp lý tại Việt Nam, Luật phá sản của Quốc hội Số: 51/2014/QH13 định nghĩa phá sản là tình trạng doanh nghiệp mất khả năng thanh toán và bị Tòa án tuyên bố phá sản. Sajjan (2016) cho rằng phá sản là tình trạng nghĩa vụ nợ phải trả lớn hơn tổng tài sản. Gitman (1996) đồng tình và nhận xét doanh nghiệp có tổng nợ lớn hơn tổng tài sản có nguy cơ phá sản cao. Karamzadeh (2013) định nghĩa phá sản là tình trạng pháp lý của một tổ chức vỡ nợ, không có khả năng trả nợ.

1.2. Lý thuyết về Rủi Ro Phá Sản Khánh kiệt tài chính

Lý thuyết khánh kiệt tài chính của Gordon (1971) cho rằng trong thời kỳ suy kiệt tài chính, giá trị doanh nghiệp và giá trị nợ chỉ còn 1/3 so với trước. Tổng nợ và tài sản có tính thanh khoản quyết định khả năng phá sản. Các khoản vay ký quỹ cung cấp giới hạn cho các cá nhân dưới hình thức đòn bẩy cá nhân. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp, điều này không dẫn đến phá sản. Lý thuyết ưu tiên tuyệt đối của White (1989) sắp xếp thứ tự bồi thường cho các bên liên quan trong một vụ phá sản, ưu tiên chi phí hành chính, các khiếu nại được ưu tiên theo luật định, chủ nợ không có bảo đảm và cuối cùng là chủ sở hữu vốn cổ phần. Lý thuyết thu nhập tài chính của Laitinen (1991) cho rằng thu nhập tài chính phải đủ để trang trải chi phí. Khi thu nhập không đủ, doanh nghiệp sẽ mắc nợ và phá sản do thiếu hụt tài chính.

II. Khám Phá Mô Hình Z Score Chìa Khóa Đo Rủi Ro 59

Mô hình Z-Score, được phát triển bởi Giáo sư Edward Altman, là một công cụ mạnh mẽ để đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp. Mô hình này sử dụng các chỉ số tài chính doanh nghiệp để tính toán một điểm số Z, từ đó dự đoán khả năng phá sản trong vòng hai năm tới. Mô hình Z-Score ban đầu được thiết kế cho các công ty sản xuất niêm yết tại Mỹ. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau này đã điều chỉnh và mở rộng mô hình để phù hợp với các loại hình doanh nghiệp và quốc gia khác nhau, bao gồm cả Việt Nam. Việc ứng dụng mô hình Z-Score giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện các dấu hiệu cảnh báo sớm, từ đó có các biện pháp phòng ngừa và cải thiện tình hình tài chính. Mô hình này cũng hữu ích cho các nhà đầu tư và các bên liên quan khác trong việc đánh giá khả năng trả nợ và rủi ro đầu tư.

2.1. Cấu trúc Mô Hình Z Score Altman Các biến số quan trọng

Mô hình Z-Score Altman sử dụng năm biến số tài chính để đánh giá rủi ro phá sản. Các biến số này bao gồm: (1) Vốn lưu động ròng/Tổng tài sản (X1); (2) Lợi nhuận giữ lại/Tổng tài sản (X2); (3) Lợi nhuận trước thuế và lãi vay/Tổng tài sản (X3); (4) Giá trị thị trường của vốn chủ sở hữu/Tổng nợ phải trả (X4); và (5) Doanh thu/Tổng tài sản (X5). Mỗi biến số được nhân với một trọng số, và tổng của các kết quả này tạo thành điểm số Z. Điểm số Z càng thấp, nguy cơ phá sản càng cao. Altman đã đưa ra các ngưỡng điểm số Z để phân loại doanh nghiệp vào các vùng an toàn, cảnh báo và nguy hiểm. Cần lưu ý rằng các ngưỡng này có thể khác nhau tùy theo ngành và quốc gia.

2.2. Ưu Điểm và Hạn Chế của Mô Hình Z Score Cần lưu ý

Mô hình Z-Score có nhiều ưu điểm, bao gồm tính đơn giản, dễ sử dụng và khả năng dự đoán tương đối chính xác. Tuy nhiên, mô hình cũng có một số hạn chế. Đầu tiên, mô hình dựa trên các chỉ số tài chính trong quá khứ, do đó có thể không phản ánh chính xác tình hình hiện tại và tương lai của doanh nghiệp. Thứ hai, mô hình có thể không phù hợp với tất cả các loại hình doanh nghiệp và quốc gia. Thứ ba, các biến số và trọng số trong mô hình có thể cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp và quốc gia. Do đó, cần sử dụng mô hình Z-Score một cách thận trọng và kết hợp với các phương pháp phân tích khác để có được đánh giá toàn diện về rủi ro phá sản.

III. Ứng Dụng Z Score Đánh Giá DN Việt Nam 2016 2020 58

Nghiên cứu ứng dụng mô hình Z-Score để đánh giá rủi ro phá sản doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2016-2020. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán. Mô hình được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam. Kết quả cho thấy có sự khác biệt đáng kể về rủi ro phá sản giữa các ngành. Một số ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong vùng nguy hiểm cao hơn so với các ngành khác. Nghiên cứu cũng phân tích sự biến động của điểm số Z theo thời gian và xác định các yếu tố có ảnh hưởng lớn đến khả năng phá sản. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà quản lý doanh nghiệp, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý nhà nước trong việc đưa ra các quyết định kinh doanh và chính sách phù hợp.

3.1. Dữ Liệu và Phương Pháp Nghiên Cứu Thu thập xử lý

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ 100 doanh nghiệp trên 3 sàn HOSE, HNX và UpCOM trong giai đoạn 2016 – 2020 với 8 ngành nghề khác nhau. Khóa luận sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích thống kê để đánh giá rủi ro phá sản của các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Việc lựa chọn mẫu doanh nghiệp và phương pháp thống kê phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Các biến số tài chính được thu thập từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán của các doanh nghiệp. Dữ liệu được xử lý và phân tích bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng.

3.2. Kết Quả Nghiên Cứu Phân tích chỉ số Z theo ngành

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về chỉ số Z giữa các ngành. Theo bảng 3.9, chỉ số Z trung bình theo ngành có sự dao động đáng kể, phản ánh tình hình tài chính khác nhau của các doanh nghiệp trong từng ngành. Thống kê số lượng doanh nghiệp thuộc vùng an toàn, cảnh báo và nguy hiểm phân loại theo ngành (bảng 3.11, 3.12, 3.13) cho thấy một số ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong vùng nguy hiểm cao hơn so với các ngành khác. Điều này có thể do đặc thù kinh doanh, điều kiện cạnh tranh hoặc các yếu tố vĩ mô khác tác động đến từng ngành. Phân tích kỹ lưỡng nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt này là rất quan trọng để đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

IV. Phân Tích Nguy Cơ Thách Thức Giải Pháp Cấp Bách 57

Phá sản doanh nghiệp gây ra nhiều hậu quả tiêu cực cho nền kinh tế, bao gồm mất việc làm, giảm đầu tư và tăng nợ xấu. Việc cảnh báo sớm phá sản là rất quan trọng để giảm thiểu những tác động này. Doanh nghiệp cần chủ động quản trị rủi ro, cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng thanh toán. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và tăng cường giám sát tài chính. Việc phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà nước và các bên liên quan là cần thiết để phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro phá sản doanh nghiệp.

4.1. Hạn Chế của Mô Hình Z Score trong Bối Cảnh Việt Nam

Mặc dù mô hình Z-Score là một công cụ hữu ích, nhưng nó cũng có những hạn chế nhất định khi áp dụng trong bối cảnh Việt Nam. Các chỉ số tài chính được sử dụng trong mô hình có thể không hoàn toàn phản ánh chính xác thực tế hoạt động của doanh nghiệp Việt Nam do sự khác biệt về chuẩn mực kế toán và thông lệ quản trị. Ngoài ra, mô hình Z-Score có thể không phù hợp với các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, chiếm phần lớn trong tổng số doanh nghiệp tại Việt Nam. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để điều chỉnh và hoàn thiện mô hình Z-Score cho phù hợp với đặc điểm của thị trường Việt Nam.

4.2. Khuyến Nghị Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp Vượt Khó

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn và giảm thiểu rủi ro phá sản, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước. Các chính sách này có thể bao gồm: (1) Giảm thuế và phí cho doanh nghiệp; (2) Cung cấp các khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp; (3) Hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường và công nghệ mới; (4) Đơn giản hóa các thủ tục hành chính; (5) Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực; (6) Xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện hiệu quả hoạt động và tăng cường quản trị rủi ro để đảm bảo sự phát triển bền vững.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Để Doanh Nghiệp Việt Nam Tránh Phá Sản 58

Phân tích các doanh nghiệp phá sản trong giai đoạn 2016-2020 cho thấy một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Quản trị tài chính yếu kém, đầu tư không hiệu quả, và thiếu khả năng thích ứng với thị trường là những nguyên nhân chính dẫn đến phá sản. Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng, quản lý dòng tiền hiệu quả, và đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên. Ngoài ra, việc xây dựng mối quan hệ tốt với khách hàng và đối tác cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công lâu dài. Học hỏi từ những sai lầm của người khác là cách tốt nhất để phòng ngừa rủi ro phá sản.

5.1. Rủi Ro Ngành Các Ngành Nghề Có Nguy Cơ Cao Nhất

Dữ liệu thống kê cho thấy một số ngành nghề có nguy cơ phá sản cao hơn so với các ngành khác. Các ngành này thường có đặc điểm là cạnh tranh gay gắt, biến động thị trường lớn, hoặc phụ thuộc nhiều vào các yếu tố bên ngoài như giá nguyên vật liệu và tỷ giá hối đoái. Doanh nghiệp hoạt động trong các ngành này cần đặc biệt chú trọng đến việc quản trị rủi ro và có các biện pháp phòng ngừa chủ động. Cần phân tích kỹ lưỡng các yếu tố đặc thù của từng ngành để đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

5.2. Quản Trị Rủi Ro Các Bước Cần Thiết Để Ổn Định Doanh Nghiệp

Quản trị rủi ro là một quá trình liên tục và cần được thực hiện một cách bài bản. Quá trình này bao gồm các bước sau: (1) Xác định các rủi ro tiềm ẩn; (2) Đánh giá mức độ nghiêm trọng và khả năng xảy ra của từng rủi ro; (3) Xây dựng kế hoạch ứng phó với từng rủi ro; (4) Thực hiện kế hoạch ứng phó; (5) Giám sát và đánh giá hiệu quả của kế hoạch ứng phó. Doanh nghiệp cần có một đội ngũ chuyên trách về quản trị rủi ro và thường xuyên cập nhật kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ này.

VI. Tương Lai Phát Triển Hướng Nghiên Cứu Mới Cho Z Score 59

Nghiên cứu về rủi ro phá sản doanh nghiệp vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Cần có những nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố phi tài chính ảnh hưởng đến khả năng phá sản, như năng lực quản trị, văn hóa doanh nghiệp và mối quan hệ với các bên liên quan. Ngoài ra, việc ứng dụng các kỹ thuật phân tích dữ liệu tiên tiến, như học máy và trí tuệ nhân tạo, có thể giúp cải thiện độ chính xác của các mô hình dự báo phá sản. Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các mô hình phù hợp hơn với đặc điểm của thị trường Việt Nam và cung cấp các thông tin hữu ích hơn cho các nhà quản lý doanh nghiệp và các nhà đầu tư.

6.1. Nâng Cấp Z Score Tích hợp yếu tố kinh tế vĩ mô

Để nâng cao tính chính xác của mô hình Z-Score, cần tích hợp các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất và tỷ giá hối đoái. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đáng kể đến tình hình tài chính của doanh nghiệp và do đó, ảnh hưởng đến khả năng phá sản. Việc tích hợp các yếu tố kinh tế vĩ mô sẽ giúp mô hình Z-Score phản ánh chính xác hơn thực tế hoạt động của doanh nghiệp và đưa ra các dự báo chính xác hơn.

6.2. Big Data AI Ứng dụng tiềm năng cho Dự Báo Phá Sản

Sự phát triển của big data và trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra những cơ hội mới cho việc dự báo phá sản. AI có thể được sử dụng để phân tích một lượng lớn dữ liệu tài chính và phi tài chính, từ đó xác định các mô hình và xu hướng có thể dự báo phá sản. Ngoài ra, AI cũng có thể được sử dụng để tự động điều chỉnh các mô hình dự báo theo thời gian và cải thiện độ chính xác của các dự báo. Việc ứng dụng big data và AI sẽ giúp các nhà quản lý doanh nghiệp và các nhà đầu tư có được thông tin chính xác và kịp thời để đưa ra các quyết định kinh doanh và đầu tư tốt hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA TÀI CHÍNH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ỨNG DỤNG MÔ HÌNH Z-SCORE ĐỂ ĐÁNH GIÁ RỦI RO KHẢ NĂNG PHÁ SẢN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN 2016 - 2020 Sinh viên thực hiện: Nguyễn Mạnh Cường Lớp: K20-CLCE Khóa học: 2017 – 2021 Mã sinh viên: 20A4010783 Giảng viên hướng dẫn: PGS. Trần Thị Xuân Anh Hà Nội, tháng 05 năm 2021 LỜI CAM ĐOAN CỦA TÁC GIẢ Em xin cam đoan bài khóa luận tốt nghiệp với đề tài “Ứng dụng mô hình Z-Score để đánh giá rủi ro khả năng phá sản của các doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn 2016 – 2020” là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân em dưới sự hướng dẫn của PGS. Trần Thị Xuân Anh. Các số liệu và nội dung nghiên cứu trong khóa luận đều được em tự tìm hiểu từ các nghiên cứu thực nghiệm, đánh giá và phân tích một cách khách quan, phù hợp với thực tiễn tại thị trường Việt Nam. Em xin chịu mọi trách nhiệm liên quan đến nội dung công trình nghiên cứu của mình. Sinh viên thực hiện Nguyễn Mạnh Cường i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành quá trình nghiên cứu và khóa luận, trước hết em xin gửi lời cảm ơn chân thành và bày tỏ lòng biết ơn đến PGS. Trần Thị Xuân Anh kiêm Phó trưởng Khoa Tài chính tại Học viện Ngân hàng. Cô đã luôn tận tình giúp đỡ, hỗ trợ và góp ý giúp em trong suốt quá trình thực hiện bài Khóa luận tốt nghiệp này. Bên cạnh đó, em cũng xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô giảng dạy; Ban Quản lý chương trình Chất lượng cao tại Học viện Ngân hàng đã tạo điều kiện và truyền đạt cho em rất nhiều kiến thức bổ ích trong khoảng thời gian em học tại Học viện để em có nhiều kiến kiến thức hoàn thành bài khóa luận. Tuy nhiên, vì bản thân kiến thức chuyên môn của em còn hạn chế và đề tài nghiên cứu ở lĩnh vực khá rộng nên bài nghiên cứu không thể tránh khỏi thiết sót. Vì vậy, em mong rằng nhận được sự góp ý và nhận xét thêm từ các thầy cô để bài Khóa luận tốt nghiệp của em được hoàn thiện hơn. ii MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU . Mục đích nghiên cứu của đề tài . Đối tượng, phạm vi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu . Kết cấu của khóa luận .3 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU . Tổng quan về rủi ro phá sản . Khái niệm về rủi ro phá sản . Lý thuyết về rủi ro phá sản . Các giai đoạn phá sản . Các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro phá sản . Tầm quan trọng của đánh giá và dự báo rủi ro phá sản . Khung lý thuyết về mô hình phá sản Z của Altman . Các nghiên cứu thực nghiệm . Các nghiên cứu nước ngoài . Các nghiên cứu trong nước . Khung nghiên cứu, khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu . Khung nghiên cứu . Khoảng trống nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu .25 CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Dữ liệu nghiên cứu . Quy trình nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu .28 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Tổng quan về doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam . Kết quả thống kê mô hình chỉ số Z .1 Phân tích số liệu . Thống kê giá trị các biến trong mô hình . Kết quả giá trị Z’’ theo từng ngành và tăng trưởng chỉ số Z’’ . Kết quả phân loại doanh nghiệp theo ngành dựa trên kết quả chỉ số Z’’ . Kết quả phân loại doanh nghiệp theo phân loại trái phiếu S&P . Đánh giá kết quả mô hình .47 CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH . Khuyến nghị và chính sách . Hạn chế của đề tài và kết quả nghiên cứu .53 TÀI LIỆU THAM KHẢO .63 iv DANH MỤC VIẾT TẮT Từ viết tắt Nguyên nghĩa DN Doanh nghiệp CTNY Công ty niêm yết TTCK Thị trường chứng khoán HOSE Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh HNX Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hà Nội UpCOM Sàn giao dịch cho các công ty chưa được niêm yết NHNN Ngân hàng Nhà nước BCTC Báo cáo tài chính UBCKNN Ủy ban Chứng khoán Nhà nước GDP Tổng sản phẩm nội địa ĐKGD Đăng ký giao dịch DNNY Doanh nghiệp niêm yết v DANH MỤC HÌNH Tên hình Trang Hình 1 Số lượng doanh nghiệp niêm yết qua các năm 30 Hình 2 Giá trị vốn hóa các doanh nghiệp niêm yết trong giai 31 đoạn 2010 - 2020 Hình 3 Thống kê tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận các doanh 34 nghiệp niêm yết Hình 4 Thống kê sự thay đổi chỉ số Z’’ qua các năm 40 vi DANH MỤC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.1 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng phá sản của doanh 7 nghiệp loại 1 Bảng 1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng phá sản của doanh 9 nghiệp loại 2 Bảng 1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng phá sản của doanh 11 nghiệp loại 3 Bảng 2.1 Thống kê số lượng doanh nghiệp trên 3 sàn 26 Bảng 2.2 Tên tóm tắt và giải thích cách tính các biến độc lập trong 29 mô hình Bảng 3.1 Thống kê tỷ trọng các ngành huy động vốn trên thị trường 32 chứng khoán Bảng 3.2 Vốn hóa thị trường so với GDP 33 Bảng 3.3 Thống kê số lượng doanh nghiệp vi phạm công bố thông tin 35 qua các năm Bảng 3.4 Kết quả thống kê mô tả biến X1 35 Bảng 3.5 Kết quả thống kê mô tả biến X2 36 vii Bảng 3.6 Kết quả thống kê mô tả biến X3 37 Bảng 3.7 Kết quả thống kê mô tả biến X4 37 Bảng 3.8 Kết quả giá trị các biến trong mô hình Z’’ 38 Bảng 3.9 Kết quả chỉ số Z’’ trung bình theo ngành 40 Bảng 3.10 Kết quả chỉ số tăng trưởng định gốc hệ số Z’’ trong giai 43 đoạn 2016 - 2020 Bảng 3.11 Thống kê số lượng doanh nghiệp thuộc vùng an toàn 43 phân loại theo ngành Bảng 3.12 Thống kê số lượng doanh nghiệp thuộc vùng cảnh báo 44 phân loại theo ngành Bảng 3.13 Thống kê số lượng doanh nghiệp thuộc vùng nguy hiểm 44 phân loại theo ngành Bảng 3.14 Thống kê doanh nghiệp các ngành theo phân loại 46 của trái phiếu S&P viii LỜI MỞ ĐẦU 1. Đặt vấn đề Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp thường phải đối diện với những rủi ro có khả năng dẫn đến phá sản. Lịch sử trên thế giới đã từng chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu dẫn đến phá sản như: thời kỳ đại suy thoái giai đoạn 1929-1939, khủng hoảng châu Á năm 1997 và hơn một thập kỷ trước là khủng hoảng tài chính năm 2008 vẫn còn dư âm đến tận ngày hôm nay. Có thể nói rằng, đánh giá rủi ro phá sản đã trở thành một vấn đề quan tâm lớn đối với tất cả doanh nghiệp bởi nó được xem như sự kết thúc và sức khỏe tài chính của một doanh nghiệp đóng một vai trò quan trọng trong hoạt động thành công của doanh nghiệp đó. Nếu tình trạng tài chính kém có thể đe dọa tới sự tồn tại của doanh nghiệp và dẫn đến thất bại trong kinh doanh. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 và suy thoái kinh tế tiếp theo trong những năm 2009, 2010… đã tác động đáng kể đến doanh nghiệp ở nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có cả Việt Nam. Vì vậy, khả năng sinh lời của doanh nghiệp bị hạn chế mạnh trong khi gánh nặng nợ nần gia tăng sẽ khiến các công ty thất bại và đây có thể coi là vấn đề chung của các nền kinh tế đang phát triển và đang phát triển. Cho dù không gánh chịu trực tiếp ảnh hưởng của cuộc cuộc khủng hoảng tài chính 2008 nhưng Việt Nam vẫn chịu nhiều tác động, tăng trưởng kinh tế vẫn chưa thể phục hồi, hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bất ổn, lạm phát vẫn cao, nợ xấu đã vượt xa ngưỡng 3%, số lượng doanh nghiệp thua lỗ ngày càng tăng, thu nhập tăng chậm và đời sống người dân khó khăn. Ảnh hưởng của dịch Covid-19 trong năm 2020 đã gây thêm nhiều khó khăn cho nền kinh tế trên toàn cầu và đẩy doanh nghiệp xuống tình trạng báo động về tình hình tài chính. Theo Trung tâm thông tin và dự báo Kinh tế - Xã hội quốc gia của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Mỹ là quốc gia đứng đầu về dự báo tình trạng tài chính khó khăn khi số số doanh nghiệp mất khả năng thanh toán được dự báo sẽ tăng tới 57% vào năm 2021. Các vụ phá sản cũng dự kiến sẽ tăng 45% ở Brazil, 43% ở Anh và 41% ở Tây Ban Nha, trong khi ở Trung Quốc - nơi khởi phát dịch bệnh, số doanh nghiệp phá sản được dự báo sẽ tăng 20%. Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ khi ghi nhận số doanh nghiệp dừng hoạt động, phá sản là hơn 68.900 doanh nghiệp, bình quân mỗi ngày có gần 300 doanh nghiệp khó khăn, rời bỏ thị trường (Tổng cục Thống kê). Điều 1 này cho thấy trong tương lai, tỷ lệ phá sản của doanh nghiệp vẫn sẽ còn tiếp diễn bởi dịch Covid-19 sẽ là một trong những cản trở lớn và doanh nghiệp sẽ còn gặp nhiều khó khăn có thể phục hồi trở lại kinh doanh như trước đây. Hiện nay tất cả các doanh nghiệp đều đòi hỏi cấp thiết phải xác định và dự báo nguy cơ xảy ra rủi ro phá sản tiềm tàng. Để có thể phòng ngừa rủi ro, rất nhiều tác giả đã có công trình nghiên cứu thực nghiệm từ những năm 50 của thế kỷ trước do hậu quả của cuộc khủng hoảng giai đoạn 1929-1939 đã gây ra những thiệt hại lớn đối với nền kinh tế toàn cầu. Một trong số những mô hình được các nhà nghiên cứu trên thế giới tin dùng là mô hình điểm chỉ số Z của Giáo sư Altman. Phương pháp của E. Altman được công bố tại Mỹ lần đầu tiên vào năm 1968 nhưng hầu hết các nuớc, vẫn có thể sử dụng với độ tin cậy khá cao và được sử dụng để tiên đoán về khả năng phá sản của doanh nghiệp trong vòng 2 năm sắp tới. Với thực trạng hiện tại đang diễn tại Việt Nam, em lựa chọn đề tài khóa luận: “Ứng dụng mô hình Z- Score để đánh giá rủi ro khả năng phá sản của các doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn 2016 – 2020” để nghiên cứu về khả năng doanh nghiệp bị phá sản tại Việt Nam. Mục đích nghiên cứu của đề tài - Vận dụng mô hình điểm số Z của Giáo sư Altman để đánh giá rủi ro phá sản các các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.