Đánh Giá Ô Nhiễm Môi Trường và Quản Lý Nước Thải Tại Làng Miến Đông Thọ

Làng nghề sản xuất miến dong Đông Thọ, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, là một trong những làng nghề truyền thống… 96 trang · Trường Đại Học Thủy Lợi · 2017.

• Tác giả: Đặng Bảo Quỳnh Vân
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thị Tố Oanh
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Ô Nhiễm Môi Trường và Giải Pháp Quản Lý Nước Thải Tại Làng Miến Đông Thọ
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu đề tài
• 0.3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
• 0.4. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 0.4.1. Cách tiếp cận
• 0.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ THỰC TRẠNG SẢN XUẤT MIẾN DONG
• 1.1. Đặc điểm chung về làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm ở Việt Nam
• 1.1.1. Phân bố các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm trên cả nước
• 1.1.2. Vai trò của làng nghề đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.3. Ô nhiễm môi trường tại các làng nghề chế biến thực phẩm
• 1.1.3.1. Hiện trạng môi trường nước
• 1.1.3.2. Hiện trạng môi trường không khí
• 1.1.3.3. Môi trường đất và chất thải rắn
• 1.1.3.4. Thực trạng quản lý môi trường tại các làng chế biến thực phẩm
• 1.2. Đặc điểm chung về làng nghề sản xuất miến dong
• 1.2.1. Thông tin về làng nghề sản xuất miến dong tại Việt Nam
• 1.2.2. Thực trạng môi trường tại các khu vực sản xuất miến dong
• 1.2.3. Đặc điểm về làng miến xã Đông Thọ
• 1.2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2.3.2.1. Điều kiện kinh tế
• 1.2.3.2.2. Điều kiện xã hội
• 1.2.3.3. Điều kiện cơ sở hạ tầng
• 1.2.4. Hiện trạng sản xuất của làng nghề
• 1.2.4.1. Hiện trạng về công nghệ và thiết bị sản xuất
• 1.2.4.2. Quy trình sản xuất miến từ tinh bột dong riềng tại xã Đông Thọ
• 1.2.4.3. Nguyên liệu cung cấp cho sản xuất miến tại xã Đông Thọ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM NƯỚC TẠI LÀNG MIẾN XÃ ĐÔNG THỌ, HUYỆN ĐÔNG HƯNG, TỈNH THÁI BÌNH
• 2.1. Hiện trạng sản xuất miến tại làng miến xã Đông Thọ
• 2.1.1. Hiện trạng sản xuất miến dong tại làng miến xã Đông Thọ
• 2.1.2. Các nguồn gây ô nhiễm môi trường chính
• 2.2. Hiện trạng ô nhiễm nước thải sản xuất và ảnh hưởng của ô nhiễm đến môi trường nước tại làng miến xã Đông Thọ
• 2.2.1. Cơ sở và vị trí lấy mẫu
• 2.2.2. Kết quả phân tích mẫu và đánh giá mức độ ô nhiễm
• 2.2.3. Thực trạng xử lý nước thải tại các cơ sở sản xuất
• 2.2.4. Ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường nước đến sức khỏe của người dân
• 2.3. Thực trạng công tác quản lý môi trường nước tại làng miến Đông Thọ
• 2.3.1. Thực trạng quản lý môi trường nước của các cấp chính quyền
• 2.3.1.1. Thể chế, chính sách trong quản lý môi trường
• 2.3.1.2. Cơ cấu quản lý môi trường
• 2.3.2. Thực trạng hoạt động bảo vệ môi trường nước của người dân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TẠI LÀNG MIẾN XÃ ĐÔNG THỌ
• 3.1. Giải pháp quản lý
• 3.1.1. Hoàn thiện hệ thống quản lý môi trường nước tại làng miến
• 3.1.2. Đẩy mạnh áp dụng cách tiếp cận sản xuất sạch hơn
• 3.1.3. Áp dụng các công cụ kinh tế
• 3.1.4. Tuyên truyền, giáo dục về môi trường, bảo vệ môi trường
• 3.1.5. Định hướng lại không gian sản xuất
• 3.1.5.1. Định hướng tập trung
• 3.1.5.2. Định hướng phân tán
• 3.2. Giải pháp kỹ thuật
• 3.2.1. Cơ sở đề xuất lựa chọn giải pháp kỹ thuật
• 3.2.2. Biện pháp đề xuất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề Miến Đông Thọ

Làng nghề sản xuất miến dong Đông Thọ, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, là một trong những làng nghề truyền thống lâu đời, đóng góp vào sự phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, quá trình sản xuất miến cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước. Việc xả thải trực tiếp nước thải chưa qua xử lý ra môi trường đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của làng nghề. Theo báo cáo tổng kết xây dựng nông thôn mới xã Đông Thọ giai đoạn 2011-2014, tiêu chí về môi trường vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết triệt để, gây bức xúc trong nhân dân. Đề tài "Đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp quản lý nước thải sản xuất tại làng miến dong xã Đông Thọ" được thực hiện nhằm làm rõ thực trạng này và đề xuất các giải pháp phù hợp.

1.1. Đặc Điểm Chung Về Làng Nghề Chế Biến Lương Thực

Các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm, trong đó có nghề làm miến, đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông thôn Việt Nam. Chúng tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, hoạt động sản xuất tại các làng nghề này thường mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu và thiếu hệ thống xử lý chất thải hiệu quả, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề ngày càng nghiêm trọng. Theo thống kê, làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm chiếm tỷ lệ lớn trong các làng nghề trên cả nước, tập trung chủ yếu ở khu vực châu thổ sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long.

1.2. Thực Trạng Sản Xuất Miến Dong Tại Làng Nghề Việt Nam

Nghề sản xuất miến dong là một nghề truyền thống phổ biến ở nhiều địa phương Việt Nam. Các làng nghề miến dong thường có quy mô sản xuất hộ gia đình, sử dụng phương pháp thủ công là chính. Quá trình sản xuất miến dong tạo ra một lượng lớn nước thải làng nghề bún miến chứa nhiều chất hữu cơ, tinh bột, và các chất ô nhiễm khác. Việc xả thải trực tiếp nước thải này ra môi trường gây ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng. Cần có những giải pháp quản lý nước thải làng nghề hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực này.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm Nước Thải Tại Làng Miến Đông Thọ Hiện Nay

Làng miến Đông Thọ đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng do hoạt động sản xuất miến dong. Nước thải từ các hộ sản xuất, chứa nhiều chất hữu cơ và chất rắn lơ lửng, được xả trực tiếp ra kênh mương, ao hồ, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân mà còn đe dọa đến sức khỏe cộng đồng. Theo kết quả phân tích mẫu nước, nhiều chỉ tiêu vượt quá tiêu chuẩn cho phép, cho thấy mức độ ô nhiễm đáng báo động. Cần có những biện pháp can thiệp kịp thời để cải thiện tình hình.

2.1. Các Nguồn Gây Ô Nhiễm Môi Trường Chính Tại Làng Nghề

Nguồn gây ô nhiễm chính tại làng miến Đông Thọ là nước thải từ quá trình sản xuất miến dong. Nước thải này chứa nhiều chất hữu cơ, tinh bột, chất rắn lơ lửng (TSS), và các hóa chất sử dụng trong quá trình chế biến. Ngoài ra, việc sử dụng than củi để đun nấu cũng góp phần gây ô nhiễm môi trường không khí làng nghề. Chất thải rắn từ quá trình sản xuất, như bã dong riềng, cũng là một nguồn gây ô nhiễm nếu không được xử lý đúng cách. Theo tài liệu, nước thải sản xuất thường hòa trộn chung với nước thải sinh hoạt để xả ra môi trường khiến cho công tác quản lý việc xả thải phức tạp, khó khăn hơn.

2.2. Đánh Giá Mức Độ Ô Nhiễm Nước Thải Sản Xuất Miến Dong

Việc đánh giá mức độ ô nhiễm nước thải sản xuất miến dong được thực hiện thông qua việc lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu như BOD5, COD, TSS, pH, và các chất dinh dưỡng. Kết quả phân tích cho thấy hàm lượng các chất ô nhiễm này vượt quá nhiều lần so với quy chuẩn cho phép (QCVN 40:2011/BTNMT). Điều này chứng tỏ mức độ ô nhiễm nước thải tại làng miến Đông Thọ là rất nghiêm trọng. Cần có những biện pháp xử lý nước thải công nghiệp làng nghề hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.3. Ảnh Hưởng Của Ô Nhiễm Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Tình trạng ô nhiễm môi trường do sản xuất miến dong gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng. Người dân sống gần khu vực sản xuất thường xuyên phải tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm, không khí ô nhiễm, và chất thải rắn. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa, da liễu, hô hấp, và các bệnh truyền nhiễm khác. Cần có những biện pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, như cung cấp nước sạch, cải thiện hệ thống vệ sinh, và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường làng nghề.

III. Giải Pháp Quản Lý Nước Thải Làng Nghề Miến Đông Thọ

Để giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường tại làng miến Đông Thọ, cần có những giải pháp quản lý nước thải toàn diện và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cả giải pháp quản lý hành chính, giải pháp kỹ thuật, và giải pháp kinh tế. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, và phát triển bền vững làng nghề. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, người dân, và các doanh nghiệp để thực hiện thành công các giải pháp này.

3.1. Hoàn Thiện Hệ Thống Quản Lý Môi Trường Nước

Cần hoàn thiện hệ thống quản lý môi trường nước tại làng miến Đông Thọ bằng cách xây dựng và ban hành các quy định về xả thải, kiểm tra và giám sát hoạt động xả thải, và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường năng lực cho cán bộ quản lý môi trường địa phương, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho người dân, và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý môi trường. Theo tài liệu, xã Đông Thọ đang trên hành trình xây dựng nông thôn mới nên vấn đề bảo vệ môi trường xanh – sạch – đẹp, hoạt động sản xuất an toàn, các cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt chỉ tiêu về môi trường đang rất được quan tâm.

3.2. Áp Dụng Cách Tiếp Cận Sản Xuất Sạch Hơn SXSH

Áp dụng cách tiếp cận sản xuất sạch hơn (SXSH) trong quá trình sản xuất miến dong là một giải pháp hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. SXSH tập trung vào việc sử dụng nguyên liệu và năng lượng hiệu quả hơn, giảm thiểu chất thải phát sinh, và tái sử dụng chất thải. Các biện pháp SXSH có thể áp dụng trong sản xuất miến dong bao gồm: cải tiến quy trình sản xuất, sử dụng công nghệ tiết kiệm nước, thu hồi và tái sử dụng nước thải, và sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường.

3.3. Xây Dựng Hệ Thống Xử Lý Nước Thải Tập Trung

Xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung cho làng miến Đông Thọ là một giải pháp quan trọng để giải quyết tình trạng ô nhiễm. Hệ thống xử lý nước thải tập trung sẽ thu gom và xử lý toàn bộ nước thải từ các hộ sản xuất, đảm bảo nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường. Cần lựa chọn công nghệ xử lý phù hợp với đặc điểm nước thải và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. Theo tài liệu, các cơ sở sản xuất nằm rải rác, chiếm khoảng hơn 80% các hộ gia đình trong làng, nước thải sản xuất thường hòa trộn chung với nước thải sinh hoạt để xả ra môi trường khiến cho công tác quản lý việc xả thải phức tạp, khó khăn hơn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giải Pháp Quản Lý Nước Thải Tại Đông Thọ

Việc ứng dụng các giải pháp quản lý nước thải tại làng miến Đông Thọ cần được thực hiện một cách bài bản và có hệ thống. Cần có sự tham gia của các chuyên gia, các nhà khoa học, và các tổ chức xã hội để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ về tài chính và kỹ thuật từ các cấp chính quyền để khuyến khích người dân và các doanh nghiệp tham gia vào quá trình bảo vệ môi trường. Việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp cần được thực hiện thường xuyên để có những điều chỉnh phù hợp.

4.1. Mô Hình Xử Lý Nước Thải Phù Hợp Với Làng Nghề

Cần lựa chọn mô hình xử lý nước thải phù hợp với điều kiện thực tế của làng miến Đông Thọ. Mô hình này cần đảm bảo tính hiệu quả, chi phí hợp lý, và dễ vận hành. Một số mô hình xử lý nước thải có thể áp dụng bao gồm: hệ thống xử lý sinh học, hệ thống xử lý hóa học, và hệ thống xử lý kết hợp. Cần có sự tư vấn của các chuyên gia để lựa chọn mô hình phù hợp nhất. Theo tài liệu, có thể kế thừa sơ đồ công nghệ từ đề án và xử lý thông tin, dựa trên những ưu điểm đã có để đề xuất sơ đồ công nghệ mới.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Các Giải Pháp Đã Triển Khai

Việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp quản lý nước thải đã triển khai là rất quan trọng để có những điều chỉnh phù hợp. Cần đánh giá các chỉ tiêu như: mức độ giảm ô nhiễm, chi phí vận hành, và sự hài lòng của người dân. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để cải thiện các giải pháp và đảm bảo tính bền vững của công tác bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận và Hướng Phát Triển Bền Vững Làng Miến Đông Thọ

Tình trạng ô nhiễm môi trường tại làng miến Đông Thọ là một vấn đề cấp bách cần được giải quyết. Việc áp dụng các giải pháp quản lý nước thải toàn diện và hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững làng nghề. Cần có sự chung tay của tất cả các bên liên quan để thực hiện thành công các giải pháp này. Hướng phát triển bền vững của làng miến Đông Thọ là sản xuất sạch hơn, thân thiện với môi trường, và mang lại lợi ích kinh tế - xã hội cho cộng đồng.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Các Làng Nghề Thành Công

Nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm từ các làng nghề đã thành công trong việc quản lý môi trường là rất hữu ích. Các bài học kinh nghiệm này có thể giúp làng miến Đông Thọ tránh được những sai lầm và áp dụng những giải pháp hiệu quả hơn. Cần tìm hiểu về các mô hình quản lý môi trường, các công nghệ xử lý chất thải, và các chính sách khuyến khích bảo vệ môi trường đã được áp dụng thành công tại các làng nghề khác.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Bền Vững

Cần có những chính sách hỗ trợ từ các cấp chính quyền để khuyến khích phát triển bền vững làng miến Đông Thọ. Các chính sách này có thể bao gồm: hỗ trợ tài chính cho các hộ sản xuất đầu tư vào công nghệ xử lý nước thải, hỗ trợ kỹ thuật cho việc áp dụng sản xuất sạch hơn, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm miến dong thân thiện với môi trường. Theo tài liệu, xã Đông Thọ đang trên hành trình xây dựng nông thôn mới nên vấn đề bảo vệ môi trường xanh – sạch – đẹp, hoạt động sản xuất an toàn, các cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt chỉ tiêu về môi trường đang rất được quan tâm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chế biến lương thực, thực phẩm tại Việt Nam hiện có 197 làng nghề, trong đó khu vực miền Bắc tập trung nhiều nhất với 134 làng nghề, chiếm tỷ lệ 68,02%. Làng nghề sản xuất miến dong tại xã Đông Thọ, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình là một trong những cơ sở sản xuất truyền thống lâu đời với 321 hộ làm nghề, thu hút trên 1.200 lao động và tạo ra giá trị sản xuất tiểu thủ công nghiệp đạt 86,37 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, sự gia tăng mạnh mẽ về quy mô sản xuất tự phát đã kéo theo cuộc khủng hoảng môi trường nước nghiêm trọng.

Vấn đề cốt lõi của địa phương là lượng nước thải sản xuất phát sinh trong mùa vụ cao điểm lên tới 6.741 m3/ngày, hòa lẫn với 3.872,4 m3/ngày nước thải sinh hoạt và xả thẳng ra hệ thống kênh rương mà không qua hệ thống xử lý đạt chuẩn. Đề tài hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện hiện trạng ô nhiễm môi trường nước và xác định nguyên nhân phát sinh chất thải tại làng nghề Đông Thọ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý cùng công nghệ xử lý nước thải phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội địa phương.

Nghiên cứu tập trung khảo sát thực địa tại hai thôn nòng cốt là thôn Đoàn Kết và thôn Thống Nhất trong đợt sản xuất cao điểm tháng 1 năm 2017. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp hệ thống số liệu định lượng chính xác khi ghi nhận chỉ số BOD5 vượt tới 16,6 lần và COD vượt 9,15 lần quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tạo cơ sở khoa học vững chắc giúp chính quyền địa phương hoàn thiện tiêu chí số 17 về Môi trường trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hai khung lý thuyết nền tảng gồm Lý thuyết Quản lý Môi trường Dựa vào Cộng đồng và Lý thuyết Sản xuất Sạch hơn trong công nghiệp chế biến nông sản. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên phương pháp Đánh giá Dòng vật chất xuyên suốt chuỗi sản xuất miến dong: cứ 1 tấn nguyên liệu tinh bột dong riềng tiêu tốn khoảng 22,5 m3 nước ngâm rửa và 50 kg than đá để cho ra 800 đến 900 kg miến thành phẩm, đồng thời giải phóng toàn bộ lượng nước thải đậm đặc ra môi trường ngoài.

Các khái niệm then chốt được phân tích chuyên sâu gồm: Tải lượng ô nhiễm hữu cơ biểu thị qua nhu cầu oxy hóa học (COD) và nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5), tổng chất rắn lơ lửng (TSS), quá trình phân hủy kỵ khí tinh bột tạo mùi hôi chua, và hiện tượng phú dưỡng hóa nguồn nước mặt do tích tụ hợp chất Nitơ và Photpho.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp từ Đề án quản lý môi trường làng nghề 2014-2016 của Liên minh Hợp tác xã Việt Nam cùng báo cáo kinh tế - xã hội xã Đông Thọ, và dữ liệu sơ cấp thu thập qua điều tra 321 hộ sản xuất miến. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 10 mẫu nước đặc trưng, bao gồm 05 mẫu nước thải, 03 mẫu nước mặt và 02 mẫu nước ngầm tầng nông.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại các điểm phát thải đại diện: nước rửa bột tại xưởng, nước sau bể lắng hộ gia đình, mương thoát nước chung của thôn Đoàn Kết và Thống Nhất, kênh thủy lợi tiếp nhận và giếng khoan sinh hoạt sâu 8 đến 12m của người dân.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phòng thí nghiệm theo các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN 6491:1999 đo COD bằng Bicromat với độ chính xác 10^-2 ppm; TCVN 6001:1995 đo BOD5 bằng thiết bị áp kế thủy ngân WTW; TCVN 4560:1998 sấy khô TSS ở 105 độ C) là nhằm bảo đảm tính khách quan, độ tin cậy cao và tính pháp lý khi đối chiếu trực tiếp với QCVN 40:2011/BTNMT và QCVN 08-MT:2015/BTNMT. Timeline lấy mẫu và phân tích thực hiện tập trung vào ngày 06 tháng 01 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích 10 mẫu nước tại phòng thí nghiệm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về mức độ suy thoái môi trường tại làng nghề miến Đông Thọ:

Thứ nhất, nước thải ngâm rửa bột có tính axit rất mạnh với độ pH giảm sâu xuống 2,86 tại nhà hộ sản xuất thôn Đoàn Kết và 3,04 tại thôn Thống Nhất, thấp hơn nhiều so với giới hạn cho phép từ 5,5 đến 9,0 của QCVN 40:2011/BTNMT cột B. Hàm lượng TSS trong nước thải dao động từ 251 đến 459 mg/l, vượt quy chuẩn từ 2,51 đến 4,59 lần.

Thứ hai, tải lượng ô nhiễm hữu cơ trong nước thải sản xuất ở mức báo động. Chỉ số COD dao động từ 719 đến 1.372 mg/l, vượt quy chuẩn cho phép từ 4,79 đến 9,15 lần; chỉ số BOD5 dao động từ 480,6 đến 830 mg/l, vượt quy chuẩn từ 9,6 đến 16,6 lần.

Thứ ba, hệ thống nước mặt tiếp nhận bị ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng nghiêm trọng. Nước kênh thủy lợi nhận nước thải ghi nhận hàm lượng Amoni lên tới 9,038 mg/l, vượt tiêu chuẩn cột B1 QCVN 08-MT:2015/BTNMT tới hơn 10 lần; chỉ số Nitrat đạt 81 mg/l, vượt quy chuẩn 5,4 lần; hàm lượng Phosphat dao động từ 0,62 đến 0,75 mg/l, vượt 2,07 đến 2,5 lần; lượng oxy hòa tan suy giảm nghiêm trọng chỉ còn 3,15 mg/l.

Thứ tư, hiệu quả xử lý của hệ thống bể lắng 3 ngăn tại hộ gia đình rất hạn chế. Bể lắng chỉ giúp giảm TSS từ 395 mg/l xuống 251 mg/l (hiệu suất 36,4%) và giảm COD từ 1.281 mg/l xuống 732 mg/l (hiệu suất 42,8%), nồng độ các chất ô nhiễm sau xử lý sơ bộ vẫn vượt quy chuẩn từ 2,5 đến 4,8 lần.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng ô nhiễm là do quy trình ngâm tẩy bột sử dụng lượng lớn hóa chất như KMnO4, Na2SO3, H2SO4 kết hợp sự lên men yếm khí nhanh chóng của lượng tinh bột dong dư thừa trong nước ngâm. Nước thải không được thu gom riêng mà hòa chung nước thải sinh hoạt và xả trực tiếp vào hệ thống kênh mương chưa được kiên cố hóa.

So sánh với các làng nghề chế biến nông sản khác, nồng độ ô nhiễm tại Đông Thọ trong mùa cao điểm cao gấp 2,3 đến 3,0 lần so với làng nghề miến Dương Liễu ở thời điểm thấp điểm (COD đạt 586 mg/l, BOD5 đạt 275 mg/l), nhưng thấp hơn làng nghề miến Cự Đà (COD đạt 4.350 mg/l, BOD5 đạt 2.275 mg/l). Tuy nhiên, đặc thù tại Đông Thọ là nguồn thải phân tán trong khu dân cư với hơn 80% số hộ làm nghề, gây khó khăn lớn cho công tác kiểm soát.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được biểu diễn một cách trực quan thông qua biểu đồ cột kép thể hiện sự chênh lệch giữa giá trị đo đạc thực tế và ngưỡng giới hạn QCVN, kết hợp biểu đồ phân bố tải lượng ô nhiễm giữa các thôn và sơ đồ phân vùng ô nhiễm nước mặt trên bản đồ GIS địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để tình trạng ô nhiễm môi trường nước tại làng nghề Đông Thọ, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực quản lý môi trường cấp xã. Thành lập Tổ tự quản bảo vệ môi trường làng nghề trong quý 2 năm 2017, tổ chức định kỳ 04 đợt tập huấn chuyên môn mỗi năm cho đội ngũ cán bộ cơ sở nhằm nâng tỷ lệ cán bộ nắm vững nghiệp vụ môi trường từ 5% lên 100%, do UBND xã Đông Thọ chủ trì thực hiện.

Thứ hai, áp dụng rộng rãi cách tiếp cận Sản xuất Sạch hơn tại 321 hộ làm nghề. Hướng dẫn các hộ cải tiến quy trình ngâm rửa bột nhiều tầng và lắp đặt lưới chắn lọc thu hồi triệt để bã thải tinh bột, đặt mục tiêu giảm từ 20% đến 30% lượng nước tiêu thụ (tiết kiệm khoảng 4,5 đến 6,7 m3 nước cho mỗi tấn bột), hoàn thành chuyển giao kỹ thuật trước quý 4 năm 2017 dưới sự phối hợp của Hội Nông dân và Hợp tác xã.

Thứ ba, nâng cấp hệ thống kỹ thuật xử lý nước thải tại nguồn kết hợp xử lý tập trung. Cải tạo bể lắng 3 ngăn tại các hộ gia đình thành mô hình bể lắng kết hợp lọc kỵ khí và tầng than hoạt tính, hướng đến mục tiêu giảm thiểu trên 70% hàm lượng BOD5 và TSS trước khi thoát nước ra mương chung trong giai đoạn 2017 - 2018.

Thứ tư, tái cấu trúc không gian sản xuất làng nghề theo hướng bền vững. Lập quy hoạch di dời các công đoạn phát sinh nhiều chất thải vào Cụm công nghiệp làng nghề tập trung quy mô 5 ha tại xã Đông Thọ trong lộ trình 2018 - 2020 do UBND huyện Đông Hưng và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình phê duyệt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật và thực tiễn giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng:

Cán bộ quản lý nhà nước về môi trường cấp xã và huyện: Vận dụng số liệu thực chứng và khung quản lý môi trường dựa vào cộng đồng để ban hành hương ước làng nghề, xây dựng quy chế xả thải và hoàn thiện tiêu chí nông thôn mới số 17.

Kỹ sư và chuyên gia công nghệ môi trường: Khai thác các đặc tính hóa lý chi tiết của dòng thải (pH từ 2,86 đến 3,04; COD lên tới 1.372 mg/l; BOD5 lên tới 830 mg/l) để thiết kế các modul xử lý nước thải sinh học chi phí thấp, tối ưu hóa quá trình trung hòa axit và lắng cặn tinh bột.

Chủ cơ sở và các hộ gia đình sản xuất miến dong: Tiếp cận các giải pháp sản xuất sạch hơn để tối ưu hóa lượng nước cấp tiêu hao 22,5 m3/tấn nguyên liệu, thu hồi bột thừa và giảm thiểu chi phí năng lượng đốt than.

Học viên cao học, sinh viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Môi trường: Tham khảo quy trình thiết kế nghiên cứu đánh giá hiện trạng ô nhiễm làng nghề, phương pháp lấy mẫu phân tầng và cách tiếp cận liên ngành áp dụng cho 197 làng nghề thực phẩm trên cả nước.

Câu hỏi thường gặp

Đặc trưng ô nhiễm nổi bật nhất của nước thải sản xuất miến dong tại xã Đông Thọ là gì? Nước thải sản xuất miến dong có độ pH mang tính axit cực cao (pH từ 2,86 đến 3,04) do quá trình ngâm chua lên men tinh bột. Đồng thời, nước thải chứa hàm lượng chất hữu cơ đậm đặc với COD lên tới 1.372 mg/l và BOD5 đạt 830 mg/l, vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia từ 9,15 đến 16,6 lần.

Lưu lượng nước thải phát sinh hàng ngày tại làng miến Đông Thọ là bao nhiêu? Trong các tháng cao điểm giáp Tết, toàn xã có 321 hộ sản xuất với định mức xả thải trung bình 21 m3/hộ/ngày (chiếm 70% lượng nước cấp 30 m3). Tổng lượng nước thải sản xuất phát sinh đạt 6.741 m3/ngày, hòa lẫn cùng 3.872,4 m3/ngày nước thải sinh hoạt tạo áp lực xả thải khổng lồ.

Hệ thống bể lắng 3 ngăn tại hộ gia đình có đáp ứng được yêu cầu xả thải không? Bể lắng 3 ngăn truyền thống chỉ đóng vai trò lắng cặn thô cơ học, không xử lý được các hợp chất hữu cơ hòa tan. Nước sau bể lắng hộ gia đình vẫn còn hàm lượng COD tới 732 mg/l và BOD5 đạt 480,6 mg/l, vượt quy chuẩn môi trường cột B trên 4,8 lần.

Nguồn nước mặt tiếp nhận quanh làng nghề bị suy thoái ở mức độ nào? Nước tại các kênh mương và kênh thủy lợi bị phú dưỡng hóa và ô nhiễm nặng. Điển hình tại mẫu nước kênh thủy lợi, hàm lượng Amoni đo được là 9,038 mg/l (vượt quy chuẩn cột B1 hơn 10 lần), Nitrat đạt 81 mg/l (vượt 5,4 lần) và oxy hòa tan sụt giảm còn 3,15 mg/l.

Giải pháp công nghệ nào phù hợp nhất cho các hộ sản xuất nhỏ lẻ tại địa phương? Giải pháp khả thi nhất là cải tiến bể lắng kết hợp lọc kỵ khí qua lớp đệm than hoạt tính và chế phẩm vi sinh. Hệ thống này có chi phí đầu tư thấp, chiếm diện tích nhỏ và giúp nâng hiệu suất xử lý chất hữu cơ BOD5 cùng chất rắn lơ lửng TSS lên trên 70%.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng chính xác quy mô phát sinh nước thải sản xuất 6.741 m3/ngày tại 321 hộ làm nghề miến dong xã Đông Thọ.
• Phân tích thực chứng mức độ ô nhiễm vượt ngưỡng nghiêm trọng của nước thải với BOD5 vượt tới 16,6 lần và COD vượt 9,15 lần so với QCVN 40:2011/BTNMT.
• Chứng minh sự suy thoái nặng nề của hệ thống nước mặt nông nghiệp với nồng độ Amoni vượt hơn 10 lần tiêu chuẩn QCVN 08-MT:2015/BTNMT.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên hoàn kết hợp quản lý môi trường dựa vào cộng đồng, sản xuất sạch hơn và công nghệ xử lý sinh học chi phí thấp.
• Vạch rõ lộ trình quy hoạch Cụm công nghiệp làng nghề 5 ha giai đoạn 2018 - 2020 nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ sinh thái bền vững.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học toàn diện và mô hình quản lý thực tiễn cho làng nghề miến dong Đông Thọ nói riêng và hệ thống 197 làng nghề thực phẩm toàn quốc nói chung. Hãy chủ động nghiên cứu và áp dụng ngay các giải pháp kỹ thuật, quản lý tiên tiến từ luận văn nhằm chung tay bảo vệ môi trường nông thôn ngày càng xanh, sạch và phát triển thịnh vượng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ THỰC TRẠNG SẢN XUẤT MIẾN DONG 1.1 Đặc điểm chung về làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm ở Việt Nam 1.1 Phân bố các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm trên cả nước Các làng nghề đã tồn tại, phát triển từ hàng nghìn năm nay, có vai trò quan trọng đối với sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Đặc biệt ở khu vực nông thôn, trong tiến trình đổi mới và phát triển, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xây dựng nông thôn mới thì đây là mắt xích đột phá để đầu tư khoa học, công nghệ phát triển nông thôn hiện đại. Các làng nghề trên khắp cả nước rất đa dạng về ngành nghề sản xuất cũng như sản phẩm. Có thể phân loại làng nghề theo 6 nhóm ngành sản xuất dựa trên loại hình sản xuất và loại hình sản phẩm, bao gồm: - Ươm tơ, dệt vải và may đồ da - Chế biến nông sản thực phẩm, dược liệu - Tái chế phế liệu (giấy, nhựa, kim loại…) - Thủ công mỹ nghệ, thêu ren.

- Vật liệu xây dựng, khai thác và chế tác đá - Nghề khác (mộc gia dụng, cơ khí nhỏ, đóng thuyền, quạt giấy, đan vó, lưới…) Chế biến lương thực, thực 15% 20% phẩm, chăn nuôi, giết mổ 4% Thủ công mỹ nghệ 5% Dệt nhuộm, ươm tơ, thuộc 17% da 39% Vật liệu xây dựng, khai thác đá Tái chế phế liệu Các nghề khác Hình 1. 1 Phân loại làng nghề Việt Nam theo ngành nghề sản xuất [1] Làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm chiếm tỷ lệ lớn trong các làng nghề trên cả nước. Các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm được phân bố đều ở các khu vực nhưng nhiều nhất vẫn là khu vực châu thổ sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long. Tại các làng nghề này phần lớn người lao động sử dụng thời gian nông nhàn để tham 4 gia sản xuất, hình thức sản xuất chủ yếu vẫn mang tính thủ công, gần như không có sự thay đổi về quy trình sản xuất so với thời điểm được hình thành nghề.

Theo thống kê mới nhất, cả nước hiện có 197 làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm chiếm 13,58% trên tổng số 1450 làng nghề trong cả nước. Các làng nghề này tập trung chủ yếu ở miền Bắc, có 134 làng chiếm 68%. Miền Trung có 42 làng chiếm 21,32%. 21 làng (chiếm 10,66%) thuộc các tỉnh phía Nam.

Tỉnh có nhiều làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm nhất là Hà Tây: 47 làng, chiếm 23,86% tổng làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm trong cả nước, ở Miền Nam tập trung nhiều nhất ở TP Hồ Chí Minh (15 làng chiếm 7,61%).1 Phân bố số lượng làng nghề thực phẩm [2] Tỷ lệ (%) so với làng nghề Miền Số làng nghề (làng) chế biến lương thực, thực phẩm cả nước Miền Bắc 134 68,02 Miền Trung 42 21,32 Miền Nam 21 10,66 Tổng 197 100 Các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm trong cả nước đã cung cấp cho xã hội một khối lượng sản phẩm rất lớn. Không những đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cho người dân mà còn cung cấp nguồn nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm: sản xuất mì tôm, bánh kẹo…và một số ngành công nghiệp khác như: dược phẩm, sản xuất xà phòng, dệt…. Từ nguyên liệu chính là gạo, khoai, ngô sắn, dong riềng… sau khi qua các công đoạn sản xuất đã tạo ra các sản phẩm được thị trường trong và ngoài nước chấp nhận. Hiện nay tại các làng nghề đang sản xuất những mặt hàng khác nhau như: - Miến dong, bún khô (phở khô), bánh đa nem, tương, rượu.

- Sản xuất bánh kẹo, bánh đậu xanh, mạch nha, tinh bột.