Đánh giá mô hình sản xuất phân hữu cơ theo định hướng kinh tế tuần hoàn tại hợp tác xã bavifa huyện ba vì thành phố hà nội

Nghiên cứu mô hình sản xuất phân hữu cơ tại HTX Bavifa, Ba Vì theo hướng kinh tế tuần hoàn. Đánh giá hiệu quả, tiềm năng phát triển bền vững cho nông nghiệp.

• Tác giả: Trần Thị Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Anh Lê
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Mô Hình Sản Xuất Phân Hữu Cơ Theo Định Hướng Kinh Tế Tuần Hoàn Tại Hợp Tác Xã Bavifa, Huyện Ba Vì, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tổng quan về Kinh tế tuần hoàn
• 1.2. Định nghĩa Kinh tế tuần hoàn
• 1.3. Nguyên tắc của Kinh tế tuần hoàn
• 1.4. Kinh nghiệm về phát triển Kinh tế tuần hoàn trên thế giới và Việt Nam
• 1.5. Kinh nghiệm áp dụng bộ các tiêu chí về Kinh tế tuần hoàn
• 1.6. Phân hữu cơ và mục đích sử dụng
• 1.7. Định nghĩa phân hữu cơ. Mục đích sử dụng của phân hữu cơ
• 1.8. Tổng quan về Hợp tác xã BAVIFA, huyện Ba Vì
• 1.9. Tổng quan chung về Hợp tác xã BAVIFA
• 1.10. Danh mục thiết bị, máy móc của Hợp tác xã BAVIFA
• 2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu
• 2.4. Phương pháp khảo sát thực địa và điều tra xã hội học
• 2.5. Phương pháp thống kê và xử lý
• 2.6. Phương pháp xây dựng Bộ các tiêu chí trong kinh tế tuần hoàn
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng sử dụng phụ phẩm nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• 3.2. Hiện trạng xử lý rơm rạ tại địa bàn huyện Ba Vì
• 3.3. Hiện trạng xử lý chất thải chăn nuôi bò sữa tại địa bàn huyện Ba Vì
• 3.4. Mô hình sản xuất phân hữu cơ tại Hợp tác xã BAVIFA
• 3.5. Đánh giá hiệu quả mô hình sản xuất phân hữu cơ tại Hợp tác xã BAVIFA
• 3.6. Đánh giá mô hình sản xuất phân hữu cơ tại Hợp tác xã BAVIFA
• 3.7. Đánh giá định hướng kinh tế tuần hoàn của mô hình sản xuất phân hữu cơ tại Hợp tác xã BAVIFA
• 3.8. Đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang mô hình sản xuất phân hữu cơ BAVIFA với các hộ sản xuất tại huyện Ba Vì
• 3.9. Đề xuất giải pháp đẩy mạnh mô hình sản xuất phân hữu cơ của Hợp tác xã BAVIFA
• 3.10. Một số vấn đề đặt ra khi phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn của Hợp tác xã BAVIFA. Một số giải pháp khuyến nghị đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn trong sản xuất phân hữu cơ tại Hợp tác xã BAVIFA
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kinh Tế Tuần Hoàn và Sản Xuất Phân Hữu Cơ 55 ký tự

Kinh tế tuần hoàn (KTTH) đang trở thành xu hướng tất yếu trong bối cảnh phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu. Mô hình này hướng đến việc giảm khai thác tài nguyên, giảm phát thải, và đặc biệt là ứng dụng trong nông nghiệp tuần hoàn. Trong lĩnh vực phân bón, việc chuyển dịch sang sản xuất phân hữu cơ là một bước đi quan trọng. Theo số liệu của Hiệp hội Phân bón, Việt Nam nhập khẩu lượng lớn phân bón vô cơ, gây ra nhiều hệ lụy cho đất đai, môi trường và sức khỏe. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển các mô hình sản xuất phân hữu cơ theo hướng KTTH là vô cùng cần thiết. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá mô hình tại HTX Bavifa, một đơn vị tiên phong trong lĩnh vực này ở Ba Vì.

1.1. Định Nghĩa và Nguyên Tắc Cốt Lõi của Kinh Tế Tuần Hoàn

Kinh tế tuần hoàn (KTTH) không chỉ là tái chế, mà là một hệ thống kinh tế mới, trong đó mọi thứ đều là đầu vào của một quy trình khác, loại bỏ khái niệm 'kết thúc vòng đời' của vật liệu. Preston (2012) nhấn mạnh rằng KTTH biến chất thải thành nguyên liệu đầu vào có giá trị. Quỹ Ellen MacArthur (2013) định nghĩa KTTH là hệ thống tái tạo và khôi phục, sử dụng năng lượng tái tạo và giảm thiểu chất thải. Luật Bảo vệ môi trường 2020 của Việt Nam cũng định nghĩa KTTH là mô hình kinh tế giảm khai thác nguyên liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. KTTH được xây dựng dựa trên ba nguyên tắc chính: sử dụng ít tài nguyên sơ cấp, duy trì giá trị cao nhất của nguyên liệu và sản phẩm, và thay đổi mô hình sử dụng sản phẩm.

1.2. Vai Trò Quan Trọng Của Phân Hữu Cơ Trong Nông Nghiệp Bền Vững

Việc sử dụng phân hữu cơ không chỉ giúp cải tạo đất, tăng độ phì nhiêu mà còn giảm thiểu sự phụ thuộc vào phân bón vô cơ, vốn gây nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe. Việc lạm dụng phân bón vô cơ không chỉ tiềm ẩn nguy cơ suy thoái đất, suy giảm hệ sinh thái, giảm chất lượng môi trường mà còn làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người và động vật. Các mô hình sản xuất phân hữu cơ theo hướng KTTH giúp tận dụng các nguồn phụ phẩm nông nghiệp, biến chúng thành nguồn tài nguyên có giá trị, đồng thời giảm thiểu lượng chất thải ra môi trường. Đây là một giải pháp quan trọng để phát triển nông nghiệp bền vững.

II. Thách Thức và Cơ Hội Sản Xuất Phân Hữu Cơ tại Ba Vì 58 ký tự

Hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Ba Vì tạo ra lượng lớn phụ phẩm nông nghiệp, nếu không được xử lý hiệu quả sẽ gây ô nhiễm môi trường. Do đó, định hướng chuyển dịch sang KTTH là giải pháp hiệu quả. Tuy nhiên, để KTTH thực sự hiệu quả, cần đánh giá hiện trạng, năng lực và tính sẵn sàng của các hộ sản xuất, kinh doanh trong việc chuyển đổi mô hình. Nghiên cứu này sẽ xem xét những rào cản và khó khăn mà các hộ sản xuất, doanh nghiệp và người dân gặp phải, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp và kịp thời. Việc đánh giá mô hình sản xuất phân hữu cơ theo định hướng KTTH tại HTX Bavifa là một bước quan trọng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp Ba Vì theo hướng bền vững.

2.1. Hiện Trạng Sử Dụng Phụ Phẩm Nông Nghiệp và Chất Thải Chăn Nuôi tại Ba Vì

Huyện Ba Vì tạo ra hàng trăm nghìn tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm, chủ yếu là rơm rạ và chất thải chăn nuôi bò sữa. Nếu nguồn chất thải này không được xử lý hiệu quả trước khi xả ra sẽ gây ô nhiễm môi trường (ONMT), ảnh hưởng tới cảnh quan sinh thái và đặc biệt đến sức khỏe con người. Theo tài liệu nghiên cứu, tình trạng đốt rơm rạ và xả thải chăn nuôi trực tiếp ra môi trường vẫn còn phổ biến, gây ô nhiễm không khí và nguồn nước. Điều này cho thấy tiềm năng lớn để tận dụng các nguồn phụ phẩm này để sản xuất phân hữu cơ theo hướng KTTH.

2.2. Rào Cản và Thách Thức Trong Chuyển Đổi Sang Mô Hình Kinh Tế Tuần Hoàn

Để chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính sang KTTH, các hộ sản xuất và doanh nghiệp tại Ba Vì phải đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề đã và đang là rào cản gây khó khăn cho hộ sản xuất, doanh nghiệp và người dân, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp và kịp thời trong tương lai. Thiếu kiến thức và kinh nghiệm về KTTH, thiếu công nghệ và thiết bị phù hợp, thiếu nguồn vốn đầu tư, và thiếu sự hỗ trợ từ chính sách là những rào cản chính. Bên cạnh đó, thói quen và tập quán sản xuất truyền thống cũng là một thách thức không nhỏ. Việc thay đổi tư duy và hành vi sản xuất đòi hỏi thời gian và sự nỗ lực lớn.

III. Mô Hình Sản Xuất Phân Hữu Cơ Theo KTTH tại HTX Bavifa 59 ký tự

HTX Bavifa là một đơn vị tiên phong trong việc áp dụng KTTH vào sản xuất phân hữu cơ tại Ba Vì. Mô hình của HTX Bavifa tập trung vào việc tận dụng các nguồn phụ phẩm nông nghiệp và chất thải chăn nuôi để sản xuất phân bón hữu cơ, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Quy trình sản xuất phân hữu cơ tại HTX Bavifa được thiết kế theo hướng nông nghiệp tuần hoàn, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích chi tiết quy trình sản xuất, đánh giá hiệu quả kinh tế và tác động môi trường của mô hình Bavifa.

3.1. Quy Trình Sản Xuất Phân Hữu Cơ Khép Kín Tại HTX Bavifa

Nghiên cứu cần mô tả chi tiết quy trình sản xuất phân hữu cơ tại HTX Bavifa, từ khâu thu gom nguyên liệu (rơm rạ, chất thải chăn nuôi), xử lý, ủ phân, đến khâu đóng gói và tiêu thụ. Quy trình cần được mô tả rõ ràng, kèm theo sơ đồ và hình ảnh minh họa để người đọc dễ hình dung. Theo như tài liệu, yếu tố chính là thu gom nguyên liệu, sơ chế, tiến hành ủ, kiểm tra chất lượng và cho ra phân hữu cơ chất lượng. Cần phân tích các công đoạn chính trong quy trình, các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng phân, và các biện pháp kiểm soát chất lượng.

3.2. Các Loại Phân Hữu Cơ Được Sản Xuất và Ứng Dụng Trong Thực Tế

Nghiên cứu cần xác định các loại phân hữu cơ khác nhau mà HTX Bavifa sản xuất (phân ủ, phân trùn quế, phân vi sinh,...), thành phần dinh dưỡng, và công dụng của từng loại. Cần tìm hiểu về các ứng dụng thực tế của phân hữu cơ Bavifa trong nông nghiệp Ba Vì, ví dụ như sử dụng cho cây trồng nào, liều lượng sử dụng, và hiệu quả mang lại. Cần có bằng chứng chứng minh hiệu quả của phân hữu cơ này so với phân bón hóa học.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế và Tác Động Môi Trường 55 ký tự

Việc đánh giá hiệu quả kinh tế và đánh giá tác động môi trường của mô hình sản xuất phân hữu cơ tại HTX Bavifa là vô cùng quan trọng để chứng minh tính khả thi và bền vững của mô hình. Hiệu quả kinh tế sẽ được đánh giá dựa trên các chỉ số như chi phí sản xuất, doanh thu, lợi nhuận, thời gian hoàn vốn. Tác động môi trường sẽ được đánh giá dựa trên các chỉ số như lượng khí thải, lượng chất thải, sử dụng tài nguyên, và tác động đến đa dạng sinh học. Nghiên cứu này sẽ sử dụng các phương pháp đánh giá định lượng và định tính để đưa ra kết luận khách quan và chính xác.

4.1. Phân Tích Chi Phí và Lợi Nhuận Từ Sản Xuất Phân Hữu Cơ

Nghiên cứu cần phân tích chi tiết các khoản chi phí sản xuất phân hữu cơ tại HTX Bavifa, bao gồm chi phí nguyên liệu, chi phí nhân công, chi phí năng lượng, chi phí quản lý, và chi phí marketing. Cần tính toán doanh thu từ việc bán phân hữu cơ, và xác định lợi nhuận thu được. Từ đó, tính toán các chỉ số hiệu quả kinh tế như tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI), thời gian hoàn vốn, và giá trị hiện tại ròng (NPV). Cần so sánh hiệu quả kinh tế của mô hình Bavifa với các mô hình sản xuất phân bón khác.

4.2. Đánh Giá Tác Động Môi Trường Của Mô Hình Sản Xuất

Nghiên cứu cần đánh giá tác động của mô hình sản xuất phân hữu cơ tại HTX Bavifa đến môi trường, bao gồm tác động đến chất lượng không khí, chất lượng nước, chất lượng đất, và đa dạng sinh học. Cần xác định lượng khí thải nhà kính (KNK) phát sinh từ quá trình sản xuất, lượng chất thải rắn và lỏng, và lượng nước tiêu thụ. Cần đánh giá khả năng giảm thiểu ô nhiễm môi trường so với việc sử dụng phân bón hóa học và các phương pháp xử lý chất thải truyền thống. Sử dụng LCA (Life Cycle Assessment) để có đánh giá toàn diện.

V. Giải Pháp và Khuyến Nghị Đẩy Mạnh Kinh Tế Tuần Hoàn 54 ký tự

Để đẩy mạnh mô hình sản xuất phân hữu cơ theo KTTH tại Ba Vì, cần có các giải pháp và khuyến nghị cụ thể nhằm giải quyết các thách thức và tận dụng các cơ hội. Các giải pháp cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp vốn, và xây dựng chính sách phù hợp. Nghiên cứu này sẽ đề xuất các giải pháp khả thi và hiệu quả, dựa trên kinh nghiệm của HTX Bavifa và các mô hình thành công khác trên thế giới.

5.1. Nâng Cao Nhận Thức và Hỗ Trợ Kỹ Thuật Cho Người Sản Xuất

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về lợi ích của KTTH và sản xuất phân hữu cơ. Cần tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn kỹ thuật về quy trình sản xuất phân hữu cơ theo hướng KTTH, và cung cấp tài liệu hướng dẫn chi tiết. Cần xây dựng mạng lưới tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật để giúp người sản xuất giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình sản xuất. Liên kết với các trường đại học và viện nghiên cứu để chuyển giao công nghệ.

5.2. Xây Dựng Chính Sách Hỗ Trợ và Tạo Điều Kiện Thuận Lợi

Chính phủ và chính quyền địa phương cần xây dựng các chính sách hỗ trợ, khuyến khích sản xuất phân hữu cơ theo KTTH, như hỗ trợ vốn vay ưu đãi, giảm thuế, phí, và tạo điều kiện tiếp cận đất đai. Cần xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng phân hữu cơ rõ ràng và minh bạch, và tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ phân hữu cơ, như xây dựng kênh phân phối, quảng bá sản phẩm, và khuyến khích sử dụng phân hữu cơ trong các dự án nông nghiệp công cộng.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Mô Hình 50 ký tự

Nghiên cứu về mô hình sản xuất phân hữu cơ theo kinh tế tuần hoàn tại HTX Bavifa, Ba Vì, đã cung cấp những đánh giá chi tiết về hiệu quả kinh tế và tác động môi trường. Mô hình này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường mà còn tạo ra sản phẩm phân bón hữu cơ có giá trị, góp phần vào phát triển nông nghiệp bền vững. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng lớn để nhân rộng mô hình này tại các địa phương khác. Với sự hỗ trợ của chính sách và sự nỗ lực của cộng đồng, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp sẽ ngày càng phát triển mạnh mẽ.

6.1. Tóm Tắt Những Ưu Điểm Vượt Trội Của Mô Hình HTX Bavifa

Mô hình tại HTX Bavifa mang lại nhiều lợi ích, bao gồm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm ô nhiễm, tạo ra sản phẩm phân hữu cơ, và góp phần vào phát triển bền vững. HTX Bavifa đã chứng minh được tính hiệu quả và khả thi của mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp.

6.2. Hướng Phát Triển và Nhân Rộng Mô Hình Trong Tương Lai

Để nhân rộng mô hình, cần có sự phối hợp giữa chính phủ, doanh nghiệp, và cộng đồng. Cần tiếp tục nghiên cứu, cải tiến quy trình sản xuất, và xây dựng các mô hình kinh doanh phù hợp. Cần tạo ra một hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn hoàn chỉnh, từ sản xuất đến tiêu dùng, để đảm bảo tính bền vững của mô hình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế tuần hoàn (KTTH) đang trở thành xu hướng chuyển đổi quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hướng tới phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu. Việt Nam, với nền nông nghiệp phát triển, tạo ra hàng trăm nghìn tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm, trong đó huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội là một điển hình với sản lượng lúa trung bình giai đoạn 2017-2022 đạt khoảng 76.000 tấn/năm, tương đương lượng rơm rạ phát sinh khoảng 82.000 tấn/năm. Tuy nhiên, phần lớn phụ phẩm này chưa được tận dụng hiệu quả, gây ô nhiễm môi trường và lãng phí tài nguyên. Mô hình sản xuất phân hữu cơ theo định hướng KTTH tại Hợp tác xã BAVIFA, huyện Ba Vì, với sản lượng phân hữu cơ khoảng 2.700 tấn/năm, được nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu quả và khả năng mở rộng mô hình này.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào đánh giá hiện trạng thu gom, xử lý phụ phẩm nông nghiệp, phân tích hiệu quả mô hình sản xuất phân hữu cơ theo KTTH tại BAVIFA, đồng thời xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang mô hình KTTH. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 5 xã thuộc huyện Ba Vì, với khảo sát thực địa và điều tra xã hội học trên 100 hộ sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình kinh tế tuần hoàn, bao gồm:

• Mô hình KTTH của Quỹ Ellen MacArthur (2013): Nhấn mạnh chu trình khép kín trong sử dụng nguyên liệu, sản xuất, tiêu dùng và tái chế nhằm giảm thiểu chất thải và tác động môi trường.
• Nguyên tắc KTTH: Sử dụng ít tài nguyên sơ cấp, duy trì giá trị cao nhất của nguyên liệu và sản phẩm, thay đổi mô hình tiêu dùng và phân phối sản phẩm.
• Bộ tiêu chí đánh giá KTTH: Bao gồm các nhóm tiêu chí macro, meso và micro, tập trung vào hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải, khả năng tái chế và tác động xã hội.
• Khái niệm phân hữu cơ: Phân bón được sản xuất từ nguyên liệu hữu cơ tự nhiên, có tác dụng cải thiện đất, cung cấp dinh dưỡng và giảm ô nhiễm môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: kinh tế tuần hoàn, phân hữu cơ, phụ phẩm nông nghiệp, bộ tiêu chí đánh giá KTTH, và mô hình sản xuất phân hữu cơ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp số liệu từ niên giám huyện Ba Vì, báo cáo kinh tế xã hội, khảo sát thực địa và điều tra xã hội học với 100 phiếu hỏi tại 5 xã (Vân Hòa, Minh Châu, Ba Vì, Tản Lĩnh, Yên Bài).
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phân tích định tính và định lượng, sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích hiệu quả kinh tế và môi trường của mô hình sản xuất phân hữu cơ.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát được thực hiện qua 4 đợt từ tháng 6/2022 đến tháng 4/2023, đảm bảo thu thập dữ liệu đa dạng và cập nhật.
• Phương pháp xây dựng bộ tiêu chí: Áp dụng phương pháp Circulytics của Quỹ Ellen MacArthur, kết hợp các tiêu chuẩn ISO và quy chuẩn Việt Nam, xây dựng 9 tiêu chí đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang KTTH, chia thành hai nhóm chính: yếu tố chuẩn bị và thực hiện hoạt động chuyển đổi.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 100 hộ, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có phân tầng nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm hộ trồng trọt, chăn nuôi và kết hợp cả hai hoạt động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng phụ phẩm nông nghiệp:

   • Sản lượng lúa trung bình giai đoạn 2017-2022 tại Ba Vì là khoảng 76.000 tấn/năm, tương đương lượng rơm rạ phát sinh khoảng 82.000 tấn/năm.
   • Tỷ lệ đốt rơm tại đồng ruộng giảm từ 44% giai đoạn 2020-2021 xuống còn 22% giai đoạn 2022-2023, cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành vi của người dân.

2. Hiện trạng xử lý chất thải chăn nuôi:

   • Trong giai đoạn 2020-2021, 37,5% chất thải chăn nuôi được sử dụng làm phân bón, 31,8% làm khí sinh học, 20,5% được thu mua bởi mô hình sản xuất phân hữu cơ.
   • Đến giai đoạn 2022-2023, lượng phân chuồng thu mua để sản xuất phân hữu cơ tăng lên 9,75%, trong khi xử lý bằng biogas giảm 21%, phản ánh sự chuyển dịch trong phương thức xử lý chất thải.

3. Hiệu quả mô hình sản xuất phân hữu cơ tại BAVIFA:

   • Hợp tác xã thu mua khoảng 10.900 tấn nguyên liệu phụ phẩm nông nghiệp/năm, trong đó 24% là rơm rạ và 30,25% là phân chăn nuôi.
   • Sản lượng phân hữu cơ đạt khoảng 2.700 tấn/năm, góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường, cải thiện chất lượng đất và tăng thu nhập cho người dân.
   • Mô hình sử dụng chế phẩm sinh học Tĩnh Nhân giúp giảm mùi hôi và tăng hiệu quả phân hủy hữu cơ.

4. Mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang mô hình KTTH:

   • Kết quả đánh giá theo bộ tiêu chí cho thấy đa số hộ sản xuất tại Ba Vì đang ở mức độ trung bình đến nâng cao về sẵn sàng chuyển đổi (điểm trung bình từ 44 đến 77 trên thang 100).
   • Các yếu tố chuẩn bị như chiến lược, kế hoạch và hợp tác truyền thông còn hạn chế, trong khi hoạt động thực hiện chuyển đổi như sử dụng nguyên liệu và xử lý chất thải đã có tiến bộ rõ rệt.

Thảo luận kết quả

Việc giảm tỷ lệ đốt rơm rạ và tăng thu mua phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ tại Ba Vì phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của cộng đồng nông dân, phù hợp với nguyên tắc sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm phát thải của KTTH. So với các nghiên cứu quốc tế, mô hình BAVIFA tương tự các mô hình tuần hoàn tại Thụy Điển và Hà Lan, nơi tập trung vào tái sử dụng phụ phẩm và giảm thiểu chất thải.

Hiệu quả kinh tế của mô hình được thể hiện qua việc tạo ra sản phẩm phân hữu cơ chất lượng, đáp ứng nhu cầu thị trường các tỉnh phía Bắc, đồng thời giảm chi phí xử lý chất thải và tăng thu nhập cho các hộ tham gia. Việc áp dụng chế phẩm sinh học giúp nâng cao chất lượng phân bón và giảm tác động môi trường, phù hợp với các tiêu chuẩn ISO về sản xuất sạch và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, hạn chế về hợp tác, truyền thông và đầu tư cho đổi mới sáng tạo vẫn là rào cản lớn trong việc mở rộng mô hình. Kết quả khảo sát cũng cho thấy cần tăng cường các hoạt động đào tạo, nâng cao nhận thức và hỗ trợ kỹ thuật để thúc đẩy chuyển đổi toàn diện sang KTTH. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ sử dụng phụ phẩm, bảng phân tích hiệu quả kinh tế và thang điểm đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông và đào tạo:

   • Tổ chức các chương trình tập huấn, hội thảo nâng cao nhận thức về KTTH và lợi ích của sản xuất phân hữu cơ cho nông dân và các bên liên quan.
   • Chủ thể thực hiện: UBND huyện Ba Vì, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
   • Thời gian: Triển khai trong 12 tháng tới.

2. Hỗ trợ kỹ thuật và đầu tư thiết bị:

   • Cung cấp hỗ trợ kỹ thuật về quy trình ủ phân hữu cơ, sử dụng chế phẩm sinh học và quản lý chất thải.
   • Đầu tư nâng cấp máy móc, thiết bị sản xuất phân hữu cơ để tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.
   • Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã BAVIFA phối hợp với các tổ chức khoa học công nghệ.
   • Thời gian: 18 tháng.

3. Xây dựng chính sách ưu đãi và hỗ trợ tài chính:

   • Áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho các hộ và hợp tác xã tham gia mô hình sản xuất phân hữu cơ theo KTTH.
   • Chủ thể thực hiện: Chính quyền địa phương, Ngân hàng Chính sách xã hội.
   • Thời gian: 24 tháng.

4. Mở rộng mô hình và liên kết chuỗi giá trị:

   • Khuyến khích mở rộng mô hình sản xuất phân hữu cơ sang các địa phương lân cận, xây dựng chuỗi liên kết từ thu mua phụ phẩm đến tiêu thụ sản phẩm.
   • Chủ thể thực hiện: Hợp tác xã BAVIFA, các tổ chức hợp tác xã nông nghiệp.
   • Thời gian: 36 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách:

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển KTTH trong nông nghiệp, thúc đẩy sản xuất bền vững và bảo vệ môi trường.
   • Use case: Thiết kế chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các mô hình sản xuất phân hữu cơ.

2. Hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp:

   • Lợi ích: Tham khảo mô hình sản xuất phân hữu cơ hiệu quả, áp dụng bộ tiêu chí đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang KTTH.
   • Use case: Nâng cao năng lực sản xuất, mở rộng thị trường và tăng giá trị sản phẩm.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên khoa học môi trường:

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo về ứng dụng KTTH trong sản xuất nông nghiệp, phương pháp xây dựng bộ tiêu chí và đánh giá mô hình.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc giảng dạy chuyên đề KTTH.

4. Nông dân và cộng đồng địa phương:

   • Lợi ích: Hiểu rõ lợi ích của việc chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
   • Use case: Tham gia mô hình sản xuất phân hữu cơ, cải thiện thu nhập và điều kiện sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế tuần hoàn là gì và tại sao quan trọng trong nông nghiệp?
   Kinh tế tuần hoàn là mô hình kinh tế tập trung vào tái sử dụng, tái chế và giảm thiểu chất thải nhằm bảo vệ tài nguyên và môi trường. Trong nông nghiệp, KTTH giúp tận dụng phụ phẩm, giảm ô nhiễm và tăng hiệu quả sản xuất, góp phần phát triển bền vững.

2. Mô hình sản xuất phân hữu cơ tại BAVIFA hoạt động như thế nào?
   Mô hình thu mua phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, phân bò từ các hộ dân, sử dụng chế phẩm sinh học để ủ phân trong 60-75 ngày, tạo ra phân hữu cơ chất lượng cao phục vụ thị trường phía Bắc. Quy trình này giảm thiểu ô nhiễm và tăng giá trị kinh tế.

3. Làm thế nào để đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang KTTH?
   Đánh giá dựa trên bộ tiêu chí gồm 9 tiêu chí thuộc hai nhóm: yếu tố chuẩn bị (chiến lược, con người, hợp tác) và thực hiện hoạt động (sử dụng nguyên liệu, xử lý chất thải). Điểm số được tính theo thang 100, phân loại mức độ từ chưa bắt đầu đến dẫn đầu.

4. Những khó khăn chính khi áp dụng mô hình KTTH trong sản xuất phân hữu cơ là gì?
   Khó khăn gồm hạn chế về nhận thức, thiếu hợp tác và truyền thông, thiếu đầu tư thiết bị hiện đại, cũng như chính sách hỗ trợ chưa đầy đủ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để khắc phục.

5. Mô hình này có thể áp dụng ở những địa phương khác không?
   Có thể áp dụng tại các vùng nông nghiệp có nguồn phụ phẩm lớn và nhu cầu phân bón hữu cơ. Tuy nhiên, cần điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương về nguồn nguyên liệu, nhân lực và thị trường tiêu thụ.

Kết luận

• Mô hình sản xuất phân hữu cơ theo định hướng KTTH tại Hợp tác xã BAVIFA đã góp phần hiệu quả trong việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao giá trị kinh tế địa phương.
• Tỷ lệ đốt rơm rạ giảm đáng kể, đồng thời tăng thu mua phân chăn nuôi cho sản xuất phân hữu cơ, phản ánh sự chuyển đổi tích cực trong phương thức xử lý chất thải.
• Bộ tiêu chí đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi sang KTTH được xây dựng và áp dụng thành công, giúp xác định các điểm mạnh và hạn chế của mô hình.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào nâng cao nhận thức, hỗ trợ kỹ thuật, chính sách ưu đãi và mở rộng mô hình nhằm thúc đẩy phát triển KTTH trong nông nghiệp.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho phát triển bền vững ngành nông nghiệp Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương trong việc chuyển đổi mô hình sản xuất.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả mô hình tại các địa phương khác. Đề nghị các bên liên quan phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng KTTH.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng nông dân cần chủ động tiếp cận, áp dụng mô hình sản xuất phân hữu cơ theo KTTH để góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Ngày nay, kinh tế tuần hoàn (KTTH) là một cách thức chuyển đổi phù hợp trong bối cảnh toàn thế giới nỗ lực thực hiện các mục tiêu của phát triển bền vững (PTBV) và ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH). Việc áp dụng, chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng KTTH sẽ giúp giảm khai thác tài nguyên và đồng thời giảm phát thải, trong đó có giảm phát thải các khí nhà kính (KNK). Trong đó, nền sản xuất nông nghiệp đang chuyển hướng sang con đường sản xuất nông nghiệp hữu cơ, một số mô hình tái sử dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp nhằm tận thu nguồn lợi từ quá trình đào thải đã được hình thành và thu được kết quả bước đầu, đó là ứng dụng KTTH vào nông nghiệp không chất thải. Phân bón là yếu tố then chốt góp phần tăng năng suất cũng như chất lượng cây trồng.

Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Phân bón, năm 2022, Việt Nam đã nhập khẩu khoảng 3,35 triệu tấn phân bón, chủ yếu là phân bón vô cơ. Việc lạm dụng phân bón vô cơ không chỉ tiềm ẩn nguy cơ suy thoái đất, suy giảm hệ sinh thái, giảm chất lượng môi trường mà còn làm ảnh hưởng đến sức khỏe con người và động vật. Hoạt động sản xuất nông nghiệp tại huyện Ba Vì là một điển hình cho nền nông nghiệp của thành phố Hà Nội. Bên cạnh các nông sản chính cung cấp cho thị trường, Ba Vì cũng tạo ra hàng trăm nghìn tấn phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm và đang bị bỏ phí.

Nếu nguồn chất thải này không được xử lý hiệu quả trước khi xả ra sẽ gây ô nhiễm môi trường (ONMT), ảnh hưởng tới cảnh quan sinh thái và đặc biệt đến sức khỏe con người. Do đó, định hướng chuyển dịch kinh tế tuyến tính (KTTT) sang KTTH là giải pháp giải quyết hiệu quả các vấn đề liên quan đến kinh tế và bảo vệ môi trường. Ngoài ra, để KTTH thực sự đi vào thực tiễn và có hiệu quả, cần đánh giá được hiện trạng, năng lực và tính sẵn sàng của các hộ sản xuất, kinh doanh trong việc chuyển đổi mô hình KTHH, xem xét lại toàn diện những vấn đề đã và đang là rào cản gây khó khăn cho hộ sản xuất, doanh nghiệp và người dân, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp và kịp thời trong tương lai. Đề tài “Đánh giá mô hình sản xuất phân hữu cơ theo định hướng KTTH tại hợp tác tác xã BAVIFA, huyện Ba Vì, thành 1 phố Hà Nội” trình bày nghiên cứu về KTTH được áp dụng trong sản xuất phân hữu cơ tại hợp tác xã BAVIFA, huyện Ba Vì.

Đồng thời cũng qua nghiên cứu, định nghĩa “kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp” và cơ sở xây dựng “bộ các tiêu chí trong kinh tế tuần hoàn” cũng được làm rõ. Tổng quan về Kinh tế tuần hoàn 1. Định nghĩa Kinh tế tuần hoàn Theo quá trình phát triển, hiện nay đã và đang tồn tại ba mô hình kinh tế chính là mô hình kinh tế tuyến tính (KTTT), mô hình kinh tế tái chế (KTTC) và mô hình KTTH (Hình 1. Tài nguyên thiên nhiên Tài nguyên thiên nhiên Tài nguyên thiên nhiên Khai thác Khai thác Khai thác Sản xuất, chế biến Sản xuất, chế biến Sản xuất, chế biến Tái chế Tái chế Thu hồi Sử dụng, tiêu dùng Sử dụng, tiêu dùng Sử dụng, tiêu dùng Thải bỏ Thải bỏ Sửa chữa Tái sử dụng Mô hình kinh tế Mô hình kinh tế Mô hình kinh tế tuyến tính tái chế tuần hoàn Hình 1.

Các mô hình kinh tế tại Việt Nam [1] Mô hình KTTT là mô hình kinh tế truyền thống mà trong đó, các hoạt động kinh tế thường bắt đầu từ công đoạn khai thác nguyên liệu thô, sản xuất, chế biến thành các sản phẩm, sử dụng và cuối cùng là thải bỏ. KTTT là sự biến đổi tài nguyên thành các chất thải. Đây là mô hình gây suy giảm, cạn kiện tài nguyên thiên nhiên và gây ô nhiễm môi trường. Mô hình KTTC khắc phục được một phần hạn chế của mô hình KTTT thông qua hoạt động tái chế một phần giá trị của chất thải.

Một phần chất thải được nhìn nhận như một nguồn tài nguyên thứ cấp để khai thác thay thế cho nguồn tài nguyên thiên nhiên [1]. 3 Mô hình KTTH đến nay, đã có nhiều tài liệu đưa ra các khái niệm khác nhau do cách tiếp cận từ các góc độ nghiên cứu và ứng dụng có tính đặc thù riêng, một số định nghĩa được nêu ra: - Khái niệm KTTH được sử dụng chính thức đầu tiên bởi Pearce và Turner (1990) [2]. Được dùng để chỉ mô hình kinh tế mới dựa trên nguyên lý cơ bản “mọi thứ đều là đầu vào đối với thứ khác”, hoàn toàn không giống với cách nhìn của nền KTTT truyền thống. KTTH có thể được hiểu là mô hình kinh tế trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất và dịch vụ đặt ra mục tiêu kéo dài tuổi thọ của vật chất và loại bỏ tác động tiêu cực đến môi trường.

Sự tuần hoàn thể hiện trong tái sử dụng, thông qua chia sẻ, sửa chữa, tân trang, tái chế và tái sản xuất… tạo lập các vòng lặp khép kín, nhằm giảm tối thiểu nguyên liệu đầu vào, lượng phế thải, khí thải và giảm mức độ ô nhiễm. - Preston (2012) đưa ra định nghĩa “Nền KTTH là một cách tiếp cận có thể chuyển đổi chức năng của các nguồn lực trong nền kinh tế. Chất thải từ nhà máy sẽ trở thành nguyên liệu đầu vào có giá trị cho một quá trình khác - các sản phẩm có thể được sửa chữa, tái sử dụng hoặc nâng cấp thay vì vứt bỏ” [3]. - Quỹ Ellen MacArthur (2013): Định nghĩa KTTH là một hệ thống có tính tái tạo và khôi phục thông qua các kế hoạch và thiết kế chủ động.

Nó thay thế khái niệm “kết thúc vòng đời” của vật liệu bằng khái niệm khôi phục, chuyển dịch theo hướng sử dụng năng lượng tái tạo, không dùng các hóa chất độc hại gây tổn hại tới việc tái sử dụng và hướng tới giảm thiểu chất thải thông qua việc thiết kế vật liệu, sản phẩm, hệ thống kỹ thuật và cả các mô hình kinh doanh trong phạm vi của nó [4]. - Căn cứ Điều 142, Luật Bảo vệ môi trường 2020 có quy định riêng về KTTH, theo đó KTTH ở Việt Nam được xác định là “là mô hình kinh tế trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ nhằm giảm khai thác nguyên liệu, vật 4 liệu, kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế chất thải phát sinh và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường”. Nguyên tắc của Kinh tế tuần hoàn Các nghiên cứu khác nhau trên thế giới và đưa ra 3 nguyên tắc cơ bản của KTTH, đó là: (1) Sử dụng ít tài nguyên sơ cấp hơn; (2) Duy trì giá trị cao nhất của nguyên liệu và sản phẩm; (3) Thay đổi mô hình sử dụng sản phẩm [6]. (1) - Sử dụng ít tài nguyên sơ cấp hơn.

Để bảo đảm nguyên tắc này cần thực hiện các quy trình: tái chế, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, tận dụng các nguồn năng lượng có thể tái tạo. Là việc tái đưa các nguyên liệu còn sót lại vào quy trình sản xuất để chúng có thể được sản xuất lại thành các sản phẩm mới. Đây là cách truyền thống nhất để thực hiện các nguyên tắc KTTH bằng cách nắm bắt giá trị của các sản phẩm và nguyên liệu hiện có và giảm việc sử dụng nguyên liệu chính. Giảm việc khai thác các nguồn tài nguyên sơ cấp thông qua tái chế có thể mang lại nhiều lợi ích về môi trường và cũng giúp giảm phát thải khí gây hiệu ứng nhà kính liên quan đến việc sử dụng tài nguyên vật liệu.2) - Sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Là sản xuất sạch hơn, tập trung vào việc đạt được hiệu quả nguyên vật liệu và năng lượng trong các quá trình sản, sử dụng cẩn thận tài nguyên, thay thế các tài nguyên không tái tạo hoặc có tuổi thọ ngắn. Để sản xuất sạch hơn cần phải cải tiến quy trình sản xuất và bảo quản nguyên liệu thô, giảm tiêu thụ năng lượng, giảm phát thải chất ô nhiễm và độc hại ra ngoài môi trường.3) - Tận dụng các nguồn năng lượng có thể tái tạo được. Việc sử dụng ngày càng nhiều các nguồn năng lượng tái tạo là yêu cầu cốt lõi để chuyển đổi sang KTTH. (2) - Duy trì giá trị cao nhất của nguyên liệu và sản phẩm.

Nguyên tắc này có thể được bảo đảm bằng các quy trình: tái sản xuất, tận dụng và tái sử dụng các sản phẩm, phụ trợ và gia hạn tuổi thọ sản phẩm.1) - Tái sản xuất, tận dụng và tái sử dụng các sản phẩm và linh kiện. Là 5 việc các sản phẩm sau khi đã qua sử dụng sẽ được phục hồi và chế tạo thành các sản phẩm mới. Trong quá trình tận dụng và tái sản xuất, các bộ phận cốt lõi của sản phẩm được khôi phục để duy trì giá trị. Tái sản xuất là quy trình chuyên sâu hơn nhằm khôi phục sản phẩm về tình trạng như mới.

Tận dụng là việc khôi phục ít chuyên sâu hơn cho sản phẩm. Tái sử dụng sản phẩm là tái sử dụng trực tiếp hoặc bán lại toàn bộ hoặc một phần của sản phẩm.2) - Kéo dài tuổi thọ sản phẩm. Là chú trọng nhiều hơn vào giai đoạn thiết kế vòng đời sản phẩm. Điều này sẽ dẫn đến phải tiêu chuẩn hóa các thành phần về kích thước hoặc vật liệu.

Ví dụ, trong lĩnh vực xây dựng việc kéo dài tuổi thọ sản phẩm được thực hiện bằng cách thiết kế các thành phần môđun được sử dụng trong xây dựng. Các thành phần tiêu chuẩn hóa này có thể được tái sử dụng hoặc thay thế và sử dụng trong cơ sở hạ tầng hoặc trong lĩnh vực công nghiệp khác. (3) - Thay đổi trong phân phối và sử dụng sản phẩm. Nguyên tắc này được bảo đảm bằng các mô hình: sản phẩm như dịch vụ, chia sẻ sử dụng, thay đổi mô hình tiêu dùng.1)- Sản phẩm như dịch vụ.

Là cách thức cung cấp sản phẩm cho người tiêu dùng thuê để sử dụng chứ không phải là bán các sản phẩm hữu hình cho họ.2) - Chia sẻ sử dụng. Là tìm cách giảm việc sử dụng sản phẩm đến mức không thể tái chế, tái sử dụng. Các mô hình chia sẻ sử dụng góp phần tạo ra vốn xã hội đích thực và ý thức cộng đồng. Mô hình này cũng có thể có hình thức chia sẻ công nghệ và cơ sở hạ tầng.3) - Thay đổi mô hình tiêu dùng: Những tiến bộ về công nghệ thông tin có thể dẫn đến thay đổi mô hình tiêu dùng.