Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Chương trình Mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người dân và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa khu vực nông thôn với thành thị. Trong quá trình phát triển kinh tế nhanh chóng, khu vực nông thôn truyền thống gặp nhiều sức ép: sản xuất quy mô nhỏ, kỹ thuật lạc hậu mang lại hiệu quả kinh tế thấp; hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội còn thiếu đồng bộ; và áp lực lớn lên nguồn tài nguyên đất đai phục vụ nhu cầu phân bố dân cư, phát triển cơ sở hạ tầng.
Đối với Thủ đô Hà Nội, quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng đã dẫn đến sự thay đổi lớn về cơ cấu hành chính và hiện trạng sử dụng đất. Căn cứ theo Nghị quyết số 132/NQ-CP của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm thành 2 quận và 23 phường (chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/4/2014), xã Thượng Cát đã chuyển đổi thành phường Thượng Cát thuộc quận Bắc Từ Liêm. Nằm ở phía Tây Bắc của quận, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km, Thượng Cát là địa bàn chịu tác động trực tiếp từ quá trình đô thị hóa với nền kinh tế chuyển dịch cơ cấu theo hướng tiểu thủ công nghiệp – thương mại – dịch vụ và nông nghiệp. Mặc dù địa phương đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2013, thực tiễn quản lý và phát triển sau khi chuyển đổi mô hình quản lý sang chính quyền đô thị vẫn bộc lộ nhiều bất cập cần giải quyết.
Đề tài "Đánh giá kết quả thực hiện đề án nông thôn mới tại xã Thượng Cát, Từ Liêm, Hà Nội" do sinh viên Nguyễn Thanh Trúc thực hiện (chuyên ngành Quản lý đất đai, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, năm 2016) nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu sau:
- Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu tình hình triển khai Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới tại địa bàn xã Thượng Cát (huyện Từ Liêm, TP. Hà Nội); tập trung đánh giá mức độ đạt được theo Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới; phân tích những thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp nhằm giữ vững, nâng cao chất lượng tiêu chí nông thôn mới trong bối cảnh chuyển đổi thành đơn vị hành chính cấp phường.
- Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Đánh giá kết quả xây dựng mô hình nông thôn mới tại địa phương theo các nhóm tiêu chí quy chuẩn.
- Phân tích những yếu tố thuận lợi và khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai thực tế.
- Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị quản lý nhằm duy trì danh hiệu nông thôn mới tại xã (nay là phường Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm).
- Đối tượng nghiên cứu: Kết quả thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới đã triển khai tại địa phương.
- Phạm vi nghiên cứu:
- Phạm vi không gian: Địa bàn xã Thượng Cát, huyện Từ Liêm (nay là phường Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm, TP. Hà Nội).
- Phạm vi thời gian: Số liệu thống kê, báo cáo được thu thập và đánh giá trong giai đoạn 5 năm từ 2011 đến 2015 (trọng tâm là kết quả thực hiện đề án nông thôn mới giai đoạn 2011–2013).
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận thiết lập khung lý luận dựa trên các khái niệm quy chuẩn và hệ thống văn bản pháp lý chuyên ngành:
- Khái niệm và đặc trưng: Sử dụng khái niệm nông thôn theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ("Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã"). Khái niệm mô hình nông thôn mới và 5 đặc trưng cơ bản giai đoạn 2010–2020 gồm: kinh tế phát triển; phát triển theo quy hoạch và hạ tầng hiện đại; dân trí nâng cao và giữ gìn bản sắc; an ninh trật tự và quản lý dân chủ; chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao.
- Khung tiêu chí đánh giá: Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới ban hành theo Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ, gồm 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm:
- Nhóm 1: Quy hoạch (Tiêu chí 1).
- Nhóm 2: Hạ tầng kinh tế - xã hội (Tiêu chí 2 đến Tiêu chí 9: Giao thông, Thủy lợi, Điện, Trường học, Cơ sở vật chất văn hóa, Chợ nông thôn, Bưu điện, Nhà ở dân cư).
- Nhóm 3: Kinh tế và tổ chức sản xuất (Tiêu chí 10 đến Tiêu chí 13: Thu nhập, Tỷ lệ hộ nghèo, Cơ cấu lao động, Hình thức tổ chức sản xuất).
- Nhóm 4: Văn hóa - Xã hội - Môi trường (Tiêu chí 14 đến Tiêu chí 17: Giáo dục, Y tế, Văn hóa, Môi trường).
- Nhóm 5: Hệ thống chính trị (Tiêu chí 18 và Tiêu chí 19: Hệ thống tổ chức chính trị, An ninh trật tự xã hội).
- Cơ sở pháp lý: Khóa luận viện dẫn hệ thống văn bản pháp luật gồm: Nghị quyết số 26/NQ-TW ngày 05/8/2008 của BCH Trung ương Đảng (Khóa X); Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 phê duyệt Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010–2020; Luật Đất đai năm 2003; Luật Xây dựng năm 2003; Thông tư số 09/2010/TT-BXD, Thông tư số 07/2010/TT-BNNPTNT, Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC; Chương trình số 02/CTr-TU của Thành ủy Hà Nội; Quyết định số 2333/QĐ-UBND và Quyết định số 6330/QĐ-UBND của UBND TP. Hà Nội.
- Kinh nghiệm thực tiễn quốc tế: Khóa luận tổng thuật mô hình NTM của Israel (mô hình Hợp tác xã Kibbutz và Moshav, ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt tự động, thuốc trừ sâu sinh học trên sa mạc); Thái Lan (chiến lược thủy lợi phục vụ tưới tiêu, bảo hiểm rủi ro nông nghiệp, cơ cấu công nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu); và Đài Loan (chính sách "lấy nông nghiệp nuôi công nghiệp, lấy công nghiệp phát triển nông nghiệp" qua 10 nội dung hiện đại hóa nông thôn).
- Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập các văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, niên giám thống kê, hồ sơ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và báo cáo đề án NTM của UBND xã/phường Thượng Cát qua các năm.
- Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Phỏng vấn nhanh người dân địa phương về mức độ hài lòng và tiến trình xây dựng NTM; trao đổi trực tiếp với cán bộ chuyên môn địa chính, lãnh đạo UBND phường.
- Phương pháp thống kê, tổng hợp và so sánh đối chiếu: Thống kê các chỉ số về giá trị sản xuất, cơ cấu kinh tế, hiện trạng sử dụng đất, cơ cấu lao động giai đoạn 2011–2015; so sánh các chỉ tiêu trước và sau khi hoàn thành đề án NTM.
- Phương pháp xử lý số liệu: Xử lý bảng biểu, số liệu thống kê trên phần mềm văn phòng Microsoft Word và Excel.
Nội dung chính theo từng chương
CHƯƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về nông thôn, nông thôn mới và sự cần thiết của chương trình xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam. Tác giả phân tích 5 nhóm tồn tại lớn của nông thôn Việt Nam trước khi triển khai chương trình:
- Nông thôn phát triển tự phát, thiếu quy hoạch (chỉ có khoảng 23% số xã có quy hoạch nhưng chất lượng chưa cao, tầm nhìn ngắn).
- Kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội lạc hậu (thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu; tổn thất điện năng nông thôn ở mức 22–25%; chỉ có 32,7% trường học đạt chuẩn; 29,6% nhà văn hóa/khu thể thao đạt chuẩn; cả nước còn hơn 400 nghìn nhà tạm bợ).
- Quan hệ sản xuất chậm đổi mới, kinh tế hộ manh mún (36% số hộ có dưới 0,2 ha đất; hơn 54% hợp tác xã hoạt động ở mức trung bình và yếu).
- Các vấn đề văn hóa, giáo dục, y tế và môi trường phát sinh nhiều bức xúc (tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 12,8%; 11,7% số xã chưa có trường mầm non).
- Năng lực cán bộ cơ sở còn yếu (trong hơn 81 nghìn công chức xã trên cả nước: 48,7% chưa qua đào tạo chuyên môn, 44% chưa qua đào tạo quản lý nhà nước, 87% chưa qua đào tạo tin học).
Chương 1 cũng tổng kết kết quả 5 năm đầu triển khai toàn quốc (2010–2015): tính đến hết tháng 11/2015, cả nước có 1.298 xã (chiếm 14,5%) và 11 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn NTM; huy động tổng nguồn vốn khoảng 851.380 tỷ đồng; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 24,4 triệu đồng/năm (tăng 1,9 lần so với năm 2010). Đối với TP. Hà Nội, ngân sách hàng năm dành tối thiểu 35% cho nông nghiệp và NTM; 100% xã có đường ô tô đến trụ sở xã, 95% đường liên thôn được cứng hóa; thu nhập bình quân nông thôn tăng từ 14,0 triệu đồng/người (năm 2011) lên 28,6 triệu đồng/người (năm 2014) và tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 2,89%.
CHƯƠNG 2 : ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Chương 2 trình bày khung thiết kế nghiên cứu:
- Xác định rõ đối tượng nghiên cứu là kết quả xây dựng nông thôn mới tại địa phương; phạm vi không gian tại xã/phường Thượng Cát và phạm vi thời gian thu thập dữ liệu từ 2011 đến 2015.
- Quy định 5 nội dung nghiên cứu trọng tâm: (1) Đặc điểm địa bàn nghiên cứu; (2) Thực trạng xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011–2013; (3) Đánh giá kết quả thực hiện 19 tiêu chí; (4) Đánh giá tác động của mô hình NTM đối với kinh tế, xã hội, môi trường; (5) Đề xuất các nhóm giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động.
- Chi tiết hóa 4 công cụ phương pháp luận: thu thập tài liệu thứ cấp, điều tra khảo sát sơ cấp tại thực địa, kỹ thuật thống kê mô tả so sánh và quy trình xử lý số liệu bằng công cụ tin học.
CHƯƠNG 3 : KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Chương 3 trình bày các kết quả khảo sát, phân tích chi tiết về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và kết quả triển khai đề án NTM tại Thượng Cát:
- Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Thượng Cát nằm ở phía Tây sông Nhuệ, phân bố trên nền đất phù sa cổ sông Hồng, địa hình tương đối bằng phẳng dốc từ Tây Bắc xuống Đông Nam với độ dốc trung bình từ 4–7°. Diện tích mặt nước ao hồ đạt 46,3 ha (có các ao công như ao Quan, ao Giếng). Đất canh tác nông nghiệp bình quân đạt từ 470–540 m²/khẩu.
- Tăng trưởng và cơ cấu kinh tế: Năm 2015, tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất (GTSX) của phường đạt 12–14%. Giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 136 triệu đồng/ha đất nông nghiệp. Thu nhập bình quân đầu người đạt 30 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm xuống còn 0,87% (21 hộ).
| STT |
Hạng mục kinh tế |
Tỷ trọng cơ cấu (%) |
| 1 |
Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng |
57% |
| 2 |
Thương mại - Dịch vụ |
35% |
| 3 |
Nông nghiệp |
8% |
- Hiện trạng các ngành sản xuất:
- Nông nghiệp: Tổng diện tích gieo trồng gồm lúa 54,86 ha; rau các loại 6 ha (trồng xen hoa); hoa các loại 36,4 ha (hoa hồng, cúc, đồng tiền, loa kèn); cây ăn quả 8 ha (chủ yếu là bưởi). Chăn nuôi không phát triển, chỉ duy trì quy mô nhỏ tự cung tự cấp.
- Công nghiệp - Xây dựng: Có 13 doanh nghiệp và 216 hộ sản xuất (chế biến lâm sản, gài giá đỗ, xây dựng, buôn bán đồ gỗ); không có làng nghề truyền thống.
- Thương mại - Dịch vụ: Có 296 hộ kinh doanh cá thể quy mô nhỏ; 01 điểm chợ diện tích 3.125 m² với 6 cầu chợ lợp mái tôn.
- Dân số và phân bố lao động: Dân số năm 2015 là 10.046 người (2.404 hộ), mật độ 21,42 người/ha; tỷ lệ tăng dân số là 4,2% (tự nhiên 1,8%, cơ học 2,4%). 100% dân số là người Kinh, phân bổ trên 7 tổ dân phố (Đông Ba 1, 2, 3 và Thượng Cát 1, 2, 3, 4).
| Chỉ tiêu phân loại |
Số lượng |
Tỷ lệ (%) |
| Lao động trong độ tuổi |
6.128 người |
61% (so với dân số) |
| Lao động đang làm việc trong các ngành kinh tế |
6.027 người |
100% |
| - Ngành Công nghiệp - TTCN - Xây dựng |
2.893 người |
48% |
| - Ngành Thương mại - Dịch vụ - Hành chính sự nghiệp |
2.411 người |
40% |
| - Ngành Nông nghiệp |
723 người |
12% |
| Trình độ chuyên môn lao động |
5.023 người |
100% |
| - Lao động đã qua đào tạo |
2.260 người |
45% |
| - Lao động chưa qua đào tạo |
2.763 người |
55% |
| Phân loại hộ gia đình |
2.404 hộ |
100% |
| - Hộ phi nông nghiệp |
1.971 hộ |
82% |
| - Hộ nông nghiệp |
433 hộ |
18% |
- Hiện trạng và biến động sử dụng đất: Tổng diện tích tự nhiên của phường là 388,9 ha.
| Loại đất |
Năm 2012 (ha) |
Năm 2015 (ha) |
Cơ cấu năm 2015 (%) |
| 1. Đất nông nghiệp |
163,42 |
104,55 |
26,88% |
| - Đất trồng cây hàng năm |
- |
42,40 |
10,91% |
| - Đất trồng cây lâu năm |
- |
7,29 |
1,87% |
| 2. Đất phi nông nghiệp |
203,55 |
266,23 |
68,46% |
| - Đất chuyên dùng |
- |
36,55 |
9,40% |
| - Đất nghĩa trang, nghĩa địa |
- |
1,84 |
0,47% |
| - Đất sông suối và mặt nước chuyên dùng |
- |
124,78 |
32,08% |
| 3. Đất chưa sử dụng |
- |
18,12 |
4,66% |
| Tổng diện tích tự nhiên |
388,90 |
388,90 |
100,00% |
Nhận xét biến động đất đai: Diện tích đất nông nghiệp giảm 58,87 ha (từ 163,42 ha năm 2012 xuống 104,55 ha năm 2015) do chuyển đổi mục đích sử dụng sang đất phi nông nghiệp phục vụ xây dựng hạ tầng kỹ thuật, mở rộng đường giao thông, trạm bơm thủy lợi, nhà văn hóa và công trình phúc lợi xã hội phục vụ các tiêu chí NTM.
- Hiện trạng kết cấu hạ tầng:
- Giao thông: Có 3,3 km đường QL23 và TL70 chạy qua; hệ thống đường giao thông nông thôn dài 21,87 km.
- Thủy lợi: 02 trạm bơm tưới do 2 HTX quản lý; hệ thống kênh mương xây dựng từ năm 1993 đã xuống cấp đang được nạo vét, nâng cấp.
- Hệ thống điện: 100% hộ dân dùng điện an toàn; hệ thống gồm 05 trạm biến áp với 07 máy biến áp, tổng công suất 2.380 kVA.
- Trường học: Trường THPT Thượng Cát xây năm 2003 (diện tích 1,7 ha, diện tích xây dựng 900 m², nhà 3 tầng); Trường Tiểu học Thượng Cát (diện tích 5.012 m², năm 2012 mở rộng thêm 5.000 m², đạt chuẩn Quốc gia mức độ I); Trường Mầm non (đạt chuẩn Quốc gia năm 2007, quy mô 520 trẻ); Trường THCS (diện tích 3.864 m², 12 phòng học kiên cố 48 m²/phòng, chưa đạt chuẩn Quốc gia).
- Y tế: Trạm y tế diện tích 2.760 m² (xây năm 2008, có 7 cán bộ gồm 2 bác sĩ, 5 y tá/hộ lý/kỹ thuật viên), đạt chuẩn quốc gia.
- Hạ tầng bưu điện - văn hóa: 01 điểm bưu điện văn hóa tại TDP Đông Ba (diện tích 322 m²); 02 nhà văn hóa tổ dân phố (NVH TDP Đông Ba diện tích 582 m² kèm sân bóng mini; NVH TDP Thượng Cát diện tích 1.859 m² với nhà hội trường 316 m²).
Kết quả và đóng góp
Kết quả chính dựa trên dữ liệu thực tế
- Hoàn thành các mục tiêu tiêu chí NTM: Địa phương đã hoàn thành 19 tiêu chí NTM và được công nhận đạt chuẩn xã nông thôn mới vào năm 2013 trước khi chuyển đổi mô hình sang phường đô thị vào năm 2014.
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ: Đến năm 2015, cơ cấu kinh tế chuyển dịch sâu sắc theo hướng dịch vụ và công nghiệp (Công nghiệp - Xây dựng chiếm 57%, Thương mại - Dịch vụ chiếm 35%, Nông nghiệp chỉ còn 8%). GTSX trên 1 ha canh tác nông nghiệp đạt 136 triệu đồng/năm.
- Cải thiện đời sống người dân: Thu nhập bình quân đầu người đạt 30 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh xuống 0,87% (toàn phường chỉ còn 21 hộ nghèo). Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp chiếm 88% tổng số lao động đang làm việc.
- Hạ tầng kinh tế - xã hội được nâng cấp: Kiên cố hóa 21,87 km đường giao thông nông thôn; 100% hộ dân dùng điện lưới quốc gia an toàn; trường mầm non, trường tiểu học và trạm y tế đều đạt chuẩn quốc gia.
Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất
- Giải pháp phát huy vai trò chủ thể của người dân: Tăng cường tuyên truyền, thực hiện quy chế dân chủ cơ sở để nhân dân tham gia giám sát, bàn bạc và đóng góp nguồn lực duy trì hạ tầng.
- Giải pháp đối với cấp ủy Đảng và cán bộ quản lý: Nâng cao trình độ lý luận chính trị, chuyên môn quản lý nhà nước và tin học cho đội ngũ công chức cấp cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý đô thị.
- Giải pháp văn hóa - xã hội: Duy trì các thiết chế văn hóa tại nhà văn hóa tổ dân phố, nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo từ mức 45% lên cao hơn; đầu tư nâng cấp để trường THCS đạt chuẩn quốc gia.
- Giải pháp bảo vệ môi trường nông thôn - đô thị: Hoàn thiện hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn; đầu tư hệ thống rãnh thoát nước thải riêng biệt, khắc phục tình trạng nước thải sinh hoạt chưa xử lý xả thẳng vào 46,3 ha ao hồ.
- Giải pháp quản lý quy hoạch và đất đai: Quản lý chặt chẽ 104,55 ha đất nông nghiệp còn lại, kiểm soát trật tự xây dựng trong quá trình triển khai quy hoạch phân khu đô thị S1.
Đóng góp của đề tài
- Khóa luận cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về sự chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất và cơ cấu kinh tế tại một địa bàn cụ thể (xã Thượng Cát) trong giai đoạn giao thời từ xã nông thôn mới sang phường đô thị (2011–2015).
- Chỉ ra mối quan hệ trực tiếp giữa nhu cầu đất đai xây dựng hạ tầng nông thôn mới và sự suy giảm diện tích đất sản xuất nông nghiệp tại vùng ven đô Hà Nội.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
- Hạn chế của đề tài và địa bàn nghiên cứu:
- Về phía địa bàn nghiên cứu: Cơ sở hạ tầng kỹ thuật phát triển chưa đồng bộ; trạm cấp nước sạch thiếu nguồn nước thô để xử lý; hệ thống thoát nước thải chưa hoàn chỉnh khiến nước thải sinh hoạt chảy chung với nước mưa gây ô nhiễm ao hồ; chưa có quỹ đất dành cho công viên, cây xanh tập trung; trường THCS chưa đạt chuẩn quốc gia; mạng lưới giao thông liên kết còn yếu.
- Về phía đề tài nghiên cứu: Tác giả tự nhận định công trình còn gặp hạn chế về nguồn tài liệu chuyên sâu và kinh nghiệm thực tiễn trong công tác đánh giá liên ngành.
- Hướng nghiên cứu tiếp theo:
- Nghiên cứu các giải pháp quản lý đất đai và trật tự xây dựng khi thực hiện đồ án Quy hoạch phân khu đô thị S1 tại phường Thượng Cát.
- Đánh giá sự thích ứng của hệ thống hạ tầng kỹ thuật nông thôn mới khi chuyển sang đáp ứng các tiêu chuẩn của hạ tầng đô thị văn minh.
Giá trị tham khảo
- Đối tượng hưởng lợi: Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý đất đai, Phát triển nông thôn, Quản lý đô thị, Kinh tế nông nghiệp và cán bộ quản lý địa chính - xây dựng tại các xã/phường ven đô đang trong tiến trình đô thị hóa.
- Nội dung giá trị nhất để tra cứu:
- Bộ số liệu thực tế về biến động sử dụng đất giữa năm 2012 và năm 2015 do tác động của việc xây dựng công trình công cộng NTM.
- Phương pháp thống kê, phân loại cơ cấu lao động và cơ cấu kinh tế cấp xã/phường trong giai đoạn chuyển đổi đơn vị hành chính.
Câu hỏi thường gặp
1. Địa phương trong nghiên cứu đạt chuẩn nông thôn mới vào năm nào và có sự thay đổi đơn vị hành chính ra sao?
Xã Thượng Cát hoàn thành 19 tiêu chí và đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2013. Đến ngày 01/4/2014, thực hiện Nghị quyết số 132/NQ-CP của Chính phủ về điều chỉnh địa giới hành chính huyện Từ Liêm thành 2 quận, xã Thượng Cát chính thức chuyển đổi mô hình quản lý hành chính thành phường Thượng Cát thuộc quận Bắc Từ Liêm, TP. Hà Nội.
2. Cơ cấu giá trị sản xuất và mức thu nhập bình quân đầu người tại Thượng Cát năm 2015 đạt bao nhiêu?
Năm 2015, cơ cấu giá trị sản xuất của phường gồm: Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng chiếm 57%, Thương mại - Dịch vụ chiếm 35%, và Nông nghiệp chiếm 8%. Thu nhập bình quân đầu người đạt 30 triệu đồng/người/năm, và toàn phường còn 21 hộ nghèo (chiếm tỷ lệ 0,87%).
3. Hiện trạng sử dụng đất của địa phương biến động như thế nào trong giai đoạn 2012–2015?
Tổng diện tích tự nhiên của phường giữ nguyên 388,9 ha. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp đã giảm từ 163,42 ha (năm 2012) xuống còn 104,55 ha (năm 2015, chiếm 26,88% diện tích tự nhiên). Ngược lại, diện tích đất phi nông nghiệp tăng từ 203,55 ha (năm 2012) lên 266,23 ha (năm 2015, chiếm 68,46% diện tích tự nhiên) nhằm bố trí mặt bằng cho đường giao thông, trạm bơm thủy lợi, nhà văn hóa và công trình hạ tầng kỹ thuật NTM.
4. Thực trạng đạt chuẩn quốc gia của hệ thống trường học trên địa bàn tính đến năm 2015 như thế nào?
Đến năm 2015, Trường Mầm non đã đạt chuẩn Quốc gia (năm 2007); Trường Tiểu học Thượng Cát đạt chuẩn Quốc gia mức độ I (chuẩn năm 1996, mở rộng thêm 5.000 m² năm 2012); Trường THPT Thượng Cát được xây mới kiên cố năm 2003 trên diện tích 1,7 ha; riêng Trường THCS Thượng Cát (diện tích 3.864 m², 12 phòng học) vẫn chưa đạt chuẩn Quốc gia.
5. Những hạn chế lớn nhất về hạ tầng kỹ thuật và môi trường được tác giả chỉ ra là gì?
Địa phương đã có trạm cấp nước sạch nhưng thiếu nguồn nước thô để xử lý; hệ thống kênh mương tưới tiêu xây từ năm 1993 bị xuống cấp; hệ thống thoát nước chưa tách riêng giữa nước mưa và nước thải sinh hoạt dẫn đến ô nhiễm các đầm, ao hồ; chưa bố trí được quỹ đất cho công viên cây xanh tập trung và mạng lưới đường giao thông thiếu tính liên kết đồng bộ.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thanh Trúc đã phản ánh một cách có hệ thống, trung thực kết quả thực hiện Đề án xây dựng nông thôn mới tại xã Thượng Cát (nay là phường Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội) giai đoạn 2011–2015. Nghiên cứu đã làm rõ những thành tựu nổi bật về chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập, giảm tỷ lệ hộ nghèo và hiện đại hóa hạ tầng nông thôn, đồng thời phân tích chi tiết biến động thu hẹp diện tích đất nông nghiệp để phục vụ mục tiêu công cộng. Công trình là nguồn tư liệu thực tiễn có giá trị cho công tác quản trị đất đai, quy hoạch và quản lý phát triển tại các địa bàn chuyển tiếp từ nông thôn sang đô thị ven đô.
