CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ RÈN LUYỆN CỦA SINH VIÊN Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên đại học Trong những năm gần đây việc nghiên cứu về đánh giá hoạt động giáo dục tại các trường đại học ở nước ta đã được đặc biệt quan tâm. Đánh giá hoạt động giáo dục tại các trường đại học là một trong những khâu then chốt để nâng cao chất lượng hoạt động này của nhà trường đại học.
Do đó đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề này đã được thực hiện. Phần lớn các công trình nghiên cứu đều bàn về vấn đề đánh giá đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại các trường đại học, những nghiên cứu về đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên các trường đại học chưa thật nhiều, việc nghiên cứu đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên đại học chủ yếu được lồng ghép vào trong các nghiên cứu cụ thể về đánh giá sinh viên nói chung hoặc đánh giá kết quả học tập của sinh viên nói riêng. Đi đầu trong việc công bố các công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về đánh giá hoạt động giáo dục tại trường đại học là các sách, giáo trình về vấn đề này của các trường Đại học như: Đại học Quốc Gia Hà Nội; Trường Đại học SP Hà Nội; Học viện khoa học xã hội,. Quyển “Giáo dục Đại học – một số thành tố của chất lượng” (với 6 phần được sắp xếp theo tiến trình của quá trình đào tạo một cách logic, trong đó: Phần 4 viết về vấn đề “Sinh viên đánh giá – thử nghiệm công cụ và mô hình” do tác giả Nguyễn Phương Nga viết; phần 6 đề cập đến kết quả học tập của sinh viên do tác giả Mai Quỳnh Lan và Nguyễn Quý Thanh viết [28].
Các tác giả: Lưu Bản Cố (2001)[7]; Nguyễn Đức Chính (2002) [6]; Trần Thị Tuyết Oanh (2007) [22]; Nguyễn Phương Nga và Nguyễn Quý Thanh (2010) [19] nghiên cứu về lý luận và ứng dụng các kỹ thuật đo lường- đánh giá thành quả học tập của người học qua các loại hình, công cụ kiểm tra, đánh giá kết quả học tập vào các môn học. 6 Tác giả Cấn Thị Thanh Hương (2008) [13] nghiên cứu đề xuất tiêu chuẩn, nguyên tắc, cải tiến phương thức, quy trình, kỹ thuật trong các môn học, các ngành học hoặc trong phạm vi các cơ sở đào tạo nhằm góp phần nâng cao tính giá trị của các kết quả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. Trần Khánh Đức (2014) đã làm rõ một số thuật ngữ thường dùng trong đo lường và đánh giá kết quả học tập như kiểm tra, đo lường, đánh giá và trắc nghiệm; yêu cầu của kiểm tra và đánh giá về độ tin cậy và độ giá trị; đánh giá câu hỏi và bài trắc nghiệm về độ khó và độ phân biệt; quy trình thiết kế trắc nghiệm [8]. Đề tài luận án tiến sĩ của Vũ Trọng Nghị (2010) “Đánh giá kết quả học tập của sinh viên cao đẳng Kĩ thuật công nghiệp dựa trên năng lực thực hiện qua môn Tin học văn phòng”.
Tác giả đề xuất danh sách năng lực thực hiện tin học văn phòng đi kèm với bộ tiêu chí, công cụ, phương pháp và quy trình đánh giá; đồng thời biên soạn câu hỏi và bài trắc nghiệm tiêu chí nhiều lựa chọn bằng hình ảnh, mẫu công việc tin học văn phòng. Tuy nhiên, với điều kiện và khuôn khổ của một môn học, đề tài đã xác định (giả định) một danh sách các năng lực thực hiện mà không phải các tiêu chuẩn năng lực của một nghề. Phần áp dụng đánh giá theo năng lực mới dừng lại là bài trắc nghiệm tiêu chí nhiều lựa chọn bằng hình ảnh mà chưa được thiết kế phản ánh đầy đủ và xác thực các năng lực mà người lao động sử dụng trong hoạt động nghề [18]. Các công trình nghiên cứu trên đây chủ yếu tập trung vào một số lý luận cơ bản về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học trong các cơ sở đào tạo theo thang xếp loại với mục tiêu kiến thức, kĩ năng và thái độ.
Nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên đại học Hiện nay có một số các công trình như: “Xây dựng và quản lý quy trình kiểm tra đánh giá thành tích học tập của sinh viên hệ chính quy, phù hợp với phương thức đào tạo theo tín chỉ” của tác giả Mai Danh Huấn (2007) [14]; “Biện pháp quản lý công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học viên trong đào tạo trực tuyến ở các trường đại học, cao đẳng” của Ngô Quang Sơn (2009), [25]; “Cải tiến công tác kiểm tra đánh giá – Một biện pháp quan trọng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo đại học” của Nguyễn Thị Thu Hằng, [11]; Đề tài: “Đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường 7 trung học cơ sở” luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục của Nguyễn Anh Thuấn. Luận án đã tiếp cận hoạt động để xây dựng khung lí thuyết và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng quản lý dạy – học của người hiệu trưởng trường trung học cơ sở. Luận án khảo sát thực tiễn về đánh giá hoạt động này của hiệu trưởng tại 201 trường THCS thành phố Hải Phòng [26]. Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục của Nguyễn Thành Nhân “Mô hình đánh giá kết quả học tập của sinh viên trong đào tạo theo tín chỉ”.
Đề tài đã đưa ra hệ thống lý luận của mô hình đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của sinh viên trong đào tạo theo tín chỉ. Khẳng định được tính hiệu quả của các giải pháp vận hành mô hình này trong quá trình tổ chức dạy học và đánh giá kết quả học tập cho sinh viên [20]. Luận án tiến sĩ khoa học của tác giả Ngô Xuân Hiếu “Quản lý đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên các trường đại học ở Việt Nam hiện nay”, tác giả đã nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng quản lý đánh giá kết quả rèn luyện cho sinh viên các trường đại học ở Việt Nam hiện nay và đã đề xuất một số giải pháp quản lý đánh giá kết quả rèn luyện cho sinh viên các trường đại học ở Việt Nam tuy nhiên nội dung nghiên cứu chưa đặt trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay [12]. Các nghiên cứu về đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên trường đại học và quản lý hoạt động này cho đến nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu, việc nghiên cứu quản lý đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên đại học thường được lồng ghép vào trong các nghiên cứu cụ thể về quản lý đánh giá sinh viên nói chung hoặc quản lý đánh giá kết quả học tập của sinh viên nói riêng.
Đã có những công trình nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên đại học tuy nhiên chưa đặt trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay. Các khái niệm cơ bản 1. Đánh giá trong giáo dục Đánh giá có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các khâu của quá trình giáo dục và là cơ sở cho việc điều chỉnh và đổi mới giáo dục. Theo Nguyễn Đức Chính, thuật ngữ đánh giá được định nghĩa: “Đánh giá là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định mục tiêu đã và đang đạt được ở mức độ nào”.
Hoặc “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin và 8 dữ liệu một cách hệ thống về năng lực và phẩm chất của người học và sử dụng các thông tin đó đưa ra quyết định về người dạy và người học trong tương lai”. [6] Tác giả Trần Khánh Đức đã đưa ra khái niệm đánh giá như sau: “Đánh giá là quá trình thu thập thông tin, chứng cứ về đối tượng cần đánh giá và đưa ra những phán xét, nhận định về mức độ đạt được theo các thang đo hoặc các tiêu chí đã được đưa ra trong các tiêu chuẩn hay chuẩn mực. Đánh giá có thể là đánh giá định lượng, dựa vào các con số hoặc định tính, các ý kiến và giá trị”[8] Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh đưa ra khái niệm đánh giá trong giáo dục như sau: “Là quá trình tiến hành có hệ thống để xác định mức độ mà đối tượng đạt được các mục tiêu giáo dục nhất định. Nó bao gồm sự mô tả về định tính hay định lượng những kết quả đạt được và so sánh với mục tiêu giáo dục đặt ra là phù hợp hay không phù hợp, nó xác định mức độ đạt được mục tiêu giáo dục cũng như tiến trình thực hiện mục tiêu như thế nào” [22,tr8].
Theo Đặng Bá Lãm (2003) “Đánh giá là một quá trình có hệ thống bao gồm việc thu thập, phân tích, giải tích thông tin nhằm xác định mức độ người học đạt được các mục tiêu dạy học”. [17] Như vậy có thể hiểu: Đánh giá trong giáo dục là quá trình tiến hành có hệ thống bao gồm việc thu thập, phân tích và giải thích thông tin để xác định mức độ người học đạt được các mục tiêu giáo dục. Rèn luyện và đánh giá kết quả rèn luyện của sinh viên ở trường đại học * Khái niệm kết quả rèn luyện của sinh viên đại học: Theo cuốn “Từ điển tiếng Việt”, tác giả Hoàng Phê đưa ra khái niệm rèn luyện như sau: Rèn luyện là luyện tập nhiều trong thực tế để đạt tới những phẩm chất hay trình độ vững vàng, thông thạo [24, tr798]. Luận án tiến sĩ khoa học của tác giả Ngô Xuân Hiếu xác định khái niệm kết quả rèn luyện của sinh viên trường đại học như sau: “ Kết quả rèn luyện của sinh viên trường đại học là mức độ đáp ứng yêu cầu về rèn luyện của Nhà nước và các quy định cụ thể của nhà trường đối với hoạt động này.
Nó được thể hiện ở nhận thức, thái độ và hành động tham gia học tập, ý thức chấp hành nội qui, ý thức tham gia hoạt động xã hội, ý thức công dân, ý thức tham gia hoạt động của lớp và nhà trường và thành tích 9 trong học tập, rèn luyện. Do đó việc xác định khái niệm kết quả rèn luyện của sinh viên trường đại học cần dựa trên những quy định của Nhà nước đối với hoạt động rèn luyện của sinh viên trường đại học và khái niệm kết quả học tập của sinh viên.