Đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng

Chuyên khảo giáo dục phân tích Đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành công nghệ kỹ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Đinh Văn Đệ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Khánh Đức
• Trường học: Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Công nghệ kỹ thuật cơ khí
• Đề tài: Đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập theo năng lực
• 1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước
• 1.2. Các khái niệm cơ bản
• 1.2.1. Học tập và kết quả học tập
• 1.2.2. Đánh giá kết quả học tập
• 1.2.3. Năng lực và đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.3. Cơ sở lý luận dạy học phát triển năng lực trong đào tạo nghề nghiệp
• 1.4. Khung đào tạo theo năng lực thực hiện gắn với thế giới việc làm
• 1.5. Các thành tố cơ bản của quá trình dạy học
• 1.6. Mục đích, yêu cầu, chức năng và các hình thức đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.6.1. ục đích kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.6.2. Các yêu cầu của kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực
• 1.6.3. Các chức năng cơ bản của kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo năng lực
• 1.6.4. Các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.7. Các phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.7.1. Phương pháp quan sát
• 1.7.2. Phương pháp vấn đáp
• 1.7.3. Phương pháp kiểm tra viết
• 1.8. Khung năng lực và bộ tiêu chí, qui trình, đặc điểm kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.8.1. Khung năng lực
• 1.8.2. Bộ tiêu chí, qui trình đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 1.8.3. Đặc điểm và mô hình đánh giá kết quả học tập theo năng lực
• 1.9. Các loại bài kiểm tra đánh giá và quy trình thiết kế hệ thống các bài kiểm tra đánh giá theo năng lực
• 1.9.1. Các loại bài kiểm tra & đánh giá năng lực trong giáo dục kỹ thuật
• 1.9.2. Quy trình thiết kế bài kiểm tra đánh giá bằng tự luận và trắc nghiệm khách quan theo năng lực
• 1.9.3. Quy trình thiết kế bài kiểm tra đánh giá thực hành theo tiếp cận năng lực
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC NGÀNH CÔNG NGHỆ CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍỞ CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG
• 2.1. Thông tin chung về khảo sát thực trạng
• 2.1.1. Mục đích khảo sát
• 2.1.2. Phạm vi khảo sát
• 2.1.3. Đối tượng và cơ sở khảo sát
• 2.1.4. Giới hạn khảo sát
• 2.2. Chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí
• 2.2.1. Chuẩn đầu ra ngành công nghệ công nghệ kỹ thuật cơ khí cao đẳng giáo dục nghề nghiệp
• 2.2.2. Đặc điểm mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương trình đào tạo hệ cao đẳng ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí
• 2.2.2.1. Mục tiêu chung
• 2.2.2.2. Mục tiêu cụ thể:
• 2.2.2.3. Cấu trúc chương trình
• 2.3. Qui chế kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong giáo dục nghề nghiệp
• 2.4. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại các trường cao đẳng trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp
• 2.4.1. Về các bài thi kiểm tra đánh giá cuối kỳ:
• 2.4.2. Các bài thi kiểm tra điển hình tự luận và thực hành:
• 2.4.3. Nhận xét bài thi kiểm tra đánh giá cuối kỳ:
• 2.5. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh
• 2.5.1. Kết quả học tập của SV tại trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức thành phố Hồ Chí Minh:
• 2.5.2. Nhận xét và đánh giá
• 2.6. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh:
• 2.6.1. Kết quả học tập của sinh viên tại trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh:
• 2.6.2. Nhận xét và đánh giá
• 2.7. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên tại trường Cao đẳng Lý Tự Trọng thành phố Hồ Chí Minh:
• 2.7.1. Kết quả học tập của sinh viên tại trường Cao đẳng Lý Tự Trọng thành phố Hồ Chí Minh:
• 2.7.2. Nhận xét và đánh giá:
• 2.8. Nhận xét chung
• 2.9. Yêu cầu đổi mới cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo năng lực
• 2.10. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 2.10.1. Về Qui chế thi và kiểm tra đánh giá kết quả học tập
• 2.10.2. Về đội ngũ giảng viên
• 2.10.3. Về cơ sở vật chất và trang thiết bị giảng dạy
• 3. CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ BÀI KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC NGÀNH CÔNG NGHỆ CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍỞ CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG
• 3.1. Điều kiện cần và đủ khi thiết kế chi tiết một số bài kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực
• 3.1.1. Mục đích, yêu cầu và ý nghĩa việc thiết kế các bài kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực:
• 3.1.2. Độ tin cậy và các nguyên tắc của việc thiết kế các bài kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực
• 3.2. Thiết kế một số bài thi kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên cao đẳng theo tiếp cận năng lực
• 3.2.1. Bài tự luận cuối kỳ
• 3.2.1.1. Các cấp độ năng lực trong thiết kế bài thi kiểm tra bằng tự luận theo năng lực
• 3.2.1.2. Thiết kề đề thi cuối kỳ, môn học/học phần chuyên ngành Công nghệ chế tạo máy theo tiếp cận năng lực bằng phương pháp tự luận
• 3.2.2. Bài trắc nghiệm khách quan cuối kỳ
• 3.2.2.1. Các cấp độ năng lực trong thiết kế bài thi kiểm tra bằng trắc nghiệm khách quan theo năng lực
• 3.2.2.2. Thiết kề đề thi cuối kỳ, môn học chuyên ngành Công nghệ chế tạo máy theo năng lực bằng trắc nghiệm khách quan
• 3.2.3. Bài thi cuối kỳ thực hành phay bậc vuông góc:
• 3.2.3.1. Các cấp độ năng lực thực hiện trong thiết kế bài thi kiểm tra thực hành Phay
• 3.2.3.2. Thiết kề đề thi cuối kỳ, môn học chuyên ngành thực hành Phay
• 3.3. Khảo nghiệm đánh giá tính khả thi và sự cần thiết về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực
• 3.3.1. Mục đích của khảo nghiệm
• 3.3.2. Đối tượng khảo nghiệm
• 3.3.3. Khảo nghiệm lần thứ nhất
• 3.3.4. Khảo nghiệm lần thứ hai
• 3.3.5. Khảo nghiệm lần thứ ba
• 3.3.6. Kết quả khảo nghiệm
• 3.4. Thực nghiệm bài thi kiểm tra theo tiếp cận năng lực:
• 3.4.1. Thực nghiệm bài thi
• 3.4.2. Đề thi kết thúc lý thuyết
• 3.4.3. Đề thi kết thúc thực hành Phay cơ bản
• 3.4.4. Kết quả theo điểm số và cấp độ năng lực:
• 3.4.5. Phân tích đánh giá:
• 3.4.6. Nhận xét chung
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH, BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 5. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 6. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 7. KHÁCH THỂ, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 7.1. Khách thể nghiên cứu
• 7.2. Đối tượng nghiên cứu
• 7.3. Phạm vi nghiên cứu
• 8. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
• 9. CÁC CÂU HỎI NGHIÊN CỨU, LUẬN ĐIỂM BẢO VỆ VÀ ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
• 9.1. Các câu hỏi nghiên cứu
• 9.1.1. Cần phải đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật ở các trường cao đẳng theo hướng tiếp cận nào để phù hợp với quá t...

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Kết Quả Học Tập Ngành Cơ Khí 55 ký tự

Việc đánh giá kết quả học tập của sinh viên ngành công nghệ kỹ thuật cơ khí là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Nghị quyết 29-NQ/TW nhấn mạnh việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, tập trung vào việc dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học và phát triển năng lực. Thực tế cho thấy sự liên kết giữa đào tạo và thị trường lao động còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng sinh viên tốt nghiệp ra trường gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp. Do đó, việc đánh giá năng lực một cách hiệu quả là vô cùng quan trọng. Cần có sự thay đổi trong cách tiếp cận, từ việc đánh giá kiến thức thuần túy sang đánh giá khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong phương pháp giảng dạy và kiểm tra, đo lường kết quả một cách toàn diện hơn.

1.1. Tầm quan trọng của đánh giá kết quả học tập

Đánh giá kết quả học tập không chỉ là việc đo lường kiến thức mà còn là đánh giá năng lực thực hành, kỹ năng chuyên môn và khả năng thích ứng với môi trường làm việc thực tế. Việc này giúp các trường cao đẳng điều chỉnh chương trình đào tạo, đảm bảo sinh viên được trang bị đầy đủ kiến thức chuyên ngành và kỹ năng mềm cần thiết. Theo Nghị quyết 29-NQ/TW, giáo dục nghề nghiệp cần tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp, hình thành hệ thống giáo dục nghề nghiệp với nhiều phương thức và trình độ đào tạo kỹ năng nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thực hành.

1.2. Liên kết giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động

Thực tế cho thấy, giữa đào tạo và thị trường lao động chưa có tiếng nói chung, chưa có mối liên hệ chặt chẽ. Do vậy, sinh viên tốt nghiệp ra trường rất nhiều nhưng năng lực hành nghề còn nhiều hạn chế nên không đáp ứng được nhu cầu thị trường lao động. Số liệu thống kê trong những năm gần đây cho thấy: sinh viên tốt nghiệp ra trường vẫn thất nghiệp với một con số rất lớn và đáng báo động (hơn 200 ngàn cử nhân và thạc sĩ). Có nhiều nguyên nhân của tình trạng trên trong đó có một nguyên nhân quan trọng là công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong quá trình dạy học chưa thực sự theo tiếp cận năng lực.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Sinh Viên Cơ Khí Hiện Nay 58 ký tự

Hệ thống giáo dục bậc cao đẳng, đại học ở nước ta vẫn còn thiên theo hướng tiếp cận nội dung, nghĩa là đào tạo vẫn còn mang tính hàn lâm, nặng về lý thuyết và xem nhẹ phần thực hành. Giảng viên giảng dạy chuyên về lý thuyết thì không chuyên về thực hành và ngược lại, do đó chưa đáp ứng được mong ước cuối cùng của sinh viên. Sinh viên tốt nghiệp ra trường chưa đáp ứng kỳ vọng của người sử dụng lao động. Đối với khối ngành kỹ thuật, việc đào tạo theo đường hướng hàn lâm sẽ ảnh hưởng đến khả năng ứng dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn là không thể tránh khỏi, do đó khả năng thích ứng nghề nghiệp thực tế của nhiều sinh viên tốt nghiệp chưa cao. Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên ở các trường cao đẳng, đại học tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung còn có những hạn chế, khó khăn và bất cập như: kiểm tra sự hiểu, biết của sinh viên về môn học mang tính tái hiện; việc kiểm tra đánh giá đôi khi mang nặng tâm lý của người chấm, nếu có tách bạch giữa người ra đề kiểm tra, đánh giá và người thực hiện công tác chấm thì nội hàm tri thức và kỹ năng của bài kiểm tra, đánh giá cũng chưa sát với chuẩn chuyên môn- nghề nghiệp của các ngành đào tạo.

2.1. Thiếu hụt kỹ năng thực hành và ứng dụng

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt kỹ năng thực hành và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế. Chương trình đào tạo đôi khi quá tập trung vào lý thuyết, khiến sinh viên gặp khó khăn khi đối mặt với các vấn đề thực tế trong công việc. Điều này đòi hỏi sự thay đổi trong phương pháp giảng dạy, tăng cường các hoạt động thực hành, thí nghiệm và thực tập tại doanh nghiệp.

2.2. Phương pháp đánh giá chưa theo kịp yêu cầu thực tế

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên ở các trường cao đẳng, đại học tại thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung còn có những hạn chế, khó khăn và bất cập như: kiểm tra sự hiểu, biết của sinh viên về môn học mang tính tái hiện; việc kiểm tra đánh giá đôi khi mang nặng tâm lý của người chấm, nếu có tách bạch giữa người ra đề kiểm tra, đánh giá và người thực hiện công tác chấm thì nội hàm tri thức và kỹ năng của bài kiểm tra, đánh giá cũng chưa sát với chuẩn chuyên môn- nghề nghiệp của các ngành đào tạo. Mặt dù một số trường tiến hành đào tạo theo tiếp cận năng lực nhưng việc kiểm tra đánh giá thì chưa áp dụng theo phương pháp tiếp cận năng lực.

2.3. Đánh giá chưa toàn diện năng lực sinh viên

Việc đánh giá hiện tại thường tập trung vào kiến thức chuyên ngành mà bỏ qua các kỹ năng mềm quan trọng như khả năng làm việc nhóm, khả năng giải quyết vấn đề, tư duy phản biện và năng lực sáng tạo. Điều này dẫn đến việc sinh viên thiếu tự tin và gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường làm việc đa dạng và phức tạp.

III. Cách Đổi Mới Đánh Giá Kết Quả Học Tập Cơ Khí 52 ký tự

Để giải quyết những thách thức trên, cần có sự đổi mới toàn diện trong phương pháp đánh giá kết quả học tập. Việc này bao gồm việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên năng lực, áp dụng các phương pháp đánh giá đa dạng và phù hợp, đồng thời tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đánh giá. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp để đảm bảo chương trình đào tạo đáp ứng được nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Việc đánh giá cần tập trung vào khả năng ứng dụng kiến thức, kỹ năng thiết kế, kỹ năng chế tạo, kỹ năng vận hành và kỹ năng bảo trì.

3.1. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá dựa trên năng lực

Bộ tiêu chí đánh giá cần được xây dựng dựa trên chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo và yêu cầu của thị trường lao động. Các tiêu chí này cần bao gồm cả kiến thức chuyên ngành, kỹ năng thực hành, kỹ năng mềm và thái độ làm việc. Việc xây dựng bộ tiêu chí cần có sự tham gia của giảng viên, doanh nghiệp và các chuyên gia trong ngành.

3.2. Áp dụng phương pháp đánh giá đa dạng và phù hợp

Cần áp dụng các phương pháp đánh giá đa dạng và phù hợp với từng môn học và năng lực cần đánh giá. Các phương pháp này có thể bao gồm khảo thí, đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết, bài tập thực hành, dự án, thuyết trình và phỏng vấn. Việc sử dụng nhiều phương pháp đánh giá khác nhau sẽ giúp đánh giá một cách toàn diện và chính xác hơn.

3.3. Tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp thông tin về nhu cầu tuyển dụng và tham gia vào quá trình đánh giá sinh viên. Việc này có thể được thực hiện thông qua việc tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, thực tập tại doanh nghiệp và mời đại diện doanh nghiệp tham gia vào hội đồng đánh giá.

IV. Ứng Dụng Thực Tế Đánh Giá Năng Lực Cơ Khí 53 ký tự

Việc áp dụng các phương pháp đánh giá năng lực vào thực tế đòi hỏi sự thay đổi trong cách thức tổ chức và quản lý quá trình đào tạo. Cần có sự đầu tư vào cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ giảng viên. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong nhà trường để đảm bảo quá trình đánh giá diễn ra một cách hiệu quả và công bằng. Việc đánh giá cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để có thể theo dõi sự tiến bộ của sinh viên và điều chỉnh chương trình đào tạo kịp thời.

4.1. Xây dựng hệ thống đánh giá thường xuyên và liên tục

Việc đánh giá cần được thực hiện thường xuyên và liên tục trong suốt quá trình học tập. Điều này giúp sinh viên có thể theo dõi sự tiến bộ của mình và nhận được phản hồi kịp thời từ giảng viên. Hệ thống đánh giá cần bao gồm cả đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết.

4.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong đánh giá

Công nghệ thông tin có thể được sử dụng để hỗ trợ quá trình đánh giá, ví dụ như sử dụng các phần mềm quản lý học tập, hệ thống kiểm tra trực tuyến và các công cụ phân tích dữ liệu. Việc sử dụng công nghệ thông tin giúp quá trình đánh giá trở nên hiệu quả, chính xác và minh bạch hơn.

4.3. Phản hồi từ sinh viên và nhà tuyển dụng

Việc thu thập phản hồi từ sinh viên và nhà tuyển dụng là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả của chương trình đào tạo và phương pháp đánh giá. Phản hồi từ sinh viên giúp nhà trường hiểu rõ hơn về những khó khăn và nhu cầu của sinh viên, trong khi phản hồi từ nhà tuyển dụng giúp nhà trường đánh giá mức độ đáp ứng của sinh viên với yêu cầu của thị trường lao động.

V. Kết Luận và Tương Lai Đánh Giá Ngành Cơ Khí 51 ký tự

Việc đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực là một quá trình lâu dài và đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các bên liên quan. Tuy nhiên, đây là con đường tất yếu để nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Trong tương lai, việc đánh giá sẽ ngày càng tập trung vào khả năng ứng dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn và năng lực thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thị trường.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục đổi mới

Việc tiếp tục đổi mới phương pháp đánh giá kết quả học tập là rất quan trọng để đảm bảo chương trình đào tạo luôn đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Cần có sự theo dõi và đánh giá thường xuyên để có thể điều chỉnh chương trình đào tạo và phương pháp đánh giá kịp thời.

5.2. Ứng dụng công nghệ mới trong đánh giá

Trong tương lai, việc ứng dụng công nghệ mới trong đánh giá sẽ ngày càng trở nên phổ biến. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, thực tế ảo và thực tế tăng cường có thể được sử dụng để tạo ra các bài kiểm tra và đánh giá thực tế hơn, giúp đánh giá năng lực của sinh viên một cách toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học (mã số: 9140110), chuyên ngành sâu Lý luận và phương pháp dạy học kỹ thuật, được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đinh Văn Đệ tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội năm 2020, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Trần Khánh Đức và PGS.TS Nguyễn Hữu Lộc. Đề tài nghiên cứu có tên đầy đủ: "Đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng".

Tính cấp thiết của luận án xuất phát từ yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Nghị quyết xác định rõ giáo dục nghề nghiệp cần tập trung đào tạo nhân lực có kiến thức, kỹ năng và trách nhiệm nghề nghiệp theo hướng ứng dụng, thực hành, tích hợp để hình thành năng lực nghề nghiệp cho người học. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu của thị trường lao động vẫn còn lớn, dẫn đến tình trạng sinh viên tốt nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp (số liệu thống kê trong giai đoạn nghiên cứu ghi nhận hơn 200 ngàn cử nhân và thạc sĩ thất nghiệp). Một trong những nguyên nhân căn bản là công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong quá trình dạy học tại các trường cao đẳng vẫn nặng về tiếp cận nội dung, kiểm tra khả năng ghi nhớ và tái hiện kiến thức hàn lâm, chưa đồng bộ và chưa thực sự chuyển sang tiếp cận năng lực.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác định là: Mặc dù giáo dục nghề nghiệp đã có những chuyển biến theo hướng đào tạo tiếp cận năng lực, nhưng việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập chưa được tiến hành tương xứng; việc đánh giá còn dàn trải, phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quan của người chấm, thiếu các tiêu chí và quy trình cụ thể gắn liền với chuẩn đầu ra nghề nghiệp đối với từng môn học/học phần chuyên ngành kỹ thuật cơ khí.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đánh giá kết quả học tập theo năng lực, xây dựng bộ tiêu chí và quy trình đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học lý thuyết và thực hành ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng, nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu tuyển dụng của thị trường lao động.

Các câu hỏi nghiên cứu được luận án đặt ra gồm:

1. Cần phải đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật ở các trường cao đẳng theo hướng tiếp cận nào để phù hợp với quá trình đào tạo nói chung và dạy học nói riêng theo tiếp cận năng lực? Đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật ở các trường cao đẳng theo tiếp cận năng lực có những đặc điểm và nội dung cơ bản nào?
2. Thực trạng đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành công nghệ kỹ thuật ở các trường cao đẳng đang có những ưu điểm và hạn chế nào? Nguyên nhân của các hạn chế đó?
3. Cần phải có những giải pháp nào để đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành công nghệ kỹ thuật ở các trường cao đẳng tiếp cận năng lực?

Giả thuyết khoa học của luận án: Nếu xây dựng được bộ tiêu chí và quy trình đánh giá kết quả học tập của sinh viên các ngành kỹ thuật theo hướng tiếp cận năng lực phù hợp với thực tiễn giảng dạy của các trường cao đẳng khối công nghệ kỹ thuật thì sẽ đảm bảo sự đồng bộ của quá trình dạy học với hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo năng lực, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Khách thể nghiên cứu: Hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên trong quá trình dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở trường cao đẳng.
• Đối tượng nghiên cứu: Bộ tiêu chí và quy trình đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở các trường cao đẳng.
• Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu việc đánh giá kết quả học tập ở một số môn học lý thuyết cơ sở ngành, chuyên ngành (Công nghệ chế tạo máy, Nguyên lý cắt) và thực hành nghề nghiệp (Thực hành Phay cơ bản) trong chương trình đào tạo cao đẳng ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí. Khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức và Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn năm học 2017 - 2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các công trình nghiên cứu về kiểm tra đánh giá và đánh giá theo tiếp cận năng lực ở cả phạm vi quốc tế và trong nước:

Về các nghiên cứu ở nước ngoài:

• Các nghiên cứu lý thuyết về đánh giá trong lớp học và phương pháp đánh giá: C. Paloma nghiên cứu về lý thuyết kiểm tra đánh giá trong lớp học; K. Patricia Cross và K. Paprok nghiên cứu kỹ thuật kiểm tra đánh giá và tính xác thực của đánh giá; Stufflebeam (1966) phát triển mô hình đánh giá CIPP (Context, Input, Process, Product).
• Nghiên cứu về đo lường và trắc nghiệm: Từ thập niên 1930 - 1940 tại Liên Xô cũ, N. Arkhalghelxki (1938) và Ivanov nghiên cứu hệ thống phương pháp, chuẩn mực đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh. Thập niên 1970, lý thuyết đáp ứng câu hỏi (Item Response Theory) ra đời phục vụ xây dựng ngân hàng câu hỏi và trắc nghiệm khách quan; R. Boyatzis và J. C. Stanley ứng dụng thống kê toán học vào đo lường; R. Marzano nghiên cứu kỹ thuật trắc nghiệm và 5 định hướng học tập (The five dimensions of learning); B. S. Bloom (1956) đề xuất phân loại mục tiêu giáo dục lĩnh vực nhận thức thành 6 cấp độ; H. G. Macintosh viết về hướng dẫn đánh giá cho giáo viên; N. E. Gronlund và R. L. Ebel nghiên cứu sâu về đo lường và đánh giá định lượng thành tích học tập; A. J. Nitko nghiên cứu đánh giá kết quả học tập của sinh viên đại học và đánh giá sự thực hiện năng lực dựa trên phân loại hệ thống tư duy.
• Nghiên cứu về đánh giá theo tiếp cận năng lực (Competence-based assessment): Xuất hiện từ thập niên 1970 và hoàn thiện từ thập niên 1990 tại Hoa Kỳ với các công trình của G. Borich, W. J. Popham (phân tích các lỗi trong đánh giá của giáo viên), T. Kubiszyn; hệ thống 15 tiêu chí kiểm định chất lượng đánh giá kết quả học tập của Cơ quan Quản lý Chất lượng Giáo dục Đại học (QAA) tại Anh; các định nghĩa về năng lực của Barnett (1992) và Eric Thesaurus.

Về các nghiên cứu trong nước:

• Lý luận chung về kiểm tra đánh giá trong giáo dục: Trần Bá Hoành (1995, 1997), Lưu Xuân Mới (1999), Trần Thị Tuyết Oanh (2007).
• Phương pháp trắc nghiệm khách quan và đo lường kết quả học tập: Dương Thiệu Tống, Lâm Quang Thiệp, Nguyễn Công Khanh.
• Đánh giá kết quả học tập và đào tạo theo tiếp cận năng lực: Nguyễn Đức Chính (nghiên cứu đánh giá thực và đánh giá truyền thống); Đặng Bá Lãm (2003, nghiên cứu kiểm tra - đánh giá trong dạy học đại học và đánh giá xác thực); Nguyễn Văn Tuấn (nghiên cứu khái niệm năng lực nghề nghiệp); Trần Khánh Đức với các công trình về phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI, năng lực và tư duy sáng tạo trong giáo dục đại học (2015), khung năng lực học tập và đánh giá năng lực học tập (2017).
• Các luận án tiến sĩ liên quan: Luận án của Nguyễn Thành Nhân nghiên cứu mô hình đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tín chỉ; Luận án của Nguyễn Quang Việt (2015) nghiên cứu đánh giá kết quả học tập theo năng lực trong đào tạo nghề nói chung.

Khoảng trống mà luận án lựa chọn giải quyết: Các công trình nghiên cứu trong nước trước đây chủ yếu dừng lại ở khung lý luận tổng quát hoặc ứng dụng trong các môn khoa học cơ bản, sư phạm (Giáo dục học, Tin học văn phòng) hoặc ở cấp trung học phổ thông và đào tạo nghề khái quát. Chưa có công trình nào đi sâu xây dựng bộ tiêu chí, quy trình và thiết kế công cụ kiểm tra đánh giá cụ thể theo tiếp cận năng lực cho các môn học lý thuyết chuyên ngành và thực hành nghề nghiệp của ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí trình độ cao đẳng. Luận án giải quyết trực tiếp khoảng trống này bằng việc thiết kế công cụ đánh giá chuyên biệt gắn với đặc thù ngành cơ khí.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên các cơ sở lý thuyết, khái niệm và phương pháp nghiên cứu sau:

1. Cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

• Khái niệm năng lực: Luận án tiếp thu các định nghĩa của Barnett, Trần Khánh Đức, Nguyễn Văn Tuấn và Nguyễn Quang Việt, xác định năng lực là thuộc tính tâm lý phức hợp, là sự hội tụ và tích hợp của tri thức, kỹ năng, thái độ, trách nhiệm và kinh nghiệm nhằm thực hiện hiệu quả các hoạt động hành nghề theo chuẩn mực trong các tình huống thực tiễn.
• Khung đào tạo theo năng lực thực hiện (Competency-Based Training - CBT): Mô hình đào tạo gắn kết với thế giới việc làm, xác định chuẩn đầu ra làm căn cứ thiết kế chương trình, tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá.
• Thang phân loại mục tiêu nhận thức của Bloom: 6 mức độ nhận thức gồm Biết, Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Tổng hợp, Đánh giá, làm cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá kiến thức chuyên môn kỹ thuật.
• Khung năng lực chuyên biệt cho sinh viên kỹ thuật: Luận án xây dựng khung năng lực kỹ thuật gồm 5 nhóm năng lực:
  • Năng lực giao tiếp trong kỹ thuật;
  • Năng lực tư duy trong kỹ thuật;
  • Năng lực ngôn ngữ trong kỹ thuật;
  • Năng lực thích ứng trong kỹ thuật;
  • Năng lực hành động trong kỹ thuật.
• Yêu cầu và chức năng của kiểm tra đánh giá theo năng lực: Luận án xác định 5 yêu cầu cơ bản (Khách quan, Toàn diện, Quy chuẩn, Giá trị, Phát triển) và 3 chức năng chính (Chức năng so sánh, Chức năng phản hồi, Chức năng dự đoán).

2. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận hệ thống, tiếp cận theo năng lực, tiếp cận đào tạo tích hợp và tiếp cận thực tiễn.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, so sánh, khái quát hóa và hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước về đo lường và đánh giá năng lực nghề nghiệp.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Điều tra bằng phiếu hỏi đối với giảng viên, cán bộ quản lý và sinh viên;
  • Phỏng vấn và phỏng vấn sâu cán bộ quản lý, giảng viên và chuyên gia doanh nghiệp;
  • Phương pháp quan sát hoạt động dạy - học và thực hành;
  • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động (hồ sơ bài thi, bài tập lớn, sản phẩm gia công cơ khí của sinh viên).
• Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia (Khảo nghiệm): Tiến hành qua 3 đợt khảo nghiệm với các nhóm đối tượng: Cán bộ quản lý và giảng viên các trường cao đẳng; Cán bộ quản lý tại các công ty, doanh nghiệp sản xuất cơ khí; Cán bộ quản lý và giảng viên các trường đại học kỹ thuật.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức các bài kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực trên các lớp thực nghiệm và đối chứng để kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của bộ công cụ đề xuất.
• Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng phần mềm MS Excel và SPSS để xử lý số liệu điều tra thực trạng, kết quả khảo nghiệm chuyên gia và dữ liệu thực nghiệm sư phạm.

3. Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Văn bản pháp quy của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về giáo dục nghề nghiệp.
• Chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra, đề thi và bảng điểm kết quả học tập các môn Công nghệ chế tạo máy, Nguyên lý cắt, Thực hành Phay cơ bản tại Trường Cao đẳng Lý Tự Trọng TP.HCM, Trường Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM giai đoạn 2017 - 2019.
• Dữ liệu phiếu khảo sát ý kiến chuyên gia và bảng điểm thực nghiệm sư phạm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực trong giáo dục nghề nghiệp kỹ thuật:

• Làm rõ các khái niệm nền tảng: Phân biệt kiểm tra và đánh giá; kết quả học tập; năng lực và đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực (đánh giá dựa vào năng lực - CBT/CBA). Đánh giá theo năng lực là quá trình thu thập bằng chứng về sự thực hiện của người học so với chuẩn đầu ra nghề nghiệp, kết hợp đánh giá quá trình (đánh giá hình thành) và đánh giá tổng kết.
• Phân loại các phương pháp kiểm tra đánh giá: Hệ thống hóa 3 nhóm phương pháp chính gồm quan sát, vấn đáp và kiểm tra viết. Trong kiểm tra viết, luận án phân tích chi tiết ưu điểm và hạn chế giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan:

Tiêu chí so sánh	Trắc nghiệm tự luận	Trắc nghiệm khách quan
Phạm vi nội dung	Số lượng câu hỏi ít, khó bao quát toàn bộ chương trình, dễ xảy ra tình trạng học tủ.	Số lượng câu hỏi nhiều, bao quát toàn bộ chương trình học tập, hạn chế học tủ.
Thời gian biên soạn & chấm bài	Biên soạn đề nhanh; chấm bài mất nhiều thời gian, khó bảo đảm tính khách quan tuyệt đối.	Biên soạn đề khó, mất nhiều thời gian; chấm bài nhanh, chính xác, có thể dùng máy chấm.
Đánh giá năng lực tư duy	Đánh giá tốt năng lực diễn đạt, lập luận logic, sử dụng ngôn ngữ và tư duy sáng tạo.	Khó đánh giá năng lực diễn đạt và sáng tạo; chỉ chọn phương án có sẵn nhưng đo lường diện rộng tốt.
Phân phối điểm số	Phổ điểm hẹp, khó phân biệt rành mạch mức độ chênh lệch giữa các trình độ.	Phổ điểm rộng, phân hóa rõ ràng trình độ và cấp độ nhận thức của người học.

• Xây dựng quy trình thiết kế khung năng lực gồm 5 bước:
  1. Xác định đúng mục đích xây dựng khung năng lực;
  2. Chuẩn hóa nhiệm vụ và công việc nghề nghiệp;
  3. Xác định các năng lực cần có (phân chia cấp độ hành vi);
  4. Sắp xếp năng lực cho từng vị trí gắn với chuẩn đầu ra môn học/ngành học;
  5. Đánh giá và hoàn thiện công cụ đo lường.
• Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá tích hợp: Tiêu chí kiến thức theo 6 mức độ nhận thức của Bloom (Biết, Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Tổng hợp, Đánh giá); Tiêu chí kỹ năng theo mức độ hình thành thao tác (bắt chước, làm được, chính xác, biến hóa); Tiêu chí thái độ (tiếp nhận, đáp ứng, lượng giá, tổ chức, tính cách).
• Quy trình thiết kế bài kiểm tra: Xác định quy trình thiết kế đề thi tự luận, trắc nghiệm khách quan theo ma trận năng lực và quy trình xây dựng bài kiểm tra thực hành nghề nghiệp (bảng kiểm quan sát, tiêu chuẩn kỹ thuật).

Chương 2. Thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở trường cao đẳng

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng công tác kiểm tra đánh giá tại 3 trường cao đẳng trên địa bàn TP.HCM (Cao đẳng Lý Tự Trọng, Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM) từ năm học 2017 đến 2019:

• Phân tích chuẩn đầu ra và chương trình đào tạo: Chuẩn đầu ra ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí trình độ cao đẳng đã bắt đầu tiếp cận năng lực nhưng cấu trúc chương trình và đề cương chi tiết môn học chưa được thiết kế đồng bộ theo các chuẩn năng lực cụ thể.
• Thực trạng các đề thi và bài kiểm tra cuối kỳ:
  • Đề thi lý thuyết (Công nghệ chế tạo máy, Nguyên lý cắt) chủ yếu sử dụng hình thức tự luận truyền thống, tập trung kiểm tra khả năng ghi nhớ công thức, định nghĩa, chép lại lý thuyết sách vở; thiếu các câu hỏi tình huống công nghệ gắn với thực tế sản xuất tại nhà máy.
  • Đề thi thực hành (Thực hành Phay cơ bản) nặng về đánh giá kích thước sản phẩm cuối cùng, chưa có bảng tiêu chí đánh giá quá trình thao tác, tác phong công nghiệp, an toàn lao động và năng lực xử lý sự cố kỹ thuật.
  • Thang điểm và barem chấm điểm còn chung chung, mang tính định tính, phụ thuộc vào tâm lý và cảm tính của giảng viên chấm thi.
• Phân tích số liệu kết quả học tập: Dữ liệu khảo sát điểm thi kết thúc môn học của sinh viên tại 3 trường qua các bảng điểm (Bảng 2.2 đến Bảng 2.10a) cho thấy phổ điểm có sự phân tán chưa hợp lý, điểm số phản ánh mức độ ghi nhớ bài học hơn là năng lực thực hiện nghề nghiệp thực tế của sinh viên.
• Các yếu tố ảnh hưởng:
  • Về quy chế thi và đánh giá: Quy định kiểm tra đánh giá trong giáo dục nghề nghiệp chưa có hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật thiết kế công cụ đánh giá năng lực;
  • Về đội ngũ giảng viên: Giảng viên thiếu kỹ năng biên soạn đề thi theo ma trận năng lực và bảng kiểm quan sát thực hành;
  • Về cơ sở vật chất: Thiết bị thực hành, xưởng gia công cơ khí ở một số cơ sở còn thiếu đồng bộ, hạn chế khả năng tổ chức đánh giá sát thực tế.

Chương 3. Thiết kế bài kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo tiếp cận năng lực trong dạy học ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí ở trường cao đẳng

Chương 3 tập trung giải quyết mục tiêu trọng tâm của luận án thông qua việc thiết kế công cụ đánh giá và kiểm chứng thực nghiệm:

• Xác định nguyên tắc thiết kế bài kiểm tra theo năng lực: Đảm bảo độ tin cậy, tính giá trị, bám sát chuẩn đầu ra, tích hợp kiến thức - kỹ năng - thái độ, phản ánh đúng tình huống nghề nghiệp.
• Thiết kế chi tiết các bài kiểm tra mẫu:
  1. Bài kiểm tra tự luận môn Công nghệ chế tạo máy: Xây dựng khung ma trận đề thi tự luận, phân bổ điểm theo các cấp độ năng lực nhận thức và năng lực giải quyết vấn đề kỹ thuật công nghệ;
  2. Bài kiểm tra trắc nghiệm khách quan môn Công nghệ chế tạo máy: Xây dựng hệ thống câu hỏi nhiều lựa chọn theo ma trận chuẩn đầu ra, đo lường toàn diện các mảng kiến thức cơ sở và chuyên ngành;
  3. Bài kiểm tra thực hành Phay cơ bản (bài thi Phay bậc vuông góc): Xây dựng bộ tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng, bảng kiểm quan sát quy trình thao tác máy, bảng đánh giá kích thước hình học, độ nhám bề mặt, dung sai và ý thức an toàn lao động.
• Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi: Luận án tiến hành 3 đợt khảo nghiệm bằng phiếu hỏi và xử lý thống kê:
  • Lần 1: Khảo nghiệm trên đội ngũ Giảng viên và Cán bộ quản lý các trường cao đẳng (Bảng 3.5, Hình 3.1);
  • Lần 2: Khảo nghiệm trên Cán bộ quản lý tại các doanh nghiệp/công ty cơ khí (Bảng 3.6, Hình 3.2);
  • Lần 3: Khảo nghiệm trên Cán bộ quản lý và Giảng viên các trường đại học kỹ thuật (Bảng 3.7, Hình 3.3).
  • Kết quả: Tuyệt đại đa số các ý kiến đánh giá cao sự cần thiết và tính khả thi của quy trình, tiêu chí và công cụ đánh giá theo tiếp cận năng lực do tác giả đề xuất.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm:
  • Tổ chức thực nghiệm bài thi lý thuyết (Công nghệ chế tạo máy) và thực hành (Thực hành Phay cơ bản) trên các nhóm sinh viên thực nghiệm (TN) và đối chứng (ĐC) (Bảng 3.8, 3.9, 3.10).
  • Phân tích phổ điểm và mức độ đạt chuẩn năng lực: Lớp thực nghiệm áp dụng công cụ đánh giá theo năng lực có kết quả phân hóa rõ ràng, sinh viên thể hiện tốt kỹ năng thực hành, tư duy công nghệ và tác phong công nghiệp so với phương pháp đánh giá truyền thống. Số liệu thực nghiệm khẳng định tính đúng đắn của các giải pháp đề xuất và chứng minh giả thuyết khoa học.

Kết quả và những đóng góp mới

1. Đóng góp mới về lý luận:

• Hệ thống hóa và phát triển khung lý thuyết về đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực trong đào tạo nghề nghiệp khối ngành kỹ thuật công nghệ ở trình độ cao đẳng.
• Làm rõ nội hàm các khái niệm cơ bản; xác định các thành tố cấu trúc của quá trình đánh giá năng lực; thiết lập khung năng lực chuyên biệt cho sinh viên kỹ thuật gồm 5 nhóm năng lực cốt lõi (giao tiếp, tư duy, ngôn ngữ, thích ứng và hành động kỹ thuật).
• Xác định hệ thống yêu cầu (5 yêu cầu), chức năng (3 chức năng) và quy trình 5 bước xây dựng khung năng lực, góp phần hoàn thiện lý luận dạy học kỹ thuật.

2. Đóng góp mới về thực tiễn:

• Phân tích và làm sáng tỏ bức tranh thực trạng kiểm tra đánh giá kết quả học tập tại các trường cao đẳng kỹ thuật trên địa bàn TP.HCM giai đoạn 2017 - 2019, chỉ rõ những hạn chế của phương pháp đánh giá truyền thống.
• Xây dựng thành công bộ tiêu chí đánh giá tích hợp (kiến thức theo Bloom, kỹ năng thao tác, thái độ nghề nghiệp) và quy trình thiết kế bài kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực.
• Thiết kế hoàn chỉnh hệ thống bài kiểm tra mẫu cụ thể (đề thi tự luận, đề thi trắc nghiệm khách quan cho môn Công nghệ chế tạo máy; đề thi và phiếu kiểm quan sát thực hành môn Phay cơ bản) có khả năng áp dụng trực tiếp trong giảng dạy cao đẳng cơ khí.
• Kết quả khảo nghiệm qua 3 nhóm đối tượng chuyên gia và thực nghiệm sư phạm đã kiểm chứng độ tin cậy và tính khả thi của bộ công cụ.

3. Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Đối với các cơ quan quản lý giáo dục nghề nghiệp: Hoàn thiện và cập nhật quy chế kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực; ban hành chuẩn đầu ra chi tiết theo tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia.
• Đối với các trường cao đẳng: Xây dựng lại đề cương chi tiết các môn học bám sát chuẩn đầu ra năng lực; đầu tư trang thiết bị xưởng thực hành đáp ứng yêu cầu đánh giá thực tế; tăng cường gắn kết với doanh nghiệp trong việc tham gia đánh giá sinh viên.
• Đối với giảng viên: Bồi dưỡng chuyên môn về kỹ thuật đo lường, thiết kế ma trận đề thi và bảng kiểm đánh giá năng lực thực hành nghề nghiệp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Do giới hạn về thời gian và nguồn lực, địa bàn khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm của luận án chủ yếu tập trung tại một số trường cao đẳng trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (Cao đẳng Lý Tự Trọng, Cao đẳng Công nghệ Thủ Đức, Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật TP.HCM).
• Việc thiết kế công cụ đánh giá chi tiết và thực nghiệm mới chỉ thực hiện trên 2 môn học điển hình (Công nghệ chế tạo máy và Thực hành Phay cơ bản), chưa bao phủ toàn bộ các môn học chuyên ngành và liên ngành trong chương trình đào tạo ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu và triển khai ứng dụng bộ tiêu chí, quy trình đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực cho tất cả các môn học lý thuyết và thực hành khác của ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí (như Công nghệ CNC, CAD/CAM/CAE, Tự động hóa sản xuất, Đồ án môn học...).
• Mở rộng khảo sát và thực nghiệm tại các trường cao đẳng kỹ thuật ở các vùng kinh tế trọng điểm khác trên cả nước.
• Nghiên cứu ứng dụng công nghệ thông tin và phần mềm chuyên dụng để xây dựng ngân hàng đề thi trắc nghiệm khách quan chuẩn hóa và hệ thống quản lý đánh giá năng lực trực tuyến trong giáo dục nghề nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng cụ thể trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp và đào tạo kỹ thuật:

• Cán bộ quản lý giáo dục nghề nghiệp: Tham khảo căn cứ khoa học và thực tiễn để xây dựng quy chế thi, kiểm tra đánh giá và hoàn thiện chuẩn đầu ra cho các chương trình đào tạo cao đẳng kỹ thuật.
• Giảng viên các trường cao đẳng kỹ thuật: Trực tiếp sử dụng quy trình thiết kế ma trận đề thi tự luận, trắc nghiệm khách quan và bộ phiếu kiểm quan sát thực hành để đổi mới hoạt động kiểm tra đánh giá môn học hàng ngày.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên sư phạm kỹ thuật: Tham khảo khung lý thuyết, phương pháp luận nghiên cứu và hệ thống công cụ đo lường đánh giá kết quả học tập theo tiếp cận năng lực trong chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học kỹ thuật.

Phần đáng tham khảo nhất của luận án là Quy trình thiết kế bài kiểm tra thực hành và bảng kiểm quan sát đánh giá kỹ năng nghề (Chương 1 và Chương 3), cùng với Hệ thống ma trận đề thi mẫu môn Công nghệ chế tạo máy được xây dựng chi tiết theo từng cấp độ năng lực.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung năng lực kỹ thuật của sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí do luận án đề xuất gồm những nhóm năng lực nào? Luận án đề xuất khung năng lực gồm 5 nhóm năng lực:

1. Năng lực giao tiếp trong kỹ thuật: Khả năng quan sát, nhận dạng đặc tính, mối quan hệ kỹ thuật và trao đổi thông tin chính xác, hiệu quả;
2. Năng lực tư duy trong kỹ thuật: Khả năng phân tích, tổng hợp, suy luận logic, tính toán và hệ thống hóa các vấn đề kỹ thuật;
3. Năng lực ngôn ngữ trong kỹ thuật: Khả năng sử dụng thuật ngữ, đọc bản vẽ, lập luận, thuyết trình và viết báo cáo kỹ thuật;
4. Năng lực thích ứng trong kỹ thuật: Khả năng xử lý linh hoạt các tình huống công nghệ, chuyển giao kỹ năng và làm việc nhóm;
5. Năng lực hành động trong kỹ thuật: Khả năng thao tác, vận hành thiết bị, công cụ máy móc, thực hiện đúng quy trình công nghệ và đảm bảo an toàn.

2. Quy trình xây dựng khung năng lực cho sinh viên được luận án xác định qua những bước nào? Luận án xác định quy trình gồm 5 bước:

• Bước 1: Xác định đúng mục đích xây dựng khung năng lực;
• Bước 2: Chuẩn hóa nhiệm vụ và công việc nghề nghiệp;
• Bước 3: Xác định những năng lực cần có (phân chia cấp độ hành vi khoa học);
• Bước 4: Sắp xếp năng lực cho từng vị trí gắn với mục tiêu và chuẩn đầu ra môn học/chương trình;
• Bước 5: Đánh giá và phát triển công cụ đo lường cho từng cá nhân.

3. Sự khác nhau căn bản giữa kiểm tra đánh giá truyền thống và kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực trong văn bản luận án là gì? Đánh giá truyền thống tập trung vào đánh giá tiếp cận nội dung, chú trọng kiểm tra khả năng ghi nhớ và tái hiện tri thức sách vở, mang tính hàn lâm, phổ điểm hẹp và phụ thuộc nhiều vào yếu tố chủ quan của người chấm. Ngược lại, đánh giá theo tiếp cận năng lực là đánh giá sự thực hiện (dựa trên việc làm thật, hành động thật), kết hợp giữa đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết, đo lường khả năng vận dụng tích hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ vào giải quyết các tình huống nghề nghiệp cụ thể theo tiêu chuẩn đầu ra định trước.

4. Luận án đã tiến hành thực nghiệm sư phạm trên những môn học cụ thể nào? Luận án đã tiến hành thực nghiệm sư phạm trên 2 môn học chuyên ngành của hệ cao đẳng ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí:

• Môn lý thuyết chuyên ngành: Công nghệ chế tạo máy (bằng phương pháp tự luận và trắc nghiệm khách quan theo ma trận năng lực);
• Môn thực hành nghề nghiệp: Thực hành Phay cơ bản (với bài thi thực hành phay bậc vuông góc, sử dụng bảng kiểm quan sát và tiêu chuẩn kỹ thuật).

5. Hoạt động khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của luận án được thực hiện trên những nhóm đối tượng nào? Luận án đã thực hiện khảo nghiệm qua 3 đợt trên 3 nhóm đối tượng chuyên gia độc lập:

• Đợt 1: Cán bộ quản lý và Giảng viên tại các trường cao đẳng kỹ thuật;
• Đợt 2: Cán bộ quản lý tại các công ty, doanh nghiệp sản xuất cơ khí;
• Đợt 3: Cán bộ quản lý và Giảng viên tại các trường đại học kỹ thuật.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đinh Văn Đệ đã hoàn thành trọn vẹn các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, giải quyết vấn đề cấp thiết về kiểm tra đánh giá theo tiếp cận năng lực trong đào tạo cao đẳng ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí. Bằng việc phối hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận, điều tra thực trạng tại các trường cao đẳng ở TP.HCM, lấy ý kiến chuyên gia qua 3 đợt khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm, công trình đã chứng minh tính khoa học và thực tiễn của bộ tiêu chí và quy trình đánh giá đề xuất. Kết quả nghiên cứu là tài liệu có giá trị khoa học và ứng dụng thiết thực, góp phần chuẩn hóa công tác kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật cơ khí đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC. THỰC TRẠNG KIỂ TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC NGÀNH CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG. THIẾT KẾ BÀI KIỂ TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC NGÀNH CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT CƠ KHÍ Ở TRƯỜNG CAO ĐẲNG.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ TÀI LIỆU THAM KHẢO. PHỤ LỤC 7 Chuơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu về đánh giá kết quả học tập theo năng lực 1.

Những nghiên cứu ở nước ngoài Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong công việc nâng cao chất lượng đào tạo và giảng dạy ở nhà trường. Kết quả của kiểm tra đánh giá là cơ sở, là luận cứ khoa học để điều chỉnh hoạt động dạy của người Thầy, hoạt động học của người học và phương pháp quản lý giáo dục của nhà trường. Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học là một khâu quan trọng của dạy học, các phương pháp dạy học khác nhau đều có mức độ ảnh hưởng nhất định đến sự kiểm tra đánh giá của phương pháp đó. Trước những năm 1990 của thế kỷ XX, chương trình dạy học theo đường hướng hàn lâm kinh viện hay thường gọi giáo dục “định hướng nội dung” đã được áp dụng phổ biến.

Đặc điểm cơ bản của phương thức giáo dục này là luôn quan tâm việc truyền đạt hệ thống tri thức khoa học đến người học theo chương trình giảng dạy đã được quy định. Nội dung tri thức được truyền đạt dựa vào các môn học thuộc các khoa học chuyên ngành tương ứng. Ở đó, người học được trang bị hệ thống tri thức khoa học khách quan khác nhau về nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, chương trình giáo dục theo hàn lâm kinh viện chưa chú trọng một cách tường minh đến chủ thể người học cũng như đến khả năng ứng dụng tri thức khoa học đã học vào những tình huống thực tiễn cuộc sống.

Các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của SV theo đường hướng tiếp cận nội dung trong hoạt động dạy – học thiên về kiểu đánh giá giá trị tri thức, chủ yếu kiểm tra đánh giá khả năng ghi nhớ, tái hiện tri thức của bài học cũ đã và đang bộc lộ nhiều hạn chế trong việc nâng cao tính tích cực học tập và khả năng vận dụng tri thức linh hoạt, sáng tạo về thái độ, kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo của SV trong các tình huống thực tế đa dạng. Để khắc phục các hạn chế trên, các chương trình giáo dục hướng tới phát triển năng lực người học đã được nghiên cứu và ứng dụng đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo nhân lực kỹ thuật-nghề nghiệp. Đào tạo theo năng lực là quá trình có hệ thống nhằm mục đích nuôi dưỡng việc tích lũy kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, những quy tắc, hành vi hay thái độ và kinh nghiệm với sự sẵn sàng hành động, có trách nhiệm và hiệu quả mong đợi. Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên (người học) là nhiệm vụ quan trọng đã được các nhà nghiên cứu lý luận dạy học ở các trường cao đẳng, đại học trên thế giới tìm kiếm và hoàn thiện.

Các công trình nghiên cứu đến kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên đã được phản ánh theo nhiều hướng: 8 - Rất nhiều công trình khoa học giáo dục nghiên cứu lý thuyết về kiểm tra đánh giá kết quả học tập trong lớp học; trong đó, có sự đóng góp tích cực của nhà sư phạm C. Paloma với nhiều công trình liên quan (theo [1]) - Nghiên cứu về các mô hình đánh giá, trong đó điển hình là mô hình đánh giá kết quả học tập của sinh viên ở các trường cao đẳng, đại học [2]. - Nghiên cứu về các phương pháp kiểm tra đánh giá như: phương pháp đánh giá xác định, phương pháp đánh giá kết quả học tập, phương pháp đánh giá quá trình, đánh giá khích lệ việc học tập và phương pháp đánh giá theo năng lực,… [1], [3] và [2]; - Nghiên cứu theo đường hướng kỹ thuật kiểm tra đánh giá kết quả học tập có các tác giả tiên phong như K. Patricia Cross [4], tác giả Paprok K.

[6],…; theo trường phái này, các tác giả tổng hợp các đáp ứng của kỹ thuật về tính xác thực của kiểm tra, đánh giá. - Nghiên cứu theo đường hướng bình luận phê phán, đây là một lý thuyết và thực tiễn giúp người học đạt được nhận thức phê phán, về những ưu điểm và nhược điểm của các phương pháp kiểm tra đánh giá khác nhau, qua đó làm sáng tỏ các vấn đề nghiên cứu và đưa đến hướng tiếp cận của các phương pháp đánh giá này trong thực tế. Từ những năm 30 - 40 của thế kỷ trước, ở các nước thuộc Liên Xô cũ, nhiều công trình nghiên cứu về kiểm tra đánh giá tri thức của người học ra đời; Cụ thể, năm 1938 N. Arkhalghelxki [7] cho xuất bản cuốn “Kiểm tra và đánh giá tri thức học sinh các trường tiểu học và trung học”.

Nội dung quan trọng đã được tác giả xây dựng là hệ thống phương pháp đánh giá tri thức của học sinh liên quan trực tiếp đến vấn đề đánh giá chất lượng. Ivanov [8] và [9], đã đưa ra những tiêu chuẩn, chuẩn mực chung về việc đánh giá tri thức, trong đó nỗi bật là vị trí và tầm quan trọng của việc đánh giá kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo của người học trong cuốn “Kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh”.Stufflebean vào năm 1966 đã xây dựng mô hình CIPP dựa trên sự kết hợp giữa các đánh giá cụ thể như: đánh giá đầu vào, đánh giá kết quả, đánh giá bối cảnh và đánh giá quá trình. Ở thập niên 1970, một lý thuyết trắc nghiệm mới ra đời; lý thuyết này đã minh chứng tính hiện đại của nó bằng việc nâng cao độ chính xác của phép đo lường trong tâm lý và giáo dục so với lý thuyết trắc nghiệm cổ điển đó là nhờ khả năng tính toán bằng máy tính điện tử dựa trên Lý thuyết đáp ứng câu hỏi. Căn cứ vào luận cứ này, các nhà chuyên môn tiến hành thiết kế các qui trình xây dựng ngân hàng câu hỏi, xây dựng các phương pháp trắc nghiệm khách quan theo mục tiêu môn học để đánh giá đúng năng lực của sinh viên [10], [11], [12], [13] và [14].

Một số tác giả đi sâu về đánh giá, đo lường kết quả học tập bằng cách sử dụng trắc nghiệm để đo lường các lĩnh vực của mục tiêu giáo dục như công trình của 9 Boyatzis; R. Stanley [16] ở đó, các tác giả đã xây dựng nền tảng lý thuyết mới với những nguyên tắc, phương pháp xác định và sử dụng xây dựng toán học thống kê để phân tích giá trị của các kết quả thu được và thống kê cụ thể đáp ứng khả dĩ yêu cầu mong đợi nhằm giúp cho đánh giá điểm số học tập được chính xác; ngoài ra, một số công trình nghiên cứu về trắc nghiệm tối ưu và được nhiều nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực giáo dục biết đến là công trình của Marzano R. [5]; Các công trình này đi vào nghiên cứu những kỹ thuật cơ bản về đo lường kết quả học tập bằng trắc nghiệm, trình bày những ưu điểm và nhược điểm của chúng trong đánh giá và đo lường.Bloom [22] một nhà sư phạm, nhà giáo dục lỗi lạc đã cùng với các cộng sự của mình hình thành cuốn “Nguyên tắc phân loại mục tiêu giáo dục - lãnh vực nhận thức” căn cứ vào đặc tính, ý nghĩa và khả năng của lĩnh vực tri thức, Ông đã xây dựng các cấp độ về nhận thức đó là: biết, hiểu, áp dụng, tổng hợp, đánh giá. Các đề xuất của ông đã có đóng góp to lớn cho nền giáo dục thế giới; và đến nay vẫn còn nguyên giá trị của nó.

Macintosh trong cuốn “A teacher’s Guide to Assessment” đã phát triển những lý luận cơ bản về phương pháp đánh giá ở lớp học, nguyên tắc lập kế hoạch trong đánh giá, kỹ thuật kiểm tra đánh giá và phương thức cho điểm một bài kiểm tra,… [23].Gronlund đưa ra nguyên tắc và qui trình đánh giá khả dĩ về hiệu quả dạy học trong cuốn “ easuement and Evaluation in Teaching”; trong cuốn “ easuring Educational Achievement” của Robert L.Ebel đã nêu một cách chi tiết về đo lường đánh giá kết quả học tập của người học bằng định lượng, đây là một bước tiến thành công trong việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học [18]. Tiếp đến là Anthony J.Nitko, ở đại học Arizona của Mỹ đã xây dựng nội dung đánh giá hiện đại về kết quả học tập của sinh viên đại học. Trong đó, nội dung trọng tâm gồm phương pháp phát triển các kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá, cách đánh giá về mục tiêu đào tạo, đánh giá hiệu quả học tập, đánh giá tổng thể sinh viên và các bài kiểm tra thành tích đạt chuẩn thông qua cuốn “Educational Assessment of Students” [24]. Mặc dù các công trình nghiên cứu về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên trước những năm 1990 của thế kỷ XX rất nhiều và đa dạng.

Các hình thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của SV theo hướng tiếp cận nội dung trong hoạt động dạy – học thiên về kiểu đánh giá giá trị trí thức, chủ yếu kiểm tra đánh giá khả năng ghi nhớ, tái hiện tri thức của bài học cũ đã và đang bộc lộ nhiều hạn chế trong việc nâng cao tính tích cực học tập và khả năng vận dụng tri thức linh hoạt, sáng tạo về thái độ, 10 kiến thức và kỹ năng, kỹ xảo của SV trong các tình huống thực tế đa dạng. Đó cũng chính là nhược điểm lớn nhất của dạy học theo tiếp cận nội dung, thường mang tính “hàn lâm” nặng về lý thuyết. Tiên phong trong đào tạo theo năng lực được xây dựng và phát triển ở Hoa kỳ vào những năm 1970; thời ấy, dạy học dựa vào năng lực người học đã phát triển trên toàn nước Mỹ, được áp dụng trong giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học; mục tiêu của phương pháp đào tạo này là thực hiện những nhiệm vụ đã được đặt ra đối với người học. Nghĩa là sau khi học xong một đơn vị học tập/ngành học, người học có khả năng thực hiện được những gì mà nhiệm vụ học tập đã công bố trong mục tiêu đào tạo.