Luận văn thạc sĩ đánh giá các hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện võ nhai tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, nhằm đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Duy Thường
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Hồng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh giá các hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai - tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về sinh kế
• 1.2. Sinh kế bền vững
• 1.3. Khung sinh kế bền vững
• 1.4. Những nguồn vốn sinh kế
• 1.4.1. Nguồn vốn con người
• 1.4.2. Nguồn vốn xã hội
• 1.4.3. Nguồn vốn tài chính
• 1.4.4. Nguồn vốn vật chất
• 1.5. Chính sách, thể chế và những tác động của chúng lên sinh kế
• 1.6. Chiến lược sinh kế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Chọn điểm và chọn mẫu điều tra
• 2.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.4. Các câu hỏi nghiên cứu của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lí
• 3.1.2. Khí hậu, thời tiết
• 3.1.3. Tài nguyên đất
• 3.1.4. Tài nguyên rừng
• 3.1.5. Tài nguyên khoáng sản
• 3.1.6. Tài nguyên nhân văn. Cảnh quan môi trường
• 3.1.7. Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên và các nguồn lực
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Cơ sở hạ tầng
• 3.2.2. Lĩnh vực xã hội
• 3.2.3. Nhận xét chung về tình hình phát triển kinh tế xã hội
• 3.3. Thực trạng hoạt động sinh kế tại địa bàn nghiên cứu
• 3.3.1. Thông tin chung về địa điểm nghiên cứu và các hộ điều tra
• 3.3.2. Nguồn lực trong sinh kế của các hộ
• 3.3.2.1. Nguồn lực con người
• 3.3.3. Kết quả và hiệu quả sản xuất trong các hoạt động sinh kế của hộ
• 3.3.3.1. Hoạt động trồng trọt, chăn nuôi
• 3.3.3.2. Doanh thu từ các hoạt động sinh kế của các hộ
• 3.3.3.3. Chi phí cho các hoạt động sinh kế
• 3.3.3.4. Thu nhập từ các hoạt động sinh kế
• 3.3.4. Đánh giá mối quan hệ giữa nguồn lực và các hoạt động sinh kế của hộ
• 3.3.5. Các giải pháp chủ yếu tăng cường hiệu quả cho các hoạt động sinh kế
• 3.3.5.1. Giải pháp chung
• 3.3.5.2. Giải pháp cụ thể
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai, Thái Nguyên là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Sinh kế không chỉ là phương tiện để nuôi sống bản thân mà còn là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của cộng đồng. Đặc biệt, với những khó khăn về điều kiện tự nhiên và kinh tế, việc đánh giá các hoạt động sinh kế giúp nhận diện rõ ràng hơn về nguồn lực và tiềm năng phát triển của người dân. Theo nghiên cứu, sinh kế bền vững cần phải được xây dựng trên nền tảng các nguồn lực tự nhiên, xã hội và con người. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. "Sinh kế bền vững là sinh kế có khả năng đối phó và khôi phục trước tác động của những áp lực và cú sốc". Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá các hoạt động sinh kế tại Võ Nhai là cần thiết để đưa ra các giải pháp phát triển phù hợp.

II. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu và phân tích các nguồn lực cũng như kết quả của các hoạt động sinh kế của người dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai. Cụ thể, nghiên cứu sẽ hệ thống hóa lý luận và thực tiễn về sinh kế, đánh giá các nguồn lực như tự nhiên, xã hội, con người, tài chính và cơ sở hạ tầng tác động đến sinh kế của người dân. Đặc biệt, việc nghiên cứu cơ cấu thu nhập từ các hoạt động sinh kế sẽ giúp xác định những khó khăn và thuận lợi trong việc tiếp cận các nguồn lực hiện có. "Đề xuất giải pháp để tăng cường hiệu quả sử dụng các nguồn lực vào trong các hoạt động sinh kế" là một trong những mục tiêu cụ thể của nghiên cứu. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

III. Khái niệm về sinh kế

Sinh kế được hiểu là tập hợp tất cả các nguồn lực và khả năng mà con người có được, kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để kiếm sống. Theo DFID, sinh kế bao gồm ba thành tố chính: nguồn lực, khả năng con người và chiến lược sinh kế. Để đạt được sinh kế bền vững, cần có sự kết hợp hài hòa giữa các nguồn lực như vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn tài chính và vốn vật chất. "Một sinh kế được xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trước tác động của những áp lực và những cú sốc". Việc hiểu rõ khái niệm sinh kế sẽ giúp định hướng cho các chính sách phát triển phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

IV. Thực trạng hoạt động sinh kế tại địa bàn nghiên cứu

Thực trạng hoạt động sinh kế tại huyện Võ Nhai cho thấy sự đa dạng trong các phương thức sinh kế của người dân. Các hộ gia đình chủ yếu dựa vào nông nghiệp, bao gồm trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, do điều kiện tự nhiên và kinh tế còn nhiều khó khăn, thu nhập từ các hoạt động này chưa ổn định. "Nguồn lực trong sinh kế của các hộ" được phân tích qua các yếu tố như nguồn lực con người, tài nguyên đất, và khả năng tiếp cận thị trường. Việc đánh giá mối quan hệ giữa nguồn lực và các hoạt động sinh kế sẽ giúp xác định những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người dân. Các giải pháp này cần được xây dựng dựa trên thực trạng và nhu cầu cụ thể của từng hộ gia đình.

V. Giải pháp tăng cường hiệu quả cho các hoạt động sinh kế

Để tăng cường hiệu quả cho các hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Giải pháp chung bao gồm việc nâng cao nhận thức của người dân về các nguồn lực và cách thức khai thác chúng một cách hiệu quả. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc cung cấp thông tin, đào tạo kỹ năng và tạo điều kiện tiếp cận các nguồn vốn. "Giải pháp cụ thể" có thể bao gồm việc phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững, khuyến khích các hoạt động phi nông nghiệp và tạo ra các kênh tiêu thụ sản phẩm cho người dân. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, là một huyện vùng cao với diện tích tự nhiên 839,23 km² và dân số khoảng 65.914 người năm 2013, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm phần lớn. Với địa hình chủ yếu là núi đá vôi chiếm 90%, đất nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 16,2% diện tích đất tự nhiên, huyện đang đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế - xã hội. Thu nhập bình quân đầu người năm 2013 đạt khoảng 13,87 triệu đồng, chỉ bằng 49% mức bình quân tỉnh, tỷ lệ hộ nghèo chiếm 28%. Các hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại đây chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, nguồn lực con người và các chính sách phát triển.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện các nguồn lực và kết quả các hoạt động sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai, từ đó phân tích mối quan hệ giữa các nguồn lực và hoạt động sinh kế, đề xuất các giải pháp phát triển sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 3 xã đại diện cho 3 vùng đặc trưng của huyện: Lâu Thượng (vùng thấp), Thượng Nung (vùng núi cao), Liên Minh (vùng gò đồi), với dữ liệu thu thập từ năm 2011 đến 2014.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cái nhìn tổng thể về sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, cải thiện thu nhập và đời sống, đồng thời hỗ trợ xây dựng chính sách phát triển nông thôn bền vững tại vùng miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung sinh kế bền vững, trong đó sinh kế được hiểu là tập hợp các nguồn lực và khả năng của con người kết hợp với các hoạt động nhằm kiếm sống và đạt được mục tiêu cuộc sống. Khung này bao gồm năm loại vốn sinh kế chính:

• Vốn con người: năng lực lao động, trình độ học vấn, sức khỏe và kỹ năng của các thành viên trong hộ.
• Vốn xã hội: các mối quan hệ, mạng lưới cộng đồng, tổ chức xã hội mà người dân tham gia.
• Vốn tự nhiên: đất đai, rừng, nước và các tài nguyên thiên nhiên khác.
• Vốn tài chính: tiền mặt, tiết kiệm, tín dụng và các nguồn tài chính khác.
• Vốn vật chất: cơ sở hạ tầng, công cụ sản xuất và tài sản vật chất của hộ.

Ngoài ra, nghiên cứu còn xem xét tác động của các chính sách, thể chế và môi trường kinh tế xã hội đến khả năng tiếp cận và sử dụng các nguồn vốn này, cũng như chiến lược sinh kế mà người dân lựa chọn để ứng phó với rủi ro và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm số liệu sơ cấp và thứ cấp. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 90 hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại 3 xã Lâu Thượng, Thượng Nung và Liên Minh, mỗi xã 30 hộ, được chọn ngẫu nhiên từ danh sách hộ dân do UBND các xã cung cấp. Phương pháp thu thập gồm phỏng vấn trực tiếp, điều tra nhanh nông thôn (RRA) và điều tra có sự tham gia của người dân (PRA).

Số liệu thứ cấp được thu thập từ các phòng ban huyện Võ Nhai như Phòng Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, Phòng Tài nguyên & Môi trường, Phòng Thống kê, cùng các báo cáo và tài liệu liên quan.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, so sánh, phân tổ thống kê và phân tích biến động qua các năm. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm Excel với công cụ Pivot Table để tổng hợp và phân tích. Các công cụ bổ trợ như sắp xếp theo thứ tự ưu tiên và phân tích xu hướng thời gian cũng được áp dụng nhằm hiểu rõ hơn về sự biến động và ưu tiên của người dân trong sinh kế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn lực đất đai và tài nguyên thiên nhiên: Diện tích đất bình quân trên hộ điều tra là khoảng 2,16 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất (trên 70%), đất nông nghiệp chiếm khoảng 16,2%. Đất nông nghiệp bình quân trên đầu người là khoảng 0,11 ha, thấp hơn nhiều so với mức trung bình toàn tỉnh. Đất chưa sử dụng chiếm gần 9% diện tích, chủ yếu là đất đồi núi khó canh tác. Hệ số sử dụng đất và hiệu quả sản xuất còn thấp do địa hình phức tạp và hạn chế về thủy lợi.

2. Nguồn lực con người và xã hội: Lao động trong các hộ chủ yếu là người dân tộc thiểu số với trình độ học vấn thấp, đặc biệt ở vùng núi cao Thượng Nung. Lao động có kỹ năng kỹ thuật được đào tạo chiếm tỷ lệ thấp, ảnh hưởng đến khả năng áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Vốn xã hội được thể hiện qua các mối quan hệ cộng đồng và tổ chức tín dụng tiết kiệm, tuy nhiên mức độ tham gia còn hạn chế.

3. Kết quả các hoạt động sinh kế: Thu nhập bình quân đầu người trong các hộ điều tra dao động từ 5,25 triệu đồng (Thượng Nung) đến 12,18 triệu đồng (Lâu Thượng) năm 2014. Hoạt động trồng trọt và chăn nuôi là nguồn thu chính, chiếm trên 60% tổng thu nhập hộ. Hoạt động phi nông nghiệp như buôn bán nhỏ và làm thuê chiếm khoảng 20-25%. Chi phí cho các hoạt động sinh kế chiếm khoảng 30-40% tổng doanh thu, cho thấy hiệu quả kinh tế còn hạn chế.

4. Mối quan hệ giữa nguồn lực và sinh kế: Hộ có diện tích đất nông nghiệp và lâm nghiệp lớn hơn thường có thu nhập cao hơn. Vốn con người có trình độ học vấn và kỹ năng kỹ thuật tốt giúp tăng hiệu quả sản xuất và đa dạng hóa sinh kế. Hạn chế về vốn tài chính và cơ sở hạ tầng như thủy lợi làm giảm khả năng mở rộng sản xuất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy điều kiện tự nhiên và nguồn lực tại huyện Võ Nhai có tiềm năng phát triển sinh kế, nhưng bị hạn chế bởi địa hình phức tạp, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ và trình độ lao động thấp. So với các nghiên cứu tại các vùng dân tộc thiểu số khác, tỷ lệ đất nông nghiệp bình quân và thu nhập tại Võ Nhai thấp hơn, phản ánh sự khó khăn trong phát triển kinh tế hộ.

Việc tập trung vào phát triển lâm nghiệp là phù hợp với điều kiện đất đai, tuy nhiên thời gian thu hoạch dài và vốn đầu tư lớn khiến người dân gặp khó khăn về tài chính. Các hoạt động phi nông nghiệp còn hạn chế do thiếu kỹ năng và thị trường. So sánh với kinh nghiệm phát triển sinh kế bền vững ở Trung Quốc và Hàn Quốc, việc đa dạng hóa ngành nghề, đầu tư cơ sở hạ tầng và nâng cao trình độ lao động là những yếu tố then chốt để cải thiện sinh kế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cơ cấu diện tích đất, biểu đồ thu nhập bình quân theo xã, bảng so sánh chi phí và doanh thu các hoạt động sinh kế, giúp minh họa rõ nét hơn về sự phân bố nguồn lực và hiệu quả sinh kế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng thủy lợi và giao thông nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, giảm thiểu rủi ro thiên tai, với mục tiêu tăng diện tích đất được tưới tiêu từ 35% lên 60% trong vòng 3 năm, do UBND huyện phối hợp với các sở ngành thực hiện.

2. Phát triển đa dạng hóa sinh kế phi nông nghiệp thông qua đào tạo kỹ năng nghề, hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các hộ dân tộc thiểu số tham gia các ngành dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp, nhằm tăng tỷ trọng thu nhập phi nông nghiệp lên 30% trong 5 năm tới, do các tổ chức chính quyền địa phương và các tổ chức phi chính phủ triển khai.

3. Nâng cao năng lực vốn con người bằng cách mở rộng các chương trình đào tạo nghề, phổ cập giáo dục và nâng cao nhận thức về áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất, với mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng kỹ thuật từ 20% lên 50% trong 4 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường nghề thực hiện.

4. Khuyến khích phát triển lâm nghiệp bền vững và trồng rừng phủ xanh đất trống đồi núi trọc, đồng thời xây dựng các mô hình kinh tế rừng kết hợp du lịch sinh thái, nhằm tăng thu nhập từ lâm nghiệp lên 40% trong 5 năm, do UBND huyện và ngành nông lâm phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chính sách hỗ trợ sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại vùng miền núi.

2. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển quốc tế: Áp dụng các phân tích và đề xuất để thiết kế dự án hỗ trợ sinh kế, xóa đói giảm nghèo, nâng cao năng lực cộng đồng tại các vùng dân tộc thiểu số.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành phát triển nông thôn, kinh tế nông nghiệp: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, khung lý thuyết và kết quả thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về sinh kế và phát triển bền vững.

4. Cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ nông dân: Hiểu rõ hơn về các nguồn lực và chiến lược sinh kế, từ đó có thể áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất và cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh kế bền vững là gì và tại sao quan trọng đối với đồng bào dân tộc thiểu số?
   Sinh kế bền vững là khả năng duy trì và phát triển các hoạt động kiếm sống mà không làm suy giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên và có thể ứng phó với các biến động xã hội, kinh tế và môi trường. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, sinh kế bền vững giúp họ vượt qua khó khăn, duy trì cuộc sống ổn định và phát triển lâu dài.

2. Nguồn lực nào ảnh hưởng lớn nhất đến sinh kế của người dân tại huyện Võ Nhai?
   Nguồn lực đất đai và vốn con người được xác định là hai yếu tố quan trọng nhất. Diện tích đất nông nghiệp hạn chế và trình độ lao động thấp làm giảm hiệu quả sản xuất và thu nhập của các hộ dân.

3. Các hoạt động sinh kế chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số tại Võ Nhai là gì?
   Hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và lâm nghiệp chiếm phần lớn trong sinh kế của người dân. Ngoài ra, các hoạt động phi nông nghiệp như buôn bán nhỏ và làm thuê cũng góp phần tạo thu nhập.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tài nguyên tại vùng nghiên cứu?
   Đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thủy lợi, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đa dạng hóa cây trồng phù hợp với điều kiện địa phương và phát triển mô hình kinh tế rừng bền vững là những giải pháp thiết thực.

5. Chính sách nào cần được ưu tiên để hỗ trợ sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số?
   Chính sách hỗ trợ tín dụng ưu đãi, đào tạo nghề, phát triển cơ sở hạ tầng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên cần được ưu tiên nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân phát triển sinh kế bền vững.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện các nguồn lực và kết quả sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Võ Nhai cho thấy tiềm năng phát triển nhưng còn nhiều hạn chế về đất đai, vốn con người và cơ sở hạ tầng.
• Hoạt động sinh kế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp, thu nhập bình quân đầu người còn thấp và chưa ổn định.
• Mối quan hệ chặt chẽ giữa nguồn lực và hiệu quả sinh kế nhấn mạnh vai trò của việc nâng cao năng lực lao động và cải thiện điều kiện sản xuất.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa sinh kế, nâng cao trình độ lao động và phát triển lâm nghiệp bền vững.
• Nghiên cứu là cơ sở quan trọng để các nhà quản lý, tổ chức phát triển và cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số xây dựng chiến lược phát triển sinh kế bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất đồng bộ, theo dõi và đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp, góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế xã hội bền vững tại huyện Võ Nhai. Đề nghị các cơ quan liên quan phối hợp chặt chẽ để thực hiện các bước tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về sinh kế Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sinh kế. Theo một số tác giả, sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (gồm các nguồn lực vật chất và xã hội như: cửa hàng, nguồn tài nguyên, đất đai, nước mặt, đường xá,…) cùng các hoạt động cần thiết làm phương tiện để kiếm sống của con người (Scoones, 1998). Theo DFID sinh kế bao gồm 3 thành tố chính: nguồn lực và khả năng con người có được, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế.

Sinh kế cũng được xem như là sự tập hợp các nguồn lực và khả năng mà con người có được kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ. Về cơ bản, các hoạt động sinh kế là do mỗi cá nhân hay hộ gia đình tự quyết định dựa vào năng lực và khả năng của họ và đồng thời chịu tác động của các thể chế chính sách và các mối qua hệ xã hội tự thiết lập trong cộng đồng.[3] Một sinh kế được xem là bền vững khi nó có thể đối phó và khôi phục trước tác động của những áp lực và những cú sốc, duy trì hoặc tăng cường những năng lực lẫn tài sản của nó trong hiện tại và tương lai, trong khi không làm giảm nguồn tài nguyên thiên nhiên. Các chính sách để xác định sinh kế cho người dân theo hướng bền vững được xác định liên quan chặt chẽ đến bối cảnh kinh tế vĩ mô và tác động của các yếu tố bên ngoài. Sự bền vững trong các hoạt động sinh kế phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như khả năng trang bị nguồn vốn, trình độ lao động, các mối quan hệ trong cộng đồng, các chính sách phát triển… Sinh kế có thể được diễn đạt theo cách khác: n 5 Sinh kế được hiểu là tập hợp tất cả các nguồn lực và khả năng mà con người có được, kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để kiếm sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ.

Các nguồn lực mà con người có được bao gồm: (1) Vốn con người; (2) Vốn xã hội; (3) Vốn tự nhiên; (4) Vốn tài chính; (5) Vốn vật chất. Sinh kế của nông hộ là hoạt động kiếm sống của con người, được thể hiện qua hai lĩnh vực chính là nông nghiệp và phi nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp bao gồm: (I) trồng trọt: lúa, ngô, khoai, sắn, lạc, cây ăn quả, rau màu,…, (II) chăn nuôi: lợn, gà, trâu, bò, cá,…, và (III) Lâm nghiệp: Trồng cây keo, bạch đàn, mỡ, rừng,… Hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu bao gồm các dịch vụ, buôn bán và các ngành nghề khác. Như vậy, trong phạm vi báo cáo này, sinh kế chính của người dân nông thôn được hiểu là các hoạt động sản xuất nông nghiệp để nuôi sống cho chính gia đình họ.

Sinh kế bền vững Sinh kế bền vững là sinh kế của một cá nhân, một hộ gia đình, một cộng đồng được xem là bền vững khi cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng đó có thể vượt qua những biến động trong cuộc sống do thiên tai, dịch bệnh, hoặc khủng hoảng kinh tế gây ra. Phát triển hơn nguồn tài sản hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên thiên nhiên. [4] Một sinh kế được xem là bền vững khi nó phát huy được tiềm năng con người để từ đó sản xuất và duy trì phương tiện kiếm sống của họ. Nó phải có khả năng đương đầu và vượt qua được áp lực cũng như những thay đổi bất ngờ.

Sinh kế bền vững không được khai thác hoặc gây bất lợi cho môi trường hoặc cho các sinh kế khác ở hiện tại và tương lai trên thực tế thì nó nên thúc đẩy sự hòa hợp giữa chúng và mang lại những điều tốt đẹp cho thế hệ tương lai.: Khung sinh kế bền vững Khung sinh kế bền vững bao gồm những nhân tố chính ảnh hưởng đến sinh kế của con người, và những mối quan hệ cơ bản giữa chúng. Nó có thể được sử dụng để lên kế hoạch cho những hoạt động phát triển mới và đánh giá sự đóng góp vào sự bền vững sinh kế của những hoạt động hiện tại. Cụ thể là: - Cung cấp bảng liệt kê những vấn đề quan trọng nhất và phác họa mối liên hệ giữa những thành phần này; - Tập trung sự chú ý vào các tác động và các quy trình quan trọng; - Nhấn mạnh sự tương tác phức tạp giữa các nhân tố khác nhau, làm ảnh hưởng đến sinh kế. Những nguồn vốn sinh kế Để tiếp cận sinh kế thì cần tập trung trước hết và đầu tiên với con người.

Cần cố gắng đạt được sự hiểu biết chính xác và thực tế về sức mạnh n 7 của con người (tài sản hoặc tài sản vốn) và cách họ cố gắng biến đổi chúng thành kết quả sinh kế hữu ích.: Nguồn vốn sinh kế Khung sinh kế xác định 5 loại tài sản trung tâm mà dựa vào đó tạo ra những sinh kế:  Nguồn vốn con người (Human capital)  Nguồn vốn xã hội (Social capital)  Nguồn vốn tự nhiên (Natural capital)  Nguồn vốn vật chất/vốn vật thể (Physical capital)  Nguồn vốn tài chính (Financial capital) Đặc điểm của mô hình 5 loại tài sản: 1. Hình dạng của ngũ giác diễn tả khả năng tiếp cận của người dân với các loại tài sản. Tâm điểm là nơi không tiếp cận được với loại tài sản nào. Các điểm nằm trên chu vi là tiếp cận tối đa với các loại tài sản 2.

Những ngũ giác có hình dạng khác nhau có thể được vẽ cho những cộng đồng khác nhau hoặc cho những nhóm xã hội khác nhau trong cộng đồng đó. Một tài sản riêng lẻ có thể tạo ra nhiều lợi ích. Nếu một người có thể tiếp cận chắc chắn với đất đai (tài sản tự nhiên) họ cũng có thể có được nguồn tài chính vì họ có thể sử dụng đất đai không chỉ cho những hoạt động sản xuất trực tiếp mà còn cho thuê. Tương tự như vậy, vật nuôi (tài sản hữu hình) có thể tạo ra nguồn vốn xã hội (uy tín và sự liên hệ với cộng đồng) cho người sở hữu chúng… 4.

Tài sản thay đổi thường xuyên vì vậy ngũ giác cũng thay đổi liên tục theo thời gian. Nội dung cụ thể của các nguồn vốn sinh kế : (1) Vốn con người: Vốn con người liên quan đến khối lượng và chất lượng của lực lượng lao động hiện có trong gia đình đó. Khả năng về lao động rất đa dạng, tùy thuộc vào quy mô hộ, cấu trúc nhân khẩu và số lượng người không thuộc diện lao động, giới tính và các thành viên, giáo dục, kỹ năng và tình trạng sức khỏa của các thành viên trong gia đình, tiềm năng lãnh đạo. Vì vậy, vốn con người là một yếu tố trọng yếu, quyết định khả năng của một cá nhân, một gia đình sử dụng và quản lý các nguồn vốn khác.

(2) Vốn xã hội: Vốn xã hội của con người bao gồm khả năng tham gia trong các tổ chức, các nhóm chính thức cũng như các mối quan hệ và mạng lưới phi chính thức mà họ xây dựng lên có cùng chung sở thích và khả năng để mọi người cùng nhau cộng tác. Thành viên của các tổ chức chính thức (các tổ chức đoàn thể, hợp tác xã, các nhóm tín dụng tiết kiệm) thông thường phải tuân thủ những quy định và luật lệ đã được chấp nhận. Những quan hệ tin cẩn, thúc đẩy hợp tác có thể mang lại sự giúp đỡ cho con người qua việc tạo ra những mạng lưới an toàn phi chính thức (hỗ trợ của mọi người trong những giai đoạn gặp khó khăn) và giảm chi phí (qua các hoạt động cùng nhau tiếp thị). Những yếu tố được sử dụng này cũng có thể cho cả hai loại lợi ích trực tiếp và lợi ích gián tiếp.

(4) Vốn tài chính: Vốn tài chính được định nghĩa là các nguồn tài chính mà con người dùng để đạt được mục tiêu của mình. Những nguồn này bao gồm nguồn dự trữ tài chính và dòng tài chính. [3] Dự trữ tài chính (vốn sẵn có): tiết kiệm là vốn tài chính được ưa thích vì nó không bị ràng buộc về tính pháp lý và không cần có sự bảo đảm về tài sản. Chúng có thể có nhiều hình thức: tiền mặt, tín dụng ngân hàng, hoặc tài sản thanh khoản khác, vật nuôi, đồ trang sức… Nguồn lực tài chính có thể tồn tại dưới dạng các tổ chức cung cấp tín dụng Dòng tiền tài chính (dòng tiền đều): ngoại trừ thu nhập hầu hết loại này là tiền trợ cấp hoặc sự chuyển giao.

Để có sự tạo lập rõ ràng vốn tài chính từ những dòng tiền này phải xác thực (sự đáng tin cậy hoàn toàn không bao giờ được đảm bảo có sự khác nhau giữa việc trả nợ một lần với sự chuyển giao thường xuyên vào kế hoạch đầu tư). (5) Vốn vật chất: Vốn vật chất bao gồm cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội cơ bản cũng như các tài sản và công cụ sản xuất của hộ gia đình. Chính sách, thể chế và những tác động của chúng lên sinh kế Các chính sách và thể chế bao gồm một loạt những yếu tố liên quan đến bối cảnh có những tác động mạnh lên mọi khía cạnh của sinh kế. Rất nhiều vấn đề trong yếu tố này có liên quan đến môi trường quy định, chính sách và các dịch vụ do Nhà nước thực hiện.

Tuy nhiên những vấn đề đó cũng bao n 10 gồm cả các cơ quan ở cấp địa phương, các tổ chức dựa vào cộng đồng và những hoạt động của khu vực tư nhân. Các chính sách và thể chế là phần quan trọng trong khung sinh kế bởi chúng định ra: - Khả năng người dân tiếp cận các nguồn vốn sinh kế, những chiến lược sinh kế với những cơ quan ra quyết định và các nguồn lực ảnh hưởng. - Những điều khoản quy định cho việc trao đổi giữa các loại thị trường vốn sinh kế. - Lợi ích của người dân khi thực hiện hoặc đầu tư một số hoạt động sinh kế nhất định Ngoài ra, đây còn là những yếu tố tác động lên cả các mối quan hệ cá nhân (các nhóm khác nhau đối xử với nhau như thế nào) lẫn khả năng liệu người dân có thể nằm trong sự bao gồm và đạt được những điều kiện sống tốt.