Khóa luận tốt nghiệp: Đánh giá mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt tại thị xã Bắc Kạn

Luận văn phân tích hiệu quả mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt tại thị xã Bắc Kạn, góp phần nâng cao sản xuất nông nghiệp địa phương.

• Tác giả: Lê Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: ThS. Lành Ngọc Tú
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khuyến nông
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Trồng Cà Chua Mỹ Chịu Nhiệt Tại Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2.1. Khái niệm về mô hình trình diễn
• 2.2.2. Khái niệm về đánh giá. Hiệu quả kinh tế
• 2.2.3. Hiệu quả xã hội
• 2.2.4. Hiệu quả môi trường
• 2.3. Ý nghĩa của việc phát triển sản xuất cây cà chua
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng và tác động đến việc trồng phát triển của cà chua
• 2.4.1. Yếu tố ngoại cảnh
• 2.4.2. Các yếu tố về điều kiện xã hội tác động đến xây dựng và phát triển mô hình trồng cà chua
• 2.5. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cà chua
• 2.5.1. Thời vụ, giống
• 2.5.2. Tiêu chuẩn giống trồng
• 2.5.3. Tưới nước, vun xới, làm giàn, bấm ngọn, tỉa cành
• 2.5.4. Phòng trừ sâu bệnh
• 2.6. Cơ sở thực tiễn
• 2.6.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cà trên thế giới
• 2.6.2. Tình hình sản xuất cà chua tại Việt Nam
• 2.6.3. Tình hình sản xuất cà chua trên địa bàn thị xã Bắc Kạn
• 2.7. Bài học rút ra
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 3.4.3. Phương pháp chuyên gia tham khảo
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội thị xã Bắc Kạn
• 4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 4.1.1.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 4.1.1.2. Thời tiết khí hậu:
• 4.1.1.3. Các nguồn tài nguyên thiên nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa - xã hội của thị xã Bắc Kạn năm 2013
• 4.1.2.1. Tình hình phát triển kinh tế của thị xã Bắc Kạn năm 2013
• 4.1.2.2. Cơ sở hạ tầng kinh tế
• 4.1.2.3. Tình hình dân số, cơ cấu lao động và thành phần dân tộc
• 4.1.3. Đánh giá về điều kiện tự nhiên - kinh tế và xã hội
• 4.2. Thực trạng sản xuất và tiêu thụ của cây cà chua Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã Bắc Kạn
• 4.2.1. Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
• 4.2.1.1. Các giai đoạn sinh trưởng của cây cà chua
• 4.2.1.2. Sự tăng trưởng chiều cao của cây
• 4.2.2. Thực trạng sản xuất cà chua của những hộ điều tra
• 4.2.3. Thực trạng tiêu thụ của các hộ tham gia mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
• 4.2.3.1. Tình hình tiêu thụ cà chua của các hộ tham gia mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
• 4.2.3.2. Chuỗi cung ứng sản phẩm của cà chua tại thị xã Bắc Kạn
• 4.2.4. Đánh giá chi phí đầu tư cho mô hình cà chua tại thị xã Bắc Kạn
• 4.2.5. Đánh giá doanh thu và lợi nhuận thu được từ sản xuất cà chua Mỹ chịu nhiệt và một số loại cây trồng chính tại địa phương:
• 4.2.6. Hoạt động tập huấn kỹ thuật của phòng kinh tế và các tổ chức thực hiện mô hình cà chua tại thị xã Bắc Kạn. Hoạt động hỗ trợ vật tư của cơ quan thực hiện mô hình cà chua
• 4.2.6.1. Hoạt động hỗ trợ vật tư
• 4.2.7. Đánh giá mức độ đầu tư của các bên tham gia mô hình cà chua
• 4.2.8. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cà chua và tác động của mô hình đến các vấn đề xã hội - môi trường
• 4.2.8.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình trồng cà chua
• 4.2.8.2. Tác động của mô hình đến các vấn đề xã hội
• 4.2.8.2.1. Khả năng tạo công việc làm, giải quyết vấn đề thất nghiệp
• 4.2.8.2.2. Tác động của mô hình cà chua đến vấn đề giới tại thị xã Bắc Kạn
• 4.2.8.3. Tác động của mô hình đến môi trường
• 4.2.8.3.1. Tác động tích cực
• 4.2.8.3.2. Tác động tiêu cực
• 4.2.9. Khả năng nhân rộng và tính bền vững của mô hình
• 4.2.10. Thuận lợi và khó khăn tác động đến mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
• 4.2.10.1. Những thuận lợi cho mô hình trồng giồng cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
• 4.2.10.2. Đánh giá những khó khăn tác động đến mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199
• 4.2.10.2.1. Nguyên nhân của những khó khăn
• 4.2.11. Phương hướng xây dựng và phát triển mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những năm tới
• 4.2.12. Giải pháp cho phát triển mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những năm tới
• 4.2.12.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.2.12.2. Giải pháp về giống
• 4.2.12.3. Giải pháp về khâu bảo quản, chế biến và tiêu thụ
• 4.2.12.4. Giải pháp về quy hoạch sản xuất. Giải pháp về kinh tế
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU LIỆU THAM KHẢO
• 5.1. Tài liệu tiếng Việt
• 5.2. Tài liệu thô
• 5.3. Tài liệu Internet
• DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC HÌNH TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Trồng Cà Chua Mỹ Chịu Nhiệt Bắc Kạn

Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Trong đó, trồng trọt là ngành then chốt, mang lại nhiều lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường. Cây cà chua là một loại cây trồng ngắn ngày, có giá trị dinh dưỡng cao và có thể trồng ở nhiều vùng khác nhau của Việt Nam. Việc phát triển mô hình trồng cà chua ở các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc giúp tận dụng lợi thế về đất đai, khí hậu, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân, đồng thời đa dạng hóa cây trồng và đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ. Tuy nhiên, việc phát triển cà chua ở miền núi còn nhiều hạn chế về giống và kỹ thuật. Do đó, việc đánh giá và cải thiện mô hình trồng cà chua hiệu quả là rất cần thiết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cà Chua Trong Nông Nghiệp Bắc Kạn

Cà chua không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm dinh dưỡng mà còn là nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Việc phát triển cà chua chất lượng cao góp phần tăng thu nhập cho người nông dân và thúc đẩy kinh tế địa phương. Đặc biệt, tại Bắc Kạn, việc đưa giống cà chua chịu nhiệt tốt nhất vào sản xuất giúp khắc phục những khó khăn về điều kiện khí hậu, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.2. Mục Tiêu Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Trồng Cà Chua

Mục tiêu chính của việc đánh giá là xác định hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường của mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn. Đồng thời, nghiên cứu này cũng nhằm đề xuất các giải pháp để nhân rộng mô hình nông nghiệp hiệu quả này trên địa bàn thị xã và toàn tỉnh. Việc đánh giá này sẽ cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc phát triển cà chua bền vững.

II. Thách Thức Trong Trồng Cà Chua Mỹ Chịu Nhiệt Tại Bắc Kạn

Mặc dù có tiềm năng lớn, việc trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề về giống, kỹ thuật canh tác, phòng trừ sâu bệnh, và tiêu thụ sản phẩm là những yếu tố cần được giải quyết. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và sự thay đổi của thị trường cũng tạo ra những khó khăn không nhỏ cho người trồng cà chua. Việc đánh giá năng suất cà chua và tìm ra các giải pháp để nâng cao hiệu quả sản xuất là vô cùng quan trọng.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Cà Chua

Năng suất cà chua chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như chất lượng giống, điều kiện đất đai, thời tiết, kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Việc lựa chọn giống cà chua chịu nhiệt tốt nhất phù hợp với điều kiện khí hậu Bắc Kạn là yếu tố then chốt. Ngoài ra, việc áp dụng kỹ thuật trồng cà chua Bắc Kạn tiên tiến và quản lý dịch hại hiệu quả cũng đóng vai trò quan trọng.

2.2. Khó Khăn Về Tiêu Thụ Và Đầu Ra Cà Chua Bắc Kạn

Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề tiêu thụ sản phẩm. Việc tìm kiếm thị trường ổn định và đảm bảo đầu ra cà chua Bắc Kạn với giá cả hợp lý là rất quan trọng. Bên cạnh đó, việc xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu của thị trường cũng là những yếu tố cần được quan tâm.

2.3. Sâu Bệnh Hại Cà Chua và Biện Pháp Phòng Trừ

Sâu bệnh hại cà chua là một trong những nguyên nhân chính gây giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc nhận biết sớm các loại sâu bệnh và áp dụng các biện pháp phòng trừ hiệu quả là rất quan trọng. Sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật an toàn và tuân thủ quy trình chăm sóc cà chua chịu nhiệt theo tiêu chuẩn VietGAP hoặc hữu cơ là những giải pháp cần thiết.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Trồng Cà Chua

Để đánh giá hiệu quả của mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thu thập dữ liệu một cách có hệ thống. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn nông dân, phân tích chi phí và lợi nhuận, và đánh giá tác động kinh tế, xã hội và môi trường. Việc sử dụng các phương pháp này giúp đưa ra những kết luận chính xác và đáng tin cậy về hiệu quả của mô hình.

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Về Năng Suất Và Chi Phí Trồng Cà Chua

Việc thu thập dữ liệu về năng suất, chi phí đầu tư, doanh thu và lợi nhuận là rất quan trọng để đánh giá hiệu quả kinh tế của mô hình. Dữ liệu này được thu thập thông qua khảo sát các hộ nông dân tham gia mô hình trồng cà chua hiệu quả và phân tích các báo cáo tài chính liên quan. Việc so sánh các chỉ số này với các loại cây trồng khác giúp đánh giá tính cạnh tranh của cà chua.

3.2. Đánh Giá Tác Động Xã Hội Và Môi Trường Của Mô Hình

Ngoài hiệu quả kinh tế, cần đánh giá tác động của mô hình đến các vấn đề xã hội như tạo việc làm, cải thiện thu nhập và nâng cao đời sống của người dân. Đồng thời, cần đánh giá tác động đến môi trường như sử dụng tài nguyên, ô nhiễm đất và nước, và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc đánh giá này giúp đảm bảo tính bền vững của mô hình trồng cà chua.

3.3. Phân Tích SWOT Về Mô Hình Trồng Cà Chua Bắc Kạn

Phân tích SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) là một công cụ hữu ích để đánh giá toàn diện mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn. Phân tích này giúp xác định các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của mô hình, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp để phát triển cà chua bền vững.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Thực Tế Mô Hình

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường đáng kể. Năng suất cà chua cao hơn so với các giống truyền thống, giúp tăng thu nhập cho người nông dân. Mô hình cũng tạo ra nhiều việc làm và góp phần cải thiện đời sống của cộng đồng. Tuy nhiên, vẫn còn một số vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo tính bền vững của mô hình.

4.1. Năng Suất Và Lợi Nhuận Từ Mô Hình Trồng Cà Chua

Nghiên cứu cho thấy năng suất cà chua Mỹ chịu nhiệt cao hơn so với các giống địa phương, đạt trung bình X tấn/ha. Lợi nhuận thu được từ mô hình cũng cao hơn so với các loại cây trồng khác, giúp người nông dân tăng thu nhập đáng kể. Tuy nhiên, lợi nhuận có thể bị ảnh hưởng bởi giá cả thị trường và chi phí đầu vào.

4.2. Tác Động Của Mô Hình Đến Đời Sống Người Dân

Mô hình tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương, đặc biệt là phụ nữ và lao động nghèo. Thu nhập từ cà chua giúp cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời góp phần giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

4.3. Đánh Giá Về Mức Độ Đầu Tư Của Các Bên Tham Gia

Mức độ đầu tư của các bên tham gia mô hình (nhà nước, doanh nghiệp, nông dân) có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thành công của mô hình. Sự hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường từ các bên liên quan giúp người nông dân yên tâm sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế.

V. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững Mô Hình Cà Chua Mỹ Bắc Kạn

Để phát triển bền vững mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn, cần có các giải pháp đồng bộ về giống, kỹ thuật, thị trường và chính sách. Việc nâng cao chất lượng giống, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả và có chính sách hỗ trợ phù hợp là những yếu tố then chốt. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa các bên liên quan để đảm bảo lợi ích hài hòa.

5.1. Nâng Cao Chất Lượng Giống Cà Chua Chịu Nhiệt

Việc lựa chọn và sử dụng giống cà chua chịu nhiệt tốt nhất phù hợp với điều kiện khí hậu Bắc Kạn là rất quan trọng. Cần có các chương trình nghiên cứu và phát triển giống mới, đồng thời tăng cường kiểm soát chất lượng giống để đảm bảo năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Áp Dụng Kỹ Thuật Canh Tác Tiên Tiến Cho Cà Chua

Cần áp dụng các kỹ thuật trồng cà chua Bắc Kạn tiên tiến như tưới tiết kiệm, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh IPM và sử dụng nhà lưới để bảo vệ cây trồng. Việc đào tạo và chuyển giao kỹ thuật cho người nông dân là rất quan trọng.

5.3. Xây Dựng Chuỗi Cung Ứng Cà Chua Hiệu Quả

Cần xây dựng chuỗi cung ứng cà chua hiệu quả từ sản xuất đến tiêu thụ, bao gồm thu gom, chế biến, bảo quản và phân phối sản phẩm. Việc liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và nhà phân phối giúp đảm bảo đầu ra cà chua Bắc Kạn ổn định và giá cả hợp lý.

VI. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Mô Hình Trồng Cà Chua

Mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt Bắc Kạn là một giải pháp hiệu quả để phát triển nông nghiệp địa phương. Tuy nhiên, để đảm bảo tính bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và các giải pháp đồng bộ về giống, kỹ thuật, thị trường và chính sách. Việc tiếp tục nghiên cứu và đánh giá mô hình là rất quan trọng để đưa ra các điều chỉnh phù hợp.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về Cà Chua

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng mô hình trồng cà chua Mỹ chịu nhiệt mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường đáng kể. Năng suất cà chua cao hơn, thu nhập của người dân tăng lên, và tạo ra nhiều việc làm. Tuy nhiên, vẫn còn một số thách thức cần được giải quyết.

6.2. Kiến Nghị Để Phát Triển Mô Hình Trồng Cà Chua Bền Vững

Kiến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục hỗ trợ người nông dân về giống, kỹ thuật và thị trường. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu cà chua Bắc Kạn để nâng cao giá trị gia tăng.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Cà Chua Chịu Nhiệt

Đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo về cà chua chịu nhiệt, bao gồm nghiên cứu về giống mới, kỹ thuật canh tác tiên tiến và các giải pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả. Việc tiếp tục nghiên cứu giúp nâng cao năng suất và chất lượng cà chua, đồng thời đảm bảo tính bền vững của mô hình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, ngành trồng trọt đóng vai trò chủ đạo trong việc cung cấp nông sản thực phẩm, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho cư dân nông thôn. Đối với các tỉnh miền núi phía Bắc như Bắc Kạn, sản xuất nông - lâm nghiệp vẫn là nguồn sinh kế chính, song trình độ canh tác của người dân còn mang tính tự phát, cơ sở hạ tầng kỹ thuật còn hạn chế, việc tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật mới vào thực tiễn còn nhiều khó khăn.

Cà chua là loại cây thực phẩm ngắn ngày có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao, có tiềm năng đem lại doanh thu trên 100 triệu đồng/ha. Tại thị xã Bắc Kạn, cây cà chua chủ yếu được nông dân gieo trồng trong vụ Đông theo phương thức truyền thống. Các giống địa phương bộc lộ nhiều hạn chế như năng suất thấp, nhanh bị thoái hóa giống do tự để giống, khả năng chống chịu điều kiện bất thuận kém, đặc biệt mẫn cảm với nhiệt độ cao và bệnh héo rũ vi khuẩn. Do thu hoạch rộ vào chính vụ Đông – thời điểm nguồn cung rau xanh trên thị trường dồi dào – giá bán sản phẩm thường ở mức thấp, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của hộ nông dân.

Nhằm đa dạng hóa cơ cấu cây trồng, khắc phục tính mùa vụ và khai thác tiềm năng đất đai trong vụ Xuân Hè, Phòng Kinh tế thị xã Bắc Kạn đã phối hợp với Trung tâm Cây ăn quả Bắc Giang triển khai mô hình trình diễn giống cà chua lai F1 Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ mang mã hiệu P/S: BM 199. Khóa luận "Đánh giá hiệu quả mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã Bắc Kạn" được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn về khả năng thích ứng, hiệu quả kinh tế - xã hội của mô hình, từ đó đề xuất các giải pháp nhân rộng sản xuất.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là đánh giá toàn diện hiệu quả của mô hình trồng giống cà chua P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn và đề xuất các giải pháp mở rộng quy mô canh tác. Các mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm:

1. Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của thị xã Bắc Kạn.
2. Nghiên cứu thực trạng phát triển mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn.
3. Đánh giá hiệu quả kinh tế và tác động của mô hình trồng giống cà chua P/S: BM 199 đến xã hội và môi trường.
4. Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình.
5. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trong những năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tình hình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm cà chua, chuỗi cung ứng và các cá nhân, tổ chức tham gia trực tiếp vào quá trình thực hiện mô hình trình diễn giống cà chua P/S: BM 199.
• Phạm vi không gian: Khảo sát thực tế tại 4 thôn thuộc 2 đơn vị hành chính của thị xã Bắc Kạn, gồm: thôn Nà Pài, thôn Khuổi Mật, thôn Khuổi Lặng (xã Huyền Tụng) và thôn Bản Đồn (xã Xuất Hóa).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2011 - 2013; số liệu điều tra sơ cấp và thời gian thực hiện nghiên cứu thực địa từ ngày 10/02/2014 đến ngày 01/05/2014.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở khoa học và khung khái niệm

Khóa luận xây dựng trên hệ thống lý luận về khuyến nông, đánh giá dự án và phân tích hiệu quả kinh tế trong nông nghiệp:

• Khái niệm mô hình trình diễn: Là phương thức chuyển giao tiến bộ kỹ thuật thông qua việc xây dựng điểm thực nghiệm làm mẫu để người dân tham quan, học tập và nhân rộng. Quy trình xây dựng mô hình trình diễn gồm 9 bước: (1) Đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu; (2) Chọn địa điểm và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật; (3) Thành lập nhóm cùng sở thích và tổ chức bộ máy điều hành; (4) Đánh giá nhu cầu chuyển giao kỹ thuật tiến bộ; (5) Chọn hộ xây dựng mô hình; (6) Xây dựng kế hoạch và nội dung hoạt động; (7) Tổ chức thực hiện và giám sát định kỳ; (8) Đánh giá, nghiệm thu kết quả; (9) Tổ chức nhân rộng.
• Phân loại đánh giá hoạt động khuyến nông: Đánh giá tiền khả thi/khả thi, đánh giá thực hiện (định kỳ, giữa kỳ, kết thúc), đánh giá tác động môi trường, đánh giá khả năng mở rộng và hội nghị tổng kết rút kinh nghiệm.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế:
  • Giá trị sản xuất (Gross Output - GO): Tổng giá trị sản phẩm thu được trong chu kỳ sản xuất: $GO = \sum (P_i \times Q_i)$ (trong đó $P_i$ là đơn giá, $Q_i$ là sản lượng sản phẩm thứ $i$).
  • Chi phí trung gian (Intermediate Cost - IC): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài sử dụng trong kỳ: $IC = \sum C_i$ (giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, công cụ mau hỏng).
  • Giá trị gia tăng (Value Added - VA): Chênh lệch giữa giá trị sản xuất và chi phí trung gian: $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp (Mixed Income - MI): Thu nhập thuần túy của hộ sau khi trừ chi phí trung gian và chi phí thuê ngoài.
  • Hiệu quả kinh tế ($H$): Được xác định theo tỷ số $H = Q / C$ hoặc hiệu số $H = Q - C$ (với $Q$ là kết quả thu được, $C$ là chi phí đầu tư).
• Hiệu quả xã hội và môi trường: Đánh giá khả năng tạo việc làm, phân công lao động theo giới, nâng cao trình độ kỹ thuật của nông dân và mức độ ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật, phân bón hóa học tới hệ sinh thái.

Đặc điểm sinh học giống và kỹ thuật canh tác

Giống cà chua Mỹ chịu nhiệt P/S: BM 199 thuộc bộ giống lai F1, có đặc tính sinh trưởng khỏe, chống chịu điều kiện thời tiết khô nóng và mưa nhiều, kháng bệnh héo rũ do vi khuẩn (Ralstonia solanacearum). Thời gian bắt đầu thu hoạch dao động từ 65 đến 75 ngày sau khi trồng; trọng lượng quả đạt 90 - 110 g/quả; năng suất tiềm năng đạt từ 1.000 đến 3.000 kg/sào. Cây yêu cầu nhiệt độ thích hợp 21 - 24°C, cường độ ánh sáng tối thiểu 2.000 lux, độ pH đất tối ưu từ 5,5 - 7,0.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp chọn điểm nghiên cứu: Chọn 4 thôn (Khuổi Lặng, Khuổi Mật, Nà Pài thuộc xã Huyền Tụng và Bản Đồn thuộc xã Xuất Hóa) dựa trên điều kiện đất đai, nguồn nước, giao thông thuận lợi và có các hộ nông dân trực tiếp tham gia mô hình trình diễn.
• Phương pháp thu thập số liệu:
  • Số liệu thứ cấp: Thu thập từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Kạn, Chi cục Thống kê thị xã Bắc Kạn, Trạm Khí tượng thủy văn, Phòng Kinh tế thị xã Bắc Kạn và UBND thị xã Bắc Kạn.
  • Số liệu sơ cấp: Phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu hỏi đối với 10 cán bộ chuyên trách (6 cán bộ Phòng Kinh tế thị xã Bắc Kạn, 2 cán bộ Trung tâm Giống cây trồng Bắc Giang, 2 cán bộ UBND xã Huyền Tụng) và 46 hộ nông dân tại 4 thôn nghiên cứu (chia theo tỷ lệ đối chứng 1:1, gồm 23 hộ tham gia mô hình và 23 hộ không tham gia).
• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến chuyên môn của ThS. Tống Hoàng Việt (Phó Giám đốc Trung tâm Cây ăn quả Bắc Giang), bà Triệu Thị Nhoi (Trưởng phòng Kinh tế thị xã Bắc Kạn), bà Hoàng Minh Nguyệt (Chuyên viên kỹ thuật) và ông Nguyễn Tiến Minh (Trạm trưởng Trạm Khuyến nông thị xã).
• Phương pháp xử lý số liệu: Nhập liệu, tổng hợp và xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ chủ trương chuyển dịch cơ cấu cây trồng nông nghiệp hàng hóa theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, nhu cầu đa dạng hóa rau củ vụ Xuân Hè tại thị xã Bắc Kạn; xác định mục đích, 5 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận trong việc phục vụ công tác chỉ đạo sản xuất của địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở khoa học về khuyến nông, bản chất của mô hình trình diễn (9 bước) và phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế (GO, IC, VA, MI). Tổng kết đặc điểm sinh học cây cà chua, các yếu tố ngoại cảnh (nhiệt độ, ánh sáng, nước, đất) và quy trình kỹ thuật canh tác (thời vụ, tiêu chuẩn cây con, làm đất, làm giàn, bấm ngọn, phòng trừ sâu bệnh). Khái quát tình hình sản xuất cà chua thế giới (theo FAO Database Static 2013: năm 2012 toàn cầu đạt 4.335,83 nghìn ha diện tích và 145.751,51 nghìn tấn sản lượng; Trung Quốc dẫn đầu thế giới với 41.979,70 nghìn tấn), tình hình sản xuất tại Việt Nam (diện tích trên 24.000 ha) và hiện trạng sản xuất tại thị xã Bắc Kạn giai đoạn 2011 - 2013.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng nghiên cứu là tình hình sản xuất và chuỗi giá trị cà chua P/S: BM 199. Quy định phạm vi không gian tại 4 thôn thuộc xã Huyền Tụng và xã Xuất Hóa; thời gian nghiên cứu từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014. Trình bày chi tiết phương pháp chọn mẫu khảo sát (46 hộ nông dân và 10 cán bộ), phương pháp thu thập số liệu thứ cấp, số liệu sơ cấp, phương pháp tham vấn chuyên gia và phương pháp xử lý dữ liệu thống kê.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội thị xã Bắc Kạn năm 2013: Tổng diện tích đất tự nhiên 13.688,00 ha; trong đó đất nông nghiệp chiếm 1.460,85 ha (10,67%), đất lâm nghiệp 9.931,23 ha (72,55%), đất phi nông nghiệp 1.172,91 ha (8,57%), đất chưa sử dụng 1.123,01 ha (8,22%). Dân số 38.474 người gồm 9 dân tộc (Tày chiếm 49,59%, Kinh chiếm 44,38%, Dao chiếm 3,89%...). Thu nhập bình quân đầu người đạt 22,36 triệu đồng/năm. Hệ thống thương mại có 3 chợ chính (Bắc Kạn, Đức Xuân, Minh Khai) và 1 điểm giao thương Quang Sơn.
• Thực trạng sinh trưởng và sản xuất giống P/S: BM 199: Đánh giá các giai đoạn phát triển, động thái tăng trưởng chiều cao cây, năng suất bình quân và sản lượng tại các thôn nghiên cứu. Khảo sát công tác tập huấn kỹ thuật và mức độ hỗ trợ vật tư từ các cơ quan quản lý.
• Hiệu quả kinh tế và tác động xã hội - môi trường: So sánh chi phí đầu tư, doanh thu, lợi nhuận của mô hình so với mức quy chuẩn và so với cây trồng truyền thống; đánh giá khả năng giải quyết việc làm nhàn rỗi trong vụ Xuân Hè, phân công lao động theo giới và tác động của thuốc bảo vệ thực vật đến môi trường.
• Phân tích thuận lợi, khó khăn và giải pháp phát triển: Xác định các rào cản về hạ tầng bảo quản, quy mô canh tác phân tán và năng lực khuyến nông cơ sở; đề xuất 5 nhóm giải pháp: kỹ thuật canh tác, cơ cấu giống, bảo quản - chế biến - tiêu thụ, quy hoạch vùng sản xuất tập trung và hỗ trợ chính sách kinh tế.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng hợp những kết quả đạt được từ mô hình trồng cà chua chịu nhiệt P/S: BM 199, khẳng định tính thích nghi và hiệu quả kinh tế của giống tại địa phương; đề xuất các kiến nghị cụ thể đối với UBND thị xã Bắc Kạn, Phòng Kinh tế và các hộ nông dân nhằm duy trì và nhân rộng mô hình bền vững.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính từ số liệu thực nghiệm và điều tra

1. Tình hình sản xuất cà chua chung tại thị xã Bắc Kạn (2011 - 2013):

Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	So sánh 2012/2011 (%)	So sánh 2013/2012 (%)	Bình quân 2011-2013 (%)
Diện tích	ha	3,2	4,7	6,2	146,9	131,9	139,4
Năng suất	tạ/ha	200,0	210,0	210,0	105,0	100,0	102,5
Sản lượng	tấn	64,0	98,7	130,2	154,2	131,9	143,1

(Nguồn: Chi cục Thống kê thị xã Bắc Kạn)

Số liệu cho thấy diện tích canh tác cà chua tăng 193,75% trong giai đoạn 2011 - 2013 (từ 3,2 ha lên 6,2 ha). Tuy nhiên, năng suất giữ nguyên ở mức 210 tạ/ha trong 2 năm 2012 - 2013 do tập quán canh tác các giống cũ và chưa đầu tư đúng mức về kỹ thuật.

2. Phân bố mẫu điều tra nông hộ tham gia mô hình:

STT	Địa bàn điều tra	Số hộ tham gia mô hình	Số hộ không tham gia (đối chứng)	Tổng số hộ khảo sát
1	Thôn Bản Đồn (xã Xuất Hóa)	1	1	2
2	Thôn Khuổi Mật (xã Huyền Tụng)	3	3	6
3	Thôn Nà Pài (xã Huyền Tụng)	4	4	8
4	Thôn Khuổi Lặng (xã Huyền Tụng)	15	15	30
Tổng	4 thôn	23	23	46

(Nguồn: Số liệu điều tra sơ cấp của tác giả, 2014)

3. Đánh giá tính thích ứng và hiệu quả của giống P/S: BM 199:

• Cây cà chua Mỹ chịu nhiệt P/S: BM 199 sinh trưởng tốt trong điều kiện nắng nóng vụ Xuân Hè tại thị xã Bắc Kạn (thời gian từ tháng 2 đến tháng 6, khi nhiệt độ có thời điểm lên tới 38°C), tỷ lệ đậu quả cao, khắc phục được hiện tượng rụng hoa do nhiệt độ cao.
• Giống thể hiện khả năng kháng bệnh héo rũ vi khuẩn vượt trội so với các giống địa phương gieo trồng cùng thời vụ.
• Về mặt xã hội, mô hình tận dụng hiệu quả nguồn lao động nông nhàn trong thời gian chuyển tiếp vụ mùa, thúc đẩy bình đẳng giới thông qua việc phân công lao động hợp lý giữa nam và nữ trong các khâu chăm sóc, thu hái và tiêu thụ.

Giải pháp tác giả đề xuất

1. Giải pháp kỹ thuật: Tuân thủ mật độ trồng hàng đôi (khoảng cách 0,7 m x 0,4 m; luống rộng 1,2 - 1,4 m, cao 25 - 30 cm); thực hiện nghiêm ngặt quy trình bấm ngọn tỉa cành (giữ 1 thân chính và 1 cành nhánh dưới chùm hoa thứ nhất đối với giống sinh trưởng hữu hạn); luân canh với cây trồng nước để diệt mầm mống sâu xám và vi khuẩn gây héo xanh.
2. Giải pháp giống: Tăng cường kiểm soát chất lượng cây giống xuất vườn (đạt 4 - 5 lá thật, 22 - 25 ngày tuổi, thân mập khỏe, không sâu bệnh); phối hợp chặt chẽ với đơn vị cung ứng giống có uy tín (Trung tâm Cây ăn quả Bắc Giang) để cung ứng hạt giống lai F1 thuần chủng.
3. Giải pháp bảo quản, chế biến và tiêu thụ: Hướng dẫn nông dân kỹ thuật thu hái đúng độ chín bằng dụng cụ sạch; xây dựng hệ thống kho mát tạm trữ và tạo mối liên kết bao tiêu sản phẩm với các đơn vị kinh doanh để hạn chế hao hụt sau thu hoạch.
4. Giải pháp quy hoạch: Quy hoạch các vùng sản xuất rau an toàn tập trung tại các xã có quỹ đất phù hợp như Huyền Tụng, Nông Thượng, Xuất Hóa; khai thác quỹ đất chưa sử dụng (1.123,01 ha) để mở rộng diện tích sản xuất hàng hóa.
5. Giải pháp kinh tế: Thiết lập cơ chế hỗ trợ một phần kinh phí giống, vật tư phân bón trong giai đoạn đầu triển khai; hỗ trợ hộ nông dân tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm đầu tiên về khả năng sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế của giống cà chua lai F1 Mỹ chịu nhiệt P/S: BM 199 trong vụ Xuân Hè tại địa bàn thị xã Bắc Kạn.
• Đánh giá toàn diện chuỗi cung ứng và xác định rõ các điểm nghẽn kỹ thuật, thị trường tại địa phương miền núi, làm tài liệu tham khảo cho công tác khuyến nông của thị xã Bắc Kạn.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu: Khóa luận chỉ thực hiện điều tra trong phạm vi 4 thôn thuộc 2 xã (Huyền Tụng và Xuất Hóa) với quy mô mẫu 23 hộ tham gia mô hình trong một vụ sản xuất duy nhất (tháng 2 đến tháng 5/2014); chưa theo dõi, đánh giá được tính ổn định di truyền và mức độ suy thoái năng suất qua nhiều vụ liên tiếp; các phân tích về công nghệ chế biến và bảo quản sau thu hoạch còn mang tính định tính do trên địa bàn thị xã chưa có cơ sở công nghiệp chế biến nông sản.
• Hướng mở nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả kinh tế của giống P/S: BM 199 khi mở rộng diện tích ra các xã lân cận (Dương Quang, Nông Thượng); nghiên cứu sâu hơn về các biện pháp sinh học phòng trừ sâu bệnh hại và các giải pháp bảo quản quả tươi quy mô hộ gia đình nhằm nâng cao giá trị gia tăng của chuỗi sản phẩm cà chua vụ hè.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các chuyên ngành Khuyến nông, Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp và Trồng trọt; cán bộ chỉ đạo kỹ thuật tại các Trạm Khuyến nông, Phòng Kinh tế cấp huyện/thị xã miền núi.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Phương pháp xây dựng và quy trình đánh giá mô hình trình diễn khuyến nông 9 bước.
  • Thiết kế phiếu điều tra và phương pháp chọn mẫu đối chứng tỷ lệ 1:1 giữa hộ tham gia và hộ không tham gia mô hình.
  • Khung phương pháp hạch toán kinh tế nông hộ (xác định các chỉ tiêu GO, IC, VA, MI) áp dụng cho cây rau màu ngắn ngày vụ trái vụ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giống cà chua được thử nghiệm trong khóa luận có đặc điểm sinh học và khả năng chống chịu như thế nào?

Giống cà chua được khảo sát là giống lai F1 Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ, mang mã hiệu P/S: BM 199. Giống có thời gian từ khi trồng đến khi bắt đầu thu hoạch khoảng 65 - 75 ngày; quả có dạng hình tròn, vuông hoặc hình nhót, khi chín màu đỏ đẹp, thịt dày, cứng quả, chịu vận chuyển; khối lượng quả trung bình 90 - 110 g; năng suất trung bình đạt 3 - 5 kg/cây (tương đương 1.000 - 3.000 kg/sào tùy thời vụ). Điểm nổi bật nhất của giống là khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện nhiệt độ cao (lên đến 38°C) vụ Xuân Hè và kháng bệnh héo rũ do vi khuẩn (Ralstonia solanacearum).

2. Quy mô mẫu điều tra nông hộ và cán bộ trong nghiên cứu được phân bổ như thế nào?

Tác giả đã tiến hành điều tra 10 cán bộ chuyên môn (gồm 6 cán bộ Phòng Kinh tế thị xã Bắc Kạn, 2 cán bộ Trung tâm Giống cây trồng Bắc Giang, 2 cán bộ UBND xã Huyền Tụng) và 46 hộ nông dân tại 4 thôn theo nguyên tắc chọn mẫu đối chứng ngẫu nhiên tỷ lệ 1:1 (23 hộ tham gia mô hình và 23 hộ không tham gia). Cụ thể: thôn Khuổi Lặng điều tra 15 hộ mô hình và 15 hộ đối chứng; thôn Nà Pài 4 hộ mô hình và 4 hộ đối chứng; thôn Khuổi Mật 3 hộ mô hình và 3 hộ đối chứng; thôn Bản Đồn 1 hộ mô hình và 1 hộ đối chứng.

3. Tình hình sản xuất cà chua tại thị xã Bắc Kạn giai đoạn 2011 - 2013 biến động ra sao?

Theo số liệu thống kê của Chi cục Thống kê thị xã Bắc Kạn, trong giai đoạn 2011 - 2013:

• Diện tích trồng cà chua tăng liên tục từ 3,2 ha (năm 2011) lên 4,7 ha (năm 2012) và đạt 6,2 ha (năm 2013), tương đương mức tăng 193,75% sau 3 năm.
• Năng suất tăng từ 200 tạ/ha (năm 2011) lên 210 tạ/ha (năm 2012) và duy trì ở mức 210 tạ/ha năm 2013.
• Sản lượng tăng từ 64 tấn (năm 2011) lên 98,7 tấn (năm 2012) và đạt 130,2 tấn (năm 2013).

4. Cơ cấu sử dụng đất của thị xã Bắc Kạn năm 2012 có thuận lợi gì cho việc phát triển mô hình?

Tổng diện tích đất tự nhiên của thị xã là 13.688,00 ha; trong đó đất nông nghiệp là 1.460,85 ha (chiếm 10,67%), đất lâm nghiệp 9.931,23 ha (chiếm 72,55%), đất phi nông nghiệp 1.172,91 ha (chiếm 8,57%) và diện tích đất chưa sử dụng còn tới 1.123,01 ha (chiếm 8,22%). Quỹ đất chưa sử dụng và đất nông nghiệp ven hệ thống sông Cầu, suối Nặm Cắt, suối Nông Thượng là tiềm năng lớn để quy hoạch mở rộng các vùng trồng cà chua tập trung.

5. Những khó khăn chính tác động đến việc phát triển mô hình cà chua tại địa phương là gì?

Khóa luận chỉ ra 3 rào cản chủ yếu: (1) Quy mô canh tác của các hộ còn manh mún, nhỏ lẻ, chưa hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung; (2) Thiếu cơ sở bảo quản và nhà máy chế biến tại địa phương khiến sản phẩm dễ bị hỏng, hao hụt lớn sau thu hoạch khi vào giai đoạn chín rộ; (3) Đội ngũ cán bộ khuyến nông mỏng, phải phụ trách địa bàn rộng nên việc tập huấn và theo dõi giám sát kỹ thuật canh tác tại cơ sở còn nhiều hạn chế.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Tuấn Anh đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về chuyển giao tiến bộ kỹ thuật khuyến nông và đánh giá toàn diện mô hình trồng giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 tại thị xã Bắc Kạn. Kết quả nghiên cứu khẳng định giống cà chua P/S: BM 199 có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu nắng nóng vụ Xuân Hè, kháng bệnh héo xanh hiệu quả và mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn các cây trồng truyền thống. Công trình cung cấp hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ về kỹ thuật, giống, bảo quản tiêu thụ, quy hoạch vùng trồng và chính sách kinh tế, đóng góp luận cứ thực tiễn quan trọng cho công tác chuyển dịch cơ cấu cây trồng nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là ngành chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế của Việt Nam, là nền tảng của nền kinh tế trong thời kỳ xây dựng đất nước. Trong nông nghiệp có ngành trồng trọt là ngành chiếm vị trí quan trọng trong quá trình phát triển ngành và cả trong đời sống sản xuất của người dân; nó đem lại rất nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội và cả môi trường; không chỉ cung cấp lương thực thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, mà còn là nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến, các mặt hàng xuất khẩu thu ngoại tệ lớn, làm thức ăn chăn nuôi, thu hút nguồn lao động lớn, giải quyết vấn đề thất nghiệp, tạo cảnh quan môi trường, sinh thái nông nghiệp. Người nông dân Việt Nam hiện nay trình độ sản xuất còn thấp, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, việc người dân tự tìm và áp dụng những kỹ thuật mới vẫn còn hạn chế.

Để phát triển nông nghiệp nói chung và sản xuất nông nghiệp chất lượng cao nói riêng theo hướng sản xuất hàng hóa dựa trên cơ sở khai thác tiềm năng có sẵn của vùng đang là nhiệm vụ chiến lược được nghị quyết đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra. Đây là chủ trương quan trọng hàng đầu của Đảng ta trong những năm gần đây và những năm tiếp theo, trong đó coi trọng phát triển Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng sản phẩm, phát triển bền vững với năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm an ninh lương thực cho đất nước. Việc thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi truyền thống tự cung tự cấp chuyển sang sản xuất các loại sản phẩm nông nghiệp đáp ứng nhu cầu thị trường và đem lại hiệu quả kinh tế cao và chủ trương đưa các giống cây trồng, 2 vật nuôi cho năng xuất cao vào sản xuất là một yêu cầu cấp thiết cho chính quyền các cấp trong giai đoạn hiện nay. Cà chua là cây lương thực, thực phẩm ngắn ngày, có giá trị dinh dưỡng cao, có khả năng trồng trọt được ở nhiều vùng tại Việt Nam.

Trong những năm gần đây cà chua đã được đưa vào trồng khá phổ biến tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc nhằm tận dụng ưu thế về đất đai, khí hậu, tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho bà con nông dân, đa dạng hóa cây trồng, góp phần đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ cho miền núi. Tuy nhiên, việc phát triển diện tích trồng cà chua ở miền núi nói chung còn nhiều hạn chế về giống, kỹ thuật trồng trọt…chính vì vậy mà trong những năm qua việc phát triển sản xuất cà chua còn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, năng suất và sản lượng còn thấp. Những năm trở lại đây cây cà chua đã được quan tâm và đầu tư phát triển, người dân từng bước đã đưa cà chua làm cây trồng vụ đông trong cơ cấu sản xuất 3 vụ. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó, phòng kinh tế thị xã Bắc Kạn đã xây dựng mô hình trình diễn giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã.

Để có những cơ sở khoa học, hiểu biết phát triển giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 hiệu quả, đem lại giá trị kinh tế cao và có phương hướng phát triển trong những năm tới tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã Bắc Kạn”. Mục đích nghiên cứu Đánh giá hiệu quả của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn. Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển rộng rãi mô hình trên địa bàn thị xã nói riêng và toàn tỉnh nói chung. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của thị xã Bắc Kạn - Nghiên cứu được thực trạng phát triển mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn.

- Đánh giá được hiệu quả kinh tế và tác động của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 đến xã hội và môi trường. - Phân tích được những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199. - Tìm ra được một số giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những năm tới. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Đề tài cung cấp thông tin về đặc điểm hiệu quả từ mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn. Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế. Nghiên cứu đề tài nhằm nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế. Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học và là bàn đạp cho việc xuất phát những ý tưởng nghiên cứu khoa học sau này.

4 Báo cáo đề tài là tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, các tổ chức khác nghiên cứu liên quan. Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp một phần vào bản báo cáo đánh giá tình hình sản xuất và canh tác cây cà chua Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã. Ngoài ra từ những phát hiện trong quá trình nghiên cứu, có thể cho địa phương nơi đây có một cái nhìn tổng thể cũng như chi tiết hơn về hiện trạng sản xuất và canh tác qua đó phần nào giúp định hướng những kiến nghị lên cơ quan quản lý cấp trên kịp thời đưa ra những phương hướng chỉ đạo sát, đúng nhằm mở rộng và phát triển quy mô và chất lượng trên địa bàn thị xã. Xác định được các yếu tố gây ảnh hưởng (thuận lợi và khó khăn) chủ yếu trong quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm (quả cà chua) của người dân.

Từ đó nắm bắt được nhu cầu, mong muốn của người sản xuất và đề ra các giải pháp giải quyết các nhu cầu của họ, góp phần thúc đẩy mở rộng, phát triển sản xuất và canh tác trên địa bàn xã. 5 Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm cơ bản 2.

Khái niệm về mô hình trình diễn Mô hình trình diễn là một hình thức hoạt động cụ thể nào đó được tái tạo lại hoặc mới được tạo ra tại một điểm trong khu vực nhất định nhằm làm mẫu để nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tham quan học tập, từ đó có thể nhân ra diện rộng[4]. Xây dựng các mô hình trình diễn (MH) nhằm chứng minh lợi ích và tính khả thi của một kỹ thuật mới, đồng thời trình bày các bước áp dụng kỹ thuật đó là một phương pháp được các cơ quan nghiên cứu và khuyến nông thường áp dụng trong chuyển giao các kỹ thuật tiến bộ (KTTB) cho người dân [4]. Xây dựng mô hình trình diễn gồm 9 bước với sự tham gia tích cực của cán bộ và nông dân vào tất cả các hoạt động của mô hình. Tuy nhiên hình thức và mức độ tham gia ở mỗi bước là khác nhau.

Tiến trình xây dựng mô hình có thể tóm tắt như sau: Bước 1: Đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu Bước 2: Chọn địa điểm xây dựng MH và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật Bước 3: Thành lập nhóm cùng sở thích và tổ chức bộ máy điều hành Bước 4: Đánh giá nhu cầu chuyển giao các KTTB Bước 5: Chọn hộ xây dựng MH Bước 6: Xây dựng kế hoạch và các nội dung hoạt động Bước 7: Tổ chức thực hiện MH và giám sát đánh giá định kỳ Bước 8: Đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện MH Bước 9: Tổ chức nhân rộng 6 2. Khái niệm về đánh giá - Đánh giá dự án là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai thực hiện dự án, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được của dự án trong mối quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu. - Đánh giá là so sánh những gì đã thực hiện bằng nguồn lực của thôn bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được. - Đánh giá để khẳng định sự thành công hay thất bại của các hoạt động khuyến nông so với kế hoạch ban đầu[3].

* Các loại đánh giá [3]: Đánh giá gồm nhiều dạng khác nhau tùy theo mục đích, chương trình, ở đây ta có thể xếp thành 3 loại chính sau: - Đánh giá tiền khả thi/khả thi: Đánh giá tiền khả thi là đánh giá tính khả thi của hoạt động hay dự án, để xem xét liệu hoạt động hay dự án có thể thực hiện được hay không trong điều kiện cụ thể nhất định. Loại đánh giá này thường do tổ chức tài trợ thực hiện. Tổ chức tài trợ sẽ phân tích các khả năng thực hiện của dự án hay hoạt động để làm căn cứ cho phê duyệt xem dự án hay hoạt động đó có dược đưa vào thực hiện hay không. Khi đánh giá phương án khả thi, người thực hiện cần được xem xét ở cả bốn khía cạnh chính là: Khả thi về mặt kỹ thuật, khả thi về mặt xã hội, khả thi về mặt kinh tế, khả thi về môi trường.

- Đánh giá thực hiện: + Đánh giá định kỳ: Là đánh giá từng giai đoạn thực hiện, có thể là đánh giá toàn bộ các công việc trong một giai đoạn, nhưng cũng có thể đánh giá từng công việc ở từng giai đoạn nhất định. Nhìn chung đánh giá định kỳ thường áp dụng cho các dự án dài hạn. Tùy theo dự án mà có thể định ra các khoảng thời gian để đánh giá định kỳ, có thể là ba tháng, đánh giá theo quý, sáu tháng hay một năm một lần.