CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận Chè là cây trồng có giá trị kinh tế cao, cùng với bước tiến của lịch sử nhân loại bước phát triển của khoa học kỹ thuật, vai trò và giá trị của cây chè ngày càng được khẳng định và nâng cao 1. Ý nghĩa của phát triển cây chè 1. Vị trí của cây chè: Cây chè có vai trò quan trọng trong nền kinh tế, không những chè mang lại một nguồn thu nhập, một nguồn ngoại tệ đáng kể từ hoạt động buôn bán xuất khẩu, mà còn tạo ra nhiều việc làm thu hút thêm nhiều lao động, góp phần công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước trong tình hình mới.
Xét ở tầm vĩ mô thì sản phẩm chè có giá trị hàng hóa và giá trị xuất khẩu cao. Thị trường tiêu thụ tương đối ổn định, nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao. Giá chè trên thế giới những năm gần đây ít biến động, bình quân từ 1,2 – 1,9 USD/kg chè đen và 2,0 – 3,0 USD/kg chè xanh. Đối với nước ta, hàng năm chúng ta xuất khẩu được trên 20 nghìn tấn chè khô.
Thu ngoại tệ đạt trên 50 triệu USD. Chè Việt Nam đã có chỗ đứng trên thị trường hơn 30 nước trên thế giới: bao gồm các nước thuộc Liên Xô cũ, Đông Âu, trung cận đông, Bắc Phi…Gần đây bắt đầu thâm nhập những thị trường khó tính như Tây Âu, Nhật Bản…4 Ở Việt Nam, chè là cây trồng lâu đời. Đến nay, chúng ta đã xác định được trên 35 tỉnh thành có trồng và sản xuất chè. Tuy vậy, chỉ tập trung chủ yếu ở các tỉnh thuộc trung du miền núi phía Bắc, các tỉnh Tây Nguyên…trồng chè đúng kĩ thuật sẽ tạo ra một thảm thực vật, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.
Trong hệ thống cây trồng của các địa phương thuộc địa hình trung du miền núi, cây chè được đánh giá rất cao và trở thành một trong những cây 4 www. n 6 trồng chính của địa phương. Chè không tranh chấp đất đai với cây lương thực, đông thời lại có khả năng khai thác và sử dụng tốt tài nguyên đất đai phong phú của miền đồi núi, mang lại hiệu quả sản xuất cao hơn, góp phần thúc đẩy nền nông nghiệp bền vững Mặt khác, phát triển kinh tế cây chè cần một nguồn lao động lớn. Do đó, sẽ thu hút thêm lao động giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập.
Người sản xuất sẽ tạo ra việc làm ngay trên địa phương mình, phá vỡ thế độc canh sản xuất. Đồng thời, hạn chế nguồn lao động đang có xu hướng di cư về các thành thị. Từ đó, góp phần phân bố lại dân cư ổn định sản xuất, rút ngắn dần khoảng cách giữa khu vực nông thôn và thành thị. Như chúng ta đã biết, chè là cây công nghiệp dài ngày, trồng một lần cho thu hoạch nhiều lần, nếu được chăm sóc tốt, có thể cho thu hoạch 30 – 40 năm thậm chí còn cao hơn nữa.
Do đó, phát triển cây chè sẽ tạo ra một nguồn thu đều đặn và lâu dài. Quy hoạch phát triển các vùng chè tập trung bao gồm cả lĩnh vực sản xuất nông công nghiệp và dịch vụ tạo điều kiện hình thành các cụm dân cư từng bước cải thiện đời sống người dân, nhất là khu vực vùng sâu vùng xa. Như vậy, xét ở tầm vĩ mô, cây chè làm tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nước, ổn định đời sống dân cư. Còn trực tiếp đối với hộ nông dân, trồng chè và phát triển kinh tế cây chè sẽ tạo ra thu nhập, cải thiện đời sống người sản xuất.
Vai trò - tác dụng của chè Qua các công trình nghiên cứu người ta thấy rằng: chè có nhiều vai trò tác dụng trong đời sống vật chất và tinh thần của con người. chè là thứ nước uống lý tưởng vừa có giá tị dược liệu, lại có giá trị kinh tế cao. Nước chè từ xưa đến nay vẫn là thứ nước uống giải khát của người dân nước ta và trên thế giới. Uống chè chống được lạnh, khắc phục sự mệt mỏi của cơ bắp và hệ thần kinh trung ương, kích thích vỏ đại não làm cho tinh thần minh mẫn và sảng khoái trong thời gian lao động mệt mỏi về trí óc và chân tay.
n 7 Trong chè chứa nhiều vitamin như: vitamin A, B1, B2, B6, vitamin C, K, PP (trong đó vitamin C nhiều nhất). Đó là nguồn dinh dưỡng có giá trị và cần thiết với con người. Cây chè có giá trị dược liệu cao: Cây chè ban đầu được phát hiện như một loại dược liệu quý. Ngoài vitamin và các chất kích thích hệ thần kinh, chống mệt mỏi, chè còn có tác dụng bảo vệ sức khỏe, chữa các bệnh đương ruột như: kiết lị, ỉa chảy (do có tannin), lợi tiểu (do có teofihin và teobromuin); kích thích tiêu hóa mỡ chống béo phì, cao huyết áp; sử dụng chè chữa sâu răng, hôi miệng, phòng và chữa bệnh đái đường… mà nhất là chất phóng xạ (chất Sr 90 – Stonxi, một đồng vị phóng xạ nguy hiểm).
Năm 1996, nhà khoa học Nhật Bản (Shizuoka) đã thông báo: chè xanh góp phần điều hòa sinh lí con người. Đặc biệt, chất catesin trong chè xanh còn có chức năng phòng ngừa ung thư, củng cố hệ miễn dịch, cung cấp cho cơ thể chất chất chống ôxi hóa có tác dụng chống lão hóa. Gần đây, người ta còn nghiên cứu chiết suất được một chất trong chè xanh, có tác dụng hạn chế sự phát tác của vi rút HIV khi sâm nhập vào cơ thể. Ngày nay gần 1/2 nhân dân thế giới dùng chè làm nước uống.
Như vậy, sản phẩm chè có một giá trị dinh dưỡng và giá trị dược liệu cao. Từ khi được phát hiện đến nay, vai trò và vị trí của cây chè đã và đang ngày càng được nâng cao. Chứng tỏ, trồng và phát triển kinh tế cây chè là một phương hướng đúng đắn. Phát triển kinh tế cây chè thực sự mang một ý nghĩa to lớn.
Giá trị của cây chè Chè là một loại cây trồng rất có giá trị. Điều này đã được khẳng định và chứng minh khi người ta chỉ ra trong chè có nhiều chất dinh dưỡng, có tác dụng tốt với cơ thể. Hoạt động xuất khẩu mang lại một nguồn thu không nhỏ cho ngân sách nhà nước. Ngoài ra trồng chè còn góp phần khai thác và sử dụng có hiệu quả tiềm lực của địa phương, tạo ra thế mạnh về kinh tế, kích thích sản xuất phát triển.
Trong lĩnh vực y học, các chất trong chè còn có tác dụng nhất định trong phòng và chữa một số bệnh. Ngày nay, khoa học kĩ thuật phát triển, y học lại tiến thêm những bước dài trong chuẩn đoán và điều n 8 trị bệnh, việc nghiên cứu giá trị cây chè và phục vụ cho mục đích y học chắc chắn sẽ được nâng lên một tầm cao hơn. Chè có giá trị văn hóa nghệ thuật: uống trà và thưởng thức trà đã tạo cho con người một cảm hứng văn thơ, nghệ thuật và hội họa. Thế giới đã hình thành nét văn hóa trà từ lâu đời, đẹp đẽ, phong phú, giàu chất nghệ thuật với nét độc đáo riêng của từng dân tộc.
Mỗi nơi, mỗi dân tộc lại có cách thưởng thức khác nhau. Có người uống trà, ngắm trăng, bầu bạn và làm thơ, lại có nơi, có người uống trà và bàn về cách thưởng thức trà…tất cả đã tạo nên “nét đẹp cho văn hóa trà”. Như chúng ta đã biết, trồng và phát triển kinh tế cây chè sẽ nâng cao diện tích che phủ đất, giảm diện tích đất trống đồi trọc… Do đó, hạn chế xói mòn và rửa trôi đất. Đồng thời, cùng với quá trình chăm sóc chè, đất đai sẽ được cải tạo và nâng cao độ màu mỡ, mối liên hệ giữa đất đai và cây trồng trở nên bền chặt hơn.
Hiện nay, do thiếu ý thức, nên tình trạng chặt phá rừng bừa bãi, và giảm độ che phủ đất đai đang có xu hướng tăng, ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái, đe dọa cuộc sống ổn định của con người. Trồng chè là một giải pháp tốt, một mặt nâng cao thu nhập, mặt khác góp phần giữ gìn và bảo vệ môi trường sinh thái. Trên cơ sở giải quyết việc làm nâng cao thu nhập, bảo vệ môi trường sinh thái…Trồng và phát triển kinh tế cây chè mang ý nghĩa chính trị, xã hội. Khi vấn đề việc làm được giải quyết, nhàn rỗi và thất nghiệp sẽ giảm, người dân yên tâm và trở nên gắn bó với công việc của mình hơn, giao lưu buôn bán diễn ra mạnh, thu nhập trên đầu người tăng tạo điều kiện phân bố hợp lý, ổn định cuộc sống dân cư, nhất là vùng sâu, vùng xa.
Tóm lại, xét ở mỗi khía cạnh, mỗi góc quan sát khác nhau, cây chè lại có giá trị đặc trưng riêng, vừa có ý nghĩa trong đời sống dân cư, lại có giá rị với toàn xã hội. Ngày nay, để tiến tới xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp hiện đại, chúng ta cần phải tập trung tích lũy nhiều vốn, kinh nghiệm, khoa học kỹ thuật…phục vụ sản xuất. Phát triển nền nông nghiệp bền vững nói chung, ngành chè nói riêng là một trong những biện pháp góp phần tích tụ vốn chuẩn bị cho nền sản xuất lớn, hiện đại trong thời gian tới. Đặc điểm kinh tế, kỹ thuật của sản xuất chè Cây chè có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến bảo quản.
Vì thế để phát triển ngành chè hàng hóa đạt chất lượng cao cần phải quan tâm, chú trọng từ những khâu đầu tiên, áp dụng những chính sách đầu tư hợp lý, loại bỏ dần những phong tục tập quán trồng chè lạc hậu… Để tạo ra những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước. a, Những nhân tố ảnh hưởng tới sản xuất chè - Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Đất đai và địa hình: Đất đai là tư liệu sản xuất quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp nói chung và cây chè nói riêng. Đất đai là yếu tố ảnh hưởng đến sản lượng, chất lượng chè nguyên liệu và chè thành phẩm. Muốn chè có chất lượng cao và hương vị đặc biệt cần phải trồng chè ở độ cao nhất định.
Đa số những nơi trồng chè trên thế giới thường có độ cao cách mặt biển từ 500 – 800m. So với một số cây trồng khác, cây chè yêu cầu về đất không nghiêm ngặt. Nhưng để cây sinh trưởng tốt, có tiềm năng năng suất cao thì đất trồng chè phải đạt yêu cầu: đất tốt, nhiều mùn, có độ sâu, chua và thoát nước. Độ PH thích hợp là 4,5 – 6,0.