Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Vị trí, vai trò của cây bưởi Phúc Trạch trong sự phát triển kinh tế. Ý nghĩa của việc phát triển cây bưởi Phúc Trạch Trong những năm gần đây, cơ cấu kinh tế các ngành sản xuất của cả nước nói chung và của Hà Tĩnh nói riêng đã có sự thay đổi quan trọng chuyển dần sang nền sản xuất hàng hóa đặc biệt là sự phát triển cây ăn quả tạo nên những bước tiến, khẳng định vị trí quan trong trong sản xuất nông nghiệp, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi cơ cấu kinh tế cây trồng theo hướng hiệu quả cao [15]. Vùng bưởi Phúc Trạch cho chất lượng ngon nhất được phân bố trong địa hình lòng chảo, được bao bọc bởi 2 dãy núi Trường Sơn và Trà Sơn.
Đặc thù này về địa hình đã tạo cho vùng trồng bưởi ở Hương Khê có những đặc trưng riêng về điều kiện khí hậu [17]. Bưởi Phúc Trạch có chất lượng nổi tiếng từ lâu, bởi vậy người dân Hương Khê sử dụng bưởi Phúc Trạch như là sản vật trong giao tiếp xã hội: làm quà biếu, thiết đãi các vị khách quý … Ngày này, khi kinh tế ngày càng phát triển, đời sống của người dân được nâng cao thì nhu cầu về các sản phẩm quả ngày càng lớn. Giá trị thương phẩm cao, lượng cung - cầu trên thị trường nhiều góp phần giải quyết công ăn việc làm cho nhiều người lao động. Như vậy, phát triển sản xuất bưởi Phúc Trạch đã và đang tạo ra một lượng của cải vật chất lớn cho xã hội, bảo vệ được cây ăn quả quý, tăng thu nhập cho người dân, cải thiện mức sống ở khu vực nông thôn.
Nó góp phần vào việc thúc đẩy nhanh hơn công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, giảm bớt chênh lệch về kinh tế xã hội giữa thành thị và nông thôn, giữa vùng núi cao và đồng bằng. Đặc điểm kinh tế, kỹ thuật sản xuất cây bưởi Phúc Trạch * Đặc điểm kinh tế cây bưởi Đời sống kinh tế của cây bưởi tương đối dài, khoảng 15 năm hoặc có thể hơn. Do vậy những biện pháp cơ bản trong khâu trồng mới: Chọn giống, làm đất, bón phân, trồng xen cây ngắn ngày cải tạo đất cũng như các giải pháp về chính sách kinh tế tác động đến cây bưởi là rất quan trọng, nếu làm tốt thì cây bưởi sẽ có khả 13 năng làm cho năng suất cao, ổn định và chất lượng tốt. Sản xuất bưởi là một trong những cây trồng có khả năng sinh lời cao trong sản xuất nông nghiệp nhất là tại xã Phúc Trạch.
Vì: - Chu kì kinh doanh của cây bưởi lâu năm, ít phải trồng mới so với một số cây trồng khác, trong cùng điều kiện sản xuất như nhau thì sản xuất bưởi cho hiệu quả cao hơn. - Về sản xuất bưởi: 1 sào bưởi với năng suất khoảng 11,9 tạ/sào tương đương gần 6 sào lúa hai vụ (năng suất khoảng 2 tạ/sào). - Bưởi là loại cây trưởng thành mạnh ở xã Phúc Trạch, chống chịu tốt với thời tiết và nó chỉ có thể phát triển tốt trong 4 xã là xã Phúc Trạch, xã Hương Trạch, xã Lộc Yên, xã Hương Đô. Bên cạnh đó bưởi Phúc Trạch đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, là sản phẩm đã có thương hiệu trên thị trường.
Đây là một đặc điểm giúp cho người nông dân mạnh dạn đầu tư phát triển cây bưởi. - Bưởi Phúc Trạch cần lượng vốn đầu tư lớn, đầu tư cho 1 sào khá cao. Đầu tư ban đầu cho 1 sào bưởi trồng mới khoảng 14 triệu đồng nhưng sau 3 - 4 năm mới cho sản phẩm và ước tính khoảng 8 - 9 năm mới hòa vốn. Vì thế để phát triển bưởi đạt chất lượng cao cần phải quan tâm, chú trọng từ những khâu đầu tiên, áp dụng những chính sách đầu tư hợp lý, loại bỏ dần những phong tục tập quán trồng bưởi lạc hậu… Để tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước.
Nếu coi cây bưởi là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hướng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm bưởi góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân trồng bưởi. * Đặc điểm kỹ thuật cây bưởi Để phát triển cây bưởi cần chú ý về điều kiện tự nhiên như: đất đai, thời tiết, khí hậu… Bởi vậy, việc bố trí sản xuất phải phù hợp với điều kiện tự nhiên từng vùng. Bên cạnh đó trong quá trình sản xuất đòi hỏi trình độ thâm canh cao, quy trình kỹ thuật chặt chẽ, sự chăm sóc kỹ lưỡng hằng ngày của người lao động. Việc tổ chức sản xuất cần chuyên môn hóa từng vùng để đạt được hiệu quả kinh tế cao.
Cây bưởi Phúc Trạch sinh trưởng trải qua hai thời kỳ: kiến thiết cơ bản và kinh doanh. Điều kiện tự nhiên của xã Phúc Trạch đã tạo nên nét riêng biệt cho sản phẩm bưởi Phúc Trạch. - Địa hình: Bưởi Phúc Trạch được phân bố trong địa hình lòng chảo, được bao bọc bởi 2 dãy núi Trường Sơn và Trà Sơn. Dãy Trường Sơn trải dài theo sườn 14 phía Tây có độ cao từ 800m - 1510m, dãy Trà Sơn nằm ở sườn phía đông có độ cao 100m - 350m so mức nước biển.
Do đó tần suất xuất hiện gió Lào và tốc độ gió Lào ở Phúc Trạch ít và nhẹ hơn các vùng phụ cận đã làm hạn chế bớt những tác hại của gió lào đến chất lượng quả bưởi [13]. - Đất đai: + Bưởi Phúc Trạch phân bố trên chân đất có độ cao 10m - 40m, độ dốc < 150. Xét về nguồn gốc phát sinh, bưởi Phúc Trạch phân bố thích hợp trên các loại đất thuộc nhóm phù sa và nhóm đất xám feralit. + Các chỉ tiêu nông hóa thổ những của các loại đất thích hợp cho việc trồng bưởi Phúc Trạch là Mn2+ 10 - 30mg/1kg đất.
+ Độ pH thích hợp là 3,8 - 4,2 [13]. - Thời tiết khí hậu: + Nhiệt độ : Nhiệt độ trong các tháng phát triển và tích lũy của bưởi Phúc Trạch tương đối cao khoảng 36 - 390C, vào thời điểm nắng nóng nhất nhiệt độ có thể lên tới 410C, biên độ nhiệt độ tối cao và tối thấp 14 -240C. Vì thế cần có biện pháp che bóng, giữ ẩm, tưới nước thích hợp. + Tình hình phân bố lượng mưa và bốc hơi: Lượng mưa ở Phúc Trạch chủ yếu tập trung trong 3 tháng 8, 9, 10.
Lượng mưa trong 3 tháng này là 1345,2 mm tương đương 60,5% lượng mưa cả năm. Trong giai đoạn phát triển quả từ tháng 4 đến tháng 7 lượng mưa rất ít dao động từ 70 mm đến 150 mm. Trong những tháng này lượng mưa chỉ tương đương hoặc thấp hơn lượng bốc hơi [12]. Yếu tố nhiệt độ cao, biên độ nhiệt độ lớn và khô hạn trong những tháng phát triển và tích lũy quả là những yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng đặc thù của bưởi Phúc Trạch.
Bưởi là cây trồng có nguồn gốc tự nhiên từ lâu đời, có thể trồng bưởi bằng chiết cành hoặc ghép cành. Trước đây, sản xuất bưởi mang tính tự phát, tự cung tự cấp. Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng tăng thì sản xuất bưởi cũng phát triển theo, thị trường bưởi đã trở thành thị trường rộng lớn. Một số vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh tế 1.
Các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao 15 hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. Yêu cầu của công tác quản lý kinh tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế [5].
Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế. Quan điểm thứ nhất: Trước đây, người ta coi hiệu quả kinh tế là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế. Ngày nay, quan điểm này không còn phù hợp, bởi vì nếu cùng một kết quả xuất phát từ hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này chúng có cùng một hiệu quả. Quan điểm thứ hai: Hiệu quả xác định bằng nhịp độ tăng trưởng sản phẩm xã hội hoặc thu nhập quốc dân, hiệu quả kinh tế sẽ cao khi nhịp độ tăng của các chỉ tiêu đó cao.
Nhưng chi phí hoặc nguồn lực được sử dụng tăng nhanh vì sao? Hơn nữa, điều kiện sản xuất hiện tại khác với năm trước, yếu tố bên trong bên ngoài của nền kinh tế bị ảnh hưởng cũng khác nhau. Do đó, quan điểm này chưa thỏa đáng. Quan điểm thứ ba: Hiệu quả là mức độ hữu ích của sản phẩm đó được sản xuất ra, tức là giá trị sử dụng chứ không phải là giá trị được đánh giá toàn diện từ ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường. Từ những quan điểm khác nhau về hiệu quả như trên ta thấy rằng hiệu quả là một phạm trù trọng tâm và rất cơ bản của hiệu quả kinh tế và quản lý.
Hơn nữa việc xác định hiệu quả là vấn đề hết sức khó khăn và phức tạp về lý luận và cả thực tiễn. Bản chất của hiệu quả xuất phát từ mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về đời sống vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội. Muốn vậy, sản xuất không ngừng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu [11]. Quan điểm về hiệu quả trong điều kiện hiện nay là phải thoả mãn vấn đề tiết kiệm thời gian, tài nguyên trong sản xuất mang lại lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường [4].
Chính vì vậy mà hiệu quả của một quá trình nào đó cần được đánh giá toàn diện cả ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Do đó khi xem xét hiệu quả kinh tế chúng ta phải xem xét trên tất cả các góc độ để có cái nhìn toàn diện, chính xác, tùy theo mục đích và yêu cầu nghiên cứu.