Luận văn đánh giá hiệu quả kinh tế của cây bưởi phúc trạch tại xã phúc trạch huyện hương khê tỉnh hà tĩnh

Luận văn đánh giá hiệu quả kinh tế cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh, phân tích giá trị và tiềm năng phát triển.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Châu
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Cây Bưởi Phúc Trạch Tại Hương Khê, Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Vị trí, vai trò của cây bưởi Phúc Trạch trong sự phát triển kinh tế. Một số vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh tế
• 1.2. Cơ sở thực tiễn
• 1.3. Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi Diễn tại xã Phú Diễn, huyện Từ Liêm
• 1.4. Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi Da Xanh tại xã Hòa Nghĩa, huyện Chợ Lách
• 1.5. Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi Đoan Hùng tại xã Bằng Luân, huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ
• 1.6. Các yếu tố ảnh hưởng và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch
• 1.6.1. Các yếu tố tự nhiên thuộc hệ sinh thái và môi trường
• 1.6.2. Nhóm nhân tố kinh tế - xã hội
• 1.6.3. Nhóm nhân tố kỹ thuật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.4.2. Phương pháp thu thập tài liệu và số liệu
• 2.4.3. Phương pháp phân tích
• 2.5. Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch
• 2.5.1. Hệ thống các chỉ tiêu mô tả đặc điểm và nguồn lực của hộ điều tra
• 2.5.2. Các chỉ tiêu phản ánh tình hình sản xuất và tiêu thụ bưởi của hộ
• 2.6. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất bưởi
• 2.6.1. Những chỉ tiêu về hiệu quả xã hội
• 2.6.2. Những chỉ tiêu về cải tạo môi trường sinh thái
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Đặc điểm tự nhiên của xã Phúc Trạch
• 3.2. Điều kiện kinh tế xã hội của xã Phúc Trạch
• 3.3. Thực trạng sản xuất cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch
• 3.3.1. Hiện trạng sản xuất
• 3.3.2. Tình hình sử dụng giống
• 3.3.3. Tình hình sử dụng các kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch
• 3.3.4. Tình hình tiêu thụ
• 3.4. Đánh giá hiệu quả của cây bưởi Phúc Trạch theo kết quả điều tra
• 3.4.1. Tình hình chung của nhóm hộ nghiên cứu
• 3.4.2. Tình hình đầu tư trong sản xuất cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch
• 3.4.3. Kết quả và thu nhập từ sản xuất kinh doanh bưởi Phúc Trạch
• 3.5. Đánh giá hiệu quả kinh tế và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch
• 3.5.1. So sánh hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch và cây cam chanh của xã Phúc Trạch
• 3.5.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch các nhóm hộ trong xã Phúc Trạch
• 3.5.3. Hiệu quả xã hội và môi trường sản xuất cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch
• 3.5.4. Những thuận lợi, khó khăn trong quá trình sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế của bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch
• 3.5.5. Đánh giá chung về tình hình sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch
• 3.5.5.1. Những mặt đạt được
• 3.5.5.2. Những mặt còn hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: CÁC GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ CỦA CÂY BƯỞI PHÚC TRẠCH TẠI XÃ PHÚC TRẠCH
• 4.1. Quan điểm, mục tiêu, phương hướng về nâng cao hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch trên địa bàn xã Phúc Trạch
• 4.2. Định hướng phát triển
• 4.3. Mục tiêu của địa phương
• 4.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch ở xã Phúc Trạch
• 4.4.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.4.2. Giải pháp về vốn đầu tư
• 4.4.3. Giải pháp về thị trường tiêu thụ bưởi Phúc Trạch
• 4.4.4. Giải pháp về khuyến nông
• 4.4.4.1. Đối với huyện Hương Khê
• 4.4.4.2. Đối với xã Phúc Trạch
• 4.4.4.3. Đối với hộ nông dân trồng bưởi Phúc Trạch
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá hiệu quả kinh tế cây bưởi Phúc Trạch

Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch tại Hương Khê, Hà Tĩnh là một nghiên cứu quan trọng nhằm xác định giá trị kinh tế mà loại cây này mang lại cho địa phương. Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các chỉ số kinh tế như năng suất, sản lượng, chi phí đầu tư và lợi nhuận thu được từ việc trồng bưởi. Kết quả cho thấy, cây bưởi Phúc Trạch không chỉ mang lại thu nhập ổn định cho người dân mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Đặc biệt, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến và quản lý hiệu quả có thể tăng đáng kể hiệu quả kinh tế của cây bưởi.

1.1. Hiệu quả kinh tế từ năng suất và sản lượng

Năng suất và sản lượng của cây bưởi Phúc Trạch là yếu tố quyết định đến hiệu quả kinh tế. Theo số liệu từ nghiên cứu, năng suất bưởi trung bình đạt khoảng 11,9 tạ/sào, cao hơn so với nhiều loại cây trồng khác. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của cây bưởi Phúc Trạch trong việc tạo ra thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, để duy trì và nâng cao năng suất, cần có sự đầu tư hợp lý vào các yếu tố như giống cây, phân bón và kỹ thuật chăm sóc.

1.2. Chi phí đầu tư và lợi nhuận

Chi phí đầu tư cho cây bưởi Phúc Trạch bao gồm các khoản như giống cây, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhân công. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chi phí ban đầu cho 1 sào bưởi khoảng 14 triệu đồng, và phải mất từ 8-9 năm để hòa vốn. Tuy nhiên, sau thời gian này, lợi nhuận thu được từ bưởi là rất cao, đặc biệt khi sản phẩm được tiêu thụ trên thị trường với giá trị cao. Điều này khẳng định hiệu quả kinh tế lâu dài của cây bưởi Phúc Trạch.

II. Phát triển kinh tế địa phương thông qua cây bưởi Phúc Trạch

Cây bưởi Phúc Trạch không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho người trồng mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Việc phát triển vùng trồng bưởi đã tạo ra nhiều việc làm, giúp cải thiện đời sống của người dân Hương Khê, Hà Tĩnh. Ngoài ra, cây bưởi Phúc Trạch còn được coi là sản phẩm đặc trưng của địa phương, góp phần quảng bá hình ảnh và thu hút đầu tư. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế của cây bưởi, bao gồm việc nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

2.1. Tạo việc làm và thu nhập

Việc trồng và chăm sóc cây bưởi Phúc Trạch đã tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương, đặc biệt là trong các khâu như trồng trọt, thu hoạch và chế biến. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn góp phần giảm tỷ lệ thất nghiệp tại Hương Khê, Hà Tĩnh. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các hộ gia đình trồng bưởi có thu nhập cao hơn so với các hộ trồng các loại cây khác.

2.2. Quảng bá và phát triển thương hiệu

Cây bưởi Phúc Trạch đã được công nhận là sản phẩm đặc trưng của Hà Tĩnh, và việc phát triển thương hiệu này đang được đẩy mạnh. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tổ chức các sự kiện quảng bá, xây dựng hệ thống phân phối rộng khắp và nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Điều này không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế mà còn góp phần vào tăng trưởng kinh tế của địa phương.

III. Những thách thức và giải pháp

Mặc dù cây bưởi Phúc Trạch mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết. Các vấn đề như thiếu vốn đầu tư, kỹ thuật canh tác lạc hậu và thị trường tiêu thụ không ổn định đang ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây bưởi. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường hỗ trợ vốn, đào tạo kỹ thuật cho người dân và xây dựng các kênh phân phối bền vững để nâng cao hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch.

3.1. Thiếu vốn đầu tư

Một trong những thách thức lớn nhất đối với người trồng cây bưởi Phúc Trạch là thiếu vốn đầu tư. Chi phí ban đầu cho việc trồng bưởi khá cao, và nhiều hộ gia đình không đủ khả năng tài chính để đầu tư. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường hỗ trợ từ chính quyền địa phương, tạo điều kiện vay vốn ưu đãi và khuyến khích các nhà đầu tư tham gia vào lĩnh vực này.

3.2. Kỹ thuật canh tác lạc hậu

Kỹ thuật canh tác lạc hậu cũng là một vấn đề lớn ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch. Nhiều hộ gia đình vẫn áp dụng các phương pháp truyền thống, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng sản phẩm không ổn định. Nghiên cứu đề xuất việc tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật, áp dụng các công nghệ mới và tăng cường hỗ trợ từ các chuyên gia nông nghiệp để nâng cao hiệu quả canh tác.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh" do sinh viên Nguyễn Thị Minh Châu thực hiện (chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, năm 2014, dưới sự hướng dẫn của TS. Bùi Đình Hòa). Nghiên cứu xuất phát từ chủ trương chuyển đổi cơ cấu cây trồng nông nghiệp sang sản xuất hàng hóa giá trị cao. Bưởi Phúc Trạch (tên khoa học: Citrus grandis Osbeck hoặc Citrus Maxima (Burn) Meer) là giống cây ăn quả đặc sản, được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đưa vào danh mục cây ăn quả quý cấm xuất khẩu giống từ năm 2002 và được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu hàng hóa năm 2004. Về mặt dinh dưỡng, 100 gram tép bưởi cung cấp 39 calo, hàm lượng dịch quả chiếm 84–86%, độ khô 11,4–12,5%, độ axit 0,5–0,7%, độ đường 7,7–8,3% và vitamin C đạt 44–62 mg.

Mặc dù được xác định là cây trồng mũi nhọn giúp nâng cao đời sống dân cư tại huyện Hương Khê, người nông dân trồng bưởi tại xã Phúc Trạch vẫn đối mặt với nhiều rào cản: vốn đầu tư ban đầu lớn (khoảng 14 triệu đồng/sào, chu kỳ kiến thiết cơ bản kéo dài 3–4 năm và cần 8–9 năm mới thu hồi vốn), rủi ro thiên tai lũ lụt khắc nghiệt, cùng tập quán canh tác truyền thống dẫn đến chất lượng chưa đồng đều.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Nghiên cứu và đánh giá hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch trên cơ sở thực tiễn tại xã Phúc Trạch; từ đó chỉ ra những khó khăn và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của cây bưởi, góp phần cải thiện đời sống người dân và phát triển nông nghiệp nông thôn địa phương.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất cây bưởi Phúc Trạch.
   • Phân tích, đánh giá thực trạng sản xuất và hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch trên địa bàn xã Phúc Trạch giai đoạn 2011–2013.
   • Phân tích các thuận lợi, khó khăn trong việc sản xuất và nâng cao hiệu quả kinh tế cây bưởi Phúc Trạch.
   • Đưa ra định hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cây bưởi Phúc Trạch tại địa phương.

Khóa luận giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Tại sao cần phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch trên địa bàn xã Phúc Trạch?
2. Tình hình thực tế tại địa phương như thế nào? Việc tăng hiệu quả kinh tế cho cây bưởi Phúc Trạch có khả thi không?
3. Từ những khó khăn có những giải pháp khắc phục ra sao, giải pháp nào là tối ưu nhất? Tại sao?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn về hiệu quả kinh tế và nâng cao hiệu quả kinh tế đối với các hộ sản xuất bưởi Phúc Trạch.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Phúc Trạch, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh (tập trung khảo sát tại xóm 6, xóm 9 và xóm 11).
• Phạm vi thời gian: Các dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2011–2013 và dữ liệu điều tra sơ cấp thu thập từ các hộ trồng bưởi trong năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận phạm trù hiệu quả kinh tế (HQKT) dưới góc độ tương quan so sánh giữa kết quả đầu ra đạt được và lượng chi phí đầu vào đã bỏ ra. Đánh giá HQKT được đặt trong mối liên hệ hữu cơ với hiệu quả xã hội (giải quyết việc làm, phân hóa giàu nghèo, phân vùng sản xuất) và hiệu quả sinh thái môi trường (bảo vệ đất, cân bằng hệ sinh thái vùng đồi thung lũng). Hệ thống khung pháp lý và chính sách nông nghiệp đề cập trong văn bản bao gồm: Nghị quyết số 09/2000/NQ-CP, Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP của Chính phủ về kinh tế trang trại và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, cùng các văn bản bảo hộ chỉ dẫn địa lý và quản lý nguồn giống của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn.

Hệ thống chỉ tiêu kinh tế được sử dụng gồm:

• Tổng giá trị sản xuất: $\text{GO} = \sum Q_i P_i$
• Chi phí trung gian ($\text{IC}$): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài phục vụ sản xuất.
• Giá trị gia tăng: $\text{VA} = \text{GO} - \text{IC}$
• Thu nhập hỗn hợp: $\text{MI} = \text{VA} - [A + T + \text{Lao động thuê}]$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế/phí).
• Lợi nhuận thuần: $\text{Pr} = \text{MI} - L \cdot P_i$ (với $L$ là công lao động gia đình, $P_i$ là giá ngày công địa phương).
• Hệ thống chỉ tiêu hiệu quả: $\text{GO}/\text{IC}$, $\text{GO}/L$, $\text{VA}/\text{IC}$, $\text{VA}/L$, $\text{MI}/\text{IC}$, $\text{MI}/L$, $\text{Pr}/\text{chi phí}$.

Về cơ sở thực tiễn, tác giả tổng kết bài học kinh nghiệm từ ba vùng trồng bưởi đặc sản: mô hình phòng trừ sâu đục thân và tiêu thụ bưởi Diễn tại xã Phú Diễn (Từ Liêm, Hà Nội); mô hình tổ liên kết sản xuất chuyên canh theo tiêu chuẩn VietGAP của bưởi Da Xanh tại xã Hòa Nghĩa (Chợ Lách, Bến Tre); và dự án ứng dụng tiến bộ kỹ thuật thâm canh bưởi Đoan Hùng tại xã Bằng Luân (Đoan Hùng, Phú Thọ).

Phương pháp nghiên cứu cụ thể:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo thống kê, văn kiện của UBND xã Phúc Trạch giai đoạn 2011–2013. Dữ liệu sơ cấp được điều tra bằng bảng hỏi trực tiếp kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (PRA) tại 30 hộ nông dân thuộc 3 xóm có diện tích bưởi tập trung (xóm 6, xóm 9, xóm 11).
• Phương pháp phân tổ thống kê: 30 hộ điều tra được chia thành 3 nhóm dựa trên mức sống năm 2013: nhóm hộ giàu (8 hộ), nhóm hộ khá (18 hộ) và nhóm hộ trung bình (4 hộ).
• Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh hiệu quả sản xuất giữa các nhóm hộ và giữa cây bưởi Phúc Trạch với cây cam chanh trên cùng 1 sào đất canh tác năm 2013.
• Phương pháp phân tích ma trận SWOT: Đánh giá điểm mạnh (S), điểm yếu (W), cơ hội (O), thách thức (T) để xây dựng các cặp chiến lược S/O, W/O, S/T, W/T.
• Công cụ xử lý: Phần mềm Microsoft Excel để mã hóa, tổng hợp biểu bảng và tính toán các chỉ số kinh tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này hệ thống hóa các quan điểm kinh tế học về hiệu quả, bản chất của hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn đo lường trong kinh tế nông nghiệp. Tác giả phân tích đặc điểm sinh học và kỹ thuật của cây bưởi Phúc Trạch: sinh trưởng qua hai giai đoạn kiến thiết cơ bản và kinh doanh, thích nghi với vùng lòng chảo Hương Khê được bao bọc bởi dãy Trường Sơn (cao 800–1.510 m) và Trà Sơn (cao 100–350 m), đất phù sa hoặc feralit có $\text{pH}$ từ 3,8–4,2 và hàm lượng $\text{Mn}^{2+}$ từ 10–30 mg/kg đất. Đồng thời, chương 1 trình bày kinh nghiệm phát triển bưởi Diễn, bưởi Da Xanh, bưởi Đoan Hùng và làm rõ các nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội, kỹ thuật chi phối hiệu quả sản xuất bưởi.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết đối tượng, phạm vi nghiên cứu, các nội dung khảo sát địa bàn xã Phúc Trạch và hệ thống 3 câu hỏi nghiên cứu. Tác giả trình bày phương thức chọn mẫu 30 hộ tại 3 xóm đại diện (xóm 6, 9, 11), quy trình thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp, phương pháp điều tra nhanh nông thôn (PRA), phương pháp tham vấn chuyên gia và cán bộ địa phương. Toàn bộ công thức tính toán các chỉ tiêu phản ánh quy mô, chi phí, thu nhập ($\text{GO}$, $\text{IC}$, $\text{VA}$, $\text{MI}$, $\text{Pr}$), hệ thống chỉ tiêu hiệu quả sử dụng chi phí, hiệu quả sử dụng lao động và các bước thiết lập ma trận SWOT được chuẩn hóa làm căn cứ tính toán cho chương tiếp theo.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các kết quả phân tích thực nghiệm tại địa bàn xã Phúc Trạch. Về điều kiện tự nhiên, xã có tọa độ từ $18^\circ 52'$ đến $18^\circ 10' 27''$ vĩ Bắc và $105^\circ 43' 25''$ đến $105^\circ 48' 54''$ kinh Đông; nhiệt độ trung bình năm $24^\circ \text{C}$ (mùa hè lên tới $40^\circ \text{C}$, mùa đông xuống $5–6^\circ \text{C}$); lượng mưa trung bình $2.607\text{ mm}$ (tập trung 60,5% vào tháng 8, 9, 10). Năm 2013, tổng giá trị sản xuất toàn xã đạt 101,9 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người 17,5 triệu đồng/năm, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 7,71%. Toàn xã có 1.615 hộ với 5.680 nhân khẩu; lao động nông nghiệp chiếm 67% (1.643 người).

Về hiện trạng sản xuất bưởi toàn xã, diện tích tăng từ 85 ha (năm 2011) lên 98 ha (năm 2013). Năng suất bình quân tăng từ 20,11 tấn/ha (năm 2011) lên 23,81 tấn/ha (năm 2013), tổng sản lượng năm 2013 đạt 1.904,8 tấn. Phân tích 30 hộ điều tra cho thấy: độ tuổi bình quân của chủ hộ là 49,1 tuổi; kinh nghiệm bình quân 15,5 năm; quy mô lao động bình quân 3,1 lao động/hộ. Năng suất giữa các nhóm hộ có sự phân hóa rõ rệt: hộ giàu đạt 25,8 tấn/ha, hộ khá đạt 23,0 tấn/ha, hộ trung bình đạt 20,4 tấn/ha. Khâu tiêu thụ được vận hành qua 4 kênh chính (1 kênh trực tiếp và 3 kênh gián tiếp qua thương lái và người bán lẻ). Tác giả cũng chỉ rõ những tổn thất về năng suất do đợt lũ lụt năm 2010 tác động kéo dài đến các chu kỳ kinh doanh tiếp theo.

Chương 4: Các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch

Chương 4 vạch ra phương hướng phát triển đến năm 2020 của xã Phúc Trạch, gắn với quy hoạch mở rộng diện tích, sản lượng cây ăn quả và hoàn thiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Trên cơ sở phân tích SWOT, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Giải pháp kỹ thuật: Chuyển đổi từ chiết cành sang giống ghép đạt chuẩn từ trung tâm giống huyện; áp dụng thụ phấn bổ sung nhân tạo; sử dụng túi bao quả chuyên dụng; tủ gốc giữ ẩm mùa khô và thiết kế mương thoát nước chống úng.
• Giải pháp vốn đầu tư: Mở rộng hạn mức tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT, Ngân hàng Chính sách Xã hội để hỗ trợ chi phí kiến thiết cơ bản kéo dài.
• Giải pháp thị trường tiêu thụ: Xây dựng tổ hợp tác/hợp tác xã liên kết tiêu thụ; kiểm soát chỉ dẫn địa lý và tem nhãn hàng hóa tránh hàng giả; mở rộng các điểm giới thiệu sản phẩm tại các đô thị.
• Giải pháp khuyến nông: Đổi mới hoạt động chuyển giao khoa học kỹ thuật, tổ chức các lớp tập huấn đầu bờ và đưa cán bộ kỹ thuật trực tiếp về địa bàn hướng dẫn nông dân.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận cung cấp hệ thống số liệu chi tiết phản ánh diện tích, năng suất và sản lượng bưởi kinh doanh của xã Phúc Trạch qua 3 năm (2011–2013):

Chỉ tiêu	Đơn vị tính	Năm 2011	Năm 2012	Năm 2013	So sánh 2012/2011 (%)	So sánh 2013/2012 (%)	Phát triển bình quân (%)
Diện tích bưởi kinh doanh	ha	68	73	80	107,35	109,59	108,47
Năng suất bình quân	tấn/ha	20,11	21,05	23,81	104,67	113,11	108,81
Tổng sản lượng	tấn	1.367,48	1.569,50	1.904,80	114,77	121,36	118,02

Tổng diện tích bưởi toàn xã năm 2013 đạt 98 ha (trong đó bưởi trồng mới 7 ha, bưởi kiến thiết cơ bản 11 ha, bưởi kinh doanh 80 ha), đạt tốc độ tăng trưởng diện tích bình quân 7,38%/năm trong giai đoạn 2011–2013.

Kết quả khảo sát 30 hộ nông dân năm 2013 cho thấy năng suất và sản lượng có sự phân hóa theo năng lực vốn và kỹ thuật của từng nhóm hộ:

Nhóm hộ	Số hộ điều tra ($n$)	Diện tích bình quân (ha)	Năng suất bình quân (tấn/ha)	Sản lượng bình quân (tấn/hộ)
Hộ giàu	8	2,65	25,80	68,37
Hộ khá	18	3,40	23,00	78,20
Hộ trung bình	4	0,35	20,40	7,14
Bình quân chung	30	—	23,40	4,91

Về chi phí đầu tư ban đầu, số liệu tại Bảng 3.7 ghi nhận chi phí trồng mới và kiến thiết cơ bản cho 1 ha bưởi Phúc Trạch gồm chi phí giống (7.366,6 nghìn đồng), vật tư trồng mới (16.002,6 nghìn đồng), phân chuồng giai đoạn KTCB (33.466,6 nghìn đồng), lân Lâm Thao (3.603,4 nghìn đồng), vật tư tủ gốc (16.350 nghìn đồng), thuốc BVTV và chất kích thích sinh trưởng (5.380 nghìn đồng), cùng chi phí công lao động tích lũy (lao động trồng mới 8.906,6 nghìn đồng, tỉa cành tạo hình 11.933,4 nghìn đồng; tổng chi phí lao động đạt 94.346,89 nghìn đồng), đưa tổng chi phí đầu tư vượt mức 252 triệu đồng/ha.

Khóa luận tự xác định các đóng góp mới sau:

• Đánh giá một cách định lượng và có hệ thống về hiệu quả kinh tế của cây bưởi Phúc Trạch trên địa bàn nghiên cứu qua hệ thống chỉ tiêu tài chính nông hộ.
• Chỉ ra mối quan hệ tác động trực tiếp của các nhân tố: trình độ học vấn chủ hộ, mức độ thâm canh phân bón và việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật (thụ phấn nhân tạo, bao quả) đến năng suất và chất lượng thương phẩm của quả bưởi.
• Mô tả trực quan 4 kênh lưu thông sản phẩm bưởi trên thực địa, làm cơ sở thực chứng cho các kiến nghị quy hoạch chuỗi tiêu thụ hàng hóa nông sản của huyện Hương Khê.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Tác giả tự nhận định kinh nghiệm thực tế còn hạn chế nên quá trình phân tích số liệu không tránh khỏi những thiếu sót nhất định.
• Quy mô chọn mẫu khảo sát thực địa dừng lại ở 30 hộ nông dân tập trung tại 3 xóm (xóm 6, xóm 9, xóm 11), chưa thực hiện chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng bao quát toàn bộ 11 xóm trong toàn xã Phúc Trạch.
• Việc ghi chép theo dõi chi phí đầu vào và công lao động tại các nông hộ phần lớn dựa vào trí nhớ và ước tính của chủ hộ, chưa có hệ thống sổ sách ghi chép kế toán thường xuyên, tạo nên sai số nhất định trong việc bóc tách chi phí trung gian ($\text{IC}$) và thu nhập hỗn hợp ($\text{MI}$).

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi điều tra khảo sát trên toàn bộ 4 xã thuộc vùng chỉ dẫn địa lý bưởi Phúc Trạch của huyện Hương Khê (gồm Phúc Trạch, Hương Trạch, Lộc Yên và Hương Đô).
• Đi sâu nghiên cứu chuỗi giá trị và hạch toán chi tiết chi phí - lợi nhuận theo tiêu chuẩn VietGAP, đánh giá hiệu quả kinh tế khi tham gia mô hình kinh tế tập thể (hợp tác xã, tổ hợp tác chuyên ngành).

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu thực tế hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế Nông nghiệp, Phát triển nông thôn và Quản lý kinh tế tham khảo phương pháp luận đánh giá hiệu quả kinh tế cây ăn quả lâu năm (cách chia thời kỳ kiến thiết cơ bản và kinh doanh, hạch toán chi phí lao động gia đình và chi phí trung gian).
• Cán bộ quản lý kinh tế, khuyến nông xã Phúc Trạch và Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Hương Khê sử dụng các số liệu thực trạng, cơ cấu kênh tiêu thụ và ma trận SWOT để xây dựng đề án quy hoạch vùng cây ăn quả đặc sản giai đoạn đến năm 2020.
• Các hộ nông dân trồng cây ăn quả tại địa phương học hỏi kỹ thuật thụ phấn nhân tạo, phương pháp bao quả tránh côn trùng và quy trình bảo quản quả sau thu hoạch (bôi vôi cuống, rải sàn tối đa 2 lớp bảo quản giữ chất lượng trong 2 tháng).

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ tiêu chất lượng và hóa sinh đặc thù của bưởi Phúc Trạch được nêu trong khóa luận là gì?
Theo số liệu trích dẫn trong khóa luận, 100 gram tép bưởi Phúc Trạch cung cấp 39 calo; tỷ lệ dịch quả chiếm 84–86%; độ khô đạt 11,4–12,5%; độ axit dao động từ 0,5–0,7%; độ đường đạt từ 7,7–8,3%; và hàm lượng vitamin C đạt từ 44–62 mg.

2. Diện tích, năng suất và sản lượng bưởi kinh doanh toàn xã Phúc Trạch biến động ra sao trong giai đoạn 2011–2013?
Diện tích bưởi kinh doanh tăng từ 68 ha (năm 2011) lên 73 ha (năm 2012) và đạt 80 ha (năm 2013), tốc độ phát triển bình quân đạt 8,47%/năm. Năng suất bình quân tăng từ 20,11 tấn/ha (năm 2011) lên 21,05 tấn/ha (năm 2012) và 23,81 tấn/ha (năm 2013), tăng bình quân 8,81%/năm. Sản lượng tăng từ 1.367,48 tấn (2011) lên 1.569,50 tấn (2012) và 1.904,80 tấn (2013), đạt tốc độ tăng bình quân 18,02%/năm.

3. Khảo sát 30 hộ nông dân năm 2013 cho thấy sự khác biệt về năng suất bưởi giữa các nhóm hộ như thế nào?
Năng suất có sự phân hóa theo mức sống: nhóm hộ giàu ($n=8$) đạt năng suất cao nhất với 25,8 tấn/ha; nhóm hộ khá ($n=18$) đạt 23,0 tấn/ha; và nhóm hộ trung bình ($n=4$) đạt 20,4 tấn/ha. Năng suất bình quân chung của 30 hộ khảo sát đạt 23,4 tấn/ha.

4. Cây bưởi Phúc Trạch tại địa phương được tiêu thụ qua những kênh phân phối nào?
Sản phẩm được tiêu thụ qua 4 kênh:

• Kênh 1 (trực tiếp): Hộ nông dân bán trực tiếp cho người tiêu dùng tại vườn hoặc ven đường.
• Kênh 2 (gián tiếp ngắn): Hộ nông dân bán cho người bán buôn (thương lái) thu mua tại vườn, sau đó chuyển đến người tiêu dùng.
• Kênh 3 (gián tiếp ngắn): Hộ nông dân bán cho người bán lẻ để cung cấp cho người tiêu dùng.
• Kênh 4 (gián tiếp dài): Hộ nông dân bán cho người bán buôn, qua người bán lẻ rồi mới đến tay người tiêu dùng.

5. Chi phí đầu tư trồng mới và thời gian hoàn vốn cho 1 sào bưởi theo tác giả ước tính là bao nhiêu?
Khóa luận ước tính chi phí đầu tư ban đầu cho 1 sào bưởi trồng mới khoảng 14 triệu đồng. Do cây bưởi cần 3–4 năm kiến thiết cơ bản mới bắt đầu cho thu hoạch quả thương phẩm, thời gian để hộ nông dân thu hồi toàn bộ vốn đầu tư ước tính khoảng 8–9 năm.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Minh Châu đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về thực trạng phát triển cây bưởi Phúc Trạch tại xã Phúc Trạch trong giai đoạn 2011–2013. Bằng việc kết hợp dữ liệu thống kê địa phương và khảo sát trực tiếp 30 nông hộ, công trình đã định lượng rõ mức độ thâm canh, chi phí đầu tư, phân hóa năng suất giữa các nhóm hộ và cơ cấu kênh tiêu thụ sản phẩm. Các phân tích chỉ ra rằng dù cây bưởi mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với cây lương thực truyền thống, hiệu quả sản xuất vẫn chịu sự chi phối lớn bởi rủi ro thiên tai, áp lực vốn kiến thiết cơ bản và kỹ thuật canh tác chưa chuẩn hóa. Các nhóm giải pháp đồng bộ về kỹ thuật giống ghép, vốn tín dụng ưu đãi, kiểm soát chỉ dẫn địa lý và đào tạo khuyến nông do tác giả đề xuất là cơ sở thực tiễn quan trọng cho định hướng quy hoạch nông nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Vị trí, vai trò của cây bưởi Phúc Trạch trong sự phát triển kinh tế. Ý nghĩa của việc phát triển cây bưởi Phúc Trạch Trong những năm gần đây, cơ cấu kinh tế các ngành sản xuất của cả nước nói chung và của Hà Tĩnh nói riêng đã có sự thay đổi quan trọng chuyển dần sang nền sản xuất hàng hóa đặc biệt là sự phát triển cây ăn quả tạo nên những bước tiến, khẳng định vị trí quan trong trong sản xuất nông nghiệp, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi cơ cấu kinh tế cây trồng theo hướng hiệu quả cao [15]. Vùng bưởi Phúc Trạch cho chất lượng ngon nhất được phân bố trong địa hình lòng chảo, được bao bọc bởi 2 dãy núi Trường Sơn và Trà Sơn.

Đặc thù này về địa hình đã tạo cho vùng trồng bưởi ở Hương Khê có những đặc trưng riêng về điều kiện khí hậu [17]. Bưởi Phúc Trạch có chất lượng nổi tiếng từ lâu, bởi vậy người dân Hương Khê sử dụng bưởi Phúc Trạch như là sản vật trong giao tiếp xã hội: làm quà biếu, thiết đãi các vị khách quý … Ngày này, khi kinh tế ngày càng phát triển, đời sống của người dân được nâng cao thì nhu cầu về các sản phẩm quả ngày càng lớn. Giá trị thương phẩm cao, lượng cung - cầu trên thị trường nhiều góp phần giải quyết công ăn việc làm cho nhiều người lao động. Như vậy, phát triển sản xuất bưởi Phúc Trạch đã và đang tạo ra một lượng của cải vật chất lớn cho xã hội, bảo vệ được cây ăn quả quý, tăng thu nhập cho người dân, cải thiện mức sống ở khu vực nông thôn.

Nó góp phần vào việc thúc đẩy nhanh hơn công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, giảm bớt chênh lệch về kinh tế xã hội giữa thành thị và nông thôn, giữa vùng núi cao và đồng bằng. Đặc điểm kinh tế, kỹ thuật sản xuất cây bưởi Phúc Trạch * Đặc điểm kinh tế cây bưởi Đời sống kinh tế của cây bưởi tương đối dài, khoảng 15 năm hoặc có thể hơn. Do vậy những biện pháp cơ bản trong khâu trồng mới: Chọn giống, làm đất, bón phân, trồng xen cây ngắn ngày cải tạo đất cũng như các giải pháp về chính sách kinh tế tác động đến cây bưởi là rất quan trọng, nếu làm tốt thì cây bưởi sẽ có khả 13 năng làm cho năng suất cao, ổn định và chất lượng tốt. Sản xuất bưởi là một trong những cây trồng có khả năng sinh lời cao trong sản xuất nông nghiệp nhất là tại xã Phúc Trạch.

Vì: - Chu kì kinh doanh của cây bưởi lâu năm, ít phải trồng mới so với một số cây trồng khác, trong cùng điều kiện sản xuất như nhau thì sản xuất bưởi cho hiệu quả cao hơn. - Về sản xuất bưởi: 1 sào bưởi với năng suất khoảng 11,9 tạ/sào tương đương gần 6 sào lúa hai vụ (năng suất khoảng 2 tạ/sào). - Bưởi là loại cây trưởng thành mạnh ở xã Phúc Trạch, chống chịu tốt với thời tiết và nó chỉ có thể phát triển tốt trong 4 xã là xã Phúc Trạch, xã Hương Trạch, xã Lộc Yên, xã Hương Đô. Bên cạnh đó bưởi Phúc Trạch đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, là sản phẩm đã có thương hiệu trên thị trường.

Đây là một đặc điểm giúp cho người nông dân mạnh dạn đầu tư phát triển cây bưởi. - Bưởi Phúc Trạch cần lượng vốn đầu tư lớn, đầu tư cho 1 sào khá cao. Đầu tư ban đầu cho 1 sào bưởi trồng mới khoảng 14 triệu đồng nhưng sau 3 - 4 năm mới cho sản phẩm và ước tính khoảng 8 - 9 năm mới hòa vốn. Vì thế để phát triển bưởi đạt chất lượng cao cần phải quan tâm, chú trọng từ những khâu đầu tiên, áp dụng những chính sách đầu tư hợp lý, loại bỏ dần những phong tục tập quán trồng bưởi lạc hậu… Để tạo ra được những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tư sản xuất trong và ngoài nước.

Nếu coi cây bưởi là cây trồng mũi nhọn thì cần phải thực hiện theo hướng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm bưởi góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống người dân trồng bưởi. * Đặc điểm kỹ thuật cây bưởi Để phát triển cây bưởi cần chú ý về điều kiện tự nhiên như: đất đai, thời tiết, khí hậu… Bởi vậy, việc bố trí sản xuất phải phù hợp với điều kiện tự nhiên từng vùng. Bên cạnh đó trong quá trình sản xuất đòi hỏi trình độ thâm canh cao, quy trình kỹ thuật chặt chẽ, sự chăm sóc kỹ lưỡng hằng ngày của người lao động. Việc tổ chức sản xuất cần chuyên môn hóa từng vùng để đạt được hiệu quả kinh tế cao.

Cây bưởi Phúc Trạch sinh trưởng trải qua hai thời kỳ: kiến thiết cơ bản và kinh doanh. Điều kiện tự nhiên của xã Phúc Trạch đã tạo nên nét riêng biệt cho sản phẩm bưởi Phúc Trạch. - Địa hình: Bưởi Phúc Trạch được phân bố trong địa hình lòng chảo, được bao bọc bởi 2 dãy núi Trường Sơn và Trà Sơn. Dãy Trường Sơn trải dài theo sườn 14 phía Tây có độ cao từ 800m - 1510m, dãy Trà Sơn nằm ở sườn phía đông có độ cao 100m - 350m so mức nước biển.

Do đó tần suất xuất hiện gió Lào và tốc độ gió Lào ở Phúc Trạch ít và nhẹ hơn các vùng phụ cận đã làm hạn chế bớt những tác hại của gió lào đến chất lượng quả bưởi [13]. - Đất đai: + Bưởi Phúc Trạch phân bố trên chân đất có độ cao 10m - 40m, độ dốc < 150. Xét về nguồn gốc phát sinh, bưởi Phúc Trạch phân bố thích hợp trên các loại đất thuộc nhóm phù sa và nhóm đất xám feralit. + Các chỉ tiêu nông hóa thổ những của các loại đất thích hợp cho việc trồng bưởi Phúc Trạch là Mn2+ 10 - 30mg/1kg đất.

+ Độ pH thích hợp là 3,8 - 4,2 [13]. - Thời tiết khí hậu: + Nhiệt độ : Nhiệt độ trong các tháng phát triển và tích lũy của bưởi Phúc Trạch tương đối cao khoảng 36 - 390C, vào thời điểm nắng nóng nhất nhiệt độ có thể lên tới 410C, biên độ nhiệt độ tối cao và tối thấp 14 -240C. Vì thế cần có biện pháp che bóng, giữ ẩm, tưới nước thích hợp. + Tình hình phân bố lượng mưa và bốc hơi: Lượng mưa ở Phúc Trạch chủ yếu tập trung trong 3 tháng 8, 9, 10.

Lượng mưa trong 3 tháng này là 1345,2 mm tương đương 60,5% lượng mưa cả năm. Trong giai đoạn phát triển quả từ tháng 4 đến tháng 7 lượng mưa rất ít dao động từ 70 mm đến 150 mm. Trong những tháng này lượng mưa chỉ tương đương hoặc thấp hơn lượng bốc hơi [12]. Yếu tố nhiệt độ cao, biên độ nhiệt độ lớn và khô hạn trong những tháng phát triển và tích lũy quả là những yếu tố quan trọng quyết định đến chất lượng đặc thù của bưởi Phúc Trạch.

Bưởi là cây trồng có nguồn gốc tự nhiên từ lâu đời, có thể trồng bưởi bằng chiết cành hoặc ghép cành. Trước đây, sản xuất bưởi mang tính tự phát, tự cung tự cấp. Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng tăng thì sản xuất bưởi cũng phát triển theo, thị trường bưởi đã trở thành thị trường rộng lớn. Một số vấn đề cơ bản về hiệu quả kinh tế 1.

Các quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao 15 hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. Yêu cầu của công tác quản lý kinh tế đòi hỏi phải nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế làm xuất hiện phạm trù hiệu quả kinh tế [5].

Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế. Quan điểm thứ nhất: Trước đây, người ta coi hiệu quả kinh tế là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế. Ngày nay, quan điểm này không còn phù hợp, bởi vì nếu cùng một kết quả xuất phát từ hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này chúng có cùng một hiệu quả. Quan điểm thứ hai: Hiệu quả xác định bằng nhịp độ tăng trưởng sản phẩm xã hội hoặc thu nhập quốc dân, hiệu quả kinh tế sẽ cao khi nhịp độ tăng của các chỉ tiêu đó cao.

Nhưng chi phí hoặc nguồn lực được sử dụng tăng nhanh vì sao? Hơn nữa, điều kiện sản xuất hiện tại khác với năm trước, yếu tố bên trong bên ngoài của nền kinh tế bị ảnh hưởng cũng khác nhau. Do đó, quan điểm này chưa thỏa đáng. Quan điểm thứ ba: Hiệu quả là mức độ hữu ích của sản phẩm đó được sản xuất ra, tức là giá trị sử dụng chứ không phải là giá trị được đánh giá toàn diện từ ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường. Từ những quan điểm khác nhau về hiệu quả như trên ta thấy rằng hiệu quả là một phạm trù trọng tâm và rất cơ bản của hiệu quả kinh tế và quản lý.

Hơn nữa việc xác định hiệu quả là vấn đề hết sức khó khăn và phức tạp về lý luận và cả thực tiễn. Bản chất của hiệu quả xuất phát từ mục đích của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội là đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về đời sống vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội. Muốn vậy, sản xuất không ngừng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu [11]. Quan điểm về hiệu quả trong điều kiện hiện nay là phải thoả mãn vấn đề tiết kiệm thời gian, tài nguyên trong sản xuất mang lại lợi ích xã hội và bảo vệ môi trường [4].

Chính vì vậy mà hiệu quả của một quá trình nào đó cần được đánh giá toàn diện cả ba khía cạnh: Hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trường. Do đó khi xem xét hiệu quả kinh tế chúng ta phải xem xét trên tất cả các góc độ để có cái nhìn toàn diện, chính xác, tùy theo mục đích và yêu cầu nghiên cứu.