CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH 1. Khái niệm, ý nghĩa và đối tượng đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh tại doanh nghiệp 1. Khái niệm đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh Đánh giá (Phân tích) hoạt động kinh doanh là quá trình nghiên cứu đánh giá tất cả các quá trình và kết quả của hoạt động kinh doanh; theo yêu cầu của hoạt động quản lý kinh doanh căn cứ vào tài liệu và các thông tin bằng cách nghiên cứu sâu hơn. Bằng những phương pháp khác nhau nhằm giúp phân tích, đưa ra đánh giá tình hình kinh doanh, các nhân tố tiềm năng của doanh nghiệp đang cần phát triển, trên cơ sở đó đưa ra các giải pháp và mục tiêu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Đánh giá (Phân tích) hoạt động kinh doanh là quá trình nhận thấy bản chất và sự tác động tới hoạt động kinh doanh, là quá trình nhận biết và đổi mới hoạt động kinh doanh một cách chủ động hơn, đồng thời phù hợp với từng nhu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp và còn phải phù hợp với yêu cầu của các quy luật kinh tế với mục đích mang lại hiệu quả kinh doanh cao. Ý nghĩa của đánh giá kết quả hoạt dộng kinh doanh Đánh giá (Phân tích) hoạt động kinh doanh phần nào giúp cho doanh nghiệp thấy rõ, nhìn nhận đúng về khả năng, tiềm lực cũng như hạn chế, nhân tố gây ảnh hưởng trong doanh nghiệp. Dựa vào cơ sở này, các doanh nghiệp sẽ xác định đúng đắn các mục tiêu và chiến lược kinh doanh có hiệu quả nhằm giúp doanh nghiệp phát triển. Đánh giá (Phân tích) hoạt động kinh doanh là biện pháp giúp phòng ngừa và ngăn chặn những rủi ro có thể xảy ra.
Để có thể có những dự đoán chính xác thì doanh nghiệp nên thường xuyên phân tích hoạt động kinh doanh. Phân tích dựa trên các tài liệu có được thì doanh nghiệp có thể dự đoán trong thời gian sắp tới, từ đó đưa ra các chiến lược kinh doanh đúng đắn. Trên phân tích đó, doanh nghiệp có thể dự đoán được các rủi ro trong kinh doanh có thể xảy ra và có các phương án phòng tránh trước khi chúng xảy ra. 1 Đánh giá (Phân tích) hoạt động kinh doanh trong chức năng quản trị dùng để cung cấp thông tin cần thiết cho các nhà quản trị giúp họ điều hành hoạt động kinh doanh và cũng là cơ sở để đưa ra các quyết định đúng đắn, nhất là trong các chức năng kiểm tra, đánh giá và điều hành hoạt động sản xuất hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp.
Đánh giá (Phân tích) hoạt động kinh doanh cũng rất quan trọng đối với các đối tượng ngoài doanh nghiệp, khi họ đang và sẽ là đối tác, có mối quan hệ, nguồn lợi nhuận với doanh nghiệp. Thông qua việc phân tích, họ mới có thể có quyết định đúng đắn trong việc hợp tác, đầu tư, cho vay.đối với doanh nghiệp nữa hay không. Đánh giá (Phân tích) còn là hình thức biểu hiện của chức năng tổ chức và quản lý kinh tế của Nhà nước, giúp các ban ngành quản lý giám sát và nắm được tình hình hoạt động kinh doanh trong nước. Đối tượng của đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh Đối tượng của đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh là các quá trình cũng như kết quả của hoạt động kinh doanh cùng với sự tác động của các nhân tố ảnh hưởng, tất cả đều được biểu hiện thông qua các chỉ tiêu kinh tế.
Phân tích nhằm mục đích nghiên cứu quá trình hoạt động kinh doanh dựa trên số liệu của báo cáo tài chính. Kết quả kinh doanh mà ta nghiên cứu có thể là kết quả của từng giai đoạn hoặc có thể là kết quả của cả một thời gian dài, cũng có thể là kết quả của quá khứ hoặc các kết quả dự kiến có thể đạt được trong tương lai…v.v Kết quả kinh doanh thường được biểu hiện dưới dạng các chỉ tiêu kinh tế. Chỉ tiêu là sự xác định về nội dung và phạm vi của các kết quả kinh doanh. Nội dung chủ yếu của phân tích kết quả là phân tích các chỉ tiêu kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp đã đạt được trong kỳ.
Như vậy, tính phức tạp và đa dạng của nội dung đánh giá được thể hiện qua hệ thống các chỉ tiêu kinh tế dùng để đánh giá kết quả kinh doanh. Việc xây dựng hoàn chỉnh một hệ thống các chỉ tiêu với cách phân biệt hệ thống chỉ tiêu khác nhau, việc phân loại các nhân tố ảnh hưởng theo các góc độ khác nhau không những giúp cho doanh nghiệp đánh giá một cách đầy đủ kết quả kinh doanh, sự nỗ lực của bản thân doanh nghiệp, mà còn tìm ra được nguyên nhân, các mặt mạnh, mặt yếu để có biện pháp khắc 2 phục nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh. Ðể thực hiện được công việc cụ thể đó, cần nghiên cứu khái quát các phương pháp trong dánh giá kinh doanh. Nhiệm vụ của đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh Đánh giá mức độ hoàn thành các mục tiêu kế hoạch và sự tuân thủ đối với các chế độ, chính sách của Nhà nước đối với doanh nghiệp.
Xác định nguyên nhân và các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình và kết quả hoạt động kinh doanh, tính toán mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố. Đề ra các biện pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng của các nhân tố tiêu cực và loại bỏ ảnh hưởng của các yếu tố đó nhằm phát huy các nhân tố tích cực. Dựa vào đây có thể đẩy mạnh các thế mạnh sẵn có và khai thác tiềm năng trong doanh nghiệp. Phương pháp đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh 1.
Phương pháp so sánh Sử dụng phương pháp so sánh trong phân tích để đối chiếu các chỉ tiêu, các hiện tượng kinh tế đã được lượng hoá có cùng nội dung, tính chất tương tự để xác định xu hướng và mức độ biến động của các chỉ tiêu kinh tế. Cho phép tổng hợp những điểm chung, tách ra được những điểm riêng biệt của những hiện tượng kinh tế được đem ra so sánh, dựa trên cơ sở này ta đưa ra đánh giá về các mặt đã và đang phát triển hoặc các mặt ít phát triển hơn. Vậy nên việc hoạt động kinh doanh hiệu quả hoặc kém hiệu quả giúp các nhà quản trị tìm ra được các giải pháp và biện pháp nhằm quản lý tối ưu hơn. Ðể đáp ứng các mục đích nghiên cứu, thường sử dụng những kỹ thuật so sánh như: 1.
Phương pháp thay thế liên hoàn Phương pháp thay thế liên hoàn là một trong những phương pháp giúp thực hiện được mục đích xác định chỉ tiêu kinh tế. Phương pháp này được áp dụng khi các nhân tố và chỉ tiêu đánh giá có mỗi quan hệ tích số, thương số, hiệu số hoặc kết hợp cả tích, thương và tổng, hiệu số. Nguyên tắc của phương pháp thay thế liên hoàn là: Khi thực hiện việc tính toán mức độ ảnh hưởng của một nhân tố nào đó đến chỉ tiêu kinh tế cần phân tích thì nên xem xét đến sự biến động của nhân tố đó, còn các nhân tố khác coi như không đổi. 3 Để thực hiện phương pháp này ta có các bước sau: Bước 1: Phương trình kinh tế: A = a.d Bước 2: Đối tượng phân tích: là mức chênh lệch giữa các chỉ tiêu của kỳ nghiên cứu so với kỳ phân tích ∆A =𝐴1 − 𝐴0 ∆𝐴 𝛿𝐴 = × 100% 𝐴0 Bước 3: Xác định mức độ ảnh hưởng: là kết quả thay thế lần sau trừ đi kết quả lần trước ta xác định được mức độ ảnh hưởng.
𝑑0 Bước 4: Phạm vi sử dụng Khi các nhân tố có quan hệ chỉ tiêu phân tích là tích số, thương số, vừa tích vừa thương vừa tổng đại số. Bước 5: Tổng mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phân tích: ∆𝐴 = ∆𝐴𝑎 + ∆𝐴𝑏 + ∆𝐴𝑐 + ∆𝐴𝑑 𝛿𝐴 = 𝛿𝐴𝑎 + 𝛿𝐴𝑏 + 𝛿𝐴𝑐 + 𝛿𝐴𝑑 ∆𝐴𝑎 𝛿𝐴𝑎 = × 100% 𝐴0 ∆𝐴𝑏 𝛿𝐴𝑏 = × 100% 𝐴0 ∆𝐴 𝛿A= × 100% ∆𝐴𝑐 𝐴0 𝛿𝐴𝑐 = × 100% 𝐴0 ∆𝐴𝑑 𝛿𝐴𝑑 = × 100% 𝐴0 Bước 6: Lập bảng phân tích: 4 Bảng phân tích phương pháp thay thế liên hoàn 1. Phương pháp số chênh lệch Phương pháp số chênh lệch được áp dụng để tính mức độ ảnh hưởng của nhân tố đến chỉ tiêu cần phân tích. Thực ra phương pháp này chỉ là sự biến đổi của phương pháp thay thế liên hoàn.
Khi tính mức độ ảnh hưởng của các nhân tố theo phương pháp thay thế liên hoàn thấy được những thừa số chung trong phép trừ giữa hai lần thay thế. Nếu rút các thừa số chung ra, còn lại một thừa số là hiệu của kỳ số nghiên cứu và kỳ gốc của nhân tố đang xét. Để thực hiện phương pháp này ta có các bước sau: Bước 1: Phương trình kinh tế: A = a.d Bước 2: Đối tượng phân tích: là mức chênh lệch giữa các chỉ tiêu của kỳ nghiên cứu so với kỳ phân tích ∆A =𝐴1 − 𝐴0 ∆𝐴 𝛿A= × 100% 𝐴0 Bước 3: Xác định mức độ ảnh hưởng: là kết quả thay thế lần sau trừ đi kết quả lần trước ta xác định được mức độ ảnh hưởng. (𝑑1 − 𝑑0 ) Bước 4: Tổng mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu phân tích: ∆𝐴 = ∆𝐴𝑎 + ∆𝐴𝑏 + ∆𝐴𝑐 + ∆𝐴𝑑 𝛿𝐴 = 𝛿𝐴𝑎 + 𝛿𝐴𝑏 + 𝛿𝐴𝑐 + 𝛿𝐴𝑑 Bước 5: Lập bảng phân tích: Lập bảng phân tích như bảng phân tích bằng phương pháp thay thế liên hoàn.
Phương pháp cân đối Cân đối là sự cân bằng về lượng giữa các yếu tố của quá trình hoạt động kinh doanh. Phương pháp này được sử dụng nhằm vào mục đích tính toán và xác định được mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chỉ tiêu cần phân tích. Cụ thể, mức độ ảnh hưởng tuyệt đối của mỗi nhân tố đến chỉ tiêu kinh tế cần nghiên cứu bằng số chênh lệch giữa trị số kỳ nghiên cứu và trị số kỳ gốc của nhân tố đó. Tổng quát: Giả sử chỉ tiêu A có quan hệ với các nhân tố ảnh hưởng theo công thức: 𝐴=𝑎+𝑏-𝑐 Trị số các nhân tố kỳ gốc là 𝑎0 , 𝑏0 , 𝑐0 Trị số các nhân tố kỳ nghiên cứu là 𝑎1 , 𝑏1 , 𝑐1 Chênh lệch giá trị chỉ tiêu giữa 2 kỳ là: ∆𝐴 = 𝐴1 − 𝐴0 = (𝑎1 + 𝑏1 − 𝑐0 ) − (𝑎0 + 𝑏0 − 𝑐0 ) Như vậy, cơ sở phương pháp cân đối là sự cân bằng giữa các mặt, các nhân tố.
Nhờ vào sự cân đối này mà khi ta phân tích tình hình tài chính chủ yếu dùng phương pháp cân đối để nghiên cứu.