Đánh giá hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á theo mô hình CAMELS

Khóa luận đánh giá hiệu quả hoạt động Ngân hàng TMCP Bắc Á theo mô hình CAMELS giai đoạn 2021-2023

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Ý
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Tuyết Trinh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á theo mô hình CAMELS
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan hiệu quả Ngân hàng TMCP Bắc Á theo mô hình CAMELS

Mô hình CAMELS là công cụ chuẩn hóa quốc tế trong thanh tra ngân hàng. Bộ công cụ đo lường sáu khía cạnh then chốt của một định chế tài chính. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á thành lập năm 1994 tại Nghệ An. Doanh nghiệp mở rộng mạng lưới chi nhánh trên phạm vi cả nước. Đánh giá hoạt động tổ chức tín dụng đòi hỏi góc nhìn khách quan và đa chiều. Mô hình CAMELS cung cấp thang đo đáng tin cậy cho mục tiêu này. Khung phân tích xem xét mức độ an toàn vốn và chất lượng tài sản có. Hệ thống cũng đo lường hiệu quả quản trị điều hành, kết quả kinh doanh và khả năng thanh khoản. Yếu tố cuối cùng là độ nhạy cảm trước rủi ro thị trường. Ngân hàng Bắc Á duy trì định hướng phát triển bền vững trong giai đoạn 2021-2023. Đơn vị tập trung tài trợ nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế xanh. Việc áp dụng mô hình CAMELS giúp nhận diện rõ ưu điểm trong vận hành. Phương pháp cũng chỉ ra những nút thắt cần tháo gỡ kịp thời. Căn cứ đó hỗ trợ ban điều hành đưa ra các quyết sách tái cấu trúc hiệu quả.

1.1. Khái quát khung phân tích tài chính CAMELS

Khung CAMELS bắt nguồn từ hệ thống giám sát ngân hàng của Hoa Kỳ. Mô hình bao gồm sáu thành phần cơ bản độc lập. Chữ C đại diện cho mức độ an toàn vốn. Chữ A thể hiện chất lượng tài sản có và nợ xấu. Chữ M phản ánh năng lực quản lý điều hành. Chữ E biểu thị kết quả sinh lời từ hoạt động kinh doanh. Chữ L đo lường mức độ thanh khoản tài sản. Chữ S xem xét độ nhạy cảm trước rủi ro thị trường. Từng yếu tố được cho điểm theo thang đo từ 1 đến 5. Điểm số càng thấp chứng tỏ ngân hàng càng an toàn. Điểm 4 hoặc 5 cảnh báo tình trạng rủi ro nghiêm trọng. Thước đo này tạo nền tảng vững chắc để nhận định tình hình tài chính của tổ chức tín dụng.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Bắc Á

Nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện Ngân hàng TMCP Bắc Á giai đoạn 2021-2023. Mục tiêu chính là làm rõ sự an toàn và hiệu quả sinh lời. Dữ liệu nghiên cứu lấy từ các báo cáo tài chính kiểm toán định kỳ. Quá trình phân tích sử dụng các chỉ số tài chính trọng yếu. Tỷ lệ an toàn vốn và nợ xấu được tính toán cụ thể. Năng lực sinh lời phản ánh qua các hệ số ROA và ROE. Khả năng thanh toán được kiểm tra qua các tỷ lệ tiền gửi và cho vay. Nghiên cứu xác định các biến số ảnh hưởng đến tính ổn định ngân hàng. Kết quả nghiên cứu tạo luận cứ khoa học thực tiễn xác thực. Ngân hàng có thể định vị chính xác vị thế cạnh tranh trên thị trường tiền tệ.

II. Thực trạng hiệu quả Ngân hàng TMCP Bắc Á theo mô hình CAMELS

Số liệu giai đoạn 2021-2023 phản ánh bức tranh tài chính đa chiều của Ngân hàng Bắc Á. Tổng tài sản tăng trưởng đều đặn qua các năm. Quy mô tín dụng mở rộng tạo doanh thu lãi thuần ổn định. Tuy nhiên một số chỉ tiêu bắt đầu bộc lộ hạn chế. Tỷ lệ tự tài trợ của ngân hàng có xu hướng giảm sút trong năm 2023. Tốc độ tăng trưởng tổng tài sản vượt xa tốc độ tích lũy vốn chủ sở hữu. Thực trạng này khiến ngân hàng phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn huy động bên ngoài. Hệ số đòn bẩy tài chính tăng cao làm gia tăng áp lực trả nợ. Chất lượng tài sản có cũng ghi nhận biến động tiêu cực trong kỳ quan sát. Tỷ lệ nợ xấu năm 2022 ở mức 0,55% đã tăng vọt lên 0,92% vào năm 2023. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng tăng lên mức 1,20% để bù đắp nguy cơ tổn thất. Chi phí trích lập dự phòng gia tăng bào mòn đáng kể lợi nhuận trước thuế. Năng lực quản trị chi phí cần được thắt chặt để duy trì biên lợi nhuận ròng an toàn.

2.1. Biến động an toàn vốn và đòn bẩy tài chính

Vốn tự có đóng vai trò tấm đệm bảo vệ tổ chức tín dụng. Tỷ lệ tự tài trợ của Ngân hàng Bắc Á sụt giảm trong năm 2023. Vốn chủ sở hữu tăng chậm hơn quy mô tài sản có rủi ro. Tỷ lệ đòn bẩy tài chính tăng nhanh gây quan ngại về độ an toàn. Nợ phải trả chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tổng nguồn vốn hoạt động. Điều này làm tăng chi phí vốn khi lãi suất thị trường biến động. Việc phụ thuộc nhiều vào tiền gửi ngắn hạn tạo rủi ro kỳ hạn. Ngân hàng đối mặt với áp lực duy trì hệ số an toàn vốn tối thiểu CAR. Đệm vốn thu hẹp làm giảm khả năng chống chịu các cú sốc tài chính bất ngờ.

2.2. Áp lực nợ xấu và chất lượng danh mục tín dụng

Chất lượng danh mục tín dụng là yếu tố quyết định sự ổn định. Tỷ lệ nợ xấu tại Ngân hàng Bắc Á năm 2023 tăng 67,96% so với năm 2022. Mức nợ xấu chạm mốc 0,92% trên tổng dư nợ cho vay. Dù tỷ lệ này dưới trần 3% nhưng tốc độ gia tăng rất nhanh. Nợ nhóm 3 và nhóm 4 có xu hướng dịch chuyển phức tạp. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ đạt 1,20%. Ngân hàng phải trích lập dự phòng nhiều hơn để ứng phó nợ quá hạn. Chi phí dự phòng tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh. Hoạt động kiểm soát sau vay còn bộc lộ một số kẽ hở giám sát. Công tác xử lý nợ xấu gặp khó khăn do thị trường bất động sản trầm lắng.

III. Giải pháp tăng hiệu quả Ngân hàng TMCP Bắc Á theo mô hình CAMELS

Ngân hàng TMCP Bắc Á cần thực thi đồng bộ các giải pháp tái cơ cấu toàn diện. Mục tiêu trọng tâm là củng cố năng lực tài chính và kiểm soát rủi ro vận hành. Trước hết ngân hàng phải tăng cường vốn tự có để giảm áp lực đòn bẩy. Việc phát hành cổ phiếu tăng vốn điều lệ là giải pháp cấp bách. Nguồn vốn chủ sở hữu dồi dào sẽ tạo bộ đệm an toàn vốn vững chắc hơn. Ngân hàng cũng cần siết chặt quy trình thẩm định hồ sơ tín dụng. Đội ngũ kiểm soát rủi ro phải phân loại khách hàng chính xác ngay từ đầu. Ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo giúp phát hiện sớm các dấu hiệu quá hạn. Hoạt động quản trị tài sản nợ và tài sản có cần tối ưu hóa liên tục. Ngân hàng nên đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm sự phụ thuộc vào tín dụng truyền thống. Mở rộng phát triển các dịch vụ ngân hàng số giúp gia tăng nguồn thu phí phi tín dụng. Chi phí hoạt động phải được tiết giảm thông qua tự động hóa quy trình nghiệp vụ. Chính sách thanh khoản cần duy trì dự trữ tiền mặt và tài sản có tính thanh khoản cao.

3.1. Tăng cường năng lực vốn và kiểm soát đòn bẩy

Nâng cao tỷ lệ an toàn vốn là nhiệm vụ then chốt của ban lãnh đạo. Ngân hàng cần tăng vốn cấp 1 thông qua phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu. Việc thu hút nhà đầu tư chiến lược nước ngoài cũng mở ra cơ hội huy động vốn mới. Giữ lại một phần lợi nhuận sau thuế giúp bổ sung trực tiếp vào vốn chủ sở hữu. Cơ cấu vốn an toàn sẽ giảm thiểu tỷ lệ đòn bẩy tài chính rủi ro. Ngân hàng phải tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực vốn theo hiệp ước Basel II và định hướng Basel III. Việc quản lý danh mục tài sản theo hệ số rủi ro giúp tối ưu hóa yêu cầu vốn pháp định.

3.2. Nâng cao chất lượng tài sản và xử lý nợ xấu

Kiểm soát nợ xấu đòi hỏi quy trình quản trị rủi ro chặt chẽ và nhất quán. Ngân hàng cần cải thiện hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ. Cán bộ thẩm định phải đánh giá kỹ nguồn trả nợ thực tế của bên vay. Ngân hàng cần tránh tập trung vốn vào các lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro đầu cơ. Đẩy mạnh công tác thu hồi nợ thông qua các biện pháp pháp lý và xử lý tài sản bảo đảm. Hợp tác chặt chẽ với các công ty quản lý tài sản giúp xử lý nhanh các khoản nợ đọng. Ngân hàng nên trích lập dự phòng đầy đủ theo đúng phân loại nợ thực tế. Quản trị danh mục cho vay chủ động sẽ bảo vệ an toàn bảng cân đối kế toán.

IV. Kết luận về hiệu quả Ngân hàng TMCP Bắc Á theo mô hình CAMELS

Mô hình CAMELS mang lại góc nhìn đánh giá chuẩn xác về Ngân hàng TMCP Bắc Á. Bức tranh tài chính tổng thể cho thấy nhiều điểm sáng song hành cùng thách thức. Ngân hàng duy trì tốc độ tăng trưởng quy mô tài sản và mạng lưới ổn định. Khả năng thanh khoản luôn được giữ vững trong giới hạn cho phép của ngân hàng trung ương. Tuy vậy sự sụt giảm của tỷ lệ tự tài trợ đặt ra bài toán vốn cấp thiết. Mức tăng đột biến của tỷ lệ nợ xấu đòi hỏi những can thiệp quyết liệt ngay lập tức. Mô hình CAMELS không chỉ dừng lại ở vai trò công cụ chẩn đoán học thuật. Khung phân tích này có tính ứng dụng thực tiễn rất cao trong quản trị chiến lược. Ban điều hành có thể sử dụng các chỉ số CAMELS để xây dựng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro. Các nhà đầu tư và cổ đông cũng có thêm căn cứ chuẩn xác để ra quyết định phân bổ vốn. Việc duy trì xếp hạng tốt theo CAMELS là chìa khóa then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững.

4.1. Ứng dụng mô hình CAMELS trong quản trị rủi ro

Mô hình CAMELS phục vụ như la bàn định hướng cho hệ thống quản trị rủi ro ngân hàng. Các chỉ số trong bộ công cụ cung cấp tín hiệu cảnh báo suy giảm chất lượng tài sản. Ban điều hành có thể chủ động điều chỉnh cơ cấu danh mục tài sản sinh lời kịp thời. Việc theo dõi liên tục hệ số thanh khoản và biến động lãi suất giúp phòng ngừa rủi ro thị trường. Kết quả xếp hạng nội bộ theo CAMELS tạo cơ sở xây dựng hạn mức cấp tín dụng cho từng ngành nghề. Thước đo này thúc đẩy tính minh bạch và chuẩn hóa văn hóa kiểm soát rủi ro trong toàn ngân hàng.

4.2. Giá trị tham khảo cho nhà đầu tư và cơ quan quản lý

Báo cáo đánh giá theo CAMELS mang lại giá trị tham khảo thực tiễn sâu sắc cho thị trường tài chính. Cơ quan thanh tra ngân hàng có cơ sở định lượng để giám sát an toàn hệ thống. Cơ quan quản lý nhận diện sớm nguy cơ mất khả năng thanh toán để can thiệp kịp thời. Đối với cổ đông và nhà đầu tư, kết quả CAMELS phản ánh chân thực năng lực tạo lập giá trị doanh nghiệp. Nhà đầu tư nhận định chính xác mức độ an toàn của nguồn vốn trước khi góp vốn hoặc mua cổ phiếu. Mô hình thiết lập chuẩn mực chung giúp so sánh hiệu quả hoạt động giữa các ngân hàng thương mại cổ phần.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại, hệ thống ngân hàng thương mại giữ vai trò là huyết mạch của nền kinh tế nhưng luôn phải đối mặt với các rủi ro mang tính đặc thù như rủi ro tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản và rủi ro hoạt động. Tại Việt Nam, quá trình tái cấu trúc hệ thống tổ chức tín dụng đòi hỏi các ngân hàng phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo các chuẩn mực quốc tế. Ngày 12 tháng 3 năm 2008, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Quyết định số 06/2008/QĐ-NHNN, chính thức cho phép áp dụng chuẩn mô hình CAMELS vào công tác phân tích, giám sát và đánh giá an toàn hoạt động của hệ thống ngân hàng.

Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (BAB), thành lập năm 1994 tại Nghệ An, là ngân hàng thương mại cổ phần đầu tiên tại khu vực miền Trung. Từ số vốn điều lệ ban đầu hơn 20 tỷ đồng, ngân hàng đã phát triển thành tổ chức tín dụng có quy mô tổng tài sản đạt trên 150 nghìn tỷ đồng, cổ phiếu niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (mã BAB) và mạng lưới đạt 173 điểm giao dịch tại 42 tỉnh thành (tính đến ngày 01/12/2023). Nhằm đáp ứng định hướng phát triển thành ngân hàng đa năng hiện đại và kiểm soát tốt các rủi ro nội tại trong bối cảnh vĩ mô biến động, việc đánh giá toàn diện hiệu quả hoạt động kinh doanh của BAB là một đòi hỏi cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Đánh giá hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á theo mô hình CAMELS, từ đó nhận diện các điểm mạnh, điểm yếu trong hoạt động kinh doanh và đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho ngân hàng.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Trình bày cơ sở lý luận về phân tích hoạt động kinh doanh và sử dụng mô hình CAMELS trong nghiên cứu hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại.
  2. Phân tích, đánh giá hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á theo mô hình CAMELS trong giai đoạn 2021-2023.
  3. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á.

Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động (hoạt động kinh doanh) của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á (BAB).
• Thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 11/2024 đến tháng 3/2025. Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng được thu thập trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của khóa luận dựa trên bản chất hoạt động của ngân hàng thương mại với ba chức năng cơ bản: huy động vốn, cấp tín dụng và cung cấp dịch vụ thanh toán (tham chiếu các nghiên cứu của Rose và Hudgins, 2012; Mishkin, 2016; Saunders và Cornett, 2021; Nguyễn Văn Tiến, 2009). Hiệu quả hoạt động của ngân hàng được tiếp cận theo góc độ đo lường hiệu quả chi phí, hiệu quả lợi nhuận và hiệu quả quy mô (Berger và Humphrey, 1997; Nguyễn Văn Tiến, 2015; Nguyễn Thị Yến Nhi, 2022).

Khung đánh giá trung tâm của đề tài là mô hình CAMELS, được phát triển từ hệ thống CAMEL do Cục Quản lý các Tổ hợp Tín dụng Hoa Kỳ (NCUA) thông qua năm 1987 và bổ sung yếu tố S vào năm 1997. Khóa luận triển khai phân tích dựa trên 6 yếu tố:

• Nguồn vốn (C - Capital Adequacy): Đánh giá qua Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) theo Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Thông tư 22/2023/TT-NHNN (yêu cầu tối thiểu 8%), Hệ số tự tài trợ (Vốn chủ sở hữu / Tổng vốn) và Hệ số đòn bẩy tài chính (Tổng nợ phải trả / Vốn chủ sở hữu).
• Chất lượng tài sản có (A - Asset Quality): Đo lường thông qua Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (Dự phòng rủi ro / Tổng dư nợ) và Tỷ lệ nợ xấu dựa trên quy định phân loại 5 nhóm nợ tại Quyết định số 22/VBHN-NHNN năm 2014 của Ngân hàng Nhà nước.
• Năng lực quản lý (M - Management Ability): Đánh giá chính sách nhân sự định tính và định lượng (Tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng nhân viên), tốc độ tăng trưởng của tổng tài sản, dư nợ và lợi nhuận thuần, cùng mức độ tuân thủ quy định pháp luật.
• Khả năng sinh lời (E - Earning): Đánh giá qua Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM), Tỷ lệ thu nhập ngoài lãi cận biên (NNIM) và Tỷ lệ tổng chi phí trên tổng thu nhập (CIR).
• Khả năng thanh khoản (L - Liquidity): Đo lường qua Tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR), Tỷ lệ dự trữ thanh khoản (Tài sản thanh khoản cao / Tổng nợ phải trả) và Tỷ lệ khả năng chi trả trong 30 ngày (tối thiểu 50% đối với VND, 10% đối với ngoại tệ).
• Độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (S - Sensitivity to Market Risk): Ứng dụng mô hình thử sức chịu đựng rủi ro lãi suất (Stress Test lãi suất theo Federal Reserve System, 1979) thông qua mô hình định giá lại. Phương pháp này xác định khe hở nhạy cảm lãi suất $GAP_{ti} = RSA_{ti} - RSL_{ti}$, tính kỳ đáo hạn trung bình $t_i^*$ theo khung kỳ hạn của Quyết định 16/2007/QĐ-NHNN, tính khe hở nhạy cảm tích lũy có trọng số ($GAP_w$), từ đó dự báo biến động thu nhập ròng từ lãi ($\Delta NII = \Delta r \times GAP_w$) và tác động tới hệ số ROA với giả định thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 20%.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tài chính đã được kiểm toán (bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, thuyết minh báo cáo tài chính) và báo cáo thường niên của BAB giai đoạn 2021-2023; thông tin từ cổng thông tin điện tử của BAB; hệ thống văn bản pháp luật của Ngân hàng Nhà nước; các bài viết khoa học và tài liệu chuyên ngành liên quan đến mô hình CAMELS.
• Phương pháp phân tích số liệu: Áp dụng phương pháp so sánh (xác định xu hướng, tốc độ tăng trưởng tuyệt đối và tương đối qua các năm); phương pháp tổng hợp (tổng hợp các chỉ tiêu bộ phận để chấm điểm và xếp hạng từng thành tố CAMELS); phương pháp phân tích dự báo (dự báo thu nhập ròng và khả năng sinh lời theo các kịch bản sốc lãi suất).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á

Chương này hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về ngân hàng thương mại, làm rõ các chức năng trung gian tài chính, tạo tiền và thực thi chính sách tiền tệ. Tác giả phân tích bản chất hiệu quả hoạt động ngân hàng trên hai phương diện hiệu quả kinh tế (sử dụng tối ưu nguồn lực nhằm đạt lợi nhuận cao nhất với chi phí thấp nhất) và hiệu quả xã hội. Trọng tâm của chương là làm rõ nội dung sáu thành tố của mô hình CAMELS và chi tiết hóa phương pháp kiểm tra sức chịu đựng rủi ro lãi suất (Stress Test) qua 3 bước: xây dựng kịch bản, xác định tác động qua mô hình định giá lại khe hở nhạy cảm lãi suất, và đánh giá khả năng chịu đựng của ngân hàng qua chỉ tiêu ROA. Ngoài ra, chương 1 phân tích hệ thống ưu điểm của CAMELS (tính toàn diện, tiêu chuẩn hóa, đóng vai trò cảnh báo sớm) cùng các nhược điểm nội tại (dữ liệu lịch sử mang tính tĩnh, độ trễ thời gian, và yếu tố chủ quan trong đánh giá năng lực quản lý).

Chương 2: Đánh giá hiệu quả hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á theo mô hình CAMELS

Chương 2 trình bày quá trình phát triển của BAB qua các mốc lịch sử từ năm 1994, cơ cấu bộ máy quản trị và mạng lưới hoạt động. Phân tích tài chính tổng quan giai đoạn 2021-2023 chỉ ra:

• Quy mô tài sản và nguồn vốn: Tổng tài sản tăng từ 119.460 triệu đồng (năm 2021) lên 128.884 triệu đồng (năm 2022, tăng 7,52%) và đạt 152.756 triệu đồng (năm 2023, tăng 18,19%). Nợ phải trả tăng tương ứng từ 110.939 triệu đồng (năm 2021) lên 119.613 triệu đồng (năm 2022, tăng 7,46%) và tiếp tục tăng mạnh trong năm 2023 (tăng 18,79%). Vốn chủ sở hữu tăng từ 9.521 triệu đồng (năm 2021) lên 9.271 triệu đồng (năm 2022, tăng 8,23%) và đạt 10.711 triệu đồng (năm 2023, tăng 11,7%).
• Kết quả kinh doanh: Thu nhập lãi thuần tăng 18,77% trong năm 2022 nhưng suy giảm 5,087% trong năm 2023. Tổng thu nhập từ hoạt động kinh doanh duy trì đà tăng trưởng, đạt mức tăng 16,44% năm 2022 và 5,99% năm 2023. Lợi nhuận trước thuế tăng 14,13% trong năm 2022, tuy nhiên sang năm 2023 tốc độ tăng trưởng chậm lại đáng kể, chỉ đạt 1,46%.

Phân tích chuyên sâu theo mô hình CAMELS ghi nhận các kết quả cụ thể:

• Nguồn vốn (C): Hệ số an toàn vốn tối thiểu (CAR) của BAB đạt 9,03% (năm 2021), giảm xuống 8,82% (năm 2022) và tiếp tục giảm còn 8,45% (năm 2023). Hệ số này luôn duy trì trên ngưỡng quy định 8% của Ngân hàng Nhà nước nhưng có xu hướng suy giảm dần. Hệ số tự tài trợ tăng nhẹ từ 7,54% (năm 2021) lên 7,59% (năm 2022), sau đó giảm xuống 7,11% (năm 2023) do tổng nguồn vốn tăng trưởng nhanh hơn vốn chủ sở hữu. Hệ số đòn bẩy tài chính biến động từ 12,27 lần (năm 2021) xuống 12,18 lần (năm 2022), sau đó tăng lên mức 13,06 lần (năm 2023).
• Chất lượng tài sản (A): Tỷ lệ nợ xấu ở mức 0,77% năm 2021, giảm xuống 0,55% năm 2022 (giảm 29,52%), nhưng tăng lên 0,92% vào năm 2023 (tăng 67,96%). Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng dao động từ 1,25% (năm 2021) giảm xuống 1,11% (năm 2022) và tăng lên 1,20% (năm 2023). Tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tổng tài sản duy trì ở mức 0,71 (năm 2021), 0,73 (năm 2022) và 0,66 (năm 2023).
• Các thành tố M, E, L, S: Chương phân tích hiệu quả sử dụng nhân viên, cơ cấu thu nhập hoạt động, tỷ suất ROA, ROE, chỉ số NIM, tỷ lệ CIR, hệ số LDR, dự trữ thanh khoản và thực hiện mô hình định giá lại khe hở lãi suất để đo lường độ nhạy cảm của thu nhập ròng trước rủi ro thị trường.

Chương 3: Một số giải pháp nâng cao hoạt động của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bắc Á

Dựa trên kết quả phân tích CAMELS và định hướng kinh doanh của BAB, chương 3 xây dựng các nhóm giải pháp can thiệp có tính hệ thống:

• Nhóm chỉ tiêu Vốn (C): Tăng cường quy mô vốn tự có thông qua việc tích lũy lợi nhuận giữ lại, phát hành cổ phiếu tăng vốn điều lệ nhằm nâng cao hệ số CAR và kiểm soát mức độ sử dụng đòn bẩy tài chính.
• Nhóm chỉ tiêu Chất lượng tài sản (A): Nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, siết chặt quản lý danh mục nợ vay, trích lập dự phòng đầy đủ theo quy định và đẩy mạnh xử lý nợ xấu nhóm 3, 4, 5.
• Nhóm chỉ tiêu Năng lực quản lý (M): Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tối ưu hóa tỷ lệ lợi nhuận ròng trên nhân viên và kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ.
• Nhóm chỉ tiêu Khả năng sinh lời (E): Đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ phi tín dụng, tối ưu hóa biên lãi thuần (NIM) và tiết giảm chi phí hoạt động để hạ tỷ lệ CIR.
• Nhóm chỉ tiêu Thanh khoản (L) và Độ nhạy cảm thị trường (S): Quản lý cân đối giữa nguồn vốn huy động và cho vay (LDR), duy trì đệm thanh khoản an toàn và chủ động quản trị khe hở nhạy cảm lãi suất để giảm thiểu tổn thất khi lãi suất thị trường biến động.
• Kiến nghị với cơ quan quản lý: Đề xuất các nội dung điều hành chính sách tiền tệ và khung khổ pháp lý gửi đến Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận tổng hợp bức tranh tài chính định lượng của BAB giai đoạn 2021-2023 qua bảng số liệu sau:

Nhóm chỉ tiêu	Chỉ tiêu cụ thể	Năm 2021	Năm 2022	Năm 2023	Tăng trưởng 2022/2021 (%)	Tăng trưởng 2023/2022 (%)
Quy mô hoạt động	Tổng tài sản (triệu đồng)	119.460	128.884	152.756	7,52	18,19
	Nợ phải trả (triệu đồng)	110.939	119.613	141.xxx	7,46	18,79
	Vốn chủ sở hữu (triệu đồng)	9.521	9.271	10.711	8,23	11,70
Kết quả kinh doanh	Thu nhập lãi thuần	-	-	-	18,77	-5,087
	Tổng thu nhập HĐKD	-	-	-	16,44	5,99
	Lợi nhuận trước thuế	-	-	-	14,13	1,46
An toàn vốn (C)	Tỷ lệ an toàn vốn (CAR, %)	9,03	8,82	8,45	-0,21*	-0,37*
	Hệ số tự tài trợ (%)	7,54	7,59	7,11	0,05*	-0,48*
	Hệ số đòn bẩy tài chính (lần)	12,27	12,18	13,06	-0,09**	0,88**
Chất lượng tài sản (A)	Tỷ lệ nợ xấu (%)	0,77	0,55	0,92	-29,52	67,96
	Tỷ lệ dự phòng RRTD (%)	1,25	1,11	1,20	-11,22	7,99
	Dư nợ tín dụng / Tổng tài sản (%)	0,71	0,73	0,66	3,48	-10,24

(Ghi chú: Dấu * là mức biến động điểm phần trăm; ** là mức biến động số tuyệt đối).

Các kết quả chính được tác giả rút ra từ số liệu:

• Về thành tựu: Ngân hàng duy trì được tốc độ mở rộng mạng lưới và tăng trưởng quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và dư nợ tín dụng qua từng năm. Hệ số an toàn vốn CAR luôn đạt trên mức tối thiểu 8% theo quy định tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN. Tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát dưới 1% trong suốt giai đoạn, ghi nhận mức thấp nhất vào năm 2022 (0,55%).
• Về tồn tại: Hệ số CAR có chiều hướng giảm liên tục từ 9,03% xuống 8,45%, thấp hơn mục tiêu ngành 10-11% đặt ra cho năm 2023. Hệ số đòn bẩy tài chính tăng lên mức 13,06 lần trong năm 2023, phản ánh sự gia tăng phụ thuộc vào vốn nợ. Tỷ lệ nợ xấu tăng trở lại trong năm 2023 (đạt 0,92%, tăng 67,96% so với năm 2022). Thu nhập lãi thuần năm 2023 giảm 5,087%, khiến tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trước thuế bị chững lại (chỉ tăng 1,46%).

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt học thuật: Hệ thống hóa phương pháp luận ứng dụng mô hình CAMELS gắn với quy định pháp lý ngân hàng tại Việt Nam, đặc biệt là việc tích hợp kỹ thuật Stress Test rủi ro lãi suất qua mô hình định giá lại khe hở nhạy cảm lãi suất có trọng số kỳ hạn.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh phân tích tài chính giai đoạn 2021-2023 của Ngân hàng TMCP Bắc Á, chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến suy giảm biên lãi thuần và suy giảm tỷ lệ an toàn vốn, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phân định theo từng nhóm chỉ tiêu CAMELS giúp ban điều hành ngân hàng xây dựng chính sách điều chỉnh phù hợp.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Đề tài chủ yếu khai thác các nguồn dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên công khai của BAB giai đoạn 2021-2023, do đó chưa phản ánh được các biến động tài chính mới nhất sau năm 2023.
• Mô hình CAMELS sử dụng dữ liệu kế toán quá khứ mang tính chất tĩnh, có độ trễ nhất định và chưa phản ánh tức thời các rủi ro mới phát sinh từ thị trường.
• Việc phân tích cấu phần Năng lực quản lý (M) gặp khó khăn do tính chất định tính của công tác điều hành nội bộ, phụ thuộc vào mức độ công bố thông tin của ngân hàng.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi thời gian thu thập dữ liệu sang các năm tài chính tiếp theo để kiểm chứng tính bền vững của các chỉ số an toàn vốn và sinh lời.
• Áp dụng thêm các mô hình định lượng đa biến hoặc so sánh đối chuẩn (benchmarking) hiệu quả hoạt động của BAB với các ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô tương đương trong toàn hệ thống.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực đối với:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu cung cấp mẫu hình hoàn chỉnh về việc vận dụng mô hình phân tích CAMELS trên dữ liệu thực tế của một ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
• Người làm đề tài nghiên cứu phân tích tài chính ngân hàng: Phần phương pháp luận về kiểm tra sức chịu đựng rủi ro lãi suất (Stress Test lãi suất) tại Chương 1 và Chương 2 là tài liệu tham khảo chi tiết về công thức tính khe hở nhạy cảm lãi suất ($GAP$), xác định trọng số kỳ hạn theo Quyết định 16/2007/QĐ-NHNN và lượng hóa tác động lên hệ số ROA.
• Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên phân tích rủi ro: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm về cơ cấu tài sản, biến động nợ xấu, đòn bẩy tài chính và áp lực an toàn vốn của BAB giai đoạn 2021-2023 để phục vụ công tác hoạch định chính sách quản trị rủi ro.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) của BAB trong giai đoạn 2021-2023 thay đổi như thế nào và có đáp ứng quy định không? Hệ số CAR của BAB ghi nhận ở mức 9,03% năm 2021, giảm xuống 8,82% năm 2022 và tiếp tục giảm còn 8,45% năm 2023. Dù có xu hướng suy giảm dần và thấp hơn mục tiêu 10-11% của đề án tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng, mức CAR này của BAB vẫn luôn đáp ứng yêu cầu an toàn tối thiểu 8% theo quy định tại Thông tư 41/2016/TT-NHNN và Thông tư 22/2023/TT-NHNN.

2. Nguyên nhân nào dẫn đến sự suy giảm của hệ số tự tài trợ tại BAB trong năm 2023? Hệ số tự tài trợ của BAB năm 2023 giảm xuống còn 7,11% (từ mức 7,59% của năm 2022) do tốc độ tăng trưởng của tổng nguồn vốn (đạt 18,19%) vượt trội so với tốc độ tăng trưởng của vốn chủ sở hữu (chỉ đạt 11,7%). Ngân hàng đã đẩy mạnh huy động vốn từ nợ phải trả để tài trợ cho việc mở rộng hoạt động tín dụng, dẫn đến sự gia tăng mức độ phụ thuộc vào nguồn vốn bên ngoài.

3. Tỷ lệ nợ xấu và công tác trích lập dự phòng rủi ro tín dụng của BAB biến động ra sao trong giai đoạn nghiên cứu? Tỷ lệ nợ xấu của BAB ở mức 0,77% năm 2021, giảm xuống 0,55% năm 2022, nhưng tăng trở lại mức 0,92% vào năm 2023 (tăng 67,96% so với năm 2022). Song song đó, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng biến động tương ứng: đạt 1,25% năm 2021, giảm xuống 1,11% năm 2022 và tăng lên 1,20% năm 2023 theo sát diễn biến chất lượng nợ và quy định trích lập tại Quyết định số 22/VBHN-NHNN.

4. Khóa luận sử dụng mô hình nào để đo lường độ nhạy cảm với rủi ro thị trường (thành tố S)? Khóa luận áp dụng mô hình thử sức chịu đựng rủi ro lãi suất (Stress Test lãi suất) theo quy trình của Federal Reserve System (1979). Kỹ thuật định lượng sử dụng mô hình định giá lại để tính khe hở nhạy cảm lãi suất ($GAP$), kết hợp bảng trọng số kỳ hạn theo Quyết định 16/2007/QĐ-NHNN để xác định khe hở tích lũy có trọng số ($GAP_w$), từ đó dự báo mức thay đổi thu nhập lãi thuần ($\Delta NII$) và tác động tới ROA của ngân hàng.

5. Vì sao tốc độ tăng trưởng lợi nhuận trước thuế của BAB bị chậm lại trong năm 2023? Lợi nhuận trước thuế của BAB năm 2023 chỉ tăng trưởng 1,46% (so với mức tăng 14,13% của năm 2022) chủ yếu do thu nhập lãi thuần sụt giảm 5,087%. Sự sụt giảm nguồn thu cốt lõi này chịu tác động từ sự gia tăng chi phí huy động vốn do cạnh tranh lãi suất, kết hợp với việc gia tăng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng khi nợ xấu tăng trở lại.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Như Ý đã vận dụng toàn diện khung phân tích CAMELS để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Bắc Á giai đoạn 2021-2023. Kết quả nghiên cứu làm rõ sự phát triển về quy mô tài sản và việc kiểm soát tỷ lệ an toàn vốn, nợ xấu trên ngưỡng quy định, đồng thời chỉ ra các thách thức về suy giảm biên lãi thuần, đòn bẩy tài chính tăng và áp lực vốn tự có. Hệ thống giải pháp được đề xuất tương ứng theo từng thành tố CAMELS mang tính cụ thể, tạo cơ sở thực tiễn để ngân hàng củng cố năng lực quản trị rủi ro và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN BẮC Á 1. Tổng quan về hoạt động của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Theo Rose và Hudgins (2012), ngân hàng thương mại là các tổ chức nhận tiền gửi từ công chúng và sử dụng nguồn vốn này để cấp tín dụng, tạo ra lợi nhuận từ chênh lệch lãi suất. Các khái niệm cốt lõi của ngân hàng thương mại bao gồm huy động vốn, cấp tín dụng và cung cấp các dịch vụ thanh toán.

Huy động vốn là chức năng cơ bản, được Mishkin (2016) nhấn mạnh. Ngân hàng thương mại thu hút tiền gửi từ cá nhân và doanh nghiệp thông qua nhiều hình thức như tài khoản vãng lai, tài khoản tiết kiệm và chứng chỉ tiền gửi. Nguồn vốn huy động này là nền tảng để ngân hàng thực hiện chức năng cấp tín dụng. Cấp tín dụng, theo Saunders và Cornett (2021), là hoạt động quan trọng nhất của ngân hàng thương mại.

Ngân hàng cung cấp các khoản vay cho doanh nghiệp để đầu tư, mở rộng sản xuất và cho cá nhân để tiêu dùng hoặc mua nhà. Quá trình này không chỉ đáp ứng nhu cầu vốn của nền kinh tế mà còn tạo ra tiền tệ thông qua cơ chế nhân số tiền gửi. Ngoài ra, ngân hàng thương mại còn đóng vai trò quan trọng trong hệ thống thanh toán. Nguyễn Văn Tiến (2009) giải thích rằng ngân hàng cung cấp các phương tiện thanh toán hiện đại như thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, chuyển khoản điện tử, giúp giao dịch kinh tế diễn ra nhanh chóng và hiệu quả.

Tóm lại, ngân hàng thương mại là trụ cột của hệ thống tài chính, thực hiện các chức năng chính là huy động vốn, cấp tín dụng và cung cấp dịch vụ thanh toán. Các hoạt động này đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế và ổn định tài chính. Bản chất và vai trò của ngân hàng thương mại 1. Bản chất của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là loại hình định chế tài chính trung gian hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ và dịch vụ ngân hàng.

Đây là loại định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường, góp phần SVTH: Nguyễn Thị Như Ý 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Nguyễn Tuyết Trinh tạo lập và cung ứng vốn cho nền kinh tế, tạo điều kiện và thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển (Nguyễn Văn Tiến, 2009) 1. Vai trò của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại đóng vai trò trung tâm và không thể thiếu trong hệ thống tài chính của bất kỳ quốc gia nào, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường. Chúng hoạt động như những “mạch máu” luân chuyển vốn, kết nối giữa những người có khả năng tiết kiệm và những người có nhu cầu đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao mức sống.

Vai trò của NHTM được thể hiện qua nhiều khía cạnh quan trọng: Trung gian tài chính chủ chốt: NHTM là cầu nối giữa người gửi tiền và người vay tiền. Họ huy động vốn nhàn rỗi trong xã hội thông qua các hình thức tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi thanh toán, chứng chỉ tiền gửi. Sau đó, NHTM sử dụng nguồn vốn này để cung cấp các khoản vay cho cá nhân, doanh nghiệp và các tổ chức khác để đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, tiêu dùng. Cung cấp phương tiện thanh toán: NHTM cung cấp các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt tiện lợi và an toàn như séc, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, chuyển khoản điện tử, ví điện tử,.

Các dịch vụ này giúp các giao dịch kinh tế diễn ra nhanh chóng, hiệu quả, giảm thiểu rủi ro so với việc sử dụng tiền mặt.