Đặt vấn đề - Trong những năm gần đây, cây thảo quả của Mù Cang Chải- Yên Bái đã trở thành cây trồng có giá trị kinh tế cao, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế- xã hội của tỉnh; từ việc trồng, chăm sóc, thu hoạch,.đã tạo ra nhiều việc làm có thu nhập ổn định, góp phần xóa đói giảm nghèo cho một bộ phận nông dân ở vùng sâu, vùng xa. - La Pán Tẩn hiện là một trong những xã đƣợc lãnh đạo chính quyền địa phƣơng đặc biệt quan tâm đến phát triển kinh tế cũng nhƣ an ninh, văn hóa,xã hội. Đảm bảo các lợi ích kinh tế cho ngƣời dân kết hợp với phát triển văn hóa ổn định cho sự phát triển của toàn huyện Mù Cang Chải nói chung và xã La Pán Tẩn nói riêng. - Thảo quả đƣợc xác định là cây trồng mũ nhọn của xã.
Vì vậy, câu hỏi đặt ra là cây thảo quả có vai trò nhƣ thế nào trong phát triển kinh tế cũng nhƣ đóng góp vào thu nhập của ngƣời dân các bản trồng thảo quả nói chung và xóa đói giảm nghèo nói riêng của địa phƣơng? Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh tế của sản xuất thảo quả để nâng cao thu nhập cho ngƣời trồng thảo quả? Để trả lời những câu hỏi trên và qua quá trình học tập tại trƣờng với sự giúp đỡ của giáo viên hƣớng dẫn Dƣơng Xuân Lâm tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “ Đánh giá hiệu quả của cây thảo quả tại xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái”. Mục đích nghiên cứu - Đánh giá hiệu quả của cây thảo quả tại xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái. Đề ra đƣợc một số giải pháp nhằm nhân rộng và phát triển cây thảo quả trên địa bàn xã nói riêng và toàn huyện nói chung 1. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Đánh giá đƣợc đầy đủ, chính xác tình hình sản xuất và hiệu quả của cây thảo quả trên địa bàn xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái, qua đó đƣa ra các giải pháp phát triển sản xuất thảo quả, nâng cao thu nhập và cải thiện đời 8 sống của ngƣời dân, góp phần thực hiện chiến lƣợc xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại xã La Pán Tẩn. - Đánh giá đƣợc thực trạng các hộ trồng thảo quả trên địa bàn xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái. Chỉ ra những ƣu điểm và hạn chế trong quá trình trồng thảo quả.
- Đánh giá đƣợc hiệu quả (kinh tế, xã hội, môi trƣờng) của cây thảo quả tại xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái. - Đề ra đƣợc một số phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và mở rộng các hoạt động trồng và kinh doanh thảo quả. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Củng cố lý thuyết cho sinh viên.
- Giúp rèn luyện kỹ năng, trang bị kiến thức thực tiễn, làm quen với công việc, phục vụ tích cực cho quá trình công tác sau này. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lí thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. - Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về quá trình phát triển sản xuất thảo quả tại địa phƣơng. - Đề tài cung cấp thông tin về đặc điểm hiệu quả từ cây thảo quả trong xóa đói giảm nghèo tại xã La Pán Tẩn là tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa KT & PTNT và các tổ chức khác nghiên cứu liên quan.
Ý nghĩa thực tiễn - Nắm bắt đƣợc tình hình trồng thảo quả và vị trí của thảo quả trong sự nghiệp phát triển kinh tế địa phƣơng. - Đánh giá đƣợc hiệu quả từ cây thảo quả trong xóa đói giảm nghèo tạo cơ sở khoa học giúp cho địa phƣơng vạch ra chiến lƣợc phát huy những tiềm năng thế mạnh để phát triển cây trồng này trong những năm tiếp theo. 9 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học và pháp lý của đề tài 2.
Những vấn đề cơ bản về cây thảo quả 2. Đặc điểm sinh vật học của cây thảo quả Thảo quả còn có tên là Đò Ho, thảo đậu khấu, thƣờng đƣợc ngƣời dân tộc dùng làm thuốc chữa đau bụng, giải độc,… Thảo quả tên khoa học là Amomum aromaticum Roxb, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae). Thảo quả là cây thân thảo sống lâu năm, mọc thành bụi cao 2 – 3 mét, thân ngầm, mọc ngang, có nhiều đốt, đƣờng kính cây to từ 2,5 – 4 cm. Lá màu xanh nhạt mọc so le, có cuống hoặc không, không có lá kèm, bẹ lá dài có khía dọc ôm lấy thân, phiến lá dài 30- 70 cm.
Cụm hoa dạng bông mọc từ gốc, dài 12 – 20 cm, đƣờng kính có thể tới 10cm, cuống cụm hoa dài 2- 4cm, đƣờng kính 1,5- 2cm, đỏ, đƣợc phủ bởi nhiều bẹ hình bầu dục, nâu, xếp thành 2 dãy. Hoa màu vàng, dài 4- 6cm, rộng 3- 4cm. Quả tròn hơi dài hình trứng, màu đỏ sẫm, đƣờng kính quả 2 – 3 cm, chia thành 3 ngăn, mỗi ngăn có khoảng 15 hạt. Hạt có áo hạt và có mùi thơm, hình tháp đẹp.
Đặc điểm sinh thái học của cây Thảo quả Thảo quả là cây ƣa ẩm, mát chỉ có thể sinh trƣởng và phát triển tốt dƣới tán rừng có độ tán che 0,4 - 0,7; ở độ cao từ 1300 - 2200m so với mực nƣớc biển, nơi thƣờng xuyên có mây mù, ẩm ƣớt, mát với nhiệt độ trung bình khoảng 150C, nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất khoảng 90C và nhiệt độ trung bình tháng cao nhất là 200C. Lƣợng mƣa trung bình năm trên 1800mm, độ ẩm không khí trong rừng trên 90%. Đất ferralit mùn trên núi cao, tầng đất mặt có mầu xám đen, hàm lƣợng mùn trên 7%, thành phần cơ giới trung bình, tơi xốp, độ ẩm cao, chủ yếu (pH từ 4,2 - 5,3). Thảo quả đặc biệt thích hợp khi sống dƣới tán rừng trồng, rừng tự nhiên, có nhiều cây lá rộng, thƣờng xanh che bóng, chiều cao vút ngọn trên 12m, chiều cao dƣới cành trung bình trên 8m.
Phân bố địa lý Thảo quả có nguồn gốc ở vùng cận Himalaya, phân bố ở Đông bắc Ấn Độ, Nepal, Tây nam Trung Quốc và Bắc Việt Nam là các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu… Ngoài ra thảo quả mọc tự nhiên phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới nhƣ vùng Đông Nam Á, Malaysia, Australia… Ở Việt Nam, Thảo quả phân bố ở các huyện vùng cao thuộc các tỉnh phía Bắc nhƣ huyện Bát Xát, Sa Pa, Văn Bàn, Bảo Thắng – Lào Cai; huyện Mù Cang Chải – Yên Bái; huyện Hoàng Su Phì, Quản Bạ - Hà Giang; huyện Tuần Giáo – Điện Biên; huyện Phong Thổ, Tam Đƣờng, Than Uyên – Lai Châu,… 2. Giá trị sử dụng Hạt thảo quả có hàm lƣợng tinh dầu 1 – 1,5% có mùi thơm, vị nóng cay, dùng làm gia vị ăn liền với thịt cá. Ngoài ra nó còn đƣợc dùng trong sản xuất bánh kẹo. Thảo quả là một loại dƣợc liệu để chữa bệnh đau bụng, đầy chƣớng, đau ngực, tiêu chảy, nách to và bệnh sốt rét.
Nó cũng dùng để chữa ho, hôi miệng, đau răng, viêm lợi,… Thảo quả đƣợc sử dụng nhiều trong nƣớc và xuất khẩu. Ở nƣớc ta hàng năm sản xuất đƣợc trên 300 tấn thảo quả khô, riêng tỉnh Lào Cai đã sản xuất đƣợc trên 200 tấn thảo quả khô/năm. Trồng thảo quả dƣới tán rừng sau 4- 5 năm cho năng suất ƣớc đạt 200- 350kg quả khô/ha. Năm 2011 giá 1 kg Thảo quả khô giao động từ 100.
Thảo quả là cây trồng lâu năm, nếu chăm sóc, bón phân đúng quy trình kỹ thuật thời gian thu hoạch có thể đạt 35- 40 năm. Thị trƣờng thảo quả rất lớn, sản phẩm dễ bán, giá tƣơng đối ổn định. Do đó cây thảo quả đƣợc coi là cây xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trƣờng sinh thái, là cây trồng thay thế cây thuốc phiện có hiệu quả nhất của đồng bào dân tộc miền núi vì ngoài giá trị kinh tế ra, muốn trồng đƣợc thảo quả thì ngƣời dân phải giữ lấy rừng. Ý nghĩa của việc sản xuất cây thảo quả 2.
Vị trí cây thảo quả trong phát triển kinh tế - xã hội - Thảo quả là một loại sản phẩm lâm sản ngoài gỗ làm gia vị đƣợc ƣa chuộng và sử dụng phổ biến ở Việt Nam và nhiều nƣớc trên thế giới. Sản xuất kinh doanh thảo quả có vị trí quang trọng góp phần cải thiện sinh kế vùng cao. Sản xuất thảo quả có thể coi là một nghề truyền thống của một số đồng bào dân tộc vùng miền núi phía Bắc, đặc biệt là vùng Tây Bắc. - Thảo quả là cây trồng quan trọng ở vùng cao.
Theo thống kê chƣa đầy đủ, đến năm 2002, tổng diện tích rừng có trồng thảo quả tại Việt Nam là 1. Trong đó trồng nhiều nhất là tỉnh Lào Cai với diện tích 1.499 ha (Nguyễn Ngọc Bình, Phạm Đức Tuấn, 2000)[1] diện tích còn lại là các tỉnh khác. Thảo quả là cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với kinh tế vùng cao, vùng sâu vùng xa. Phát triển cây Thảo quả hợp lý, bền vững sẽ tạo điều kiện cho đồng bào dân tộc nâng cao đời sống, góp phần xóa đói giảm nghèo.
Nhu cầu thị trƣờng của cây thảo quả là rất lớn, hàng năm sản lƣợng thảo quả xuất khẩu khoảng 3.000 tấn sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Đài Loan,.với giá trị xuất khẩu khoảng trên 30 triệu đô la. Đặc điểm kỹ thuật sản xuất thảo quả - Thảo quả là loài cây ƣa bóng, ƣa ẩm,kém chịu nóng, chịu đƣợc khí hậu lạnh. Điểm đặc biệt của cây thảo quả là chỉ phát triển bình thƣờng và cho ra quả nếu đƣợc trồng dƣới những tán cây lớn trong rừng nguyên sinh ở một số huyện vùng cao nhƣ tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La.0000 m, nhiệt độ bình quân 170C - 210C, lƣợng mƣa trên 2. Mùa hoa bắt đầu từ tháng 2 – 4, quả chín vào tháng 10 – 11.
Mỗi chùm quả có từ 10 – 20 quả. Thảo quả sau khi trồng đến năm thứ 3, thứ 4 bắt đầu ra hoa kết quả - Hiện nay cây thảo quả đƣợc gây trồng nhiều các tỉnh vùng Tây Bắc. Đây là một nguồn thu nhập đáng kể của bà con dân tộc bản địa miền núi, thảo quả là loài cây dễ trồng và chăm sóc nên phù hợp với trình độ canh tác của bà con dân tộc. Các quan niệm về hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường - Hiệu quả kinh tế (HQKT) là một phạm trù phản ánh việc sử dụng nguồn lực (nhân lực, vật lực.