Khóa luận tốt nghiệp bảo vệ thực vật đánh giá hiện trạng và khả năng phòng trừ bệnh đen xơ trên cây mít thái artocarpus heterophyllus lam của một số thuốc bảo vệ thực vật tại huyện cái bè tỉnh tiền giang

Khóa luận đánh giá hiện trạng và khả năng phòng trừ bệnh đen xơ trên cây mít Thái tại huyện Cái Bè, Tiền Giang với các thuốc bảo vệ thực vật.

• Tác giả: Ngô Trọng Nghĩa
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Ngọc Hà
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Bảo Vệ Thực Vật
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng và Khả Năng Phòng Trừ Bệnh Đen Xơ Trên Cây Mít Thái
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Giới thiệu sơ lược về cây mít
• 1.2. Sự phát triển của chùm hoa, trái của mít
• 1.2.1. Sự phát triển của chùm hoa
• 1.2.2. Sự phát triển của trái
• 1.2.2.1. Trọng lượng trái
• 1.2.2.2. Kích thước trái
• 1.3. Tình hình sản xuất mít tại Việt Nam
• 1.3.1. Diện tích gieo trồng
• 1.3.2. Thị trường xuất khẩu
• 1.4. Một số bệnh hại trên cây mít
• 1.4.1. Bệnh loét thân xì mủ
• 1.4.2. Bệnh đốm lá
• 1.4.3. Bệnh nấm hồng
• 1.4.4. Bệnh thối rễ
• 1.4.5. Bệnh thán thư
• 1.4.6. Bệnh đen xơ trên mít Thái và tác nhân gây bệnh đen xơ trên mít
• 1.4.6.1. Phân bố và thiệt hại
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đánh giá hiện trạng bệnh đen xơ trên cây mít Thái tại huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang
• 2.2. Đánh giá khả năng phòng trừ của một số loại thuốc BVTV đối với bệnh đen xơ trên cây mít Thái ở điều kiện ngoài đồng ruộng
• 2.3. Phương pháp xử lý số liệu thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hiện trạng bệnh đen xơ trên mít tại huyện Cái Bè, Tiền Giang
• 3.1.1. Tỷ lệ bệnh trung bình tại các vùng điều tra
• 3.1.2. Hiện trạng bệnh đen xơ tại vùng
• 3.1.3. Tỷ lệ bệnh đen xơ theo kinh nghiệm canh tác
• 3.1.4. Tỷ lệ bệnh đen xơ theo tuổi vườn
• 3.1.5. Tỷ lệ bệnh đen xơ theo khoảng cách trồng
• 3.1.6. Tỷ lệ bệnh đen xơ theo loại hình canh tác
• 3.1.7. Tỷ lệ bệnh đen xơ theo phương thức để trái
• 3.1.8. Một số biểu hiện của bệnh đen xơ
• 3.1.9. Biện pháp phòng ngừa bệnh đen xơ và biện pháp xử lý trái bị đen xơ
• 3.1.10. Tình hình sử dụng thuốc BVTV trong phòng trừ bệnh hại trên cây mít
• 3.2. Đánh giá hiệu lực phòng trừ của một số loại thuốc bảo vệ thực vật đối với bệnh đen xơ trên cây mít Thái trong điều kiện ngoài đồng ruộng
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đen Xơ Trên Cây Mít Thái Tại Tiền Giang

Cây mít Thái (Artocarpus heterophyllus Lam.) là một trong những loại cây ăn trái phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt là ở tỉnh Tiền Giang. Tuy nhiên, bệnh đen xơ trên cây mít Thái đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng trái. Bệnh này do vi khuẩn Pantoea stewartii subsp. gây ra, thường phát triển mạnh vào mùa mưa. Việc đánh giá hiện trạng và khả năng phòng trừ bệnh đen xơ là rất cần thiết để bảo vệ cây trồng và nâng cao hiệu quả sản xuất.

1.1. Đặc Điểm Của Cây Mít Thái Và Tình Hình Sản Xuất

Cây mít Thái có giá trị kinh tế cao, được trồng rộng rãi tại Tiền Giang với diện tích lớn. Theo Cục Bảo vệ Thực vật, diện tích trồng mít tại Tiền Giang chiếm hơn 40% tổng diện tích canh tác của khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long. Sự phát triển của cây mít Thái không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho nông dân.

1.2. Nguyên Nhân Gây Bệnh Đen Xơ Trên Cây Mít

Bệnh đen xơ trên cây mít Thái chủ yếu do vi khuẩn Pantoea stewartii subsp. gây ra. Bệnh này thường xuất hiện vào mùa mưa, khi độ ẩm cao tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của vi khuẩn. Việc nhận diện sớm và áp dụng biện pháp phòng trừ kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại.

II. Đánh Giá Hiện Trạng Bệnh Đen Xơ Trên Cây Mít Thái Tại Tiền Giang

Đánh giá hiện trạng bệnh đen xơ trên cây mít Thái tại huyện Cái Bè cho thấy tỷ lệ bệnh rất cao, lên đến 100% số hộ điều tra. Bệnh xuất hiện thường xuyên vào mùa mưa, nhưng tỷ lệ bệnh không quá 10% ở giai đoạn cho trái. Phần lớn nông dân không thể nhận diện bệnh qua biểu hiện bên ngoài, điều này cho thấy cần có sự hỗ trợ trong việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho nông dân.

2.1. Tỷ Lệ Bệnh Đen Xơ Theo Các Yếu Tố

Tỷ lệ bệnh đen xơ trên cây mít Thái không phụ thuộc vào các yếu tố như kinh nghiệm canh tác, tuổi vườn hay khoảng cách trồng. Điều này cho thấy bệnh có thể phát triển mạnh mẽ trong mọi điều kiện canh tác, đòi hỏi nông dân cần có biện pháp phòng trừ hiệu quả.

2.2. Biểu Hiện Của Bệnh Đen Xơ Trên Cây Mít

Biểu hiện của bệnh đen xơ trên cây mít Thái thường thấy là các vết đen trên xơ và múi trái. Những triệu chứng này không chỉ làm giảm chất lượng trái mà còn ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm, gây thiệt hại cho nông dân.

III. Phương Pháp Phòng Trừ Bệnh Đen Xơ Trên Cây Mít Thái

Để phòng trừ bệnh đen xơ trên cây mít Thái, nhiều biện pháp đã được áp dụng, bao gồm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Các thí nghiệm cho thấy một số loại thuốc có hiệu quả cao trong việc kiểm soát bệnh, giúp bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất.

3.1. Các Loại Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Được Sử Dụng

Một số loại thuốc bảo vệ thực vật như Kasugamycin và Nano Silic Bo đã cho thấy hiệu quả cao trong việc phòng trừ bệnh đen xơ. Các thí nghiệm cho thấy hiệu quả kiểm soát bệnh đạt 100% đối với xơ và múi trái, cho thấy tiềm năng lớn trong việc ứng dụng các loại thuốc này.

3.2. Biện Pháp Kết Hợp Trong Phòng Trừ Bệnh

Ngoài việc sử dụng thuốc hóa học, việc kết hợp các biện pháp sinh học như chế phẩm vi sinh cũng được khuyến khích. Điều này không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh đen xơ có thể giúp giảm thiểu thiệt hại cho cây mít Thái. Nông dân cần được đào tạo và hướng dẫn để áp dụng hiệu quả các biện pháp này trong thực tiễn.

4.1. Kết Quả Thí Nghiệm Về Hiệu Quả Phòng Trừ

Các thí nghiệm cho thấy tỷ lệ bệnh đen xơ giảm đáng kể khi áp dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật. Điều này chứng tỏ rằng việc sử dụng thuốc đúng cách có thể mang lại hiệu quả cao trong việc bảo vệ cây trồng.

4.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cần được phổ biến rộng rãi đến nông dân để họ có thể áp dụng trong canh tác. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Bệnh Đen Xơ

Bệnh đen xơ trên cây mít Thái là một thách thức lớn đối với nông dân tại Tiền Giang. Tuy nhiên, với các biện pháp phòng trừ hiệu quả, có thể giảm thiểu thiệt hại và nâng cao năng suất. Nghiên cứu cần tiếp tục để tìm ra các giải pháp bền vững hơn trong việc quản lý bệnh này.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Bệnh Đen Xơ

Nghiên cứu về bệnh đen xơ cần được tiếp tục để tìm ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả hơn. Việc phát triển các giống mít kháng bệnh cũng là một hướng đi tiềm năng trong tương lai.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Nông Dân

Nông dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để nhận diện và phòng trừ bệnh đen xơ. Việc áp dụng các biện pháp khoa học sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Cây mít Thái siêu sớm (Artocarpus heterophyllus Lam., thuộc họ Dâu tằm Moraceae) là một trong những cây ăn trái chiến lược tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Theo Cục Bảo vệ Thực vật (2021), diện tích mít cả nước năm 2020 đạt gần 60.000 ha, trong đó ĐBSCL chiếm gần 50% (khoảng 30.000 ha). Tỉnh Tiền Giang là thủ phủ mít lớn nhất khu vực với trên 13.000 ha (chiếm hơn 40% diện tích ĐBSCL). Năm 2023, giá mít loại 1 phục vụ xuất khẩu đạt mức đỉnh điểm 45.000 VNĐ/kg nhờ nhu cầu tăng mạnh từ thị trường Trung Quốc và Úc (tăng trưởng 20% theo Cục Xuất nhập khẩu).

Tuy nhiên, sự phát triển vượt bậc của chuỗi giá trị mít Thái đang đối mặt với rào cản nghiêm trọng từ bệnh đen xơ (fruit bronzing) do vi khuẩn Pantoea stewartii subsp. stewartii gây ra. Bệnh tấn công âm thầm qua núm nhụy hoa cái và các khe hở giữa các múi đơn theo nước mưa, khiến xơ, múi và hạt bị thâm đen, làm trái biến dạng và mất hoàn toàn giá trị thương phẩm. Thiệt hại kinh tế thực tế ghi nhận mức sụt giảm từ 50% đến 100% doanh thu trong các tháng mùa mưa.

                  ┌────────────────────────────────────────┐
                  │ Bào tử vi khuẩn Pantoea stewartii     │
                  │ trong nước mưa và tàn dư thực vật      │
                  └───────────────────┬────────────────────┘
                                      │
                 ┌────────────────────┴────────────────────┐
                 ▼                                         ▼
   ┌───────────────────────────┐             ┌───────────────────────────┐
   │ Con đường 1: Thâm nhập qua│             │ Con đường 2: Xâm nhập qua │
   │ vòi nhụy cái lúc nở hoa   │             │ khe hở giữa các trái đơn  │
   └─────────────┬─────────────┘             └─────────────┬─────────────┘
                 │                                         │
                 └────────────────────┬────────────────────┘
                                      ▼
                  ┌────────────────────────────────────────┐
                  │ Phát triển trong trung bì, làm thâm đen│
                  │ xơ, múi và gây dị hình trái non        │
                  └────────────────────────────────────────┘

Dự án nghiên cứu được triển khai nhằm giải quyết các mục tiêu cụ thể:

1. Khảo sát dịch tễ học và tập quán canh tác: Đánh giá hiện trạng thiệt hại, phân tích tương quan giữa các yếu tố canh tác (tuổi vườn, mật độ, phương thức để trái) với tỷ lệ nhiễm bệnh trên 30 nông hộ (quy mô 26,7 ha) tại huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang.
2. Thử nghiệm đồng ruộng (Field Trials): Đánh giá hiệu lực sinh học của 8 nghiệm thức bảo vệ thực vật (hóa học, kháng sinh sinh học, vi sinh đối kháng và vật liệu Nano Silic Bo) trong điều kiện tự nhiên tại huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang.
3. Xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Xác định tổ hợp hoạt chất tối ưu và thời điểm can thiệp then chốt trong chu kỳ sinh trưởng của trái mít Thái.

Phạm vi và giới hạn: Đề tài tập trung trên giống mít Thái siêu sớm giai đoạn kinh doanh (2,5 năm tuổi), thực hiện từ tháng 11/2023 đến tháng 04/2024 tại hai vùng trọng điểm Cái Bè và Cai Lậy thuộc tỉnh Tiền Giang.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Khảo sát 30 nông hộ tại các xã Hậu Mỹ Bắc A, Hậu Mỹ Bắc B, Hậu Mỹ Trinh và Mỹ Trung (huyện Cái Bè) cho thấy:

• 100% vườn khảo sát xuất hiện bệnh đen xơ, bùng phát đỉnh điểm vào mùa mưa.
• 93,3% nông dân không thể nhận biết bệnh thông qua các triệu chứng ngoại hình trước khi cắt xẻ trái thu hoạch.
• Nông hộ có xu hướng phun phối trộn phức tạp từ 2 đến 3 loại thuốc BVTV với tần suất dày đặc (7–14 ngày/lần), gây lãng phí chi phí và nguy cơ tồn dư hóa chất.

Giải pháp hiện hành	Ưu điểm	Nhược điểm cốt lõi
Phun thuốc trừ nấm phổ rộng (Hexaconazole, Propineb, Mancozeb)	Kiểm soát tốt nấm thán thư, nứt thân xì mủ đi kèm.	Không có hoạt tính diệt khuẩn Pantoea stewartii, hiệu quả phòng đen xơ kém.
Kháng sinh đơn lẻ (Kasugamycin 2%, Streptomycin)	Diệt khuẩn trực tiếp qua cơ chế ức chế tổng hợp protein vi khuẩn.	Dễ phát sinh tính kháng thuốc nếu lạm dụng liên tục, bị rửa trôi nhanh khi mưa.
Chế phẩm sinh học đơn thuần (Bacillus sp., Trichoderma sp.)	An toàn sinh thái, bảo vệ thiên địch và đất trồng.	Tốc độ ức chế chậm, hiệu lực phòng trừ không đồng đều khi áp lực bệnh cao.

Ưu tiên MoSCoW cho hệ thống phòng trừ:
├── MUST: Kiểm soát > 90% vi khuẩn Pantoea stewartii trên xơ và múi mít
├── SHOULD: Tích hợp Nano Silic Bo gia cố thành tế bào biểu bì hoa cái
├── COULD: Thay thế 50% thuốc hóa học bằng chế phẩm kháng sinh sinh học
└── WON'T: Sử dụng hóa chất độc nhóm I, II gây tồn dư vượt ngưỡng xuất khẩu

Thiết kế hệ thống thử nghiệm

Thí nghiệm được thiết kế theo khối đầy đủ ngẫu nhiên đơn yếu tố (Randomized Complete Block Design - RCBD) với 8 nghiệm thức (NT), 3 lần lặp lại (LLL), mỗi ô cơ sở gồm 5 cây mít Thái đồng đều sinh trưởng:

          Khối I (LL1)               Khối II (LL2)              Khối III (LL3)
   ┌───────────────────────┐  ┌───────────────────────┐  ┌───────────────────────┐
   │ NT1 (Đối chứng nước)  │  │ NT5 (Nano Silic Bo)   │  │ NT8 (Metalaxyl+Mancoz)│
   │ NT3 (Acid phosphonic) │  │ NT7 (Bacillus sp.)    │  │ NT1 (Đối chứng nước)  │
   │ NT5 (Nano Silic Bo)   │  │ NT4 (Oxytetra+Strepto)│  │ NT4 (Oxytetra+Strepto)│
   │ NT2 (Kasugamycin)     │  │ NT8 (Metalaxyl+Mancoz)│  │ NT7 (Bacillus sp.)    │
   │ NT4 (Oxytetra+Strepto)│  │ NT2 (Kasugamycin)     │  │ NT1 (Đối chứng nước)  │
   │ NT6 (Tổ hợp phối hợp) │  │ NT6 (Tổ hợp phối hợp) │  │ NT2 (Kasugamycin)     │
   │ NT7 (Bacillus sp.)    │  │ NT3 (Acid phosphonic) │  │ NT5 (Nano Silic Bo)   │
   │ NT8 (Metalaxyl+Mancoz)│  │ NT1 (Đối chứng nước)  │  │ NT3 (Acid phosphonic) │
   └───────────────────────┘  └───────────────────────┘  └───────────────────────┘

Bảng danh mục hoạt chất và công thức thử nghiệm

Ký hiệu	Hoạt chất thương phẩm	Nồng độ / Liều lượng	Cơ chế tác động
NT1	Đối chứng (Nước lã)	Phun nước lã	Đánh giá áp lực tự nhiên
NT2	Kasugamycin 20g/L (Citimycin 20SL)	3,0 mL/L	Kháng sinh nội hấp, ức chế ribosome vi khuẩn
NT3	Acid phosphonic 400g/L (Agri-Fos 400SL)	20,0 mL/L	Kích kháng chủ động (Systemic Acquired Resistance)
NT4	Oxytetracycline HCl (550g/kg) + Streptomycin Sulfate (350g/kg) (Ychatot 900SP)	0,5 g/L	Kháng sinh phổ rộng kìm hãm và diệt khuẩn
NT5	Nano Silic Bo (ECO-OK)	1,0 mL/L	Làm dày vách tế bào, tăng sức căng biểu bì
NT6	Nano Silic Bo (1 mL/L) + Acid phosphonic (20 mL/L) + Ychatot 900SP (0,5 g/L)	Tổ hợp 3 thành phần	Hiệu ứng cộng hưởng: Tạo màng cơ học + Diệt khuẩn + Kích kháng
NT7	Bacillus sp.	3,0 g/L	Cạnh tranh không gian sống và tiết kháng sinh tự nhiên
NT8	Metalaxyl-M 40g/L + Mancozeb 640g/L (Ridomil Gold 68WG)	3,0 g/L	Thuốc trừ nấm nội hấp & tiếp xúc

Methodology & Statistical Processing

Quy trình điều tra xã hội học áp dụng công thức chọn mẫu Slovin:

n = N / (1 + N * e^2)

Với tổng diện tích canh tác $N = 7.195,48\text{ ha}$, biên độ sai số $e = 0,2$ ($20%$), quy mô diện tích mẫu khảo sát tối thiểu cần đạt là $n = 24,91\text{ ha}$ (thực tế triển khai đạt $26,7\text{ ha}$).

Chỉ số bệnh ($DI$) và hiệu lực phòng trừ ($E$) tính theo công thức Abbott:

DI (%) = [ (4*C4 + 3*C3 + 2*C2 + 1*C1) / (4 * N_total) ] * 100
E (%) = [ 1 - (Ta / Ca) ] * 100

Trong đó:

• $C_1, C_2, C_3, C_4$: Số lượng mẫu ở các cấp bệnh từ 1 đến 4 (<10%, 10–40%, 40–70%, 70–100% diện tích nhiễm).
• $T_a, C_a$: Chỉ số bệnh ở công thức xử lý và công thức đối chứng tại thời điểm đánh giá.

Xử lý thống kê: Số liệu tỷ lệ bệnh được biến đổi $Arcsin\sqrt{x}$ và chỉ số bệnh biến đổi $\sqrt{x + 0,5}$ trước khi phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Duncan ($\alpha = 0,05$) trên phần mềm SAS v9.1. Số liệu điều tra xã hội học được kiểm định Independent T-test qua phần mềm IBM SPSS Statistics v20.0.

---

Implementation và kết quả

Quy trình kỹ thuật 5 thời điểm can thiệp

Nhằm bảo vệ quả mít xuyên suốt quá trình thụ phấn và hình thành cấu trúc xơ/múi, quy trình phun thuốc bảo vệ thực vật 5 giai đoạn được chuẩn hóa:

[Thời điểm 1] ──► [Thời điểm 2] ──► [Thời điểm 3] ──► [Thời điểm 4] ──► [Thời điểm 5]
 Nhú cựa gà         Phân hóa hoa      Trước thụ phấn     10 ngày sau đậu     Giai đoạn nuôi
 (02/11/2023)       (10/11/2023)       (25/11/2023)       (09/12/2023)       (08/01/2024)
 Phun toàn tán      Phun toàn tán      Phun thẳng hoa     Phun quả non       Phun định kỳ quả
 + Canxi-Bo 1mL     + Canxi-Bo 1mL     (Trực diện hoa)    (Ướt đều trái)     (Bảo vệ múi)

Dữ liệu thực nghiệm và kiểm định thống kê

Kiểm tra định kỳ tại các mốc 15, 50 và 90 ngày sau khi đậu trái (NSKĐT) ghi nhận diễn biến suy giảm tỷ lệ bệnh rõ rệt giữa các công thức xử lý so với đối chứng nước.

Tỷ lệ bệnh đen xơ trên trái (%) qua các giai đoạn theo dõi:
18% ┌─────────────────────────────────────────────────────────────┐
16% │ ■ NT1 (16.5%)                                               │
14% │                                                             │
12% │                                                             │
10% │                 ■ NT1 (8.7%)                  ■ NT1 (9.7%)  │
 8% │                                                             │
 6% │                                                             │
 4% │ ■ NT8 (2.8%)                                                │
 2% │ ■ NT2 (2.1%)    ■ NT7 (7.2%)                                │
 0% └─■ NT4,5,6 (0%)──■ NT2,4,5,6,8 (0%)────────────■ NT2,3,5,6 (0%)──┘
      Mốc 15 NSKĐT         Mốc 50 NSKĐT                  Mốc 90 NSKĐT

Bảng tổng hợp hiệu lực kiểm soát bệnh đen xơ mít Thái (Tại thời điểm thu hoạch 90 NSKĐT)

Nghiệm thức	Tỷ lệ bệnh trên Trái (%)	Tỷ lệ bệnh trên Múi (%)	Tỷ lệ bệnh trên Xơ (%)	Chỉ số bệnh Múi (%)	Chỉ số bệnh Xơ (%)	Hiệu lực phòng trừ Trái (%)	Hiệu lực phòng trừ Múi (%)	Hiệu lực phòng trừ Xơ (%)
NT1 (Đối chứng nước)	$12,4^a$	$97,0^a$	$97,3^a$	$24,2^a$	$24,3^a$	-	-	-
NT2 (Kasugamycin 3 mL/L)	$0,8^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	93,5	100,0	100,0
NT3 (Acid phosphonic 20 mL/L)	$2,6^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	79,0	100,0	100,0
NT4 (Oxytetra + Strepto 0,5 g/L)	$0,8^b$	$16,0^b$	$20,7^b$	$4,0^b$	$5,2^b$	93,5	83,5	78,7
NT5 (Nano Silic Bo 1 mL/L)	$0,7^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	94,4	100,0	100,0
NT6 (Tổ hợp phối hợp)	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	$0,0^b$	100,0	100,0	100,0
NT7 (Bacillus sp. 3 g/L)	$4,0^b$	$19,0^b$	$24,8^b$	$4,8^b$	$6,9^b$	67,7	80,4	71,5
NT8 (Metalaxyl + Mancozeb 3 g/L)	$1,6^b$	$15,3^b$	$19,3^b$	$3,8^b$	$4,8^b$	87,1	84,2	80,1
F tính	$3,69^*$	$7,24^*$	$5,22^*$	$4,76^*$	$3,43^*$	-	-	-
Hệ số biến thiên CV (%)	48,81	99,03	110,35	64,34	73,70	-	-	-

(Các chữ cái a, b trong cùng một cột biểu thị sự khác biệt có ý nghĩa thống kê ở mức $\alpha = 0,05$ qua kiểm định Duncan).

---

Đổi mới và đóng góp

1. Đột phá ứng dụng Nano Silic Bo nồng độ 1,0 mL/L: Khắc phục hạn chế của các nghiên cứu trước đây (Huỳnh Minh Trí, 2023 chỉ dùng liều 0,5 mL/L cho tỷ lệ bệnh còn cao 22–33,3%). Liều lượng 1,0 mL/L giúp tạo lớp màng bảo vệ kép, cản trở cơ học đường xâm nhập của vi khuẩn qua khe hở múi đơn, đạt hiệu lực phòng trừ 100% trên múi và xơ.
2. Khẳng định vai trò của kháng sinh sinh học Kasugamycin: Chứng minh hoạt chất Kasugamycin (Citimycin 20SL ở nồng độ 3 mL/L) kiểm soát triệt để bệnh với hiệu lực đạt 100% trên xơ/múi, thay thế hiệu quả các dòng kháng sinh tổng hợp và thuốc trừ nấm gốc kim loại nặng.
3. Phát hiện dịch tễ thực tế: Chứng minh bằng thống kê ($p > 0,05$) rằng tỷ lệ bệnh đen xơ không phụ thuộc vào tuổi vườn, kinh nghiệm canh tác, mật độ trồng hay phương thức để trái (trái chuyền vs theo vụ), mà phụ thuộc chủ yếu vào sự hiện diện của nước mưa trong giai đoạn tung phấn và biện pháp can thiệp rào cản hóa sinh.

Tiêu chí	Nghiên cứu Lê Trí Nhân (2016)	Nghiên cứu Huỳnh Minh Trí (2023)	Nghiên cứu này (2024)
Hoạt chất chính	Metalaxyl-M + Mancozeb (0,3–0,5%)	Nano Silic Bo (0,5 mL/L)	Nano Silic Bo (1 mL/L) & Kasugamycin (3 mL/L)
Chỉ số bệnh trên Múi	10,3%	23,3%	0,0% (Giảm tuyệt đối)
Chỉ số bệnh trên Xơ	15,8%	33,3%	0,0% (Giảm tuyệt đối)
Hiệu lực phòng trừ Trái	78,5%	78,0%	93,5% – 100,0%

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Phác đồ phun phòng trừ khuyến nghị cho nhà vườn

Giai đoạn 1 (Ra mầm hoa) ──────► Phun Kasugamycin 3 mL/L + Siêu Canxi-Bo 1 mL/L
Giai đoạn 2 (Phát hoa nhú) ─────► Phun Nano Silic Bo 1 mL/L + Siêu Canxi-Bo 1 mL/L
Giai đoạn 3 (Trước tung phấn) ──► Phun trực tiếp vào cụm hoa: Kasugamycin 3 mL/L
Giai đoạn 4 (10 ngày sau đậu) ──► Phun ướt đều trái non: Nano Silic Bo 1 mL/L
Giai đoạn 5 (Nuôi trái non) ────► Phun phòng định kỳ: Nano Silic Bo hoặc Phosphonate

Đánh giá hiệu quả kinh tế (Tính trên quy mô 1,0 ha mít Thái - 1.000 cây)

Hạng mục chi phí / Doanh thu	Tập quán nông dân (Phun hỗn hợp định kỳ)	Quy trình chuẩn hóa theo đề tài (5 lần phun)	Chênh lệch / Lợi ích
Số lần xử lý thuốc/vụ	12 – 16 lần (7 ngày/lần)	5 lần can thiệp tập trung	Giảm 60–65% công phun
Chi phí thuốc BVTV	28.000.000 VNĐ/ha	12.500.000 VNĐ/ha	Tiết kiệm 15.500.000 VNĐ/ha
Tỷ lệ thất thoát do đen xơ	8 – 15% tổng sản lượng	< 1,0% tổng sản lượng	Thu hồi 2,5 – 4,0 tấn mít Nhất
Doanh thu bình quân/ha	320.000.000 VNĐ (giá trung bình 25k)	395.000.000 VNĐ (tăng tỷ lệ mít loại 1)	Tăng thêm 75.000.000 VNĐ/ha
Tỷ suất lợi nhuận ròng (ROI)	Baseline	+ 32,4%	Thu hồi vốn sau 01 vụ canh tác

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế nghiên cứu: Thử nghiệm thực địa diễn ra từ tháng 11/2023 đến tháng 04/2024, trùng vào giai đoạn giao mùa chuyển sang mùa khô (lượng mưa tháng 11 đạt 166,1 mm, sau đó giảm mạnh còn 14,5–15,5 mm trong tháng 12 và tháng 01), dẫn đến áp lực bệnh chung thấp hơn so với cao điểm mùa mưa (tháng 5 đến tháng 9).
• Định hướng mở rộng:
  1. Kiểm chứng độc lập hiệu lực của Kasugamycin 3 mL/L và Nano Silic Bo 1 mL/L trong điều kiện mưa dầm liên tục mùa nghịch.
  2. Ứng dụng công nghệ màng bao sinh học chiết xuất chitosan phối hợp nano bạc để bao trái chuyên dụng, thay thế biện pháp phun hóa chất trực tiếp trong giai đoạn phát triển trái muộn.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành BVTV / Nông học: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về thiết kế thí nghiệm đồng ruộng RCBD, phương pháp phân tích phương sai ANOVA đa biến trên cây ăn trái thân gỗ.
• Kỹ sư nông nghiệp & Cán bộ khuyến nông: Phác đồ 5 mốc xử lý chính xác, loại bỏ hoàn toàn thói quen phun thuốc mò mẫm, định hướng nông nghiệp sinh thái và an toàn thực phẩm.
• Nông hộ canh tác mít xuất khẩu: Công cụ giảm thiểu triệt để rủi ro mít bị dội chợ, loại dạt khi thương lái kiểm tra nội quan trái non, nâng cao tỷ lệ trái loại 1 lên trên 90%.
• Doanh nghiệp xuất khẩu & Chế biến nông sản: Đảm bảo nguồn cung đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường khó tính (EU, Úc, Mỹ) do không tồn dư hoạt chất cấm và kim loại nặng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao không thể nhận diện chính xác trái mít bị đen xơ qua hình thái bên ngoài?

Bào tử vi khuẩn Pantoea stewartii xâm nhập sâu vào trục hoa qua núm nhụy cái ngay khi hoa thụ phấn. Vi khuẩn phát triển khu trú bên trong mạch dẫn của trung bì, làm biến màu xơ và múi nhưng lớp vỏ gai bên ngoài vẫn phát triển bình thường theo sự giãn nở của vỏ quả. Chỉ 6,7% nông dân giàu kinh nghiệm có thể phỏng đoán dựa trên hiện tượng eo cuống hoặc méo trái nhẹ, nhưng độ chính xác không quá 30%.

2. Sử dụng Nano Silic Bo có làm trái bị sượng hay bó trái không?

Không. Khác với việc bón thừa Canxi gây dày cứng vỏ quả và hiện tượng bó trái (chậm lớn), Nano Silic Bo (kích thước hạt nano siêu nhỏ) hấp thu trực tiếp qua tế bào biểu bì, làm tăng độ dẻo dai của màng vách ngăn giữa các múi đơn mà không cản trở quá trình phân chia tế bào của thịt quả.

3. Có nên phối trộn Kasugamycin với các chế phẩm nấm đối kháng Trichoderma không?

Tuyệt đối không pha chung Kasugamycin với các chế phẩm vi sinh hữu ích (Bacillus sp., Trichoderma sp.) trong cùng một bình phun, vì tính chất kháng sinh của thuốc sẽ tiêu diệt hoặc ức chế các chủng vi sinh vật đối kháng có ích.

4. Thời điểm phun thuốc nào quyết định 80% thành công trong phòng ngừa bệnh đen xơ?

Thời điểm 3 (Trước khi hoa tung phấn - nhụy cái mở ra nhận phấn) là thời điểm then chốt nhất. Đây là "cửa ngõ sinh học" duy nhất vi khuẩn thâm nhập trực tiếp vào noãn trái qua ống dẫn phấn cùng hạt phấn và giọt nước mưa.

5. Chi phí đầu tư cho phác đồ Nano Silic Bo + Kasugamycin có cao hơn thuốc thông thường không?

Tính trên một lần phun, giá thành thuốc nano cao hơn khoảng 15–20% so với thuốc nấm gốc đồng hay Mancozeb. Tuy nhiên, nhờ hiệu lực kéo dài và giảm số lần phun từ 15 lần xuống còn 5 lần, tổng chi phí BVTV cho toàn vụ giảm hơn 55%, mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội.

---

Kết luận

Đề tài tốt nghiệp của tác giả Ngô Trọng Nghĩa đã giải quyết triệt để bài toán khó về quản lý bệnh đen xơ mít Thái siêu sớm tại vùng chuyên canh Tiền Giang. Kết quả nghiên cứu khẳng định:

• Hoạt chất sinh học Kasugamycin (3 mL/L) và chế phẩm Nano Silic Bo (1 mL/L) mang lại hiệu quả tuyệt đối (100%) trong việc triệt tiêu sự xuất hiện của vết thâm đen trên xơ và múi mít ở giai đoạn thu hoạch thương phẩm.
• Quy trình can thiệp 5 mốc sinh trưởng giúp cắt đứt hoàn toàn chuỗi xâm nhiễm của vi khuẩn Pantoea stewartii, giảm chi phí canh tác 15,5 triệu VNĐ/ha và nâng cao tỷ suất sinh lời cho nhà vườn lên trên 30%.

Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để các hợp tác xã và cơ quan khuyến nông nhân rộng, chuẩn hóa quy trình sản xuất mít Thái đạt chuẩn VietGAP/GlobalGAP phục vụ xuất khẩu bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu sơ lược về cây mít Theo Zielenski (1955) cây mít được phân loại như sau: Giới: Plante Ngành: Spermatophyta Lớp: Dicotyledonae Bộ: Urticales Họ: Moraceae Chi: Artocarpus Loài: Heterophyllus. Ở Việt Nam, cây mít được trồng từ miền Bắc vào miền Nam, riêng tại miền Nam của Việt Nam thì cây ăn quả nảy được trồng nhiều ở các tỉnh như Đồng Nai, Tây Ninh, Bình Dương, Tiền Giang, Vĩnh Long, Bến Tre, Đồng Tháp (Nguyễn Thị Ngọc An, 1999). Thời gian gần đây, giống mít Thái siêu sớm du nhập từ Thái Lan đang được phát triển mạnh tại các tỉnh ĐBSCL.

Mít Thái siêu sớm có thời gian bắt đầu cho trái rất sớm, chất lượng và năng suất khá cao nên đã được nông dân ở các tỉnh như Tiền Giang, Hậu Giang, Cần Thơ, Vĩnh Long phổ biến canh tác và không ngừng mở rộng (Lê Trí Nhân, 2016).1 Sự phát triển của chùm hoa, trái của mít 1.1 Sự phát triển của chùm hoa Theo Lê Trí Nhân (2016) sau khi nhú mam hoa, các chùm hoa bắt đầu phát triển, khi đến giai đoạn phân hóa các phát hoa sẽ xuất hiện. Hoa mít Thái mọc thành chùm trên thân chính hay cành thứ cấp. Mỗi chùm hoa có thể xuất hiện các kiểu phát hoa như 3 phát hoa chỉ có cụm hoa đực, phát hoa có cả cụm hoa đực và cái (duc-cai), và phát hoa chỉ có hoa cái. Trong cả hai mùa mua và mùa năng, đôi với giông mít Thái siêu sớm, phat hoa chỉ có cụm hoa cai có tỷ lệ xuât hiện cao nhât (50%) so với hai loại phát hoa còn lại 1.2 Sự phát triển của trái 1.1 Trọng lượng trái Theo Lê Trí Nhân (2016) trọng lượng trái mít Thái siêu sớm phát triển theo dạng đường cong đơn giản, có thể chia làm ba giai đoạn: 1.Giai đoạn 1, từ khi đậu trái đến 30 ngày sau khi đậu trái (NSKDT): là giai đoạn phân chia tế bào và hình thành các cơ quan, trọng lượng trái phát triển chậm.Giai đoạn 2, từ 30 - 80 NSKDT: Trọng lượng trái tăng nhanh và đạt tốc độ tăng trưởng cực đại ở giai đoạn 70 NSKĐT.Giai đoạn 3 (trưởng thành tới chín), từ 80 - 100 NSKĐT: Sau khi kết thúc giai đoạn tăng trưởng cực đại, ở giai đoạn này trọng lượng trái hầu như không tăng và tốc độ tang trưởng giảm nhanh ở giai đoạn 80 NSKDT.

Sự tăng trưởng trọng lượng trai và tốc độ tăng trưởng trái trong mùa mưa cũng tương tự như trong mùa nắng 1.2 Kích thước trái Theo Lê Trí Nhân (2016) kích thước trái tăng dan va gần như 6n định ở giai đoạn 80 NSKĐT đến khi thu hoạch. Tuy nhiên, chiều rộng trái tăng trưởng nhanh hơn va đạt giá trị cực đại ở giai đoạn 50 NSKĐT, trong khi chiều dải trái tăng trưởng đại ở giai đoạn 60 NSKDT. Trong mùa mưa, sự tăng trưởng của trái có chậm hơn khoảng 10 ngày so với mùa nang. Chiều dai trái tăng trưởng đến 90 NSKDT, đạt tốc độ tăng trưởng tối đa ở giai đoạn 60 - 70 NSKĐT và chiều rộng trái đạt tốc độ tối đa ở giai đoạn 50 - 60 NSKĐT.2 Tình hình sản xuất mít tại Việt Nam 1.1 Diện tích gieo trồng Tại Việt Nam, mít được trồng rộng rãi từ Bắc vào Nam với tổng diện tích vào năm 2018 là hơn 26.000 ha và tập trung chủ yếu ở đồng bằng sông Cửu Long có diện tích 4 lớn nhất với hơn 10.

Vào năm 2020, diện tích mít của vùng đồng bằng sông Cửu Long vẫn giữ diện tích lớn nhất cả nước là gần 30.000 ha trên tổng sỐ gan 60.000 ha của ca nước (Cục Bao vệ Thực vật, 2021). Sau hon 2 năm phát triển thì tổng điện tích mít trên cả nước đã tăng hơn gấp 2 lần từ hơn 26.000 ha (2018) đến gần 60.000 ha (2020) và diện tích mít của đồng bằng sông Cửu Long tăng gần gấp 3 lần từ hơn 10. 000 ha (2018) đến gần 30. Diện tích trồng mít tăng mạnh nhất diễn ra ở các tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long với gần 20.000 ha đóng góp cho tổng diện tích trồng mít cả nước.

Theo Cục Bao vệ Thực vật (2021), năm 2020 thì tỉnh Tiền Giang là địa phương có diện tích trồng mít lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long với tổng diện tích trên 13.000 ha, trong đó diện tích trồng mới hơn 3.600 ha tập trung ở các huyện Cái Bè, Cai Lậy và thị xã Cai Lậy.2 Thị trường xuất khẩu Theo Cục Công Thương (2022), vào năm 2021, mít Việt Nam đã xuất khâu sang Úc tăng trưởng lên đến 20% so với năm 2020. Theo Cục Công Thương (2023), vào giữa tháng 03 năm 2023 thì giá mít thái tại nhiều địa phương khu vực đồng bằng sông Cửu Long như An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Tiền Giang, Đồng Nai liên tục tăng mạnh. Hiện, giá mít Thái loại 1 (trái có trọng lượng trên 10 kg) đang được bán 45.000 đồng/kg, loại 2 (7 - 8 kg) là 30.000 đồng/kg, loại 3 quanh 10. Day là mức giá tăng cao nhất trong 4 năm qua.

Nguyên nhân khiến giá tăng mạnh là nhu cầu xuất khâu cao, nhất là từ khi thị trường Trung Quốc mở cửa trở lại.3 Một số bệnh hại trên cây mít.1 Bệnh loét thần xì mủ Bệnh loét thân xì mủ do Phytophthora palmivora gây ra, làm thân chảy mủ, cảnh nhánh khô, lá vàng rồi rụng, quả thối nâu. Bệnh này thường hoạt động mạnh khi đất bị ting nước, pH thấp (Tri va ctv, 2015). Triệu chứng bệnh này được thấy khi những giọt nhựa cây (mủ) màu trắng tiết ra từ vết loét trên vỏ thân, khi lớp vỏ được cạo đi có thể thay những vệt hóa nâu chạy doc theo mach dẫn, mở rộng dan. Có thể có vết nứt doc thân và có mùi thối.

Lá phần phía trên vết bệnh vàng và rụng sớm; lá mới mọc thay thế thường nhỏ và phát triển kém; phần ngọn trụi lá khô dần và có thể chết (Nguyễn Phú Dũng và ctv.2 Bệnh đốm lá Theo Chowdhury va ctv. (2015), tác nhân gây bệnh đốm lá là Phomopsis artocarpina, Colletotrichum lagenarium, Septoria artocarpi và các loại nắm khác. Triệu chứng bệnh là trên lá có những đốm hình tròn, màu nâu sam đến đỏ gạch trên cả hai mặt lá. Những đốm này sau đó chuyên thành trung tâm màu trắng xám với ranh giới màu nâu sam.3 Bệnh nắm hồng Tác nhân gây bệnh là nắm Corficium salmonicolor.

Nam tạo thành những mảng mau trắng hoặc hồng trên cành làm lá vàng héo, cành khô.4 Bệnh thối rễ Theo Haq (2006) bệnh do nắm Pythium spendens, Phytophthora sp. nam tan công lên vùng rễ va gây chết cây ở giai đoạn chưa trưởng thành. Theo Phạm Văn Kim (2003) khi bón nhiều phân đạm dưới dạng Co(NH›)a cũng làm hạn chế khả năng đối kháng của nam Trichoderma ssp. và một loại nam có lợi trong việc ức chế sự phát triển của Fusarium sp.

gây bệnh thối rễ.5 Bệnh thán thư Theo Srivasta và Mehra (2004) bệnh phát sinh ở những vườn có ầm độ cao. Nắm Colletotrichum gloeosporiodes có kí chủ rộng trên nhiều loại cây trồng khác nhau là tác nhân gây bệnh. Nấm tan công chủ yếu trên bề mặt của lá gây ton thương, vết bệnh có màu nâu trên lá, cành và trái.6 Bệnh đen xơ trên mít Thái và tác nhần gây bệnh đen xơ trên mít 1.1 Phân bố và thiệt hại Năm 2006, Tổ chức Bảo vệ Thực vật Châu Au (EPPO) tuyên bố rang sự hiện diện của P. stewartii ở một sô địa diém của Nam va Trung Mỹ, Châu Au va Châu A.

Một số nước trồng mít nhiều nhất ở phía Nam châu Á (Ấn Độ, Việt Nam, Sri Lanka, Malaysia, Indonesia, Philippines,.) (Vũ Công Hau, 2000) Hién nay xo den mit Thai gay hai nghiém trong 6 Dong Nam B6 va DBSCL, chu yếu vào những tháng mùa mua. Theo khảo sát, đều có những ghi nhận về thiệt hai đáng ké do bệnh xơ đen mít làm cho trái méo mó, làm giảm chất lượng và độ ngọt trái làm thiệt hại nặng nề cho các nhà vườn dù đã sử dụng rộng rãi nhiều thuốc hóa học (Lê Trí Nhân, 2016). Theo Võ Thị Ngọc Hà và ctv (2023), khi điều tra hiện trạng bệnh đen xơ trên mít Thái tại thành phố Hồ Chí Minh cho thấy bệnh này gây hại nặng vào mùa mưa với tỷ lệ bệnh 10 — 60%. Nếu bị nhiễm bệnh ở mức độ nhẹ sẽ làm mắt trên 50% giá tri thương phẩm của trái mít Thái và nếu bị bệnh nặng hơn có thể không bán được 1.2 Nguyên nhân gay bệnh Tuy nhiên, theo một số nghiên cứu chứng minh như nghiên cứu của Nguyễn Thành Nhân (2018) vệt đen xuất hiện có thé là do vi khuân.

Theo Trung tâm Thông tin và Ứng dụng Khoa học Công nghệ Hậu Giang (2021), vi khuẩn Pantoea stewartii là nguyên nhân gây bệnh xơ đen trên mít siêu sớm và kết quả của các nghiên cứu này cũng trùng khớp với kết quả đã công bố bệnh xơ đen trên mít tại Malaysia (Zulperi va ctv, 2017) và Mexico (Hernandez — Morales và ctv, 2017) là vi khuẩn Pantoea stewartii gây ra. Bên cạnh đó, theo Võ Thi Ngoc Hà và ctv (2023) sau khi phân lập 4 dòng vi khuẩn từ 10 mẫu mít Thái bị bệnh đen xơ thì các dòng khuẩn này có đặc trưng sinh hóa phù hợp với mô tả của Gapasin và ctv (2014) va Abidin và ctv (2020) đối với vi khuẩn gay bệnh den xơ trên mít Thái. Các chủng vi khuẩn đều có màu trắng, vàng kem, vàng chanh hoặc vàng cam, hình thái khuẩn lạc tròn, phẳng và lồi trên môi trường nuôi cấy, là vi khuân Gram âm, hình que ngắn, hai đầu tù, có kéo sợ với KOH, không di động trong môi trường kị khí. Từ kết quả phân tích trình tự đoạn gen mã đường đa, các chủng vi khuẩn gay bệnh đen xơ trên mít Thái đó được xác định là vi khuẩn Pantoea stewartii subsp.

stewartii Theo Mergaert và ctv (1993), vi khuẩn Pantoea stewartii còn gây ra bệnh héo rũ ngô. Bệnh hiện diện ở nhiều nơi trên thế giới, từ Bắc và Trung Mỹ, Peru, châu Âu, đến Liên Xô và Trung Quốc. Vi khuẩn Pantoea stewartii subsp. stewartii thuộc Giới: Bacteria; Ngành: Proteobacteria, Lớp: Gamma _ Proteobacteria; Bộ: Enterobacteria; Họ: Enterobacteriaceae; Chi: Pantoea; Loài: Pantoea stewartii.

Theo Gapasin va ctv (2014), đã mô ta vi khuan Pantoea stewartii gây bệnh den xơ là vi khuẩn Gram âm với hình thái màu vàng, không hoặc có di động, không sinh bao tử, các tế bào hình que thăng và ngắn, kích thước khoản 0,4 — 0,7 x 0,9 — 2,0 jum, xuất hiện ở chuỗi đơn lẽ và ngắn. Vi khuẩn Pantoea stewartii phát triển và phát tán tốt ở độ 4m và độ ấm của vùng nhiệt đới, chết trong điều kiện khô hạn, ánh sáng chiếu trực tiếp. Vào mùa mưa, âm độ tăng cao không khí 4m ướt, cây thiếu oxy, khó han gắn vết thương vi khuan dé dang xâm nhập vào.