Luận văn: Đánh giá tập đoàn giống lúa mới tại Thừa Thiên Huế

Luận văn đánh giá tập đoàn giống lúa mới tại Thừa Thiên Huế về sinh trưởng, năng suất, chất lượng, chọn lọc các giống lúa có triển vọng cho sản xuất.

• Tác giả: Nguyễn Đình Khánh
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Kim Toản
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm - Đại Học Huế
• Chuyên ngành: Khoa Học Cây Trồng
• Đề tài: Đánh Giá Tập Đoàn Giống Lúa Mới Thu Thập Tại Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Toàn cảnh cơ cấu giống lúa mới tại Thừa Thiên Huế 2024

Việc đánh giá và tuyển chọn các giống lúa mới có vai trò chiến lược đối với an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp tại Thừa Thiên Huế. Tỉnh có tổng diện tích đất trồng lúa khoảng 53.717 ha, chiếm 58,65% diện tích đất nông nghiệp (Niên giám thống kê 2014), cho thấy cây lúa là cây trồng chủ lực, chi phối đời sống của phần lớn người dân. Tuy nhiên, cơ cấu giống lúa hiện tại vẫn còn tồn tại những hạn chế, một số giống chủ lực đã có dấu hiệu thoái hóa, giảm năng suất và khả năng chống chịu. Do đó, việc khảo nghiệm giống lúa mới là nhiệm vụ cấp thiết nhằm tìm ra những giống lúa triển vọng, có năng suất cao, chất lượng tốt và thích ứng rộng. Quá trình này giúp bổ sung vào bộ giống của địa phương, thay thế các giống cũ, nâng cao hiệu quả kinh tế trồng lúa và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Các giống lúa được lựa chọn phải phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng Thừa Thiên Huế, vốn đa dạng nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức về thời tiết. Các nghiên cứu, như luận văn của Nguyễn Đình Khánh (2015), cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để định hướng công tác này, giúp các cơ quan như Sở NN&PTNT Thừa Thiên Huế và Trung tâm Khuyến nông Huế đưa ra các khuyến nghị xác đáng cho nông dân.

1.1. Vai trò của việc tuyển chọn giống lúa triển vọng

Tuyển chọn giống lúa triển vọng không chỉ là biện pháp kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định sự thành công của ngành trồng lúa. Một giống lúa tốt có thể làm tăng năng suất từ 15-25% so với giống đối chứng trong cùng điều kiện canh tác mà không cần tăng chi phí đầu tư. Mục tiêu của công tác này là xác định các giống có tiềm năng năng suất cao, phẩm chất gạo tốt, thời gian sinh trưởng phù hợp để né tránh các điều kiện thời tiết bất lợi như bão lụt cuối vụ Hè Thu hoặc rét đậm đầu vụ Đông Xuân. Hơn nữa, các giống lúa chất lượng cao còn giúp nâng cao giá trị thương phẩm, tạo ra sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh, góp phần tăng thu nhập cho người nông dân và xây dựng thương hiệu gạo Huế trên thị trường.

1.2. Điều kiện thổ nhưỡng Thừa Thiên Huế và yêu cầu canh tác

Điều kiện thổ nhưỡng Thừa Thiên Huế khá đa dạng, bao gồm đất phù sa, đất cát, đất phèn, đòi hỏi bộ giống lúa phải có tính thích ứng rộng. Về khí hậu, tỉnh nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, thường xuyên đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão lụt vào tháng 9-11 và gió Tây Nam khô nóng. Do đó, yêu cầu đối với các giống lúa mới không chỉ dừng lại ở năng suất mà còn phải có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đặc biệt là các bệnh phổ biến như đạo ôn, khô vằn. Các giống giống lúa chịu mặn và giống lúa chịu hạn cũng ngày càng được quan tâm để canh tác trên các vùng đất khó khăn. Việc áp dụng kỹ thuật canh tác lúa tiên tiến kết hợp với bộ giống phù hợp là chìa khóa để phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

II. Thách thức trong sản xuất lúa tại Thừa Thiên Huế là gì

Sản xuất lúa tại Thừa Thiên Huế đối mặt với nhiều thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lúa bình quân và sự ổn định của ngành nông nghiệp. Thách thức lớn nhất đến từ điều kiện thời tiết khắc nghiệt và biến đổi khí hậu. Các trận lũ lụt lớn vào cuối vụ Hè Thu và rét đậm kéo dài trong vụ Đông Xuân thường xuyên gây thiệt hại nặng nề. Theo nghiên cứu, nhiệt độ thấp dưới 20°C có thể làm mạ chậm phát triển, thoái hóa đỉnh bông, trong khi nhiệt độ cao trên 36°C gây lép hạt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất. Bên cạnh đó, áp lực sâu bệnh hại ngày càng gia tăng. Các bệnh như đạo ôn cổ bông, khô vằn, và rầy nâu phát triển mạnh trong điều kiện ẩm độ cao. Một vấn đề khác là sự thoái hóa của các giống lúa cũ đang được trồng đại trà. Sau nhiều năm canh tác, các giống này mất dần các đặc tính tốt, năng suất giảm và khả năng kháng bệnh suy yếu. Việc này đòi hỏi phải liên tục có các chương trình khảo nghiệm giống lúa mới để tìm ra giải pháp thay thế, đảm bảo tính bền vững cho sản xuất và thu nhập của người nông dân.

2.1. Tác động của khí hậu đến năng suất lúa bình quân

Khí hậu là yếu tố ngoại cảnh tác động mạnh mẽ nhất đến sản xuất lúa tại Thừa Thiên Huế. Vụ Đông Xuân thường đối mặt với nguy cơ rét đậm, ảnh hưởng đến giai đoạn mạ và đẻ nhánh. Ngược lại, vụ Hè Thu lại chịu tác động của nắng nóng và gió Tây Nam, đặc biệt vào giai đoạn trổ bông và thụ phấn, có thể làm tăng tỷ lệ hạt lép. Bão lụt vào cuối vụ Hè Thu (tháng 9-10) là rủi ro lớn nhất, có thể gây mất trắng nếu không thu hoạch kịp thời. Chính vì vậy, việc lựa chọn các giống lúa ngắn ngày và cực ngắn có khả năng “luồn lách” thời vụ là một chiến lược quan trọng. Các giống có khả năng chống chịu tốt với nhiệt độ cao hoặc thấp sẽ giúp ổn định năng suất lúa bình quân qua các năm.

2.2. Rủi ro từ sâu bệnh và sự thoái hóa của các giống lúa cũ

Sự thoái hóa giống là một quy luật tự nhiên, xảy ra do sự lẫn tạp cơ giới, thụ phấn chéo, đột biến hoặc tích lũy mầm bệnh qua nhiều vụ. Tại Thừa Thiên Huế, một số giống lúa chủ lực đã được canh tác trong thời gian dài đang cho thấy sự suy giảm về năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh. Điều này làm tăng chi phí thuốc bảo vệ thực vật, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người. Các bệnh hại chính như đạo ôn, khô vằn, và các loại sâu như sâu đục thân, sâu cuốn lá luôn là mối đe dọa thường trực. Do đó, việc đưa các giống mới có tính kháng bệnh cao vào cơ cấu giống lúa của tỉnh là một giải pháp then chốt, giúp giảm thiểu rủi ro và hướng tới một nền nông nghiệp an toàn hơn.

III. Phương pháp khảo nghiệm 120 giống lúa mới hiệu quả nhất

Để giải quyết các thách thức, một nghiên cứu quy mô lớn đã được tiến hành nhằm đánh giá tập đoàn giống lúa mới tại Thừa Thiên Huế. Luận văn của Nguyễn Đình Khánh (2015) đã thực hiện khảo nghiệm 120 giống lúa mới (có nguồn gốc từ Trung Quốc) cùng 1 giống đối chứng là Khang Dân tại phường Hương An, thị xã Hương Trà. Thí nghiệm được triển khai trong hai vụ sản xuất chính là vụ Hè Thu 2014 và vụ Đông Xuân 2014-2015. Phương pháp nghiên cứu được áp dụng theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 01-55: 2011/BNNPTNT), đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy. Các chỉ tiêu quan trọng được theo dõi và đánh giá một cách chi tiết, bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, khả năng đẻ nhánh, các yếu tố cấu thành năng suất (số bông/cây, số hạt chắc/bông, khối lượng 1000 hạt), và khả năng chống chịu sâu bệnh. Quá trình này giúp sàng lọc và xác định được những giống lúa triển vọng, làm cơ sở để xây dựng các mô hình trình diễn và nhân rộng ra sản xuất.

3.1. Quy trình đánh giá theo tiêu chuẩn của Sở NN PTNT

Quy trình đánh giá tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn ban hành, được Sở NN&PTNT Thừa Thiên Huế áp dụng trong các chương trình khảo nghiệm. Các giống được bố trí thí nghiệm theo phương pháp tuần tự, mỗi giống gieo trên diện tích 1m², có giống đối chứng để so sánh. Kỹ thuật canh tác lúa được áp dụng đồng bộ cho tất cả các giống về thời vụ, mật độ, phân bón và tưới tiêu để đảm bảo các khác biệt quan sát được chủ yếu do đặc tính di truyền của giống. Dữ liệu được thu thập và xử lý bằng các phần mềm thống kê chuyên dụng, giúp đưa ra những kết luận khách quan về ưu, nhược điểm của từng giống.

3.2. Các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất được theo dõi

Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm: 1) Thời gian sinh trưởng: Từ khi gieo đến chín hoàn toàn, giúp phân loại thành các nhóm giống lúa ngắn ngày, trung ngày. 2) Đặc điểm hình thái: Chiều cao cây, khả năng đẻ nhánh, độ cứng cây (khả năng chống đổ ngã). 3) Các yếu tố cấu thành năng suất: Số bông hữu hiệu, số hạt chắc trên bông, tỷ lệ hạt chắc và trọng lượng 1000 hạt. 4) Năng suất thực thu: Được tính toán cẩn thận để so sánh hiệu quả giữa các giống. 5) Phẩm chất gạo: Đánh giá hình dạng hạt (dài, rộng), tỷ lệ bạc bụng. 6) Khả năng chống chịu sâu bệnh: Ghi nhận mức độ nhiễm các loại sâu bệnh chính trong điều kiện tự nhiên.

IV. Top 35 giống lúa chất lượng cao triển vọng cho Thừa Thiên Huế

Từ 120 giống tham gia khảo nghiệm, nghiên cứu đã tuyển chọn được 35 giống lúa triển vọng có những đặc điểm nông học vượt trội. Các giống này được chọn dựa trên các tiêu chí khắt khe về năng suất, thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng tốt với điều kiện khí hậu của cả hai vụ. Kết quả cho thấy, trong vụ Hè Thu, thời gian sinh trưởng của các giống dao động từ 80-110 ngày, phần lớn thuộc nhóm cực ngắn và giống lúa ngắn ngày, phù hợp để tránh bão lụt cuối vụ. Trong vụ Đông Xuân, thời gian sinh trưởng trung bình là 101 ngày, chủ yếu là nhóm ngắn và trung ngày. Về năng suất, nhiều giống cho kết quả cao hơn đáng kể so với giống đối chứng Khang Dân. Đáng chú ý, giống TQ61 đạt năng suất cao nhất (16,50 g/cây vụ Hè Thu và 18,33 g/cây vụ Đông Xuân). Các giống như TQ56, TQ51, TQ31 cũng cho thấy tiềm năng năng suất rất cao. Đây là nguồn vật liệu quý giá để bổ sung vào cơ cấu giống lúa của tỉnh, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trồng lúa.

4.1. Phân tích các giống lúa ngắn ngày phù hợp né lũ

Một trong những thành công lớn nhất của cuộc khảo nghiệm là xác định được nhiều giống lúa ngắn ngày và cực ngắn. Trong vụ Hè Thu, có tới 63 giống (52,07%) có thời gian sinh trưởng dưới 90 ngày. Đặc tính này cực kỳ quan trọng đối với Thừa Thiên Huế, cho phép nông dân thu hoạch trước mùa mưa bão cao điểm (tháng 9-10), giảm thiểu rủi ro mất mùa. Các giống này không chỉ có thời gian sinh trưởng ngắn mà còn đảm bảo năng suất lúa bình quân ở mức khá, là lựa chọn lý tưởng cho các công thức luân canh, tăng vụ. Các giống như TQ14, TQ39, TQ47 là những đại diện tiêu biểu cho nhóm này.

4.2. Đánh giá khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi

Bên cạnh năng suất, khả năng chống chịu sâu bệnh là một tiêu chí quan trọng để đánh giá một giống lúa triển vọng. Trong quá trình thí nghiệm, các giống được theo dõi mức độ nhiễm bệnh đạo ôn, đốm nâu, và sự gây hại của sâu đục thân, sâu cuốn lá. Kết quả cho thấy, nhiều giống trong số 35 giống được chọn lọc có khả năng kháng hoặc nhiễm nhẹ với các đối tượng dịch hại chính. Hơn nữa, các giống có chiều cao cây thuộc nhóm bán lùn (dưới 90 cm) chiếm đa số, thể hiện ưu điểm về khả năng chống đổ ngã, thích hợp với điều kiện thâm canh và mưa gió lớn tại địa phương. Đây là những đặc tính quý giúp giống duy trì năng suất ổn định trong điều kiện sản xuất thực tế.

V. Kết quả ứng dụng Mô hình trình diễn giống lúa mới tại Huế

Sau giai đoạn khảo nghiệm, các giống lúa triển vọng cần được đưa vào các mô hình trình diễn trên diện rộng để đánh giá tính thích nghi và hiệu quả thực tế trước khi khuyến cáo cho nông dân. Các mô hình này thường được Trung tâm Khuyến nông Huế phối hợp với các hợp tác xã địa phương thực hiện. Mục đích là để so sánh trực quan hiệu quả kinh tế trồng lúa giữa giống mới và giống đối chứng (giống địa phương). Các chỉ số như chi phí đầu tư, năng suất lúa bình quân, giá bán và lợi nhuận ròng được tính toán cụ thể. Kết quả từ các mô hình này là cơ sở vững chắc nhất để thuyết phục nông dân thay đổi tập quán canh tác, chuyển đổi sang sử dụng các giống lúa chất lượng cao. Đồng thời, các chỉ tiêu về phẩm chất gạo cũng được đánh giá kỹ lưỡng hơn thông qua xay xát và nấu thử, nhằm đảm bảo giống mới không chỉ cho năng suất cao mà còn đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng. Các giống lúa nổi tiếng như giống lúa ST25 tại Huế, giống lúa OM18, hay giống lúa TBR225 cũng là những ví dụ thành công từ quá trình khảo nghiệm và nhân rộng tương tự.

5.1. So sánh hiệu quả kinh tế so với giống lúa đối chứng

Hiệu quả kinh tế là thước đo cuối cùng cho sự thành công của một giống lúa mới. Trong các mô hình sản xuất thử, các giống có năng suất cao hơn giống đối chứng từ 10-20% thường mang lại lợi nhuận cao hơn đáng kể. Việc giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật nhờ khả năng chống chịu sâu bệnh tốt của giống mới cũng là một yếu tố quan trọng làm tăng hiệu quả kinh tế trồng lúa. Các báo cáo từ Sở NN&PTNT Thừa Thiên Huế về các mô hình cánh đồng lớn cho thấy, việc sử dụng đồng bộ một giống lúa xác nhận, chất lượng cao giúp tăng năng suất chung, đồng thời tạo ra sản phẩm đồng đều, dễ tiêu thụ, mang lại lợi ích kép cho người nông dân.

5.2. Tiêu chí về phẩm chất gạo và hình thái hạt

Phẩm chất gạo ngày càng trở thành yếu tố quyết định giá trị thương phẩm. Nghiên cứu cho thấy tập đoàn giống khảo nghiệm có sự đa dạng lớn về hình thái hạt. Có tới 68 giống (56,20%) thuộc nhóm hạt rất dài (>7,5mm) và 51 giống (42,15%) thuộc nhóm hạt dài. Đây là nguồn gen quý để chọn tạo các giống lúa chất lượng cao, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Các tiêu chí khác như độ trong của hạt, tỷ lệ bạc bụng thấp, cơm dẻo, thơm cũng được xem xét. Việc lựa chọn các giống vừa có năng suất cao, vừa có phẩm chất gạo tốt sẽ giúp ngành lúa gạo Thừa Thiên Huế phát triển bền vững, không chỉ đảm bảo an ninh lương thực mà còn hướng tới thị trường giá trị cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 1. Cơ sở lý luận Giống cây trồng là yếu tố sinh học có tính quyết định trong tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Giống còn là tiền đề để kéo theo và phát huy các kỹ thuật, công nghệ tiên tiến khác trong chu kỳ sản xuất.

Công tác chọn tạo giống được xem là một phương tiện cải tiến nghề trồng lúa và giúp một nền nông nghiệp phát triển bền vững, toàn diện. Giống là những cây đồng kiều về các tính trạng hình thái và các đặc tính kinh tế - sinh học. Bất kỳ một giống được chọn lọc tốt nào cũng giữ được các tính chất di truyền của nó một cách bền vững trong một loạt thế hệ. Song trong quá trình nhân giống và sử dụng giống vào sản xuất, các tính trạng kinh tế - sinh học tiêu biểu cho một giống cụ thể dần dần kém đi, và giống bị thoái hóa do các nguyên nhân sau: Sự lẫn giống cơ giới và thụ phấn chéo của những giống khác, sự phân ly, sự tăng lên của bệnh hại thực vật, sự xuất hiện của đột biến.

Đây là những lý do chủ quan và khách quan làm giảm năng suất của bất kỳ một giống cây trồng nào [25]. Trong điều kiện tự nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng cần có những giống cây trồng tốt phù hợp với điều kiện canh tác. Vì vậy một trong những biện pháp kinh tế kỹ thuật nhằm tận dụng các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, là bố trí cơ cấu cây trồng phù hợp với một vùng hay một đơn vị sản xuất nông nghiệp. Trong việc xác định giống cây trồng hợp lý đạt hiệu quả kinh tế cao, đất đai là một trong những căn cứ quan trọng sau điều kiện khí hậu, cho nên cần phải nắm vững mối quan hệ giữa một nhóm cây trồng với đặc điểm đất đai thì mới xác định được cơ cấu cây trồng hợp lý, đạt hiệu quả kinh tế cao.

Giống là tư liệu sản xuất vô cùng quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, cũng như đất đai, phân bón và công cụ sản xuất. Nếu không có giống thì không thể sản xuất ra một loại nông sản nào. Ngày nay, quan niệm “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” đã không còn phù hợp nữa. Nếu xếp giống vào hệ thống các khâu kỹ thuật canh tác thì giống tốt phải được xếp vào vị trí trung tâm.

Trong những năm gần đây, sản lượng lương thực ở một số nước tăng lên khá nhanh, chủ yếu nhờ áp dụng trên quy mô lớn các biện pháp kỹ thuật nông nghiệp thích hợp mà chủ yếu là cải tiến giống. Vì giống lúa là một trong những điều kiện quyết định đến năng suất và phẩm chất của sản phẩm thu hoạch. Theo Thanh Tri - 1987 [20] giống lúa là một trong những biện pháp quan trọng trong việc tăng năng suất sản lượng lương thực, trong thực tiễn sản xuất ở nhiều địa PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 phương nếu cơ cấu giống phù hợp với điều kiện tự nhiên và sử dụng loại giống có độ thuần cao, phẩm chất giống tốt thì có thể nâng cao được năng suất lúa lên từ 15 - 20% trở lên. Các giống lúa khác nhau có khả năng thích ứng với điều kiện sinh thái, thổ nhưỡng ở mỗi vùng khác nhau.

Để xác định được giống tốt cho một vùng sản xuất nào đó cần phải tiến hành khảo nghiệm, gieo cấy thử nghiệm qua một vài vụ sản xuất để đánh giá khả năng thích ứng của giống đó. Do đó việc xác định tính thích nghi của giống nào đó trước khi đưa ra sản xuất trên diện tích rộng phải tiến hành bố trí gieo trồng tại nhiều vùng có đặc điểm sinh thái khác nhau nhằm đánh giá khả năng thích ứng, độ đồng đều, tính ổn định, khả năng chống chịu sâu, bệnh, mức độ chịu đất chua mặn, khả năng cho năng suất, hiệu quả kinh tế của giống đó so với các giống đang gieo trồng đại trà hiện có tại một khu vực hoặc một địa phương nào đó. Ở đề tài này với mục tiêu đánh giá khả năng thích ứng tập đoàn giống lúa được thu thập từ các nguồn khác nhau để chọn ra được những giống lúa mới có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu khỏe, bổ sung vào cơ cấu bộ giống gieo trồng tại địa phương, phù hợp với điều kiện của nông dân và vùng sinh thái. Đánh giá tập đoàn giống lúa nhằm chọn ra giống lúa có triển vọng, tạo sản phẩm hàng hóa, sử dụng hợp lý phân bón, thuốc trừ sâu, giống mới có triển vọng song vẫn đảm bảo có năng suất khá, sử dụng nước tưới và các biện pháp kỹ thuật không khác nhiều so với tập quán canh tác của địa phương.

Đối với lúa trong sản xuất hiện nay khi đưa giống mới vào sản xuất người ta thường quan tâm đến thị hiếu người tiêu dùng và việc tiêu thụ sản phẩm đó ra sao. Trong thực tế sản xuất thì mỗi giống lúa đều có ưu, nhược điểm song sự chuyển dịch cơ cấu giống lúa như thế nào để giải quyết được nhu cầu cấp bách của người dân nghèo mà vẫn có lợi về mặt tài chính, đem lại hiệu quả kinh tế cao và phù hợp với đặc điểm của vùng sản xuất, của một không gian, thời gian nhất định và được người nông dân chấp nhận và mở rộng. Cơ cấu giống lúa gieo trồng hiện nay được chọn dựa trên lợi ích cho đa số người dân, cơ cấu giống lúa triển vọng phải được bố trí hợp lý, có độ an toàn, xác suất gặp rũi ro thấp nhất, phù hợp với tập quán canh tác của địa phương, đảm bảo an toàn hệ sinh thái trong vùng. Một giống cây trồng tốt trong điều kiện sản xuất nông nghiệp hiện nay phải đảm bảo các tiêu chuẩn cho năng suất cao, phẩm chất nông sản tốt, chống chịu được sâu bệnh và các điều kiện không thuận lợi như úng, hạn, chua mặn, thỏa mãn các yêu cầu kỹ thuật như cơ giới hóa… - Đánh giá năng suất: Chỉ số cơ bản của giống có giá trị là năng suất của giống đó.

Năng suất là một chỉ tiêu kết quả tổng hợp quan trọng nhất, chỉ ra hiệu quả sản xuất của mỗi cây trồng. Năng sất là sản lượng của tất cả các cây trên một thữa ruộng tạo thành, tức là của quần thể tạo thành. Muốn nâng cao năng suất của ruộng lúa PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 không nhất thiết phải nâng cao sản lượng từng cây lúa. Điều này được thể hiện trên thực tế ở một số ruộng, có thể năng suất từng cá thể không cao nhưng vì mật độ quần thể lớn nên năng suất toàn ruộng vẫn cao.

Do đó mục đích của chúng ta là nghiên cứu các quần thể tốt. Năng suất lúa là kết quả tác động qua lại của các nhân tố khác nhau. Năng suất là sự phối hợp phức tạp của nhiều tính trạng, đặc tính kinh tế và sinh vật của thực vật. Năng suất hạt của lúa được xác định bằng số bông trên đơn vị diện tích, số hạt chắc trung bình trên bông, khối lượng 1.

Các yếu tố tạo thành năng suất có mối quan hệ chặt chẻ với nhau. Muốn nâng cao năng suất không chỉ tác động riêng rẽ vào từng yếu tố mà phải tác động tổng hợp vào chúng vì nếu muốn tăng số bông thì số hạt trên bông và khối lượng bông giảm, làm tăng số hạt thì trọng lượng hạt giảm, điều đó thể hiện quy luật bù trừ. Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng bù trừ này là do có sự mâu thuẩn giữa sức chứa và nguồn, giữa sức chứa và nguồn có một mối quan hệ rất chặt chẻ, có tác động qua lại với nhau, làm giảm sức chứa bằng cách nhân tạo, cường độ quang hợp ở lá giảm vì cản trở việc vận chuyển sản phẩm quang hợp [28]. Khi tiến hành cải tiến sức chứa bằng cách tạo các giống lúa thấp cây to bông, đã cải tiến cả quang hợp sau trổ.

Lúc cải tiến cấu trúc quần thể để nâng cao diện tích lá, đã đồng thời nâng cao số bông trên một đơn vị diện tích [28]. - Thời gian sinh trưởng: Thời gian sinh trưởng của một giống tùy thuộc vào vùng và mùa vụ vì có phản ứng giữa quang chu kỳ, nhiệt độ và các điều kiện thời tiết khác. Các thí nghiệm về mối tương quan giữa thời gian sinh trưởng và năng suất của lúa được tiến hành ở viện lúa quốc tế IRRI trong vụ xuân cho thấy: Các giống có thời gian sinh trưởng quá dài hoặc quá ngắn đều cho năng suất thấp, các giống có thời gian sinh trưởng khoảng 120-135 ngày có khả năng cho năng suất cao hơn. Với thời gian sinh trưởng dài, tỷ lệ sản xuất chất khô lớn nhưng tỷ lệ hạt/rơm rạ thấp, riêng các giống có TGST 130-150 ngày, tỷ lệ hạt/rơm rạ đạt cao nhất [8].

Đối với các giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn nó cần sử dụng nhiều hơn về dinh dưỡng, về năng lượng ánh sáng mặt trời để tạo năng suất nên phải chú ý tạo giống lúa thấp cây, lá đồng thẳng đứng (Bùi Chí Bữu, 1998), thời gian sinh trưởng thường do nhiều gen điều khiển, cho nên sự phân ly có thể xảy ra đối với cả hai đặc tính chín sớm và chín muộn. - Đánh giá tính ổn định: Giống ổn định là giống có năng suất hầu như không thay đổi trong điều kiện môi trường sống khác nhau. Sự thích ứng của cây trồng đối với ngoại cảnh là khả năng cho năng suất cao và ổn định ở các điều kiện khác nhau. Các yếu tố ngoại cảnh tác động vào cây trồng một cách “đồng thời và tập thể” Tất cả các yếu tố đều quan trọng như nhau và không thể tách rời nhau.

Giữa các yếu tố đó có mối quan hệ rất chặt chẻ. Do đó, khi nghiên cứu khả năng ảnh hưởng của chúng đến cây trồng cần có quan điểm tổng hợp không tách rời một cách máy móc (Cain, 1944). Đánh giá tính ổn định của năng suất thông qua các đặc tính sau: Tính chống đỗ ngã, chịu mặn, chịu rét, chống hạn hán, ít rụng hạt khi chín, tính chịu nóng…Các giống có PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 tính chống chịu tốt sẻ ít bị ảnh hưởng bởi các yếu tố này gây ra, đây là nguồn vật liệu khởi đầu cho công tác chọn tạo giống mới hoặc sử dụng trực tiếp vào sản xuất.