Luận văn thạc sĩ đánh giá việc thực hiện giám sát môi trường trong giai đoạn vận hành của nhà máy thuỷ điện nam mang 1

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả giám sát môi trường trong giai đoạn vận hành nhà máy thủy điện Nam Mang 1, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Phouvanay Vongnakhone
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Hoàng Liên
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Việc Thực Hiện Giám Sát Môi Trường Trong Giai Đoạn Vận Hành Của Nhà Máy Thủy Điện Nam Mang 1
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình phát triển thủy điện tại nước CHDCND Lào
• 1.2. Các vấn đề môi trường liên quan đến phát triển thủy điện ở Lào
• 1.3. Tổng quan về Nhà máy thủy điện Nam Mang 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu thực địa
• 2.3.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 2.3.4. Phương pháp điều tra xã hội học
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Chương trình giám sát môi trường trong giai đoạn vận hành của Nhà máy thủy điện Nam Mang 1
• 3.2. Đánh giá việc thực hiện giám sát môi trường trong giai đoạn vận hành của Nhà máy thủy điện Nam Mang 1
• 3.2.1. Giám sát chất lượng nước
• 3.2.2. Đánh giá tình hình giám sát của cơ quan quản lý nhà nước đối với công tác bảo vệ môi trường trong giai đoạn vận hành của Nhà máy thủy điện Nam Mang 1
• 3.2.3. Ý kiến của cộng đồng địa phương đối với công tác bảo vệ môi trường trong giai đoạn vận hành của Nhà máy thủy điện Nam Mang 1
• 3.3. Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả giám sát môi trường trong giai đoạn vận hành của Nhà máy thủy điện Nam Mang 1
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát môi trường nhà máy thủy điện Nam Mang 1

Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 là một trong những dự án quan trọng tại tỉnh Bolikhamxay, Lào. Dự án này không chỉ cung cấp điện cho khu vực mà còn có tác động lớn đến môi trường xung quanh. Việc thực hiện giám sát môi trường là cần thiết để đảm bảo rằng các tác động tiêu cực được kiểm soát và giảm thiểu. Giám sát môi trường giúp theo dõi chất lượng nước, không khí và các yếu tố sinh thái khác, từ đó đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của giám sát môi trường trong thủy điện

Giám sát môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo sự phát triển bền vững. Đối với nhà máy thủy điện Nam Mang 1, việc giám sát giúp phát hiện sớm các vấn đề môi trường, từ đó có biện pháp khắc phục kịp thời.

1.2. Các yếu tố cần giám sát tại nhà máy thủy điện

Các yếu tố cần giám sát bao gồm chất lượng nước, độ ồn, và sự đa dạng sinh học. Việc theo dõi các yếu tố này giúp đánh giá tác động của nhà máy đến môi trường và cộng đồng xung quanh.

II. Vấn đề và thách thức trong giám sát môi trường nhà máy thủy điện Nam Mang 1

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc giám sát môi trường, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự phối hợp kém giữa các cơ quan chức năng và sự thiếu nhận thức của cộng đồng địa phương về tầm quan trọng của giám sát môi trường là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu nguồn lực cho giám sát môi trường

Nhiều cơ quan quản lý môi trường gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực cần thiết cho công tác giám sát. Điều này dẫn đến việc giám sát không đầy đủ và không hiệu quả.

2.2. Sự phối hợp kém giữa các cơ quan chức năng

Sự thiếu phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức phi chính phủ làm giảm hiệu quả của các chương trình giám sát môi trường. Cần có một cơ chế phối hợp rõ ràng để nâng cao hiệu quả giám sát.

III. Phương pháp giám sát môi trường tại nhà máy thủy điện Nam Mang 1

Để đảm bảo hiệu quả giám sát môi trường, nhà máy thủy điện Nam Mang 1 áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm quan trắc định kỳ, phân tích mẫu nước và không khí, cũng như khảo sát ý kiến cộng đồng.

3.1. Quan trắc định kỳ chất lượng nước

Việc quan trắc định kỳ chất lượng nước giúp phát hiện sớm các vấn đề ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời. Các chỉ tiêu như pH, độ đục, và nồng độ oxy hòa tan được theo dõi thường xuyên.

3.2. Phân tích mẫu không khí và đất

Phân tích mẫu không khí và đất giúp đánh giá tác động của nhà máy đến môi trường xung quanh. Các chỉ tiêu như bụi, khí thải và chất ô nhiễm được kiểm tra định kỳ để đảm bảo an toàn cho cộng đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn từ giám sát môi trường

Kết quả từ các chương trình giám sát môi trường đã chỉ ra nhiều vấn đề cần khắc phục. Những thông tin này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.1. Đánh giá tác động môi trường từ nhà máy

Các kết quả giám sát cho thấy nhà máy thủy điện Nam Mang 1 có những tác động nhất định đến chất lượng nước và đa dạng sinh học. Cần có các biện pháp giảm thiểu tác động này để bảo vệ môi trường.

4.2. Ứng dụng kết quả giám sát vào thực tiễn

Kết quả giám sát được sử dụng để điều chỉnh các hoạt động của nhà máy, từ đó giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và cộng đồng. Các biện pháp bảo vệ môi trường được đề xuất dựa trên các dữ liệu thu thập được.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho giám sát môi trường

Giám sát môi trường tại nhà máy thủy điện Nam Mang 1 là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có những cải tiến trong công tác giám sát để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

5.1. Đề xuất cải tiến trong giám sát môi trường

Cần tăng cường nguồn lực cho công tác giám sát, cải thiện sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

5.2. Tương lai của giám sát môi trường tại nhà máy thủy điện

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp giám sát hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả giám sát môi trường, từ đó bảo vệ tốt hơn tài nguyên thiên nhiên và sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND Lào) sở hữu nguồn tài nguyên nước phong phú từ các chi nhánh sông Mê Công, tạo tiềm năng phát triển thủy điện nhằm đáp ứng nhu cầu điện trong nước và xuất khẩu. Tính đến năm 2018, Lào có 22 nhà máy thủy điện đang hoạt động với tổng công suất lắp đặt khoảng 7.000 MW, đồng thời 22 dự án thủy điện khác đang trong giai đoạn xây dựng. Theo báo cáo ngành, khoảng 87% hộ gia đình trên toàn quốc đã được sử dụng điện, vượt kế hoạch đề ra cho năm 2015 và tiến gần mục tiêu 90% vào năm 2020. Nhà máy thủy điện Nam Mang 1, công suất 60 MW, đặt tại tỉnh Bolikhamxay, là một trong những dự án trọng điểm nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội khu vực miền Trung Lào.

Tuy nhiên, phát triển thủy điện cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội như mất rừng, suy giảm đa dạng sinh học, xói mòn đất, thay đổi thủy văn và ảnh hưởng đến sinh kế người dân địa phương. Việc giám sát môi trường trong giai đoạn vận hành nhà máy thủy điện là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu các tác động này. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng việc thực hiện giám sát môi trường tại Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 từ khi vận hành tháng 01/2017 đến thời điểm nghiên cứu, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát. Nghiên cứu có phạm vi không gian tại hai tỉnh Bolikhamxay và Xaysomboun, với ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững các dự án thủy điện tại Lào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý môi trường trong phát triển thủy điện, bao gồm:

• Lý thuyết phát triển bền vững: Nhấn mạnh cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, đảm bảo lợi ích lâu dài cho cộng đồng và hệ sinh thái.
• Mô hình đánh giá tác động môi trường (ĐTM): Phân tích các tác động tiêu cực và đề xuất biện pháp giảm thiểu trong các giai đoạn dự án thủy điện (trước xây dựng, xây dựng, vận hành).
• Khái niệm giám sát môi trường: Bao gồm quan trắc chất lượng nước, xói mòn đất, và các chỉ số sinh thái nhằm theo dõi và kiểm soát tác động môi trường trong quá trình vận hành nhà máy.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: chất lượng nước mặt, xói mòn đất, đa dạng sinh học, quản lý môi trường, và trách nhiệm pháp lý trong giám sát môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập tài liệu, khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu và điều tra xã hội học:

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm các văn bản pháp luật về bảo vệ môi trường của CHDCND Lào, báo cáo giám sát môi trường định kỳ của Nhà máy thủy điện Nam Mang 1, tài liệu kỹ thuật và các nghiên cứu liên quan.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng dữ liệu quan trắc môi trường, so sánh với tiêu chuẩn môi trường quốc gia (số 81/CP, 2017), đánh giá thực trạng và hiệu quả thực hiện giám sát.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu từ tháng 01/2017 (khi nhà máy bắt đầu vận hành) đến tháng 6/2018, kết hợp khảo sát thực địa và phỏng vấn trong tháng 6/2018.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Điều tra xã hội học ngẫu nhiên 50 hộ dân tại làng Hat Khai, khu vực hạ lưu đập thủy điện, nhằm thu thập ý kiến cộng đồng về tác động môi trường và hiệu quả giám sát.

Phương pháp phỏng vấn sâu được thực hiện với cán bộ Bộ Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Thaphabath, và Ban quản lý Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 để bổ sung thông tin thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực hiện giám sát chất lượng nước chưa đầy đủ: Nhà máy chỉ thực hiện quan trắc 2 lần/năm thay vì 4 lần/năm theo kế hoạch. Chỉ quan trắc 3/6 vị trí theo yêu cầu, với 5/19 thông số môi trường được đo, trong đó có pH, DO, Florua, Asen, E.coli. Kết quả 6 tháng đầu năm 2017 cho thấy độ đục và E.coli vượt tiêu chuẩn lần lượt gấp 13 và 2,3 lần, tuy nhiên 6 tháng cuối năm đã cải thiện, các chỉ số nằm trong giới hạn cho phép.

2. Chưa thực hiện giám sát xói mòn đất theo kế hoạch: Mặc dù có chương trình giám sát xói mòn đất, nhà máy chưa triển khai thực hiện từ khi vận hành. Khảo sát thực địa ghi nhận tình trạng xói mòn đất tại một số đoạn sông hạ lưu và khu vực ngập lụt hồ chứa.

3. Cơ quan quản lý nhà nước giám sát thường xuyên nhưng chưa hiệu quả tối đa: Bộ Tài nguyên và Môi trường giám sát 2 lần/năm, Sở Tài nguyên và Môi trường 4 lần/năm, Phòng Tài nguyên và Môi trường 12 lần/năm. Tuy nhiên, hình thức giám sát độc lập chưa được tổ chức thực hiện, dẫn đến thiếu sự kiểm tra chặt chẽ.

4. Ý kiến cộng đồng địa phương phản ánh một số vấn đề môi trường: Qua điều tra 50 hộ dân, người dân phản ánh có hiện tượng thay đổi chất lượng nước, xói mòn đất và ngập lụt trong khu vực hạ lưu, ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất.

Thảo luận kết quả

Việc giám sát môi trường tại Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 còn nhiều hạn chế do chưa tuân thủ đầy đủ tần suất và phạm vi quan trắc theo kế hoạch quản lý môi trường đã phê duyệt. Nguyên nhân chính bao gồm năng lực quản lý môi trường của nhà máy còn yếu, thiếu bộ phận chuyên trách và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các bên liên quan. So với các nghiên cứu trong khu vực, tình trạng này không phải là hiếm, phản ánh chung thực trạng giám sát môi trường tại các dự án thủy điện ở Lào.

Kết quả quan trắc chất lượng nước cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong 6 tháng cuối năm 2017, minh chứng cho hiệu quả bước đầu của các biện pháp giảm thiểu tác động môi trường. Tuy nhiên, chỉ số E.coli và độ đục cao trong giai đoạn đầu vận hành cảnh báo nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái thủy sinh.

Tình trạng xói mòn đất chưa được giám sát và xử lý kịp thời có thể dẫn đến mất đất sản xuất, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và ổn định xã hội. Việc chưa triển khai giám sát độc lập cũng làm giảm tính khách quan và hiệu quả của công tác quản lý môi trường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh các thông số chất lượng nước theo từng kỳ quan trắc và bảng tổng hợp tần suất giám sát của các cơ quan quản lý, giúp minh họa rõ ràng hơn về thực trạng và tiến độ thực hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường thực hiện giám sát chất lượng nước và xói mòn đất theo đúng kế hoạch: Nhà máy cần đảm bảo quan trắc định kỳ 4 lần/năm tại đầy đủ các vị trí theo kế hoạch quản lý môi trường, bổ sung các thông số quan trắc còn thiếu. Thời gian thực hiện: ngay trong năm tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 phối hợp với tư vấn giám sát độc lập.

2. Thành lập bộ phận chuyên trách quản lý môi trường tại nhà máy: Nâng cao năng lực quản lý, giám sát và báo cáo môi trường, đảm bảo tuân thủ pháp luật và kế hoạch đã phê duyệt. Thời gian: trong 6 tháng tới. Chủ thể: Ban quản lý Nhà máy.

3. Tổ chức giám sát môi trường độc lập và tăng cường kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các cấp địa phương tổ chức giám sát độc lập định kỳ, xử lý nghiêm các vi phạm. Thời gian: triển khai trong năm tài chính tiếp theo. Chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bolikhamxay.

4. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo cho người dân khu vực hạ lưu về tác động của thủy điện và cách thức tham gia giám sát. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: Ban quản lý Nhà máy, chính quyền địa phương.

5. Xây dựng và thực hiện các biện pháp giảm thiểu xói mòn đất và ô nhiễm nước: Bao gồm trồng rừng đầu nguồn, nạo vét bãi bồi, kiểm soát nguồn thải vào hồ chứa. Thời gian: kế hoạch 3 năm. Chủ thể: Ban quản lý Nhà máy phối hợp với các cơ quan chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để hoàn thiện chính sách, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm trong lĩnh vực thủy điện.

2. Ban quản lý và vận hành các nhà máy thủy điện: Áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát môi trường, đảm bảo tuân thủ pháp luật và giảm thiểu tác động tiêu cực.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường, thủy lợi, năng lượng tái tạo: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và phân tích chuyên sâu về giám sát môi trường trong thủy điện.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội tại khu vực dự án thủy điện: Hiểu rõ tác động môi trường và quyền lợi của mình, tham gia giám sát và bảo vệ môi trường sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Giám sát môi trường trong thủy điện gồm những nội dung gì?
   Giám sát môi trường bao gồm quan trắc chất lượng nước mặt, xói mòn đất, đa dạng sinh học và các chỉ số sinh thái khác nhằm phát hiện sớm các tác động tiêu cực và đánh giá hiệu quả các biện pháp giảm thiểu. Ví dụ, tại Nhà máy Nam Mang 1, giám sát tập trung vào chất lượng nước và xói mòn đất.

2. Tại sao việc giám sát xói mòn đất lại quan trọng?
   Xói mòn đất có thể làm mất đất sản xuất, ảnh hưởng đến sinh kế người dân và gây sạt lở nguy hiểm. Việc giám sát giúp phát hiện kịp thời và áp dụng biện pháp bảo vệ như trồng rừng đầu nguồn, nạo vét bãi bồi.

3. Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 đã thực hiện giám sát môi trường như thế nào?
   Nhà máy đã thực hiện quan trắc chất lượng nước 2 lần/năm, chưa đạt tần suất 4 lần/năm theo kế hoạch, và chưa triển khai giám sát xói mòn đất. Kết quả quan trắc cho thấy một số chỉ số vượt tiêu chuẩn trong giai đoạn đầu vận hành.

4. Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong giám sát môi trường thủy điện là gì?
   Cơ quan quản lý có trách nhiệm giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm và hỗ trợ nhà máy thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Họ cũng có quyền truy cập, lấy mẫu và yêu cầu báo cáo định kỳ.

5. Cộng đồng dân cư có thể tham gia giám sát môi trường thủy điện như thế nào?
   Người dân có thể cung cấp thông tin, phản ánh các hiện tượng môi trường bất thường, tham gia các chương trình tuyên truyền và phối hợp với nhà máy, cơ quan quản lý để bảo vệ môi trường và quyền lợi của mình.

Kết luận

• Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 đã thực hiện giám sát môi trường nhưng chưa đầy đủ và chưa đạt tần suất theo kế hoạch quản lý môi trường đã phê duyệt.
• Kết quả quan trắc chất lượng nước cho thấy có sự cải thiện trong năm đầu vận hành, tuy nhiên vẫn tồn tại các chỉ số vượt tiêu chuẩn cần được kiểm soát chặt chẽ.
• Giám sát xói mòn đất chưa được triển khai, gây nguy cơ mất đất và ảnh hưởng đến sinh kế người dân.
• Cơ quan quản lý nhà nước đã thực hiện giám sát theo phân cấp nhưng cần tăng cường giám sát độc lập và xử lý vi phạm.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát môi trường, bao gồm tăng cường tần suất quan trắc, thành lập bộ phận chuyên trách, tổ chức giám sát độc lập và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá và điều chỉnh kế hoạch quản lý môi trường phù hợp.

Call to action: Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững các dự án thủy điện tại Lào.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu Chương 3. Kết quả nghiên cứu 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình phát triển thủy điện tại nƣớc CHDCND Lào CHDCND Lào là nƣớc duy nhất ở bán đảo Đông Dƣơng không có biển, dân số ít và không có nhiều nhà máy xí nghiệp sản xuất công nghiệp mà phần lớn sản phẩm thu đƣợc từ làm nông nghiệp. Tuy nhiên sản phẩm nông nghiệp cũng vẫn chƣa đáp ứng đủ nhu cầu trong nƣớc và nhiều loại hàng hóa vẫn phải nhập khẩu từ nƣớc ngoài. Vì vậy, Chính phủ nƣớc CHDCND Lào đã tập trung vào sản xuất nông nghiệp, khuyến khích trồng cây mùa khô và cây trồng quanh năm làm hàng hóa xuất khẩu đồng thời giảm nhập khẩu.

Ngoài ra còn khuyến khích du lịch nhằm thu hút ngoại tệ cho đất nƣớc. Với thế mạnh về tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là tài nguyên nƣớc, nên Chính phủ nƣớc CHDCND Lào ƣu tiên phát triển thế mạnh đó trong phát triển kinh tế-xã hội, khuyến khích phát triển thủy điện để sản xuất điện phục vụ nhu cầu trong nƣớc và bán cho các nƣớc láng giềng. Hiện nay CHDCND Lào có tổng cộng 22 Nhà máy thủy điện đang hoạt động và 22 dự án thủy điện đang xây dựng. Các dự án do các đơn vị trong nƣớc làm chủ đầu tƣ đa phần là vay vốn của Ngân hàng thế giới (WB) và Ngân hàng phát triển châu Á (ADB).

Tính đến nay các Nhà máy thủy điện đã hoạt động ở nƣớc CHDCND Lào có tổng công suất lắp đặt khoảng 7. Số liệu gần nhất cho thấy 70% của 8.615 làng trên toàn quốc đã đƣợc sử dụng điện (tƣơng ứng với 87% tổng số hộ gia đình trong cả nƣớc), đảm bảo kế hoạch Chính phủ đề ra đến năm 2015 phải đạt 80% và đến năm 2020 phải đạt 90% tổng số hộ gia đình đƣợc sử dụng điện. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Bên cạnh những lợi ích mà các dự án thủy điện mang lại nhƣ cung cấp điện cho các hộ gia đình, phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong nƣớc và xuất khẩu, thì các dự án thủy điện cũng gây ra một số tác động tiêu cực tới môi trƣờng và xã hội nhƣ: phá rừng để lấy đất làm hồ chứa và xây dựng nhà máy, gây ảnh hƣởng trực tiếp đến nguồn thức ăn và nơi trú ngụ của động vật rừng, tác động đến môi trƣờng và hệ sinh thái, mất đi không gian văn hóa, nơi ở, nơi làm ăn và sinh kế của ngƣời dân vốn dĩ sống dựa vào tự nhiên là chủ yếu. Nhà máy thủy điện Nam Mang 1 nằm trong Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội cũng nhƣ Nghị quyết của Đại hội lần thứ IX của Đảng Cách mạng Nhân dân Lào.

Nhà máy có công suất lắp đặt 60 MW, đƣợc đặt trong tỉnh Bolikhamxay. Dự án này đƣợc kỳ vọng sẽ đem lại những tác động tích cực, khuyến khích và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội ở miền Trung của CHDCND Lào thông qua việc sản xuất và cung cấp điện, tạo thêm nhiều cơ hội cho phát triển kinh tế-xã hội, và trên hết là đem lại lợi ích cho ngƣời dân quanh khu vực dự án nhƣ: tạo công ăn việc làm và tăng thêm thu nhập cho ngƣời dân đặc biệt là trong giai đoạn xây dựng Dự án, cải tạo cơ sở hạ tầng trong khu vực. Các vấn đề môi trƣờng liên quan đến phát triển thủy điện ở Lào Điện năng có tầm quan trọng đặc biệt trong sự nghiệp phát triển của quốc gia. Sản lƣợng điện thƣờng đƣợc xem là một chỉ thị về trình độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của một đất nƣớc.

Trong các phƣơng thức sản xuất điện truyền thống ở quy mô công nghiệp lớn gồm nhiệt điện, thủy điện và điện nguyên tử thì thủy điện đƣợc xem là có nhiều ƣu điểm hơn. 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thủy điện xét một cách lâu dài thƣờng rẻ hơn nhiệt điện. Thủy điện đƣợc xem là “sạch” hơn các dạng nhiệt điện và điện nguyên tử do không thải chất ô nhiễm vào không khí, nƣớc, đất, biển. Các hồ chứa nƣớc của nhà máy thủy điện ngoài phục vụ sản xuất điện thì còn có khả năng phục vụ các mục tiêu kinh tế - xã hội khác nhƣ điều tiết nƣớc, chống lũ, cấp nƣớc, tƣới đất nông nghiệp, trợ giúp phát triển lâm nghiệp, thủy sản, vận tải thủy, du lịch, cảnh quan, khí hậu.

Hồ chứa nƣớc có thể biến vùng đồi, núi, thảo nguyên hoang vắng trong nhiều thiên niên kỷ trở thành một vùng kinh tế mới có nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản phát triển, vận tải thủy tấp nập, phong cảnh tƣơi đẹp, hấp dẫn khách du lịch, tham quan. Tuy nhiên, nếu xem xét một cách toàn diện thì thủy điện cũng không hoàn toàn “sạch” bởi thủy điện cũng gây ra một số tác động tới kinh tế, môi trƣờng và xã hội. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), các vấn đề môi trƣờng của dự án thủy điện cần đƣợc xem xét trong 3 giai đoạn nhƣ sau:  Giai đoạn trƣớc khi xây dựng dự án  Vấn đề di dân, tái định cư cho dân vùng bị ngập Việc xây dựng nhà máy thủy điện cần cho ngập vùng làm hồ chứa. Điều này sẽ dẫn tới phải di dân ra khỏi vùng lòng hồ và bố trí tái định cƣ cho các cộng đồng đó theo hình thức phù hợp.

Di dân, tái định cƣ sẽ gây ra một số tác động tới cộng đồng địa phƣơng nhƣ thay đổi môi trƣờng sống, mất sinh kế, chuyển đổi nghề nghiệp, mai một các giá trị truyền thống bản địa,… Các tác động do di dân, tái định cƣ phục vụ các dự án xây dựng nhà máy thủy điện thƣờng đƣợc xem là những tác động tiêu cực cần đƣợc ƣu tiên giải quyết thỏa đáng vì các đối tƣợng bị tác động đa phần đều là ngƣời thuộc các dân tộc thiểu số, trình độ dân trí thấp, sống lệ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên,… 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Những biện pháp cần đƣợc nghiên cứu để khắc phục các tác động tiêu cực của vấn đề di dân, tái định cƣ bao gồm: - Cần điều tra, khảo sát về các cộng đồng sinh sống tại vùng sẽ bị ngập (hiện trạng đời sống vật chất, tinh thần, đặc thù văn hóa, dân tộc). - Đánh giá đầy đủ các tổn thất mà các cộng đồng này sẽ phải gánh chịu do phải rời các nơi ở cũ để tới định cƣ tại nơi ở mới. - Cần tìm kiếm, xác định nơi tái định cƣ phù hợp và có khả năng tiếp nhận những cộng đồng này, và đảm bảo cho họ sau một thời gian nhất định sẽ có cuộc sống tốt đẹp bằng hoặc hơn tại nơi ở cũ. - Cần đặc biệt chú ý tới các vấn đề đền bù; tổ chức di chuyển từ nơi ở cũ đến nơi tái định cƣ mới; đảm bảo các yêu cầu cơ sở hạ tầng, y tế, văn hóa, giáo dục, việc làm tại nơi tái định cƣ mới.

 Chiếm dụng đất Việc tích nƣớc làm hồ chứa và xây nhà máy, đập thuỷ điện sẽ chiếm dụng vĩnh viễn các khu vực đất nông nghiệp, rừng, đồng cỏ, đất ngập nƣớc,… Các biện pháp khắc phục cần đƣợc nghiên cứu bao gồm: - Tránh lựa chọn vị trí xây dựng đập, nhà máy thuỷ điện hoặc làm hồ chứa tại các khu bảo vệ; - Phát triển các khu vực đất ở và đất sản xuất mới có diện tích và năng suất tƣơng đƣơng hoặc cao hơn so với phần diện tích đất đã bị chiếm dụng.  Tổn thất tài nguyên lịch sử, văn hóa, cảnh quan Các vùng bị ngập nƣớc do xây dựng nhà máy thuỷ điện có thể có các di tích khảo cổ, lịch sử, các đền chùa, miếu mạo, danh lam, thắng cảnh, các làng xã có kiểu kiến trúc mang đặc trƣng tại các vùng bị ngập. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các biện pháp khắc phục cần xem xét là: - Thay đổi vị trí đập để khỏi ngập địa điểm có nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, cảnh quan; - Di chuyển và bảo vệ các di vật quý giá tại các nơi an toàn.  Suy giảm đa dạng sinh học và các loài hoang dã Việc chiếm dụng đất rừng để xây dựng nhà máy thuỷ điện có thể gây mất nơi cƣ trú dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học và các loài hoang dã.

Các biện pháp khắc phục cần xem xét là: - Lựa chọn vị trí xây dựng nhà máy sao cho tổn thất ít nhất, thiết lập các khu bảo vệ rừng và các loài hoang dã. - Dọn sạch lòng hồ trƣớc khi tích nƣớc. - Thƣờng xuyên giám sát chất lƣợng nƣớc trong hồ. - Khi nƣớc trong cần xả thêm bùn cát qua cống xả ở đáy hồ nhằm bổ sung thêm phù sa và chất rắn lơ lửng trong nƣớc.

 Gia tăng các loại bệnh lan truyền theo đường nước Một số côn trùng và loài vật là vectơ truyền bệnh cho ngƣời và gia súc có khả năng phát triển và lan rộng nhanh chóng theo nƣớc trong hồ và các sông suối đổ vào hồ làm cho một số bệnh truyền nhiễm gia tăng. Các biện pháp khắc phục cần nghiên cứu là: - Thiết kế đập và hồ sao cho giảm bớt các khu vực truyền bệnh. - Tích cực phòng bệnh và trị bệnh lúc đã xảy ra.  Tranh chấp về quyền sử dụng nước Tranh chấp về quyền sử dụng nƣớc giữa các địa phƣơng, các ngành là điều thƣờng xuyên xảy ra trong quản lý lƣu vực sông, đặc biệt là những sông có các nhà máy thuỷ điện.

10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Các biện pháp khắc phục là: - Thiết kế công trình hồ trong khuôn khổ của kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội toàn vùng. - Giữ nguyên tắc công bằng giữa các ngành, các địa phƣơng trong quản lý tài nguyên nƣớc.  Làm mất ổn định xã hội và gây khó khăn về đời sống cho người phải di cư Ngƣời buộc phải di cƣ khỏi quê hƣơng thƣờng gặp nhiều khó khăn về vật chất và tinh thần do phải rời bỏ địa bàn sống quen thuộc cùng các phƣơng tiện sản xuất, quan hệ cộng đồng họ đã có từ nhiều thế hệ. Biện pháp khắc phục là: - Quy hoạch tốt chƣơng trình tái định cƣ.

- Đền bù thích đáng các mất mát của ngƣời dân. - Phân chia một cách công bằng, hợp lý các quyền lợi cho ngƣời di cƣ tại nơi ở mới, các chế độ phúc lợi về y tế, giáo dục tốt hơn so với nơi ở cũ. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.