CHƯƠNG 1: TONG QUAN TÀI LIEU VE PHƯƠNG PHÁP LƯỢNG GIA DI SAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VE DI SAN, DU LICH, DI SAN VÀ TONG GIA TRI KINH TE 1. 1 Tổng quan tài liệu lượng giá giá trị di san 1.1 Tổng quan tài liệu nước ngoài về lượng giá giá trị di sản a. Phương pháp chỉ phí du hành (TCM) Trong nghiên cứu của Zhang và các cộng sự (2015), giá trị của các bãi biển ở Gold Coast đã được ước tính bằng phương pháp chỉ phí du lịch cá nhân, với kết quả hồi quy cho thấy các biến chi phí đi lại không có tác động đến số lần đến thăm bãi biển. Bài nghiên cứu đã chỉ ra các biến chi phí đi lại bao gồm: MTC (minimum travel cost - chỉ phí đi lại tối thiêu), TTCMTC (travel time cost and MTC - chi phí thời gian du lịch và chỉ phí đi lại tối thiểu), OEMTC ( MTC and on-site expenditure - chỉ phí đi lại tối thiêu và chi phí du lịch tại chỗ) và OETTCMTC (TTCMTC and on-site expenditure - chi phí thời gian du lịch, chỉ phí đi lại tối thiểu và chi phí du lịch tại chỗ) (Bang 1.
Giá trị thang dư của người tiêu dùng được phân tích bang cách sử dụng đữ liệu từ các cuộc khảo sát trên bãi biển. Nghiên cứu cho thấy rằng bãi biên là rất quan trọng đối với quyết định của du khách đến khu vực nay, do đó cần phải bảo vệ các bãi biển để tiếp tục thu hút khách du lịch. Sử dụng phương pháp hôi quy, nghiên cứu ước tính giá trị thang dư của người tiêu dùng đối với Bãi biển vàng là 10- 14 đô la đối với cư dân và 16-19 đô la đối với khách du lịch. Điều này cho thấy tổng giá trị giải trí mỗi năm có thê vượt qua 500 triệu đô la mỗi năm sau khi tính cả các gia trị phi sử dụng.1: Mô tả các biến về chỉ phí du hành trong TCM trong nghiên cứu của Zhang và các cộng sự (2015) Biến Tên biến Mô tả MTC minimum travel | Là chi phí đi lai tối thiểu cost Bao gồm: Chi phí khứ hồi van hành phương tiện, chi phí đỗ xe mỗi người hoặc chi phí vé khứ hồi 11 Biên Tên biên Mô tả trên phương tiện giao thông công cộng TICMTC MTC and travel | La MTC và chi phí thời gian cho chuyén đi time cost and | Bao gồm2 loại chi phí đi lại tối thiểu va chi phí thời gian (thời gian dành cho chuyến đi tư lúc bắt đâu đên lúc trở về) OEMTC MTC and on-site | Bao gồm: chi phi đi lại tối thiểu và chi phí tại chỗ expenditure gồm đồ ăn, thức uống, các trang thiết bị được sử dụng trong chuyến đi OETTCMTC | TTCMTC and | Bao gồm: chỉ phí đi lại tối thiểu, chi phí thời gian on-site cho chuyến đi và chi phí tại chỗ expenditure Fleming (2008) nghiên cứu giá trị giải trí của hô McKenzie va dao Fraser bang hai phương pháp chi phi du lịch theo vùng (ZTCM) và chi phí du lịch cá nhân (ITCM).
Tác giả cho rằng, biến phụ thuộc của phương pháp ITCM là số chuyến đi mỗi năm (hoặc mỗi mùa) bởi các cá nhân đến thăm địa điểm nghiên cứu, biến phụ thuộc của phương pháp ZTCM là chuyến đi của số dân ở mỗi khu (là khu vực mà những du khách sinh sống) hoặc một khu vực cụ thé (nơi ma phan lớn du khách viếng thăm đang sinh sống). Mô hình ZTCM đã hồi quy biến phụ thuộc tỉ lệ thăm viếng trên năm - tần suất thăm viếng trong một năm - của du khách tới điểm nghiên cứu, với chi phí du lịch trung bình (TC) và 3 biến nhân khẩu học xã hội (bao gồm: tuổi, trình độ học van, thu nhập gia đình). Chi phi du lịch trung bình được tính thông qua Tổng chi phí đi lại ban đầu (mỗi nhóm du khách tới viếng thăng, gồm chi phí phương tiện; giá vé máy bay, xe buýt và đường sắt; chỉ phí giá vé vào cửa, chỉ phí sà lan), sau đó, chỉ phí đi lại của mỗi người được tính bằng chỉ phí đi lại của cả nhóm chia cho số người trong nhóm. Dé tính lượng thu qua thăm viếng hang năm của địa điểm nghiên cứu, lay chi phí đi 12 lại trung bình của khu vực nhân với dân số của khu vực.
Ngoài ra, nghiên cứu chỉ ra rằng TCM dựa theo nguyên lý nhu cầu giảm khi giá tăng và lượng viếng thăm của du khách rất cần sự can thiệp quản lý của những nhà chức trách. Willis va Garrod (1991) đã so sánh ước lượng thang dư tiêu dùng của hai phương pháp ZTCM và ITCM qua việc xác định thang dư tiêu dung cho hoạt động giải trí ngoài trời. Kết quả bài nghiên cứu đã chỉ ra sự khác biệt to lớn giữa ước tính thang dư tiêu dùng của ZTCM và ITCM là trong trường hợp nay ITCM ước tính chi phí đi lại gần nhất với thặng dư tiêu dùng thực sự của người tiêu dùng (khách viếng thăm). ZTCM sử dụng mức chi phí trung bình theo vùng, giả định rằng chi phí cho mỗi cá nhân trong mỗi chuyến đi là như nhau đối với tất cả các cá nhân từ một khu vực nhất định trong khi ITCM cho phép chỉ phí đi lại khác nhau đối với tất cả các du khách tham quan.
Nhóm tác giả cho rằng chi phi du hành (chi phí đi lại) nên được tính thêm chi phí thời gian - là thời gian chi phí di chuyền, thăm viếng một địa điểm được tính bởi chỉ phí cơ hội, tiền lương, thời gian hoạt động giải trí thay thế. Nhóm tác giả đã chỉ ra rằng ước lượng giá trị băng phương pháp ITCM luôn gần với ước lượng ngẫu nhiên hơn là ước lượng băng phương pháp ZTCM. Nói cách khác, trong bài nghiên cứu này, phương pháp ITCM ước lượng chỉ phí đi lại gần nhất với thặng dư thực của du khách. ORTACESME và các cộng sự (2002) đã ước lượng giá tri sử dụng giải tri của Công viên Thác nước Tự nhiên Kursunlu tại Thổ Nhĩ Ky bằng phương pháp ITCM.
Mô hình ITCM được sử dung là: V= f(TC, D, A, E, HI, e) trong đó V là số lần thăm viếng mỗi năm của cá nhân tới địa điểm được nghiên cứu, TC là chi phi du lịch (tiền xăng) của cá nhân tới địa điểm nghiên cứu. Tác giả cho rằng, chỉ có tiền nhiên liệu được tính vào là chi phí du lịch. Chi phí tiền xăng được tính là 2 lần khoảng cách từ điểm xuất phát của du khách tới địa điểm nghiên cứu, nhân với giá xăng dầu ở thời điểm thực hiện nghiên cứu. Chi phi thời gian không được tính vào chi phí du hành, do loại chi phí nay, vẫn còn được tranh cãi.
Tác giả không tính chi phí vé vào cửa và những chi phí phát sinh khác vào trong chi phí du lich vì chúng làm giảm khả năng giải thích của mô hình nghiên cứu trong đề tài này. Ngoài ra, D là biến đummy 0-1 13 đại điện cho biến địa điểm thay thế khác. Các biến A, E, HI lần lượt là các biến nhân khẩu học về tuổi tác, học vấn, thu nhập gia đình, và e là sai số. Bài nghiên cứu đã chỉ ra chỉ phí du lich (TC), biến địa điểm thay thé (D) có tác động ngược chiều với số lần tham quan hằng năm của du khách, trong khi các biến tuổi tác, học vấn, thu nhập có tác động tích cực với tỉ lệ viếng thăm hằng năm.
Nhóm tác giả cũng đã chỉ ra rõ cách thức tính giá trị thặng dư của mỗi cá nhân là: CS=q/-(BETA). Do Beta có tác động ngược chiều với số lần thăm viếng, Beta mang dấu âm nên dé tinh giá trị thang dư, ta cần đặt thêm dấu “-” trước giá trị của Beta. Dé tinh tong giá trị thang dư tiêu dùng của du khách tính: TCS=CS*Số cá nhân thăm viếng địa điểm khảo sát mỗi năm. Giá trị của địa điểm được ước lượng chính là TCS.
Mashizi và các cộng sự (2023) đã nghiên cứu giá tri giải trí của dịch vu sinh thai ở công viên tự nhiên Jebalbarez bằng phương pháp chi phí du hành theo vùng. Theo nhóm tac gia, có 2 loại TCM là chi phí du hành cá nhân (Individual Travel Costs - ITCM) và chi phí du hành theo vùng (Regional Travel Costs Method - RTCM, chính là ZTCM). ITCM thường phù hợp với những địa điểm được thăm viếng thường xuyên bởi những người địa phương, RTCM phù hợp với những nghiên cứu về du khách là những người cần di chuyển khoảng cách xa tới địa điểm nghiên cứu. Trong bài nghiên cứu, nhóm tác giả đã tính chi phí du lịch bao gồm chi phí nhiên vật liệu, chi phí hao mòn của xe, phương tiện giao thông công cộng, chi phí cơ hội thời gian.
Chi phí thời gian được tính băng 1⁄4 hoặc 1⁄4 ngày công làm việc. Dé tính toán loại chi phí này, cần thu thập thông tin về thu nhập hằng tháng, số ngảy làm việc một tháng, thời gian làm việc trung bình mỗi ngày của du khách. Bài nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ phí du lịch có tác động tiêu cực đến tần suất ghé thăm của du khách. Nếu chi phí du lịch cao, các du khách sẽ hạn chế ghé thăm và ngược lại.
Mức độ sẵn sang chi trả của du khách tỉ lệ thuận với thu nhập và trình độ học vấn. Cảnh quan thiên nhiên đẹp là một yếu tố quan trọng đối với du khách khi lựa chọn địa điểm hoạt động giải trí. Điểm đặc biệt của bài nghiên cứu đã chỉ ra răng những người quan tâm đên các hoạt động văn hóa 14 và vui chơi giải trí của gia đình sẽ làm tăng tiện ích của công viên - địa điểm nghiên cứu hay là họ sẽ dé dàng đến địa điểm du lịch hơn. Shofwan và các cộng sự (2022) đã định giá TWAN bằng phương pháp ITCM.
Mô hình ITCM được nhóm tác giả đề xuất là ITCM là Vij = f (Pij + Tij + Q¡ + Sj + Yi). Trong đó Vị là số lần viếng thăm của du khách i tới địa điểm j, Pij là chi phí du lịch cá nhân của du khách i trong chuyến tham quan địa điểm j, Tij là chi phí thời gian cho cá nhâni tới thăm địa điểm j, Qi là chất lượng của địa điểm du lịch ¡, Sj là địa điểm thay thế j, Yj là thu nhập cá nhân của du khách. Điểm đặc biệt hơn so với những nghiên cứu khác chính là biến Q- chất lượng của địa điểm du lịch - được cho là có tác động tới hành vi viếng thăm của du khách.