Đặt vấn đề Ngày nay, việc phát triến kinh tế và sự gia tăng dân số đang làm chất lượng môi trường bị đe dọa nghiêm trọng, đòi hỏi chúng ta phải có những biện pháp bảo vệ môi trường cụ thế và kịp thời. Bảo vệ môi trường không chỉ là việc của các cơ quan chức năng mà là trách nhiệm của toàn thể cộng đồng. Bảo vệ môi trường chính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta và gìn giữ cho sự phát triến bền vững của các thế hệ tương lai. Một trong những vấn đề nan giải nhất của Việt Nam hiện nay là công tác quản lý rác thải.
Dân số tăng nhanh, tập trung phần lớn tại các đô thị dẫn đến việc đô thị hóa tăng mạnh, nhu cầu của người dân được cải thiện cũng đồng nghĩa với lượng rác thải ngày càng tăng và thay đổi liên tục. Trong quá trình sinh hoạt, một khối lượng chất thải khổng lồ chưa qua xử lý hoặc xử lý thô sơ được con người ném vào môi trường gây ô nhiễm. Vì vậy, phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội luôn đi đôi với việc quan tâm tới vấn đề rác thải, góp phần cải thiện môi trường sống trong sạch, lành mạnh. Cùng với quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa của đất nước, huyện Nguyên Bình - Cao Bằng cũng đang phát triến, sự chuyển mình đó tạo nhiều công ăn việc làm, đời sống người dân được nâng cao.
Nhưng bên cạnh mặt tích cực đó xuất hiện nhiều vấn đề đáng quan tâm như: Nước thải chưa qua xử lý, khói bụi, rác thải nói chung. Trong đó, phải kể đến là lượng rác thải phát sinh ngày càng nhiều nếu không có biện pháp thu gom, xử lý sẽ gây ô nhiễm môi trường ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống, sức khỏe cộng đồng, làm mất cảnh quan văn hóa đô thị và nông thôn. Tuy nhiên cùng với sự tiến bộ khoa học kỹ thuật, quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa và sự phát triển về đời sống của công đồng người dân thì ngày càng có nhiều vấn đề môi trường xảy ra. Nhất là nơi đây hàng ngày phải tiếp nhận một lượng rác thải lớn được thải vào môi trường trong khi đó công tác thu gom, phân loại, xử lý rác thải ở trên địa bàn chưa được quan tâm, chú trọng và triệt để.
Nó đã gây ra ô nhiễm môi trường ảnh hưởng ảnh hưởng n 2 đến sức khỏe người dân xung quanh khu vực và ảnh hưởng đến vể mỹ quan của huyện Đứng trước thực trạng đó, khi nền kinh tế ngày càng phát triển như hiện nay thì trước tiên cần phải có sự quan tâm và chú trọng quản lý nguồn thải, điều tra, giám sát và dự báo những tai biến, biến động môi trường do rác thải. Để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm quản lý một cách hiệu quả công tác quản lý rác thải cũng như công tác bảo vệ môi trường có hiệu quả để phát triển bền vững. Bởi vì : - Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại, là yếu tố đảm bảo sức khỏe và chất lượng cuộc sống của nhân dân, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế xã hội ổn định chính trị, an ninh quốc phòng và thúc đẩy hội nhập Quốc tế của đất nước. - Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu, vừa là một trong những nội dung cơ bản của phát triển bền vững khắc phục những tư tưởng chỉ chú trọng phát triển kinh tế xã hội mà coi nhẹ bảo vệ môi trường.
đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững. - Bảo vệ môi trường là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi tổ chức mọi gia đình và của mỗi người, là tiêu chí quan trọng của xã hội văn minh. - Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ phức tạp, vừa cấp bách,có tín đa ngành và liên vùng cao. Nhờ hiểu được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, huyện Nguyên Bình – Cao Bằng trong những năm gần đây đó có các chính sách, biện pháp bảo vệ và giải quyết các vấn đề môi trường như: tuyên truyền giáo dục, thu gom, xử lý và áp dụng các công nghệ tiên tiến vào sản xuất sạch hơn.
Nhận thức được tầm quan trọng của quản lý chất thải rắn, trước thực tế khó khăn của công tác quản lý này, cùng với sự phân công của Khoa Tài nguyên và Môi trường và dưới sự hướng dẫn của giảng viên Th.s Hà Đình Nghiêm em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt và đề xuất phương hướng quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn huyện Nguyên Bình – tỉnh Cao Bằng n 3 1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung - Đánh giá được hiện trạng rác thải sinh hoạt và công tác quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện Nguyên Bình.Từ đó đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao công tác quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện nhằm góp phần cải thiện chất lượng môi trường tại địa phương. Mục tiêu cụ thể + Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện huyện Nguyên Bình – tỉnh Cao Bằng. + Hiện trạng thu gom và quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện Nguyên Bình – tỉnh Cao Bằng.
+ Đánh giá nhận thức của người dân trên địa bàn huyện Nguyên Bình. + Đề xuất một số giải pháp quản lý rác thải sinh hoạt địa bàn huyện Nguyên Bình 1. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Áp dụng những kiến thức đã học của nhà trường vào thực tế.
- Nâng cao hiểu biết thêm về kiến thức thực tế. - Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu. - Bổ sung tư liệu cho học tập.
Ý nghĩa thực tiễn + Đánh giá được lượng rác thải phát sinh, tình hình thu gom, vận chuyển, quản lý và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện huyện Nguyên Bình. + Đề xuất một số biện pháp để quản lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn huyện. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học Quản lý môi trường là tập hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia.
Các nguyên tắc quản lý môi trường, các công cụ thực hiện giám sát chất lượng môi trường, các phương pháp xử lý môi trường bị ô nhiễm được xây dựng trên cơ sở sự hình thành và phát triển ngành khoa học môi trường. Nhờ sự tập trung quan tâm cao độ của các nhà khoa học trên thế giới, trong thời gian từ 1960 đến nay nhiều số liệu, tài liệu nghiên cứu về môi trường đã được tổng kết và biên soạn thành các giáo trình, chuyên khảo. Trong đó có nhiều tài liệu cơ sở, phương pháp luận nghiên cứu môi trường, các nguyên lý và quy luật môi trường. Nhờ kỹ thuật và công nghệ môi trường, các vấn đề ô nhiễm do hoạt động sản xuất của con người đang được nghiên cứu xử lý hoặc phòng tránh, ngăn ngừa.
Các kỹ thuật phân tích, đo đạc, giám sát chất lượng môi trường như kỹ thuật viễn thám, tin học được phát triển ở nhiều nước phát triển trên thế giới. Tóm lại, quản lý môi trường là cầu nối giữa khoa học môi trường với hệ thống tự nhiên - con người - xã hội đã được phát triển trên nền phát triển của các bộ môn chuyên ngành. Các khái niệm liên quan 2. Khái niệm về chất thải Chất thải là sản phẩm được phát sinh ra trong quá trình sinh hoạt của con người, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại du lịch, giao thông, sinh hoạt tại các gia đình, trường học, các khu dân cư, nhà hàng, khách sạn.
Ngoài ra còn phát sinh ra trong giao thông vận tải như khí thải của các phương tiện giao thông đường bộ, đường thuỷ… Chất thải là kim loại, hoá chất và từ các loại vật liệu khác (Nguyễn Xuân Nguyên, 2004) [12]. Khái niệm về chất thải rắn (CTR) - Theo điều 3 Nghị Định 59/2007/NĐ-CP ngày 09/4/2007 của chính phủ về quản lý chất thải rắn quy định: + Chất thải rắn: Là chất thải ở thể rắn được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. + CTR công nghiệp: Là chất thải rắn phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác. + Thu gom CTR: Là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu giữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc cơ sở được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận.
+ Lưu trữ CTR: Là việc giữ CTR trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cơ quan có thẩm quyền chấp nhận trước khi chuyển đến cơ sở xử lý. + Vận chuyển CTR: Là quá trình chuyên chở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lưu trữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc chôn lấp cuối cùng. + Xử lý CTR: Là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích CTR; thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong CTR. - Chất thải rắn gồm các chất hữu cơ như: thức ăn thừa, giấy, carton, nhựa, vải, cao su, gỗ, xác động thực vật,… và các chất vô cơ như: thủy tinh, nhôm, đất cát, phế liệu, kim loại khác,… (Nguyễn Đình Hương, 2003)[6].
- Rác: Là thuật ngữ dùng để chỉ CTR hình dạng tương đối cố định, bị vứt bỏ từ hoạt động của con người. Rác sinh hoạt hay CTR sinh hoạt là một bộ phận của CTR, được hiểu là các chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người (Trần Hiếu Nhuệ và cs, 2001)[10]. Khái niệm về rác thải sinh hoạt + CTR sinh hoạt: Là chất thải rắn phát thải trong sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng (điều 3 Nghị Định 59/2007/NĐ-CP)[9]. + Rác thải sinh hoạt: Là rác thải phát sinh trong các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người từ các khu dân cư, cơ quan, trường học,… vì vậy rác thải sinh hoạt cần được phân loại và có biện pháp tái sử dụng, tái chế, xử lý phù hợp để thu hồi năng lượng và BVMT (Nguyễn văn Thái, 2005)[17].