Chuyên đề đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án Bắc Sơn tại TP. Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu, đoạn nối khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ.

• Tác giả: Nguyễn Quốc Huy
• Người hướng dẫn: Th.S Nguyễn Lê Duy
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ - thành phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Khái quát về công tác bồi thường GPMB
• 2.2. Khái niệm về bồi thường GPMB
• 2.3. Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB
• 2.4. Những yếu tố tác động đến công tác GPMB
• 2.5. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.6. Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng
• 2.7. Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng
• 2.8. Chính sách bồi thường GPMB khi nhà nước thu hồi đất
• 2.9. Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của Nhà nước
• 2.10. Chính sách bồi thường GPMB ở địa phương
• 2.11. Công tác GPMB trên thế giới và một số tỉnh trong nước
• 2.11.1. Công tác GPMB trên thế giới
• 2.11.2. Công tác bồi thường GPMB ở Nhật Bản

Tóm tắt

I. Đặt Vấn Đề

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) là một trong những yếu tố quyết định đến sự thành công của các dự án đầu tư xây dựng. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, việc thu hồi đất để thực hiện các dự án hạ tầng như dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu là rất cần thiết. Tuy nhiên, công tác này thường gặp nhiều khó khăn, từ việc thương lượng giá bồi thường đến việc tái định cư cho người dân. Đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng không chỉ giúp nhận diện những thuận lợi và khó khăn mà còn đưa ra các giải pháp khả thi nhằm cải thiện quy trình này.

1.1. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Đất đai là tài nguyên quý giá, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và phát triển kinh tế. Việc giải phóng mặt bằng cho các dự án như đường Bắc Sơn - Minh Cầu không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế của tỉnh Thái Nguyên. Do đó, việc đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người dân và hiệu quả cho các dự án.

II. Tổng Quan Tài Liệu

Công tác bồi thường GPMB ở Việt Nam đã được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật như Luật Đất đai 2003 và các nghị định liên quan. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình này vẫn còn nhiều bất cập. Các yếu tố như quy hoạch, chính sách bồi thường và sự tham gia của người dân đều ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác này. Việc nghiên cứu các chính sách bồi thường tại các địa phương và so sánh với các nước khác sẽ giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam.

2.1. Khái Niệm Về Bồi Thường GPMB

Bồi thường GPMB là việc Nhà nước thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho người có đất bị thu hồi. Điều này không chỉ bao gồm việc bồi thường bằng tiền mà còn có thể là bồi thường bằng đất mới hoặc các hình thức hỗ trợ khác. Việc bồi thường phải đảm bảo công bằng và hợp lý, nhằm bảo vệ quyền lợi của người dân và đảm bảo sự phát triển bền vững cho xã hội.

2.2. Đặc Điểm Của Quá Trình Bồi Thường GPMB

Quá trình bồi thường GPMB có tính đa dạng và phức tạp, phụ thuộc vào từng dự án và điều kiện cụ thể của từng địa phương. Tính đa dạng thể hiện ở việc mỗi dự án có những đặc điểm riêng, từ điều kiện tự nhiên đến trình độ dân trí. Tính phức tạp đến từ việc đất đai không chỉ là tài sản mà còn gắn liền với đời sống của người dân, do đó việc thuyết phục và hỗ trợ người dân trong quá trình này là rất cần thiết.

III. Đánh Giá Thực Trạng Công Tác BT GPMB Của Dự Án

Đánh giá thực trạng công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng của dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu cho thấy nhiều vấn đề cần được cải thiện. Kết quả bồi thường đất ở, đất tổ chức và đất nông nghiệp đều có những điểm chưa hợp lý, ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân. Việc đánh giá này không chỉ giúp nhận diện những khó khăn mà còn đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác GPMB.

3.1. Kết Quả Bồi Thường Đất Ở

Kết quả bồi thường đất ở cho thấy nhiều hộ gia đình chưa hài lòng với mức giá bồi thường. Điều này dẫn đến sự phản đối và khiếu nại từ phía người dân. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ dự án mà còn gây ra những mâu thuẫn trong cộng đồng. Cần có sự điều chỉnh hợp lý trong chính sách bồi thường để đảm bảo quyền lợi cho người dân.

3.2. Kết Quả Bồi Thường Đất Nông Nghiệp

Bồi thường đất nông nghiệp cũng gặp nhiều khó khăn. Nhiều hộ dân không đồng ý với mức bồi thường do giá trị đất nông nghiệp thường thấp hơn giá trị thực tế trên thị trường. Việc này cần được xem xét lại để đảm bảo quyền lợi cho người dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện dự án.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, việc xây dựng và phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đô thị đóng vai trò quyết định đối với sự tăng trưởng kinh tế - xã hội của các địa phương. Tại thành phố Thái Nguyên, việc hoàn thiện mạng lưới giao thông nội thị là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tăng cường kết nối giao thương và nâng cao năng lực lưu thông đô thị. Trong bối cảnh đó, Dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 thuộc phường Hoàng Văn Thụ được phê duyệt triển khai như một công trình hạ tầng then chốt.

Tuy nhiên, việc thu hồi đất để phục vụ thi công dự án đã tác động trực tiếp đến quyền lợi kinh tế, điều kiện sinh kế và nơi cư trú của hàng trăm hộ gia đình cùng nhiều cơ quan, tổ chức trên địa bàn phường Hoàng Văn Thụ. Quá trình bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng (BT&GPMB) làm phát sinh nhiều bất cập phức tạp: sự chênh lệch lớn giữa khung giá đất bồi thường do Nhà nước quy định với giá giao dịch thực tế ngoài thị trường; khó khăn trong tạo lập nơi ở mới tại các khu tái định cư; cũng như bài toán chuyển đổi việc làm cho người lao động nông nghiệp sau khi bị thu hồi tư liệu sản xuất.

Nhằm phân tích thực trạng, chỉ ra các nút thắt thực tế và cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn cho cơ quan quản lý, sinh viên Nguyễn Quốc Huy (chuyên ngành Quản lý đất đai, Khoa Quản lý tài nguyên – Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên), dưới sự hướng dẫn của Th.S Nguyễn Lê Duy, đã thực hiện chuyên đề thực tập tốt nghiệp: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng Dự án đường Bắc Sơn đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ - thành phố Thái Nguyên”.

Đề tài xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ - thành phố Thái Nguyên;
2. Đánh giá những ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu giải phóng mặt bằng;
3. Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác giải phóng mặt bằng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng tại phường Hoàng Văn Thụ, thành phố Thái Nguyên.
• Phạm vi nghiên cứu: Toàn bộ diện tích và các đối tượng thuộc diện thu hồi, bồi thường, tái định cư của Dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ.
• Địa điểm nghiên cứu: Ủy ban nhân dân phường Hoàng Văn Thụ, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Thời gian thực hiện nghiên cứu: Từ ngày 01/05/2014 đến ngày 01/08/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý luận và khung pháp lý

Đề tài tiếp cận bản chất của bồi thường thiệt hại về đất đai là việc giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước, người được giao đất/cho thuê đất và người bị thu hồi đất, bảo đảm hài hòa lợi ích của cả ba chủ thể. Nghiên cứu chỉ rõ hai đặc điểm cơ bản của quá trình BT&GPMB là tính đa dạng (phụ thuộc vào địa bàn nội thành, ven đô hay ngoại thành) và tính phức tạp (xuất phát từ giá trị kinh tế của đất, tâm lý gắn bó với tư liệu sản xuất của người dân và sự đa dạng của tài sản trên đất).

Hệ thống căn cứ pháp lý được tác giả hệ thống hóa đầy đủ từ cấp trung ương đến địa phương:

• Văn bản pháp quy của Nhà nước: Luật Đất đai năm 2003; Nghị định số 188/2004/NĐ-CP, Nghị định số 123/2007/NĐ-CP và Nghị định số 69/2009/NĐ-CP của Chính phủ về quy hoạch, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Thông tư số 145/2007/TT-BTC của Bộ Tài chính; Thông tư liên tịch số 02/2010/TTLT-BTNMT-BTC hướng dẫn xây dựng và điều chỉnh bảng giá đất.
• Văn bản pháp quy của địa phương: Quyết định số 2044/2005/QĐ-UBND của UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; Quyết định số 2431/QĐ-UBND của UBND thành phố Thái Nguyên về kiện toàn Hội đồng bồi thường; Tờ trình số 36/TT-CT của Công ty xây dựng và san nền Thái Nguyên; Tờ trình số 89/TTr-UBND của UBND tỉnh Thái Nguyên về quy định giá các loại đất năm 2013.
• Tổng quan kinh nghiệm thực tiễn: Khóa luận khảo cứu kinh nghiệm bồi thường đất đai của Nhật Bản (Luật trưng thu đất đai năm 1951 với quy trình 6 bước, điều chỉnh giá theo biến động thị trường) và Trung Quốc (kế hoạch tái định cư đồng bộ gắn với nguồn lực sản xuất), cùng thực tiễn tại một số địa phương trong nước như Đà Nẵng, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp điều tra, thống kê và phân tích chuyên ngành:

• Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập báo cáo điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, báo cáo kiểm kê đất đai năm 2013 tại UBND phường Hoàng Văn Thụ; số liệu hồ sơ phương án bồi thường từ Ban BT&GPMB thành phố Thái Nguyên và chủ đầu tư (Công ty TNHH Đầu tư Thái Nguyên).
• Phương pháp điều tra xã hội học và phỏng vấn trực tiếp:
  • Điều tra, khảo sát 412 hộ gia đình thuộc diện thu hồi đất trong khu vực dự án về nhân khẩu, lao động, mức thu nhập và tái định cư;
  • Phát phiếu lấy ý kiến chi tiết đối với 25 hộ gia đình về mức giá bồi thường và chính sách hỗ trợ;
  • Phát phiếu điều tra chuyên sâu đối với 15 cán bộ chuyên môn trực tiếp tham gia GPMB (thuộc Trung tâm Phát triển quỹ đất TP Thái Nguyên, Tổ GPMB dự án và cán bộ địa chính phường).
• Phương pháp thống kê toán học và xử lý số liệu: Phân tích cơ cấu, lập bảng biểu so sánh tỷ lệ phần trăm và tổng hợp định lượng các nguồn kinh phí bồi thường.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Phần mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa tại thành phố Thái Nguyên diễn ra nhanh chóng, đòi hỏi quỹ đất lớn cho hạ tầng giao thông. Tác giả chỉ ra vai trò then chốt của công tác GPMB đối với tiến độ và hiệu quả sử dụng vốn của dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu, đồng thời xác định rõ mục đích, yêu cầu và ý nghĩa khoa học - thực tiễn của khóa luận.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về bồi thường, giải phóng mặt bằng, các yếu tố tác động (quy hoạch, giao đất, cấp giấy chứng nhận, thanh tra, giải quyết khiếu nại) và cơ sở pháp lý theo Luật Đất đai 2003 cùng các nghị định hướng dẫn. Phần này cũng phân tích kinh nghiệm quốc tế (Nhật Bản, Trung Quốc) và thực trạng công tác GPMB tại tỉnh Thái Nguyên, chỉ rõ các hạn chế phổ biến như: đơn giá bồi thường chưa sát thị trường, sai sót trong kiểm đếm, hạ tầng khu tái định cư hoàn thiện chậm và nhận thức pháp luật của người dân chưa đồng đều.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là thực trạng BT&GPMB tại phường Hoàng Văn Thụ; phạm vi không gian là toàn bộ khu vực triển khai dự án; thời gian thực hiện từ 01/05/2014 đến 01/08/2014. Tác giả trình bày chi tiết các nội dung đánh giá và quy trình thu thập số liệu thứ cấp, số liệu điều tra hộ dân và phỏng vấn cán bộ chuyên môn.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là chương nội dung trọng tâm, cung cấp bức tranh toàn diện và số liệu chi tiết qua các nhóm nội dung:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội phường Hoàng Văn Thụ

• Tự nhiên: Tổng diện tích tự nhiên 159,18 ha (theo kiểm kê 2013 là 159,28 ha). Địa hình bằng phẳng, thấp dần theo hướng Đông Bắc - Tây Nam. Chế độ thủy văn chịu ảnh hưởng chính của sông Cầu (chảy qua địa bàn 2,3 km) và 7,58 ha ao hồ.
• Kinh tế: Chuyển dịch mạnh sang thương mại - dịch vụ (chiếm 65% cơ cấu kinh tế năm 2013), tiểu thủ công nghiệp và nông nghiệp chiếm 35%. Giá trị sản xuất tiểu thủ công nghiệp đạt 34,482 tỷ đồng (vượt 42% kế hoạch). Thu ngân sách năm 2013 đạt 19 tỷ đồng.
• Dân số và lao động toàn phường: Dân số năm 2012 là 3.620 hộ với 13.564 nhân khẩu (phân bố tại 33 tổ dân phố). Tổng số lao động năm 2013 là 12.310 người, trong đó lao động phi nông nghiệp chiếm đa số.
• Đặc điểm dân cư khu vực GPMB: Tổng số 412 hộ với 2.310 nhân khẩu. Cơ cấu hộ: 87 hộ nông nghiệp (21,1%) và 325 hộ phi nông nghiệp (78,9%). Phân bố độ tuổi: dưới 16 tuổi có 945 người (40,9%), từ 16 đến 60 tuổi có 975 người (42,2%), trên 60 tuổi có 390 người (16,9%).
• Thu nhập khu vực GPMB: Hộ khá (thu nhập từ 2.000.000 đ/hộ/tháng trở lên) gồm 185 hộ (44,9%); hộ trung bình (1.000.000 - 2.000.000 đ/hộ/tháng) gồm 140 hộ (34,0%); hộ thu nhập thấp (dưới 1.000.000 đ/hộ/tháng) gồm 87 hộ (21,1%).

Nhóm thu nhập (Năm 2013)	Số hộ	Tỷ lệ (%)
Khá ($\ge$ 2.000.000 đ/hộ/tháng)	185	44,9
Trung bình (1.000.000 - 2.000.000 đ/hộ/tháng)	140	34,0
Thấp (< 1.000.000 đ/hộ/tháng)	87	21,1
Tổng số hộ điều tra	412	100,0

2. Tình hình quản lý, sử dụng đất và quy hoạch dự án

• Hiện trạng đất đai năm 2013: Đất phi nông nghiệp chiếm ưu thế tuyệt đối với 146,92 ha (92,24%), đất nông nghiệp còn 10,27 ha (6,44%), đất chưa sử dụng là 2,09 ha (1,32%).
• Quy mô dự án: Tổng diện tích đất quy hoạch thu hồi giai đoạn 2005 - 2010 là 21,2 ha; đã hoàn thành GPMB 19,84 ha. Tuyến đường Bắc Sơn có chiều dài 1.227,8 m (lộ giới 27 m); đường Minh Cầu dài 270 m; các tuyến nhánh nội bộ khoảng 6.000 m (lộ giới 9 - 22,5 m). Tổng vốn đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật gần 210 tỷ đồng.
• Quy trình GPMB: Thực hiện chuẩn hóa theo quy trình 7 bước của tỉnh Thái Nguyên.

3. Thực trạng bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng

Tổng kinh phí thực hiện công tác BT&GPMB của dự án là 265 tỷ đồng, phân bổ cụ thể theo các hạng mục:

STT	Hạng mục bồi thường, hỗ trợ	Số tiền (đồng)	Tỷ lệ (%)
1	Bồi thường về đất đai	212.000.000.000	79,96
2	Bồi thường tài sản trên đất, cây cối, hoa màu và khoản khác	48.000.000.000	18,18
3	Kinh phí hỗ trợ	4.000.000.000	1,86
	Tổng cộng	265.000.000.000	100,00

Chi tiết bồi thường theo từng loại đất và tài sản:

• Đất ở: Thu hồi 61.298,05 m2 với tổng kinh phí bồi thường 183 tỷ đồng. Hộ gia đình được hỗ trợ di chuyển 3.000.000 đ/hộ và hỗ trợ thuê nhà tạm 150.000 đ/tháng.
• Đất tổ chức: Thu hồi 19.569,6 m2 của 7 đơn vị (UBND phường: 12.325,6 m2; Cột truyền hình: 3.159,6 m2; Trường Nguyễn Du: 1.972,0 m2; Nhà khách UBND tỉnh: 653,0 m2; Công an cứu hỏa: 424,0 m2; 3 tổ chức SXKD: 1.036,0 m2). Do là đất công và đất chuyên dùng của cơ quan nhà nước nên không bồi thường bằng tiền mà thực hiện thủ tục thu hồi theo luật định.
• Đất nông nghiệp: Thu hồi 83.729,80 m2 với đơn giá bồi thường 340.000 đ/m2, thành tiền hơn 28,46 tỷ đồng. Hỗ trợ ổn định đời sống 15.000 đ/m2 và hỗ trợ học nghề 2.500.000 đ/lao động.
• Đất lâm nghiệp: Thu hồi 1.557 m2 với đơn giá bồi thường 12.000 đ/m2.
• Tài sản trên đất và cây cối, hoa màu: Bồi thường 48 tỷ đồng dựa trên phân loại kích thước, tuổi cây và giá thị trường tại thời điểm kiểm kê.

4. Thực trạng bố trí tái định cư và ổn định đời sống

• Khu tái định cư: Bố trí tại tổ 23 và 24 phường Hoàng Văn Thụ với tổng diện tích chia lô 13 ha; đường nội bộ rộng 8 - 12 m trải nhựa, quy cách lô đất rộng 4 - 5 m, sâu 20 m; hoàn thiện đồng bộ hạ tầng vào quý II/2013.
• Tiến độ nhận đất TĐC: Trong tổng số 375 hộ thuộc diện bố trí tái định cư, đã có 336 hộ nhận đất (đạt 89,6%), còn 39 hộ chưa nhận tiền bồi thường và chưa nhận đất TĐC (chiếm 10,4%).
• Tình trạng chỗ ở sau TĐC: 173 hộ đã có chỗ ở ổn định (46,1%), 124 hộ chưa có chỗ ở ổn định (33,07%) và 78 hộ chưa di chuyển (20,83%). Hộ tự lo tái định cư được hỗ trợ 10% giá trị đất ở và đất nông nghiệp cùng thửa (tối thiểu 15 triệu, tối đa 40 triệu đồng/hộ).
• Việc làm của người dân sau tái định cư: Khảo sát trong độ tuổi lao động cho thấy chỉ có 127 người được sắp xếp việc làm thông qua dự án, 1.050 người tự tìm được việc, 2.551 người có việc làm không ổn định và 775 người không có việc làm (trong đó nhóm tuổi 40 - 50 chịu ảnh hưởng nặng nhất với 358 người thất nghiệp).

Độ tuổi	Xếp việc do dự án	Tự tìm việc	Việc làm không ổn định	Không có việc làm
18 - 30	68	468	691	154
30 - 40	54	396	967	263
40 - 50	5	186	893	358
Tổng số	127	1.050	2.551	775

5. Khảo sát nguyên nhân chậm tiến độ và ý kiến các bên

• Ý kiến người dân (khảo sát 25 hộ): 52% (13 phiếu) đồng thuận di chuyển; 20% (5 phiếu) cho rằng bồi thường cây cối hoa màu thấp; 16% (4 phiếu) đánh giá chính sách hỗ trợ chưa thỏa đáng; 12% (3 phiếu) phản ánh giá đất bồi thường chưa sát thực tế.
• Ý kiến cán bộ GPMB (khảo sát 15 cán bộ): 80% (12 cán bộ) xác định nguyên nhân chính gây chậm tiến độ là từ phía chủ sử dụng đất (khiếu nại giá, đòi hỏi bồi thường ngoài quy định, tranh chấp/sử dụng sai mục đích); 20% (3 cán bộ) cho rằng do thiếu vốn chi trả.

Phần 5: Đề xuất phương án giải quyết và bài học kinh nghiệm

Tác giả đề xuất các giải pháp đồng bộ: hoàn thiện công tác quản lý hồ sơ địa chính, rà soát tình trạng sử dụng đất sai mục đích; điều chỉnh giá đất bồi thường tiệm cận thị trường; chuẩn bị khu tái định cư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật trước một bước; tăng cường chính sách đào tạo nghề và giải quyết việc làm phù hợp cho lao động nông nghiệp lớn tuổi.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính dựa trên số liệu thực tế

Khóa luận đã định lượng hóa toàn bộ kết quả triển khai công tác BT&GPMB tại Dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu:

• Hoàn thành thu hồi và giải phóng 19,84 ha mặt bằng (đạt tỷ lệ lớn so với kế hoạch 21,2 ha), phục vụ thi công 1.227,8 m đường Bắc Sơn và các trục đường nhánh.
• Tổng hợp chi tiết dòng ngân sách 265 tỷ đồng phục vụ đền bù cho 412 hộ dân và 7 tổ chức cơ quan.
• Xác lập tỷ lệ bàn giao mặt bằng và nhận đất tái định cư đạt 89,6% (336/375 hộ), phản ánh sự đồng thuận của đa số người dân địa phương.
• Phát hiện các điểm nghẽn an sinh xã hội: 775 lao động bị mất việc làm sau thu hồi đất, tập trung ở nhóm tuổi từ 40 đến 50 do mất tư liệu sản xuất nông nghiệp nhưng khó chuyển đổi sang lao động công nghiệp hay dịch vụ tay nghề cao.

Đóng góp thực tiễn của đề tài

• Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng về chênh lệch giá đất (giá thị trường cao hơn từ 1,2 đến 1,5 lần giá bồi thường quy định) tại địa bàn trung tâm đô thị Thái Nguyên.
• Chỉ ra bài học thực tiễn về công tác tái định cư: việc chủ đầu tư chuẩn bị khu tái định cư tổ 23, 24 với hạ tầng đồng bộ (đường 8 - 12 m, mương thoát nước, vỉa hè) đã tạo điều kiện cho nhiều hộ gia đình nâng cao chất lượng nhà ở (từ nhà tạm lên nhà kiên cố 2 - 3 tầng).
• Khẳng định vai trò của công tác dân vận và sự phối hợp liên ngành giữa UBND thành phố, Trung tâm Phát triển quỹ đất, UBND phường Hoàng Văn Thụ và chủ đầu tư trong việc tháo gỡ vướng mắc hồ sơ địa chính.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Thời gian nghiên cứu thực địa giới hạn trong 3 tháng (từ 01/05/2014 đến 01/08/2014); quy mô mẫu điều tra xã hội học còn hạn chế (25 phiếu ý kiến hộ dân và 15 phiếu cán bộ GPMB) so với tổng số 412 hộ bị ảnh hưởng; nghiên cứu được thực hiện trước thời điểm Luật Đất đai 2013 có hiệu lực thi hành đầy đủ trên thực tế, nên các phân tích gắn liền với khung khổ Luật Đất đai 2003 và các nghị định liên quan tại thời điểm 2014.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Đánh giá tác động dài hạn của dự án sau khi hoàn thành toàn bộ hạ tầng giao thông đối với sự gia tăng giá trị đất đai lân cận; theo dõi biến động sinh kế và thu nhập bền vững của các hộ dân tái định cư sau 3 - 5 năm ổn định nơi ở mới; nghiên cứu so sánh việc áp dụng Luật Đất đai 2013 trong công tác bồi thường GPMB tại các dự án hạ tầng giao thông tiếp theo của thành phố Thái Nguyên.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên: Ngành Quản lý đất đai, Quản lý tài nguyên môi trường, Kinh tế phát triển và Quy hoạch đô thị trong việc tiếp cận phương pháp điều tra, thu thập số liệu bồi thường và phân tích cơ cấu sử dụng đất cấp phường.
• Cán bộ quản lý địa phương: Cán bộ địa chính, cán bộ làm công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại các Trung tâm Phát triển quỹ đất cấp huyện/thành phố tham khảo kinh nghiệm thực tế về quy trình 7 bước, cơ chế hỗ trợ tự tái định cư và giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn việc làm cho lao động nông nghiệp bị thu hồi đất.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng kinh phí thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB của dự án là bao nhiêu và phân bổ như thế nào?
Tổng kinh phí thực hiện là 265 tỷ đồng. Trong đó, bồi thường về đất đai chiếm tỷ trọng lớn nhất với 212 tỷ đồng (79,96%); bồi thường tài sản trên đất, cây cối hoa màu và các khoản khác là 48 tỷ đồng (18,18%); kinh phí hỗ trợ các loại là 4 tỷ đồng (1,86%).

2. Dự án đã thu hồi bao nhiêu diện tích đất nông nghiệp và đơn giá bồi thường được áp dụng là bao nhiêu?
Dự án đã thu hồi 83.729,80 m2 đất nông nghiệp với đơn giá bồi thường áp dụng chung cho khu vực phường trung tâm TP Thái Nguyên là 340.000 đ/m2, tổng kinh phí bồi thường đất nông nghiệp là hơn 28,46 tỷ đồng (kèm hỗ trợ ổn định đời sống 15.000 đ/m2 và hỗ trợ học nghề 2,5 triệu đồng/lao động).

3. Khu tái định cư của dự án được bố trí ở đâu và quy cách hạ tầng kỹ thuật ra sao?
Khu tái định cư được bố trí tại tổ 23 và tổ 24 thuộc phường Hoàng Văn Thụ với diện tích đất chia lô 13 ha. Hạ tầng kỹ thuật gồm đường trải nhựa rộng 8 - 12 m, có hệ thống mương thoát nước hai bên và vỉa hè; các lô đất tái định cư có kích thước mặt tiền rộng 4 - 5 m, chiều sâu 20 m.

4. Khảo sát 15 cán bộ trực tiếp làm GPMB chỉ ra nguyên nhân chủ yếu nào gây chậm tiến độ dự án?
Theo kết quả điều tra, 80% cán bộ (12/15 người) cho rằng nguyên nhân chính là do chủ sử dụng đất (chưa đồng thuận về giá bồi thường, khiếu nại chính sách, tranh chấp hoặc sử dụng đất sai mục đích từ trước); 20% cán bộ (3/15 người) nhận định nguyên nhân do thiếu vốn chi trả kịp thời.

5. Tình hình việc làm của người dân trong độ tuổi lao động sau khi tái định cư diễn biến như thế nào?
Tổng số người trong độ tuổi lao động được điều tra là 4.503 người. Sau tái định cư, có 127 người được sắp xếp việc làm qua dự án, 1.050 người tự tìm việc, 2.551 người có việc làm không ổn định và 775 người không có việc làm (trong đó nhóm tuổi 40 - 50 chiếm số lượng thất nghiệp cao nhất với 358 người).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Quốc Huy đã phản ánh chi tiết thực trạng công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư tại Dự án đường Bắc Sơn - Minh Cầu và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ (thành phố Thái Nguyên). Bằng nguồn số liệu điều tra thực tế phong phú, nghiên cứu làm rõ các kết quả đạt được về giải phóng 19,84 ha đất và bàn giao 89,6% quỹ đất tái định cư, đồng thời chỉ ra các tồn tại về chênh lệch giá bồi thường và áp lực việc làm sau thu hồi đất nông nghiệp. Các nhóm giải pháp và bài học kinh nghiệm được đề xuất trong công trình mang tính thực tiễn cao, đóng góp tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác quản lý đất đai và thực thi chính sách GPMB tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tặng vật của thiên nhiên dành cho con người. Thông qua trí tuệ và lao động của chính bản thân mình, con người đã tác động vào đất đai tạo ra những sản phẩm để nuôi sống mình và thông qua đất đai phục vụ những lợi ích khác trong cuộc sống vật chất cũng như trong cuộc sống tinh thần của con người. Đất đai là nguồn tài nguyên không thể thay thế, gắn liền với hoạt động của loài người, có tác động trực tiếp đến môi trường sinh thái, là yếu tố quyết định cho sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Cùng với sự Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước, trong những năm qua nhiều dự án đầu tư phát triển xây dựng các công trình, phát triển các ngành kinh tế, các lĩnh vực kinh tế - văn hoá - xã hội đang được phát triển mạnh tại các địa phương trong cả nước. Trong đó các dự án xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu chế xuất đã đóng góp một phần đáng kể vào việc giải quyết công ăn việc làm cho rất nhiều lao động trẻ của nước ta, góp phần vào sự tăng trưởng nền kinh tế. Một trong những yếu tố dẫn đến sự thành công của dự án đó là công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Để dự án đầu tư xây dựng các công trình có tính khả thi, xây dựng đúng tiến độ thì công tác giải phóng mặt bằng là một vấn đề hết sức quan trọng, quyết định thời gian thi công các công trình, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn của chủ đầu tư.

Công tác này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư cũng như của cơ sở, vật chất tinh thần của người bị thu hồi đất. Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng là một công việc rất quan trọng, đang được nhà nước và toàn xã hội quan tâm. Nó không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức, cá nhân và hộ gia đình có đất bị thu hồi mà còn ảnh hưởng rất lớn đến tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của địa phương sau khi tái định cư cho người dân. Bồi thường và giải phóng mặt bằng là một trong những lĩnh vực nhạy cảm và gặp nhiều khó khăn trong quá trình n 2 thực hiện, như thương lượng giá bồi thường hợp lý với người dân vì khung gia bối thường đất và tài sản liên quan đến đất thường thấp hơn nhiều so với giá đất ngoài thị trường.

Ngoài ra còn phải giải quyết vấn đề công ăn việc làm, tái định cư và các hậu quả sau khi giải phóng mặt bằng (BT&GPMB). Do gặp nhiều khó khăn như vậy, nên việc đánh giá công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng để thấy được những thuận lợi và hạn chế để đưa ra phương án khả thi nhằm giải quyết những vấn đề khó khăn một cách có hiệu quả đang là nhu cầu cấp thiết của toàn xã hội. Thái Nguyên là một thành phố công nghiệp, hiện nay đang từng bước hoàn chỉnh hệ thống cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao thông. Trong đó, Dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 01 phường Hoàng Văn Thụ - thành phố Thái Nguyên là một dự án quan trọng trong chiến lược xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ của tỉnh Thái Nguyên và tạo điều kiện thuận lợi cho việc đi lại, giao lưu kinh tế trên địa bàn tỉnh.

Do vậy công tác BT&GPMB của dự án này có vai trò quan trọng ảnh hưởng tới tình hình kinh tế, chính trị - xã hội của tỉnh Thái Nguyên. Xuất phát từ vấn đề đó, được sự nhất trí của Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý tài nguyên, được sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên Th.S Nguyễn Lê Duy, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Đánh giá công tác bồi thường , giải phóng mặt bằng Dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ - thành phố Thái Nguyên ” 1. Mục đích của đề tài - Đánh giá công tác giải phóng mặt bằng dự án đường Bắc Sơn, đường Minh Cầu (đoạn nối đường Bắc Sơn) và khu dân cư số 1 phường Hoàng Văn Thụ- TP thái Nguyên; - Đánh giá những ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu giải phóng mặt bằng; - Đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác giải phóng mặt bằng. Yêu cầu của đề tài - Tìm hiểu kỹ Luật Đất đai năm 2003, các Nghị định, Thông tư có liên quan đến công tác GPMB, hỗ trợ và tái định cư cho người dân sau khi GPMB; - Nắm chắc các Quyết định, Tờ trình và các văn bản khác có liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng của Nhà nước và của địa phương; - Điều tra thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng, từ đó phân tích và nhận xét; - Đề xuất những phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng.

Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Trước hết đề tài giúp tôi củng cố và hiểu biết sâu hơn về công tác quản lý Nhà nước về đất đai nói chung đặc biệt về công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng nói riêng. - Ý nghĩa trong thực tiễn: Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng là công tác hết sức quan trọng đối với các dự án xây dựng, nó quyết định đến tiến độ và thời gian thi công các công trình, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn của chủ đầu tư. n 4 PHẦN 2 TỒNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái quát về công tác bồi thường GPMB 2.

Khái niệm về bồi thường GPMB Việt Nam là nước có nền kinh tế đang phát triển, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã có những thay đổi về mọi mặt, với tốc độ phát triển nhanh và đạt những thành quả hết sức quan trọng trong quá trình đổi mới đất nước. Do đó đã thu hút được nhiều nguồn vốn đầu tư của các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp trong và ngoài nước. Cùng với quá trình công nghiệp hoá tốc độ đô thị hoá ngày càng mạnh, kéo theo những thay đổi đã làm ảnh hưởng rất lớn đến quá trình sử dụng đất, đất nông nghiệp giảm dẫn đến đất phi nông nghiệp tăng lên. Vì vậy việc thu hồi đất là không tránh khỏi.

Bồi thường có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác. Việc bồi thường có thể tiến hành bằng tiền hoặc bằng vật chất khác có thể do các quy định của pháp luật điều tiết hoặc do thoả thuận của các chủ thể. Bồi thường thiệt hại về đất đai thực chất là việc giải quyết mối quan hệ về kinh tế giữa Nhà nước với người được giao đất, cho thuê đất và những người bị thu hồi đất. Bồi thường thiệt hại về đất phải được thực hiện theo quy định của của nhà nước về giá đất, phương thức thu hồi và thanh toán.

Nó vừa đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất đồng thời cũng đảm bảo lợi ích của Nhà nước, của người nhận đất thu hồi để sử dụng, tức là phải giải quyết hài hoà lợi ích của cả ba đối tượng này. Đặc điểm của quá trình bồi thường GPMB Quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau giữa các dự án, liên quan đến lợi ích của toàn xã hội. Do đó quá trình bồi thường GPMB có đặc điểm sau: + Tính đa dạng: Mỗi dự án được tiến hành trên các vùng khác nhau với điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế xã hội trình độ dân trí nhất định. Đối với khu vực nội thành, mức độ tập trung dân cao, ngành nghề đa dạng, giá trị n 5 đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình giải phóng mặt bằng có đặc trưng nhất định.

Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ…Quá trình giải phóng mặt bằng cũng có đặc trưng riêng của nó. Đối với khu vực ngoại thành hoạt động chủ yếu của dân cư là nông nghiệp, do đó GPMB cung được tiến hành với những đặc trưng riêng biệt. + Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội, đối với mọi người dân. Đối với vùng nông thôn thì đất đai là tư liệu sản xuất không thể thiếu trình độ sản xuất nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn, do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn thu được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê.

Tình hình đó dẫn đến công tác tuyên truyền vận động dân di chuyển là rất khó khăn. Việc hỗ trợ nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này. Mặt khác cây trồng vật nuôi trên vùng đất này cũng đa dạng không tập trung một loại cây trồng vật nuôi nhất định nên gây khó khăn cho công tác định giá bồi thường. Những yếu tố tác động đến công tác GPMB Trong quá trình bồi thường GPMB có rất nhiều yếu tố tác động đến nó có thể thúc đẩy quá trình bồi thường GPMB diễn ra nhanh hay chậm: - Yếu tố quản lý nhà nước về đất đai.

- Tác động của công tác quy hoạch, kế hoạch hoá việc sử dụng đất. - Tác động của công tác giao đất, cho thuê đất. - Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, quản lý hợp đồng sử dụng đất, thống kê cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. - Thanh tra chấp hành các chế độ, cấp GCNQSD đất.

- Giải quyết tranh chấp đất đai, khiếu nại, tố cáo các vi phạm trong quản lý sử dụng đất đai. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng - Luật Đất đai 2003.