Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CƠ SỞ VẬT CHẤT TRONG TRƯỜNG THPT ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài 1. Cơ sở vật chất Quá trình phát triển của khoa học giáo dục, hoạt động giáo dục và dạy học đã được nghiên cứu có hệ thống từ thời Komenxky cho đến ngày nay. Nhưng hầu như các công trình nghiên cứu chỉ tập trung nhiều vào mục tiêu, nội dung và phương pháp của việc giáo dục và dạy học, còn phương tiện và điều kiện để thực hiện các thành tố trên dường như chưa được quan tâm một cách triệt để, đó là CSVC của trường học (đất đai, môi trường tự nhiên, trường sở, các cấp khối công trình, phòng học, phòng thí nghiệm thực hành, bàn ghế giáo viên và học sinh, bảng, thiết bị dạy học và các trang thiết bị khác…).A Xukhomlinski, nhà sư phạm nổi tiếng của nước Nga trong tác phẩm “Trường trung học Pavlush” mới đề cập đến vị trí vai trò CSVC trường học [34, tr.
Trong cuốn sách “Tổ chức lao động của hiệu trưởng” tác giả Zakharốp đã trình bày về yêu cầu, điều kiện và tác dụng của CSVC của trường học [35, tr. Trong cuốn sách “Những vấn đề quản lý trường học” của các tác giả P. Saxerđôtôp đã đề cập các phương tiện cơ sở vật chất của trường học (thiết bị của các phòng học, hệ thống các phòng học trong trường phổ thông…), đồng thời cũng nêu ra yêu cầu và cách thức quản lý các phương tiện nhưng mang tính chất khái quát [26, tr. Trong những năm gần đây có một số nghiên cứu có đề cập đến CSVC: - Evaluation Rating criteria for the VTE Institution.
ADB/ILO - Bangkok 7 1997, đưa ra 9 tiêu chuẩn và điểm đánh giá cơ sở giáo dục - đào tạo, trong đó: Các điều kiện cơ sở hạ tầng của nhà trường: khuôn viên, CSVC và TBDH và thư viện chiếm 125/500 tổng điểm chung [38, tr. + Country Report on Quality Assurance in Higher Education, Bangkok - Thailand, 1998, đưa ra tỉ lệ đánh giá các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục của Malaysia với 6 chỉ số, trong đó: Các điều kiện đảm bảo về CSVC và TBDH cho công tác đào tạo chiếm 20% tổng điểm đánh giá chung [37, tr. Chương trình giáo dục Thuật ngữ Curriculum trong tiếng Anh đã được nhiều tác giả, nhà khoa học giáo dục chuyển dịch sang tiếng Việt là chương trình đào tạo, chương trình giáo dục, chương trình học, chương trình dạy học… hoặc đôi khi chỉ gọi là chương trình. Thuật ngữ này trong các tài liệu tiếng Anh về giáo dục, chương trình giáo dục trong nhà trường cũng được định nghĩa và giải thích theo nhiều cách khác nhau.
Từ thế kỷ thứ 4 trước Công nguyên, trường học trong nền văn minh Tây Âu với sự ảnh hưởng tư tưởng triết học của Plato và A Ristotle, từ chương trình (curriculum) được sử dụng để miêu tả các môn học được giảng dạy trong thời kỳ cổ điển của nền văn minh Hy Lạp. Theo thời gian, tuỳ thuộc vào quan điểm triết học, quan điểm về giáo dục trong nhà trường của mỗi người mà cách hiểu và giải thích về chương trình của họ sẽ khác nhau, chẳng hạn họ hiểu và giải thích chương trình (curriculum) là: 1) Những gì được giảng dạy trong nhà trường; 2) Tập hợp các môn học; 3) Tất cả những gì diễn ra trong nhà trường, bao gồm việc dạy, những hoạt động trong giờ, ngoài giờ học, và các mối quan hệ giữa các cá nhân với nhau; 4) Những gì được dạy trong và ngoài trường do nhà trường định hướng; 5) Những hoạt động, kinh nghiệm mà người học trải qua trong trường, và những gì người học thu nhận được qua quá trình học của chính mình trong trường; 6) Là những môn học hữu ích nhất cho cuộc sống xã hội hiện tại; 7) Là toàn bộ các hoạt động, kinh nghiệm học tập mà nhà tường tổ chức cho người học để họ có thể đạt được những kỹ năng, kiến thức chung ở các môi trường học khác nhau; … 8) Là tất cả những kiến thức mà 8 người học thu nhận được trong trường đời (the course of living). Theo những cách giải thích và quan niệm trên đây, thì chương trình được hiểu theo nghĩa hẹp là những môn học, hoặc theo nghĩa rộng hơn là tất cả nh ững hoạt động, kinh nghiệm của người học ở cả trong và ngoài nhà trường [20, tr. Đến thế kỷ XX, ý nghĩa của thuật ngữ chương trình được mở rộng hơn.
Tuỳ theo quan điểm về cách tiếp cận xây dựng chương trình, quan điểm về phương thức tổ chức triển khai các hoạt động trong chương trình, căn cứ vào nhu cầu thực tế của sự phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn, các chuyên gia giáo dục, các nhà xây dựng chương trình (curriculum developer) đã đưa ra các định nghĩa về chương trình một các khái quát, đầy đủ và khác biệt hơn. Có thể nói rằng chương trình trong lĩnh vực giáo dục là một khái niệm động, quan niệm về chương trình giáo dục được phát triển, mở rộng theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội, của khoa học, kỹ thuật và công nghệ thông tin. Với mục đích góp phần tạo ra nguồn lực đáp ứng yêu cầu thị trường lao động ở các giai đoạn phát triển khác nhau của xã hội, chương trình giáo dục cũng phải phát triển, cập nhật không ngừng để thực hiện được chức năng của mình. Các nghiên cứu trong nước 1.
Quản lý cơ sở vật chất Ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý CSVC trường học như: - “Các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho việc dạy - học ở trường THPT công lập TP.HCM” của tác giả Trần Quốc Bảo [12]. Tác giả khảo sát phân tích thực trạng quản lý CSVC-KT ở một số trường THPT tại TP.HCM, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC-KT phục vụ cho việc dạy-học ở trường THPT công lập tại TP. - "Quản lý thiết bị dạy học của Hiệu trưởng các trường mầm non thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai" của tác giả Cao Thị Thanh Hân [14]. Tác đã đánh giá đánh giá thực 9 trạng quản lý, sử dụng và công tác làm mới TBDH ở các trường mầm non thành phố Lào Cai từ đó đề xuất các biện pháp quản lý và làm mới TBDH của Hiệu trưởng các trường mồn non thành phố Lào Cai.
- "Nghiên cứu nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH ở trường phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục và đào tạo trong tình hình mới" của tác giả Trần Quốc Đắc [6]]. Tác giả đã đánh giá tình hình trang bị và sử dụng TBDH ở trường phổ thông và đề xuất biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng TBDH đáp ứng yêu cầu đổi mới PPDH ở một số môn học. Đề tài luận văn thạc sĩ của tác giả Trần Thế Vinh "Quản lý TBDH ở các trường THPT của tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiện nay" [36]. Tác giả đã đưa ra một số biện pháp quản lý TBDH ở các trường THPT.
- “Thực trạng quản lý CSVC ở các trường trung học cơ sở huyện Vĩnh Thạnh thành phố Cần Thơ” của tác giả Vương Ngọc Lê. Tác giả khảo sát thực trạng quản lý CSVC tại các trường THCS ở huyện Vĩnh Thạnh, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp quản lý tốt hơn cho các trường ở Vĩnh Thạnh [23]. Về lĩnh vực quản lý trường học cũng đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến các phương pháp tổ chức và quản lý nhà trường ở mọi lĩnh vực giảng dạy, học tập, hướng nghiệp, CSVC trường học…, ví dụ như: - Tác giả Nguyễn Văn Lê với công trình “Khoa học quản lý nhà trường”, tác giả tập trung giới thiệu về các phương pháp tổ chức và quản lý nhà trường. Riêng về nội dung quản lý CSVC trường học, tác giả đã đưa ra 5 nguyên tắc tổ chức và quản lý CSVC trường học; vấn đề bố trí tối ưu khu trường; việc tổ chức khoa học trong một lớp học; phòng học bộ môn; thư viện và phòng thí nghiệm;.
- Hai tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn với tựa sách “Những bài giảng quản lý trường học”, phần nội dung Hiệu trưởng quản lý CSVC trường học, tác giả đề cập đến khái niệm và vai trò của CSVC trường học, sau đó đi sâu vào các nghiệp vụ Hiệu trưởng quản lý việc xây dựng CSVC trường học. - Trong “Giáo trình bồi dưỡng Hiệu trưởng trường THCS, tập III”, tác giả 10 Chu Mạnh Nguyên trình bày các nội dung quản lý và nghiệp vụ quản lý trường THCS của Hiệu trưởng; trong đó tác giả đề cập đến quản lý CSVC của Hiệu trưởng trường THCS, bao gồm các nội dung: những vấn đề chung về CSVC trường học; những vấn đề chung về quản lý CSVC trường học; quản lý trường sở; quản lý TBDH; quản lý thư viện trường học và quản lý đồ dùng học sinh [25]. - Trong cuốn “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng CSVC và TBDH ở trường phổ thông Việt Nam”, nhóm tác giả của Viện Khoa học Giáo dục (do Trần Quốc Đắc chủ biên) đã hệ thống hóa một bước cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sáng tạo và nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC ở trường phổ thông. Trong đó các tác giả cung cấp những nội dung cơ bản, cụ thể về những yêu cầu chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng một số loại TBDH; góp phần đổi mới phương pháp dạy-học các môn học ở trường phổ thông [13].
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên đề cập đến những vấn đề về cơ sở lý luận, thực tiễn quản lý CSVC trường học nhằm phù hợp với sự hiện đại hóa nội dung, phương pháp và hình thức dạy học 1. Chương trình giáo dục Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, trong những năm qua, vấn đề xây dựng và phát triển CTGD đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà QL, các nhà nghiên cứu giáo dục. Nhiều hội thảo khoa học, nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả về xây dựng CTGD đã được tổ chức và công bố. Hội thảo khoa học “Một số vấn đề chung về xây dựng chương trình giáo dục phổ thông sau 2015” do Bộ GD - ĐT tổ chức đã thu hút sự tham gia của các nhà nghiên cứu giáo dục, cán bộ QL các cấp [5].