MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tƣ tiệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực và nguồn vốn to lớn của đất nƣớc. Việc quản lý đất đai chặt chẽ nhằm sử dụng có hiệu quả là rất cần thiết. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất là chứng thƣ pháp lý cao nhất, xác lập quyền và nghĩa vụ của ngƣời sử dụng đất đối với nhà nƣớc.
Công tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận là nội dung vô cùng quan trọng trong công tác quản lý đất đai. Tuy vậy, nƣớc ta thực hiện đăng ký đất đai, cấp GCN từ năm 1989 nhƣng cho đến nay vẫn chƣa hoàn thành cấp GCN lần đầu. Một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến đăng ký đất đai, cấp GCN bị chậm là do thủ tục hành chính còn rƣờm rà, nhiều khâu. Do vậy, xuất phát từ thực tiễn, cần có biện pháp cải cách hành chính, Chính phủ ban hành Quy chế thực hiện “cơ chế một cửa” và “cơ chế một cửa liên thông” tại cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng (kèm theo Quyết định 09/2015/QĐ – TTg ngày 25/03/2015 của Thủ tƣớng chính phủ)[6].
Giải quyết các thủ tục hành chính trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai ở nƣớc ta đã đƣợc quy định theo nguyên tắc “một cửa”, thủ tục hồ sơ đơn giản, thời gian thực hiện các thủ tục đƣợc rút gọn. Thị xã Chí Linh nằm ở phía đông bắc tỉnh Hải Dƣơng có tổng diện tích đất tự nhiên toàn thị xã là 28.291,6 ha, bao gồm 20 đơn vị hành chính (8 phƣờng và 12 xã). UBND thị xã đã có nhiều biện pháp cải cách thủ tục hành chính, song hiệu quả đạt đƣợc chƣa cao. Trƣớc những khó khăn trên, Bộ phận “một cửa” của UBND thị xã Chí Linh đã ra đời.
Việc cải cách thủ tục hành chính và thực hiện cơ chế “một cửa” đã góp phần nâng cao chất lƣợng, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhà nƣớc, phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, khắc phục tình trạng đùn đẩy công việc giữa các bộ phận, thúc đẩy việc thực hiện cơ chế dân chủ ở cơ sở. 1 z Yêu cầu của quá trình giải quyết thủ tục hành chính đảm bảo nguyên tắc đơn giản, công khai, đúng luật, thống nhất, nhanh chóng, đúng thời gian, thuận tiện, giảm phiền hà cho nhân dân. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, hiệu quả hoạt động của bộ phận “một cửa” ở thị xã còn hạn chế nhƣ thời gian thực hiện kéo dài, nội dung thực hiện chƣa đúng cơ chế “một cửa”. đặc biệt là các vấn đề liên quan đến quản lý đất đai nói chung và đăng ký đất, cấp GCN nói riêng.
Vì vậy, nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng việc thực hiện cơ chế một cửa trong đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận tại thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương” nhằm thể hiện đƣợc hiệu quả, thực trạng việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đấtthông qua cơ chế ”một cửa”là cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá đƣợc thực trạng công tác thực hiện cơ chế “một cửa” trong đăng ký đất đai, cấp GCN tại thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dƣơng nhằm tìm ra những mặt tích cực và những vấn đề còn tồn tại, nguyên nhân. - Đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế và giải quyết những vấn đề còn tồn tại nhằm nâng cao hiệu quả của việc thực hiện cơ chế “một cửa” trong đăng ký đất đai, cấp GCN tại thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dƣơng. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu tổng quan về đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.
- Điều tra, thu thập các tài liệu, số liệu có liên quan đến hƣớng nghiên cứu của luận văn. - Đánh giá thực trạng việc thực hiện đăng ký đất đai, cấp GCN quyền sử dụng đất theo cơ chế ”một cửa” trên địa bàn thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dƣơng. - Nghiên cứu đề xuất giải pháp, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ phận ”một cửa” góp phần thực hiện hoàn thành đề án ”một cửa liên thông” trên địa bàn 2 z thị xã. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi không gian nghiên cứu: thị xã Chí Linh 5.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu: + Thu thập các văn bản pháp luật, tài liệu căn cứ pháp luật của Trung ƣơng (Quyết định 09/2015/QĐ – TTg ngày 25/03/2015 của Thủ tƣớng chính phủ)[6] và địa phƣơng (Quyết định số 2546/QĐ - UBND ngày 06/10/2015 của UBND tỉnh về việc công bố thủ tục hành chính trong lĩnh vực tài nguyên và môi trƣờng thuộc thẩm quyền giải quyết của Sở Tài nguyên và Môi trƣờng, UBND cấp huyện, UBND cấp xã trên địa bàn tỉnh)[24]liên quan đến việc thực hiện cơ chế ”một cửa” và giải quyết các thủ tục hành chính trong đăng ký đất đai, cấp GCN + Thu thập tài liệu, tƣ liệu từ báo cáo, tổng kết trên địa bàn thị xã về thực hiện cơ chế ”một cửa” trong đăng ký đất đai, cấp GCN. - Phương pháp điều tra nhanh nông thôn có sự tham gia của cộng đồng: Thực hiện điều tra theo mẫu phiếu điều tra soạn sẵn nhằm thu thập tình hình thực hiện quyền sử dụng đất của các hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất theo cơ chế “một cửa”. Các hộ đƣợc chọn là ngẫu nhiên.Các tiêu chí điều tra gồm: thông tin chung về ngƣời sử dụng đất; tình hình sử dụng đất của hộ; tình hình thực hiện quyền sử dụng đất của hộ; đánh giá của các hộ gia đình, cá nhân về việc thực hiện quyền sử dụng đất theo cơ chế “một cửa” (thời gian thực hiện và thái độ phục vụ của cán bộ tiếp nhận hồ sơ). Số lƣợng phiếu điều tra là 100 phiếu.
- Phương pháp thống kê:Hệ thống hóa các số liệu thống kê kiểm kê đất đai, các tài liệu về tình hình sử dụng và quản lý đất đai, điều kiện tự nhiên, kinh tế- xã hội, đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận.Từ tài liệu, số liệu thu thập đƣợc tiến hành tổng hợp thành các bảng biểu số liệu bằng phần mềm Excel, Word để phục vụ cho mục đích nghiên cứu. 3 z - Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp: Phân tích và đƣa ra đánh giá về mặt tích cực, vấn đề còn tồn tại của việc thực hiện cơ chế ”một cửa” trong đăng ký đất đai, cấp GCN tại thị xã Chí Linh. Từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của việc thực hiện. Cơ sở tài liệu để thực hiện a) Tài liệu khoa học tham khảo: bao gồm các sách, giáo trình, luận văn, công trình nghiên cứu liên quan tới hƣớng nghiên cứu lý thuyết của đề tài: - Hƣớng quản lý đất đai: cơ sở địa chính, hồ sơ địa chính, hệ thống chính sách pháp luật đất đai,.
b) Các văn bản pháp lý liên quan tới quy định đăng ký đất đai, cấp GCN và thực hiện cơ chế “một cửa” - Luật Đất đai năm 2013[21] - Các Nghị định của Chính phủ, Thông tƣ của của Bộ, ngành và các văn bản của địa phƣơng về hƣớng dẫn thực hiện Luật Đất đai. - Nghị quyết số 09/2015/QĐ- TTg ngày 25/03/2015của Thủ tƣớng chính phủ ban hành Quy chế thực hiện cơ chế “một cửa” và cơ chế “một cửa liên thông”[6]. c) Tài liệu, số liệu thu thập, điều tra thực tế tại địa phương - Các tài liệu kiểm kê, thống kê thực hiện đăng ký đất đai, cấp GCN của bộ phận “một cửa” của thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dƣơng. - Các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, phát triển kinh tế - xã hội, hiện trạng môi trƣờng và quản lý đất đai tại địa phƣơng.
- Một số tƣ liệu ghi chép thực tế về hồ sơ đƣợc tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính trong đăng ký đất đai, cấp GCN tại bộ phận “một cửa” tại địa phƣơng. NGHIÊN CỨU TỔNG QUAN VỀ ĐĂNG KÝ ĐẤT ĐAI, CẤP GCN QUYỀN SỬ DỤNG ĐÂT, QUYỀN SỞ HỮU NHÀ Ở VÀ TÀI SẢN KHÁC GẮN LIỀN VỚI ĐẤT 1. Đăng ký đất đai và nội dung của đăng ký đất đai 1. Đăng ký đất đai Đăng ký đất đai là một thủ tục hành chính xác lập mối quan hệ pháp lý giữa Nhà nƣớc và ngƣời sử dụng đất đƣợc Nhà nƣớc giao quyền sử dụng nhằm thiết lập hồ sơ địa chính đầy đủ để quản lý thống nhất đối với đất đai theo pháp luật; cấp GCN cho những chủ sử dụng đất, chủ sở hữu tài sản đủ điều kiện theo quy định của pháp luật.
Theo quy định tại Điều 95 Mục 1, Luật đất đai 2013đăng ký đất đai, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất đƣợc chia làm 2 loại: - Đăng ký đất đai ban đầu: Là đăng ký thực hiện với các trƣờng hợp đƣợc Nhà nƣớc giao đất, cho thuê đất, ngƣời sử dụng đất đang sử dụng đất mà chƣa đƣợc cấp GCN. - Đăng ký biến động đất đai: Đƣợc thực hiện với ngƣời sử dụng đất đã đƣợc cấp GCN mà có biến động về quyền sử dụng đất với các trƣờng hợp: chuyển đổi, chuyển nhƣợng, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp vốn; đƣợc phép đổi tên; thay đổi hình dạng, kích thƣớc thửa đất; chuyển mục đích sử dụng đất; thay đổi thời hạn sử dụng đất; chuyển từ hình thức giao đất có thu tiền sang thuê đất và ngƣợc lại. * Điểm khác biệt giữa đăng ký quyền sử dụng đất lần đầu với đăng ký biến động: - Quá trình thực hiện thủ tục đăng ký lần đầu, cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phải thẩm tra xác định rõ nguồn gốc sử dụng và căn cứ vào quy định của pháp luật đất đai để công nhận và xác định chế độ sử dụng đối với thửa đất (xác định rõ diện tích đƣợc quyền sử dụng, thời hạn sử dụng, hình thức giao hay cho thuê). 5 z - Kết quả của đăng ký quyền sử dụng đất lần đầu đƣợc ghi vào hồ sơ địa chính và cấp GCN cho ngƣời sử dụng đủ điều kiện.
- Đăng ký biến động phải xác lập căn cứ pháp lý của sự thay đổi theo quy định của pháp luật (lập hợp đồng, tờ khai thực hiện các quyền, quyết định đổi tên tổ chức hay cá nhân, biên bản hiện trƣờng sạt lở đất). Trên cơ sở đó thực hiện việc chỉnh lý hồ sơ địa chính và chỉnh lý giấy chứng nhận đã cấp hoặc thu hồi giấy chứng nhận cũ và cấp giấy chứng nhận mới.