PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không gì thay thế được, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố khu dân cư, xây dựng các cơ sở văn hóa, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng. Từ xa xưa, con người đã biết sử dụng tài nguyên đất để tạo ra những sản phẩm phục vụ cho đời sống xã hội.
Khi loài người biết chăn nuôi, trồng trọt, họ cũng đã có ý thức bảo vệ đất như: đắp đê, trồng cây phủ xanh đất trống đồi núi trọc, bón phân nhằm đem lại hiệu quả sử dụng đất một cách tốt nhất. Nền nông nghiệp nước ta ngày càng đạt được nhiều thành tựu quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nông nghiệp cơ bản đã chuyển sang sản xuất hàng hoá, phát triển tương đối toàn diện, Theo số liệu của Tổng cục Thống kê năm 2013, tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành đạt 2,67%, tương đương mức tăng của năm 2012 (2,68%), trong đó: trồng trọt tăng 2,6%, chăn nuôi tăng 1,4%, lâm nghiệp tăng 5,18%, thủy sản tăng 3,05%. Giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản (theo giá so sánh 2010) ước đạt 801,2 nghìn tỷ đồng, tăng 2,95% so với 2012, trong đó: Nông nghiệp đạt 602,3 nghìn tỷ đồng, tăng 2,47%; lâm nghiệp đạt 22,4 nghìn tỷ đồng, tăng 6,04%; thuỷ sản đạt 176,5 nghìn tỷ đồng, tăng 4,22%.
Mặc dù, tốc độ tăng trưởng GDP và giá trị SX toàn ngành thấp hơn mức tăng của năm 2012 (3,4%), nhưng được đánh giá là mức tăng trưởng khá trong bối cảnh có nhiều khó khăn cả trong và ngoài nước [1]. Đất đai là tài nguyên có hạn về diện tích mà nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng do dân số tăng, kinh tế phát triển, đặc biệt là quá trình CNH - HĐH đất nước đang diễn ra nhanh chóng. Chính những điều này đã làm cho việc phân bổ đất đai vào các mục đích khác nhau ngày càng khó khăn, các quan hệ đất đai thay đổi với tốc độ chóng mặt và ngày càng phức tạp, quỹ đất nông nghiệp bị thu hẹp vì phải dành cho phát triển công nghiệp, quá trình đô thị hóa và cho cả những nhu cầu ngày càng cao của con người. Vì vậy, vấn đề quản lí sử dụng đất có hiệu quả là vấn đề bức thiết, để đảm bảo sử dụng đất đai một cách có hiệu quả cũng như công tác bảo 2 vệ và quản lí tốt đất đai thì công tác đánh giá hiện trạng và định hướng sử dụng đất đai là việc làm rất quan trọng, nhằm đưa ra các giải pháp khắc phục những khó khăn, tồn tại để đem lại hiệu quả thiết thực nhất phục vụ đời sống xã hội.
Xuất phát từ những nhu cầu thực tiễn trên và được sự nhất trí của Ban giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm, Ban chủ nhiệm Khoa Quản Lý Tài Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp cảu thầy giáo: PGS.TS Nguyễn Ngọc Nông, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá thực trạng chuyển đổi mục đích sử dụng đất trên địa bàn xã Na Mao, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011-2014”. Em mong rằng có thể đóng góp một phần công sức của mình vào việc quản lí và sử dụng đất đai có hiệu quả hơn. Mục tiêu của đề tài Đánh giá hiệu quả và ảnh hưởng ảnh hưởng của việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đến đời sống của người dân và định hướng phát triển của địa phương cũng như trong khu vực từ đó đề xuất một số giải pháp phù hợp nhằm khắc phục những khó khăn trong công tác chuyển mục đích sử dụng đất trên địa bàn xã. Yêu cầu của đề tài - Tài liệu, số liệu phải đầy đủ, chính xác.
- Đánh giá khách quan thực trạng chuyển đối mục đích sử dụng đất tại xã Na Mao, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Đề xuất một số giải pháp cho định hướng chuyển đổi mục đích sử dụng đất ở địa phương. - Đánh giá được những ảnh hưởng của việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đến sinh kế của người dân. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Đây là cơ hội cho bản thân củng cố kiến thức đã học trên ghế nhà trường, đồng thời là cơ hội áp dụng lí thuyết đã học vào thực tiễn.
Giúp bản thân rèn luyện kĩ năng, nghiên cứu sau khi ra trường. - Ý nghĩa trong thực tiễn: + Đánh giá đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và thực trạng công tác quản lí nhà nước về đất đai. + Đánh giá tình hình thực hiện công tác chuyển mục đích sử dụng đất tại xã Na Mao. 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở pháp lí - Luật Đất đai 2013 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2013 ( có hiệu lực từ ngày 01/07/2014). - Nghị định 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của luật đất đai năm 2013 (Có hiệu lực từ 01/07/2014). - Luật Đất đai 2003 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 26/11/2003 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2004).
- Nghị định 181/ 2004/ NĐ- CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành luật đất đai 2003. - Luật Đất đai 1993 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 14 tháng 7 năm 1993 đã được sửa đổi, bổ sung năm 1998 và năm 2001. - Thông tư số 01/ 2005/ TT- BTC ngày 13/04/2005 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số 181/2004/NĐ- CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về hướng dẫn thi hành luật đất đai 2003. - Nghị định 198/ 2004/ NĐ- CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất.
- Thông tư số 117/ 2004/ TT- BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 198/ 2004/ NĐ - CP ngày 3/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất. - Nghị định số 120/2010/NĐ-CP ngày 30/12/2010 của Chính phủ về sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định 198/ 2004/ NĐ- CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất. - Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương 4 pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất. - Thông tư số 145/2007/TT-BTC ngày 06/12/2007 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất.
- Nghị định 64/1993/NĐ-CP ngày 27/09/1993 của Chính phủ về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp. - Nghị định số 142/ 2005/ NĐ- CP ngày 14/11/2005 của Chính phủ về thu tiền thuê đất, thuê mặt nước. - Quyết định số 46/2009/QĐ-UBND ngày 25/12/2009 của UBND tỉnh Thái Nguyên về ban hành giá cho thuê đất, thuê mặt nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Quyết định số 56/2008/QĐ-UBND ngày 29/10/2008 của UBND Tỉnh Thái Nguyên về trình tự, thủ tục giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
Cơ sở lí luận Từ ngàn đời nay, mối quan hệ giữa con người và đất nông nghiệp là mối quan hệ đa chiều, vừa mang tính chất kinh tế, vừa mang tính chất xã hội. Có thể nói, đất nông nghiệp là trung tâm của các mối quan hệ trong xã hội nông thôn, là sự liên kết cuộc sống của họ qua nhiều thế hệ. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp, đòi hỏi có sự giải quyết thấu tình, đạt lí của các cấp lãnh đạo. Luật Đất đai 2003 đã thực sự đi vào cuộc sống, đánh giá chung là việc xác định quyền sử dụng đã rõ ràng và cụ thể hơn.
Việc tham gia của đất đai vào quá trình tăng trưởng, quá trình chuyển dịch cơ cấu đầu tư. đều mang lại hiệu quả rất tốt. Vấn đề đất đai cực kì phức tạp không chỉ ở Việt Nam mà ở cả các nước đang phát triển. Việc chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang các mục đích khác như thương mại, công nghiệp, nhà ở lại rất khó khăn.
Để làm tốt công tác này trước hết chúng ta phải có cách đánh giá nhìn nhận một cách khách quan về kết quả chuyển mục đích sử dụng đất đang diễn ra, từ đó rút ra những thuận lợi, khó khăn 5 và bài học kinh nghiệm trong công tác quản lí, đồng thời đòi hỏi người làm trong công tác này phải nắm chắc pháp luật về đất đai và vận dụng được vào trong thực tiễn quản lí. Cơ sở thực tiễn Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa với tốc độ nhanh ở Việt Nam từ đầu những năm 1990 đã dẫn đến việc thu hồi một diện tích lớn đất đai, nhất là đất nông nghiệp. Một mặt, việc thu hồi quyền sử dụng đất như thế đã tạo tiền đề quan trọng để Việt Nam chuyển đổi nền kinh tế nông nghiệp sang một nền kinh tế công nghiệp và dịch vụ như Đảng và Nhà Nước mong đợi sẽ thành hiện thực vào năm 2020. Tuy nhiên, quá trình CNH và đô thị hóa ở Việt Nam trong 20 năm qua đã “lấn chiếm” một diện tích lớn đất nông nghiệp.417,0 ha đất đã bị thu hồi để xây dựng các KCN, cơ sở hạ tầng và các mục đích phi nông nghiệp khác.
Năm 2005, Báo Nhân Dân cho biết có khoảng 2.000,00 ha đất nông nghiệp bị thu hồi mỗi năm để phục vụ các mục đích phi nông nghiệp. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho biết trong thời gian 5 năm, từ 2001 đến 2005, có 366.000,00 ha đất nông nghiệp đã được chuyển thành đất đô thị và đất công nghiệp. Con số này chiếm 4% tống diện tích đất nông nghiệp ở Việt Nam. Tính theo khu vực, đồng bằng sông Hồng dẫn đầu với con số 4,4% diện tích đất nông nghiệp của khu vực được chuyến thành đất đô thị và đất công nghiệp, trong khi đó khu vực Đông Nam Bộ chiếm 2,1% (Nguyễn Văn Sửu, 2007) [7].