Luận văn thạc sĩ hus đánh giá sơ bộ chất lượng nước một số sông tỉnh bắc ninh dự báo diễn biến chất lượng nước đề xuất các biện pháp quản lý tài nguyên nước mặt một cách bền vững

Luận văn thạc sĩ phân tích hus đánh giá sơ bộ chất lượng nước một số sông tỉnh bắc ninh dự báo diễn biến chất lượng nước đề, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Bùi Thị Ban Mai
• Trường học: Trung Tâm Nghiên Cứu Tài Nguyên Và Môi Trường
• Chuyên ngành: Môi trường
• Đề tài: Đánh giá sơ bộ chất lượng nước một số sông tỉnh Bắc Ninh, dự báo diễn biến chất lượng nước, đề xuất các biện pháp quản lý tài nguyên nước mặt một cách bền vững
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. TỔNG QUAN
• 1.1. MỞ ĐẦU
• 1.2. Các lực sông NHK sô C
• 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Sắp xếp hộ
• 2.2. Làng nghề Đồng Kỵ
• 2.3. Làng nghề đúc nhôm chì Văn Môn
• 2.4. Dự báo thải lượng ô nhiễm từ sản xuất công nghiệp
• 2.5. Dự báo thải lượng ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt
• 3. CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NƯỚC
• 3.1. Công nghệ không có
• 3.2. Một số công nghệ có thể áp dụng
• 3.3. Lựa chọn công nghệ xử lý tại nguồn và xử lý tại hộ gia đình
• 3.4. Lựa chọn công nghệ xử lý nước thải tập trung
• 3.5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về chất lượng nước sông Bắc Ninh và tình hình hiện tại

Chất lượng nước sông Bắc Ninh đang là một vấn đề cấp bách, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường. Theo nghiên cứu của Bùi Thị Ban Mai (2007), chất lượng nước sông Nguyền Kh (NHK) đã bị suy giảm nghiêm trọng do ô nhiễm từ các hoạt động sản xuất công nghiệp và sinh hoạt. Nước thải từ các làng nghề và khu công nghiệp không qua xử lý đã đổ trực tiếp vào sông, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nặng nề. Việc đánh giá chất lượng nước sông Bắc Ninh là cần thiết để đưa ra các biện pháp quản lý bền vững.

1.1. Đặc điểm địa lý và hệ thống sông Bắc Ninh

Bắc Ninh có hệ thống sông ngòi phong phú, với mật độ sông ngòi khoảng 1,8-2km/km2. Sông Thái Bình là sông chính chảy qua tỉnh, cùng với các sông nhỏ như sông Cầu, sông Nguyền Kh. Đặc điểm địa lý này tạo điều kiện thuận lợi cho việc cung cấp nước, nhưng cũng làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm do các hoạt động kinh tế.

1.2. Tình trạng ô nhiễm nước sông Bắc Ninh

Ô nhiễm nước sông Bắc Ninh chủ yếu do nước thải từ các làng nghề và khu công nghiệp. Nhiều nghiên cứu cho thấy, nồng độ các chất ô nhiễm như NH4+, NO2-, và BOD5 vượt quá giới hạn cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và hệ sinh thái. Việc xả thải không kiểm soát đã dẫn đến tình trạng nước sông chuyển màu đen, mùi hôi thối, gây khó chịu cho người dân sống ven sông.

II. Nguyên nhân ô nhiễm nước sông Bắc Ninh và tác động đến môi trường

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nước sông Bắc Ninh bao gồm hoạt động sản xuất công nghiệp, sinh hoạt và nông nghiệp. Các làng nghề truyền thống như đúc nhôm, sản xuất gạch, và chế biến thực phẩm thải ra lượng lớn chất thải mà không qua xử lý. Tác động của ô nhiễm nước không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học trong khu vực.

2.1. Các nguồn ô nhiễm chính từ hoạt động sản xuất

Nước thải từ các nhà máy sản xuất, đặc biệt là các làng nghề, chứa nhiều hóa chất độc hại. Việc xả thải không qua xử lý đã làm gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm trong nước, ảnh hưởng đến chất lượng nước sông. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ COD và BOD5 trong nước sông NHK cao gấp nhiều lần so với tiêu chuẩn cho phép.

2.2. Tác động của ô nhiễm nước đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm nước sông Bắc Ninh đã gây ra nhiều bệnh tật cho người dân sống ven sông. Các bệnh về đường tiêu hóa, da liễu và hô hấp gia tăng do tiếp xúc với nước ô nhiễm. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh ở các xã ven sông cao hơn so với các khu vực khác, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa ô nhiễm nước và sức khỏe cộng đồng.

III. Phương pháp đánh giá chất lượng nước sông Bắc Ninh

Để đánh giá chất lượng nước sông Bắc Ninh, cần áp dụng các phương pháp phân tích hóa lý và vi sinh. Các chỉ tiêu như pH, độ đục, nồng độ oxy hòa tan, và các chất ô nhiễm cần được kiểm tra định kỳ. Việc thu thập dữ liệu từ các trạm quan trắc sẽ giúp đánh giá chính xác tình trạng ô nhiễm và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

3.1. Các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước

Các chỉ tiêu quan trọng trong đánh giá chất lượng nước bao gồm pH, BOD, COD, và nồng độ các ion như NH4+, NO2-. Việc theo dõi các chỉ tiêu này sẽ giúp xác định mức độ ô nhiễm và nguồn gốc ô nhiễm nước sông. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ BOD5 trong nước sông NHK thường xuyên vượt quá giới hạn cho phép.

3.2. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu nước

Mẫu nước cần được thu thập từ nhiều vị trí khác nhau trên sông để đảm bảo tính đại diện. Sau khi thu thập, mẫu nước sẽ được phân tích tại các phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn. Việc sử dụng các thiết bị hiện đại sẽ giúp đảm bảo độ chính xác trong kết quả phân tích.

IV. Biện pháp quản lý bền vững chất lượng nước sông Bắc Ninh

Để cải thiện chất lượng nước sông Bắc Ninh, cần thực hiện các biện pháp quản lý bền vững. Các biện pháp này bao gồm tăng cường kiểm soát xả thải, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, và áp dụng công nghệ xử lý nước thải hiện đại. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng để đạt được hiệu quả cao trong quản lý chất lượng nước.

4.1. Tăng cường kiểm soát xả thải từ các cơ sở sản xuất

Cần có các quy định nghiêm ngặt về xả thải từ các cơ sở sản xuất. Việc áp dụng công nghệ xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường là cần thiết. Các cơ sở sản xuất cần được kiểm tra định kỳ để đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường.

4.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ chất lượng nước là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền, hội thảo và hoạt động cộng đồng sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về chất lượng nước sông Bắc Ninh đã chỉ ra rằng, việc cải thiện chất lượng nước không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn bảo vệ hệ sinh thái. Các biện pháp quản lý bền vững đã được áp dụng tại một số khu vực và đã mang lại hiệu quả tích cực. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp này là cần thiết để đảm bảo chất lượng nước sông trong tương lai.

5.1. Các kết quả đạt được từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nồng độ các chất ô nhiễm trong nước sông đã giảm đáng kể sau khi áp dụng các biện pháp quản lý. Việc kiểm soát xả thải và nâng cao nhận thức cộng đồng đã góp phần cải thiện chất lượng nước sông. Các chỉ tiêu như BOD và COD đã giảm xuống dưới mức cho phép.

5.2. Ứng dụng các biện pháp quản lý vào thực tiễn

Các biện pháp quản lý chất lượng nước đã được áp dụng tại nhiều khu vực ven sông. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng đã giúp nâng cao hiệu quả trong quản lý chất lượng nước. Các mô hình quản lý bền vững đã được xây dựng và đang được nhân rộng.

VI. Tương lai của chất lượng nước sông Bắc Ninh và các giải pháp tiếp theo

Tương lai của chất lượng nước sông Bắc Ninh phụ thuộc vào các biện pháp quản lý bền vững được thực hiện. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới trong xử lý nước thải. Việc xây dựng các chính sách bảo vệ môi trường chặt chẽ sẽ giúp đảm bảo chất lượng nước sông trong tương lai.

6.1. Các công nghệ mới trong xử lý nước thải

Việc áp dụng các công nghệ xử lý nước thải tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm nước sông. Các công nghệ như xử lý sinh học, xử lý hóa lý và công nghệ nano đang được nghiên cứu và áp dụng tại nhiều nơi. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ chính phủ để phát triển các công nghệ này.

6.2. Chính sách bảo vệ môi trường trong tương lai

Các chính sách bảo vệ môi trường cần được xây dựng và thực hiện nghiêm ngặt. Việc tăng cường kiểm soát xả thải và khuyến khích các cơ sở sản xuất áp dụng công nghệ sạch sẽ giúp cải thiện chất lượng nước sông. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên nước mặt đóng vai trò huyết mạch trong sự phát triển kinh tế xã hội, tuy nhiên tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh chóng đang tạo ra những áp lực môi trường chưa từng có. Tại tỉnh Bắc Ninh, với diện tích tự nhiên 803,9 km² và mạng lưới sông ngòi có mật độ dày đặc từ 1,8 đến 2,0 km/km², nguồn nước mặt vừa cung cấp nước sinh hoạt, tưới tiêu nông nghiệp, vừa phải tiếp nhận hàng triệu mét khối nước thải chưa qua xử lý mỗi năm. Với sự hiện diện của 62 làng nghề truyền thống và các cụm công nghiệp tập trung, lưu lượng nước mặt sản sinh từ lượng mưa hàng năm khoảng 0,8039 km³ (tương ứng lượng mưa trung bình 1.639,4 mm/năm) không còn đủ khả năng pha loãng và tự làm sạch các chất ô nhiễm trong mùa khô.

Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường của tác giả Bùi Thị Ban Mai tập trung giải quyết vấn đề suy thoái chất lượng nước nghiêm trọng trên hai trục tiêu thoát nước chính là sông Ngũ Huyện Khê (chiều dài 48,4 km, trong đó 24 km chảy qua Bắc Ninh) và sông Cầu (đoạn qua tỉnh dài 69 km). Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng chất lượng nước mặt qua các mùa, xác định tải lượng phát thải từ các nguồn ô nhiễm công nghiệp - làng nghề, dự báo diễn biến chất lượng nước đến năm 2020 và đề xuất khung giải pháp quản lý tài nguyên nước mặt bền vững.

Nghiên cứu được triển khai trên địa bàn các huyện Yên Phong, Từ Sơn, Tiên Du và Quế Võ trong giai đoạn thu thập dữ liệu thủy văn 2001 - 2005 và thực địa năm 2007. Ý nghĩa thực tiễn của công trình được lượng hóa thông qua việc bảo vệ nguồn nước tưới 37 triệu m³/năm cho hệ thống thủy nông Bắc Đuống và đảm bảo an ninh nguồn nước cho hơn 998,5 nghìn dân cư trong vùng theo tinh thần Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý thuyết phát triển bền vững theo Chương trình Nghị sự 21 (Agenda 21 Việt Nam) và lý thuyết tự làm sạch của các hệ sinh thái nước mặt tự nhiên. Khung phân tích mở rộng ứng dụng phương pháp Đánh giá nhanh chất thải (Rapid Assessment) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO - Economopoulos, 1993) kết hợp mô hình cân bằng vật chất để tính toán phát thải ô nhiễm theo hệ số tải lượng trên từng đơn vị sản phẩm.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được vận hành xuyên suốt bao gồm:

• Nhu cầu oxy hóa học (COD) và Nhu cầu oxy sinh hóa 5 ngày (BOD5): Phản ánh mức độ ô nhiễm các hợp chất hữu cơ dễ và khó phân hủy sinh học.
• Tổng chất rắn lơ lửng (TSS/SS): Đo lường lượng hạt lơ lửng làm giảm độ truyền sáng và gây bồi lắng lòng sông.
• Khả năng tự làm sạch của dòng chảy: Cơ chế chuyển hóa chất ô nhiễm thông qua quá trình hòa tan oxy khí quyển, lắng đọng trầm tích và hoạt động của vi sinh vật bản địa.
• Ô nhiễm nhiệt và hóa chất xi mạ: Hiện tượng gia tăng nhiệt độ nguồn tiếp nhận vượt ngưỡng 50°C kết hợp phát tán ion kim loại nặng và phức chất độc hại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn tích hợp từ chuỗi số liệu khí tượng - thủy văn giai đoạn 2001 - 2005 của Niên giám thống kê tỉnh Bắc Ninh và dữ liệu đo đạc thực nghiệm năm 2007. Mạng lưới quan trắc được thiết kế với cỡ mẫu gồm 14 trạm quan trắc đại diện: 9 trạm trên sông Ngũ Huyện Khê (từ trạm K1 Cống Long Tửu đến trạm K9 Đặng Xá) và 5 trạm trên sông Cầu (từ trạm S13 Tam Giang đến trạm S18 Phù Lãng).

Phương pháp chọn mẫu tuân thủ phương pháp chọn mẫu phân tầng theo điểm nguồn và thủy chế dòng chảy, tiến hành thành 2 đợt quan trắc: đợt 1 vào mùa khô (tháng 4/2007) và đợt 2 vào mùa mưa (tháng 7/2007) theo tiêu chuẩn TCVN 5996-1995 và TCVN 5993-1995.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích:

• Đo đạc trực tiếp tại hiện trường (pH, EC, DO, độ đục) bằng máy đo điện cực chuyên dụng nhằm phản ánh chính xác các thông số biến đổi nhanh theo thời gian thực và nhiệt độ.
• Phân tích trong phòng thí nghiệm đạt chuẩn: Chuẩn độ bicromat (K2Cr2O7) cho COD; phương pháp pha loãng ủ 5 ngày ở 20°C cho BOD5; cất Kjeldahl cho Amoni (NH4+); trắc phổ hấp thụ cho NO2-, NO3-, Fe; cực phổ cho kim loại nặng (Pb, Cd, As, Zn); nuôi cấy màng lọc trên môi trường lactoza cho Coliform và E.Coli. Các phương pháp này được lựa chọn vì tính chuẩn hóa cao, triệt tiêu sai số nền hữu cơ phức tạp và đối chiếu trực tiếp với giới hạn TCVN 5942-1995 (Cột B) và TCVN 5945-2005 (Cột B).

Quy trình nghiên cứu diễn ra liên tục trong 6 tháng từ tháng 2 đến tháng 7/2007, kết hợp ngoại suy tải lượng phát tán ô nhiễm đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm cho thấy chất lượng nước mặt bị suy thoái nghiêm trọng do áp lực từ các làng nghề sản xuất dọc lưu vực:

Thứ nhất, mức độ ô nhiễm hữu cơ và chất rắn lơ lửng tại các làng nghề tái chế giấy Phong Khê và Phú Lâm ở mức báo động đỏ. Tổng lượng nước thải từ hai làng nghề này phát sinh từ 7.475 đến 7.580 m³/ngày-đêm. Mẫu nước thải sản xuất giấy Kraft (M2) có COD lên tới 3.693,15 mg/l (vượt 46,1 lần TCVN 5945-2005 Cột B), BOD5 đạt 693,2 mg/l (vượt 13,8 lần), và TSS đạt 1.765,1 mg/l (vượt 17,6 lần). Nước thải xeo giấy và dòng đen chứa lignin không qua lắng lọc đã triệt tiêu hoàn toàn oxy hòa tan trong hệ thống kênh mương nội đồng (DO = 0 mg/l).

Thứ hai, ô nhiễm kim loại, axit và nhiệt độ cao tại làng nghề tái chế sắt thép Đa Hội (Châu Khê). Với 850 hộ sản xuất đạt tổng sản lượng 845 tấn/tháng, lưu lượng nước thải phát sinh xấp xỉ 7.585 m³/ngày. Nước thải tẩy rửa bề mặt kim loại chứa hàm lượng lớn H2SO4, Fe, Zn, Ni, Cr6+ và gốc CN- cực độc, cùng nhiệt độ nước thải tại xưởng cán vượt ngưỡng 50°C xả trực tiếp ra môi trường. Lượng chất thải rắn phát sinh 35 - 40 tấn/ngày bị đổ tràn lan trực tiếp xuống lòng sông Ngũ Huyện Khê.

Thứ ba, sự suy thoái chất lượng nước sông Ngũ Huyện Khê diễn biến theo chiều hướng xấu rõ rệt từ thượng lưu về hạ lưu và phân hóa sâu sắc giữa hai mùa. Vào mùa khô (tháng 4/2007), COD từ mức 2,72 mg/l tại trạm K1 (Long Tửu) đã tăng vọt lên 310,5 mg/l tại trạm K7 (Phú Lâm - vượt 8,8 lần TCVN 5942-1995 Cột B) và đạt cực đại 520,6 mg/l tại trạm K9 (Đặng Xá). Hàm lượng DO giảm nghiêm trọng xuống dưới 2 - 3 mg/l ở các đoạn tiếp nhận nước thải làng nghề. Ngược lại, vào mùa mưa (tháng 7/2007), do lưu lượng dòng chảy tăng, COD giảm xuống dưới 35 mg/l nhưng SS tăng vọt lên 171,2 mg/l tại Trịnh Xá do dòng chảy tràn xói mòn bề mặt.

Thứ tư, tác động truyền dẫn ô nhiễm sang sông Cầu. Tại điểm hợp lưu giữa sông Ngũ Huyện Khê và sông Cầu (xã Vạn An và Hòa Long), ranh giới nước đổi màu đen ngòm thể hiện rõ nét. Chỉ số Coliform tại các trạm hạ lưu vượt ngưỡng 100.000 MPN/100ml, đe dọa trực tiếp nguồn cấp nước sinh hoạt và tưới tiêu của thị xã Bắc Ninh và huyện Quế Võ.

Thảo luận kết quả

Diễn biến ô nhiễm trên sông Ngũ Huyện Khê phản ánh rõ nét sự vượt tải khả năng đồng hóa tự nhiên của dòng sông trong mùa kiệt. Độ sâu dòng chảy mùa khô chỉ đạt 0,5 - 1m kết hợp lòng sông bị bồi lắng bởi rác thải đã làm triệt tiêu lưu tốc dòng chảy.

Dữ liệu chất lượng nước dọc tuyến sông có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ đường biểu diễn sự sụt giảm hàm lượng DO tương ứng với sự gia tăng đột biến của COD và BOD5 từ trạm K1 đến K9. Đồng thời, biểu đồ cột ghép thể hiện sự chênh lệch rõ nét về nồng độ các chất ô nhiễm giữa mùa khô và mùa mưa, minh chứng vai trò pha loãng tự nhiên của lượng mưa trung bình tháng 6 - 8 (từ 229,6 đến 428,8 mm).

Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ công nghệ sản xuất chắp vá, lạc hậu, không gian làng nghề xen kẹt trong khu dân cư (như tại Đồng Kỵ với 2.300 hộ, Văn Môn với hơn 240 hộ đúc nhôm chì, Tam Đa với 700 - 900 hộ sản xuất rượu sử dụng 20 - 30 tấn sắn khô/ngày tạo ra 300 - 400 m³ nước thải) và sự thiếu hụt hoàn toàn hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả khảo sát và tính toán dự báo phát thải, nghiên cứu đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

• Nhóm 1: Đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật xử lý nước thải tập trung. Xây dựng 02 trạm xử lý nước thải tập trung tại cụm công nghiệp Phong Khê (công suất 10.000 m³/ngày-đêm) và cụm công nghiệp Châu Khê (công suất 8.000 m³/ngày-đêm), ứng dụng công nghệ keo tụ - tạo bông kết hợp bùn hoạt tính hiếu khí và hồ sinh học. Mục tiêu giảm thiểu 85 - 90% nồng độ COD, BOD5 và TSS xả vào sông Ngũ Huyện Khê trước năm 2012. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý các Khu công nghiệp tỉnh phối hợp Sở Xây dựng và UBND các huyện Từ Sơn, Yên Phong.

• Nhóm 2: Triển khai công nghệ xử lý tại nguồn và sản xuất sạch hơn. Bắt buộc 100% trong số 850 hộ sản xuất thép Đa Hội lắp đặt bể trung hòa axit kết hợp bể lắng thu hồi vảy thép; 371 cơ sở giấy Phong Khê áp dụng bể tuyển nổi thu hồi bột giấy tuần hoàn 60% lượng nước thải. Thời gian hoàn thành trong giai đoạn 2008 - 2010. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì, chuyển giao kỹ thuật cho các hộ sản xuất.

• Nhóm 3: Quy hoạch không gian sản xuất và di dời cơ sở ô nhiễm nặng. Thực hiện di dời toàn bộ hơn 240 hộ tái chế nhôm, chì tại Văn Môn và các cơ sở mạ kẽm trong khu dân cư Châu Khê vào các cụm công nghiệp tập trung có khoảng cách ly vệ sinh tối thiểu 500m. Mục tiêu giảm 95% phát tán bụi kim loại nặng và khí độc SO2, NO2 trước năm 2015. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Yên Phong và UBND thị xã Từ Sơn.

• Nhóm 4: Nâng cao năng lực quan trắc và hoàn thiện chế tài pháp lý. Thiết lập 05 trạm quan trắc tự động liên tục trên sông Ngũ Huyện Khê và sông Cầu; tăng cường tần suất kiểm tra định kỳ 04 lần/năm; áp dụng mức phạt nghiêm khắc đối với hành vi xả thải vượt tiêu chuẩn môi trường; thu phí nước thải công nghiệp theo nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền. Thời gian thực hiện liên tục từ năm 2008 đến 2020. Chủ thể thực hiện: Chi cục Bảo vệ Môi trường - Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Ninh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường và Phòng Tài nguyên Môi trường cấp huyện sử dụng dữ liệu tải lượng phát thải (7.580 m³/ngày nước thải giấy, 35 - 40 tấn/ngày chất thải rắn) để xây dựng quy hoạch phân vùng xả thải và cấp phép môi trường.
• Đơn vị tư vấn, thiết kế công trình cấp thoát nước: Các kỹ sư môi trường khai thác số liệu thủy văn, đặc tính hóa lý nước thải (COD 3.693 mg/l, BOD5 693 mg/l) để tính toán công nghệ trạm xử lý nước thải làng nghề và công trình nạo vét, khơi thông dòng chảy 48,4 km sông Ngũ Huyện Khê.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học: Nhóm nghiên cứu thuộc khối ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên Nước ứng dụng phương pháp luận kết hợp giữa điều tra thực địa 14 trạm quan trắc với mô hình đánh giá nhanh tải lượng ô nhiễm WHO phục vụ các đề tài lưu vực sông.
• Ban quản lý cụm công nghiệp và đại diện các hiệp hội làng nghề: Hiệp hội giấy Phong Khê, làng nghề thép Đa Hội tham khảo các mô hình công nghệ xử lý cục bộ tại hộ gia đình (bể lắng, trung hòa pH, tuần hoàn nước) để tối ưu chi phí tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

• Sông Ngũ Huyện Khê tiếp nhận những nguồn thải ô nhiễm chính nào? Sông tiếp nhận nước thải sinh hoạt của các huyện Yên Phong, Tiên Du, Từ Sơn, cùng lượng lớn nước thải công nghiệp từ các làng nghề tái chế giấy Phong Khê - Phú Lâm (hơn 7.475 m³/ngày) và làng nghề tái chế thép Đa Hội (hơn 7.585 m³/ngày), phần lớn xả trực tiếp mà không qua hệ thống xử lý đạt chuẩn.

• Tại sao chất lượng nước sông suy thoái nghiêm trọng nhất vào mùa khô? Vào mùa khô (tháng 11 đến tháng 4), mực nước sông chỉ sâu từ 0,5 - 1m, dòng chảy cạn kiệt khiến khả năng pha loãng bị triệt tiêu. Điển hình tại trạm K7 (Phú Lâm), hàm lượng COD trong tháng 4/2007 lên tới 310,5 mg/l, vượt 8,8 lần quy chuẩn do lượng nước thải chiếm tỷ trọng áp đảo dòng chảy tự nhiên.

• Nước thải sản xuất giấy Phong Khê có những thông số ô nhiễm đặc trưng nào? Nước thải chứa hàm lượng cực cao các hợp chất hữu cơ và chất rắn lơ lửng từ bột giấy và hóa chất ngâm tẩy. Số liệu phân tích cho thấy COD đạt 3.693,15 mg/l (vượt 46 lần tiêu chuẩn), BOD5 đạt 693,2 mg/l (vượt gần 14 lần), và TSS đạt 1.854,9 mg/l (vượt 18 lần chuẩn TCVN 5945-2005 Cột B).

• Phương pháp nào được sử dụng để ước tính và dự báo tải lượng ô nhiễm? Nghiên cứu áp dụng phương pháp Đánh giá nhanh của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kết hợp định mức tiêu hao nước trên một tấn sản phẩm (20 m³/tấn giấy, 9 m³/tấn thép) và tổng sản lượng thực tế của từng làng nghề để ngoại suy tải lượng xả thải các thông số BOD5, COD, SS đến năm 2020.

• Đâu là giải pháp xử lý nước thải phân tán khả thi nhất cho các hộ làng nghề? Giải pháp tối ưu là kết hợp xử lý cơ học và hóa lý tại từng xưởng (bể lắng lọc thu hồi bột giấy, bể trung hòa axit bằng vôi bột) trước khi đấu nối vào mạng lưới thu gom chung dẫn về hồ sinh học hoặc trạm xử lý nước thải tập trung sử dụng công nghệ bùn hoạt tính.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập bộ dữ liệu toàn diện về hiện trạng ô nhiễm nước mặt trên 48,4 km sông Ngũ Huyện Khê và 69 km sông Cầu qua 14 trạm quan trắc mùa khô và mùa mưa năm 2007.
• Đã lượng hóa chính xác lượng phát thải từ các làng nghề trọng điểm, chỉ rõ nguyên nhân ô nhiễm hữu cơ vượt quy chuẩn từ 8 đến 46 lần và kim loại nặng do công nghệ thủ công, thiếu trạm xử lý tập trung.
• Khẳng định tính cấp thiết của việc bảo vệ nguồn nước mặt phục vụ tưới tiêu cho 37 triệu m³/năm nông nghiệp và dân sinh hơn 998,5 nghìn người dân tỉnh Bắc Ninh.
• Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp kỹ thuật, quy hoạch, pháp lý và quan trắc với mục tiêu giảm 80 - 90% tải lượng ô nhiễm xả vào nguồn tiếp nhận trong giai đoạn 2008 - 2020.
• Kêu gọi các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng làng nghề khẩn trương triển khai đầu tư hạ tầng xử lý nước thải tập trung nhằm phục hồi các dòng sông đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, hướng tới phát triển bền vững cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.