Đánh Giá Diễn Biến Chất Lượng Nước Các Hồ Hà Nội Giai Đoạn 2006 - 2010

Luận văn thạc sĩ đánh giá chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006-2010, cung cấp thông tin và phân tích chi tiết về diễn biến chất lượng nước.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hƣởng
• Người hướng dẫn: PGS. Lƣu Đức Hải
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội Trƣờng Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Diễn Biến Chất Lƣợng Nƣớc Các Hồ Hà Nội Giai Đoạn 2006 - 2010
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số đặc điểm chính về điều kiện tự nhiên của Hà Nội
• 1.2. Vị trí địa lý
• 1.3. Địa hình
• 1.4. Hệ thống thủy văn
• 1.5. Khí hậu
• 1.6. Sức ép của phát triển kinh tế-xã hội đối với môi trường Hà Nội
• 1.6.1. Dân số
• 1.6.2. Tốc độ phát triển kinh tế-xã hội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Nước Hồ Hà Nội 2006 2010

Chất lượng nước các hồ ở Hà Nội trong giai đoạn 2006-2010 đã trở thành một vấn đề cấp bách. Sự gia tăng dân số và quá trình đô thị hóa đã tạo ra áp lực lớn lên hệ thống nước. Các hồ không chỉ là nguồn nước sinh hoạt mà còn là điểm nhấn cảnh quan của thành phố. Việc đánh giá chất lượng nước là cần thiết để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Nước

Hà Nội nằm trong vùng đồng bằng sông Hồng, với nhiều hồ tự nhiên và nhân tạo. Đặc điểm địa lý này ảnh hưởng lớn đến chất lượng nước. Các hồ thường xuyên tiếp nhận nước từ các dòng sông và kênh rạch, nhưng cũng phải đối mặt với ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt và công nghiệp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hồ Đối Với Môi Trường

Các hồ không chỉ có vai trò cung cấp nước mà còn là nơi điều hòa khí hậu, giảm thiểu ngập úng và bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, ô nhiễm nước hồ đang đe dọa đến các chức năng này, cần có biện pháp khắc phục kịp thời.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Nước Hồ Hà Nội Giai Đoạn 2006 2010

Ô nhiễm nước hồ ở Hà Nội đã gia tăng đáng kể trong giai đoạn 2006-2010. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hoạt động đô thị hóa, sự gia tăng dân số và ý thức bảo vệ môi trường còn hạn chế. Các hồ như Tô Lịch, Kim Ngưu đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

2.1. Nguyên Nhân Chính Gây Ô Nhiễm Nước Hồ

Các nguồn ô nhiễm chủ yếu bao gồm nước thải sinh hoạt, chất thải từ các cơ sở sản xuất và bệnh viện. Hệ thống thu gom nước thải chưa hoàn thiện, dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng tại nhiều hồ.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Nước Đối Với Cộng Đồng

Ô nhiễm nước không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân mà còn tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Nhiều loài thủy sinh đang bị đe dọa, làm giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Nước Hồ Hà Nội

Để đánh giá chất lượng nước các hồ, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc thu thập dữ liệu và phân tích mẫu nước là rất quan trọng để đưa ra các giải pháp cải thiện chất lượng nước.

3.1. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Chất Lượng Nước

Các chỉ tiêu như BOD, COD, TSS, và các kim loại nặng được sử dụng để đánh giá chất lượng nước. Những chỉ tiêu này giúp xác định mức độ ô nhiễm và tình trạng sức khỏe của hệ sinh thái hồ.

3.2. Công Nghệ Phân Tích Nước Hiện Đại

Sử dụng các thiết bị phân tích hiện đại như máy quang phổ và cảm biến tự động giúp nâng cao độ chính xác trong việc đánh giá chất lượng nước. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp phát hiện ô nhiễm kịp thời và hiệu quả hơn.

IV. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Nước Hồ Hà Nội

Để cải thiện chất lượng nước hồ, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và cải thiện hệ thống thu gom nước thải là rất cần thiết.

4.1. Nâng Cao Ý Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Môi Trường

Tổ chức các chương trình giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường và chất lượng nước. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm từ nguồn thải sinh hoạt.

4.2. Cải Thiện Hệ Thống Thu Gom Nước Thải

Đầu tư vào hệ thống thu gom và xử lý nước thải là cần thiết để giảm thiểu ô nhiễm. Cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để đảm bảo nước thải được xử lý trước khi xả vào hồ.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chất Lượng Nước Hồ Hà Nội

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước hồ Hà Nội đã có những biến động lớn trong giai đoạn 2006-2010. Một số hồ đã cải thiện chất lượng nước nhờ vào các biện pháp bảo vệ môi trường, trong khi nhiều hồ khác vẫn trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng.

5.1. Những Hồ Có Chất Lượng Nước Tốt Hơn

Một số hồ như Hồ Tây đã có sự cải thiện đáng kể về chất lượng nước nhờ vào các biện pháp bảo vệ môi trường và quản lý nước hiệu quả. Điều này cho thấy sự nỗ lực của chính quyền và cộng đồng trong việc bảo vệ tài nguyên nước.

5.2. Những Hồ Vẫn Trong Tình Trạng Ô Nhiễm

Ngược lại, các hồ như Tô Lịch và Kim Ngưu vẫn đang trong tình trạng ô nhiễm nặng nề. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.

VI. Tương Lai Của Chất Lượng Nước Hồ Hà Nội

Tương lai của chất lượng nước hồ Hà Nội phụ thuộc vào các biện pháp bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ để đảm bảo chất lượng nước bền vững.

6.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững nhằm bảo vệ chất lượng nước hồ. Việc quy hoạch đô thị và quản lý tài nguyên nước cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo sự phát triển hài hòa.

6.2. Vai Trò Của Công Nghệ Trong Bảo Vệ Chất Lượng Nước

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát và cải thiện chất lượng nước. Việc áp dụng công nghệ mới sẽ giúp phát hiện ô nhiễm kịp thời và đưa ra các giải pháp hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thủ đô Hà Nội sau khi mở rộng địa giới hành chính vào năm 2008 sở hữu diện tích tự nhiên 3.324,92 km² với quy mô dân số vượt mức 6,83 triệu người. Sự bùng nổ đô thị hóa cùng mật độ dân cư tập trung cao độ tại các quận nội thành (điển hình như quận Đống Đa lên tới 34.886 người/km²) đã tạo ra áp lực sinh thái khổng lồ lên hệ thống thủy văn. Mỗi ngày, thành phố phát sinh khoảng 670.000 m³ nước thải, nhưng có tới 93% lượng nước thải này xả trực tiếp vào mạng lưới sông hồ tiêu thoát mà chưa qua hệ thống xử lý tập trung đạt chuẩn.

Hệ thống hồ nội thành không chỉ đảm nhận chức năng điều hòa thoát nước mưa nhằm giảm thiểu ngập úng mà còn là cảnh quan sinh thái, không gian văn hóa đặc trưng. Tuy nhiên, tình trạng xả thải bừa bãi, bùn đáy bồi lắng lâu năm và các hoạt động kinh doanh lấn chiếm đã làm suy thoái nghiêm trọng chất lượng nước mặt.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện diễn biến chất lượng nước tại 26 hồ trọng điểm thuộc 7 quận nội thành Hà Nội trong giai đoạn 2006–2010. Thông qua việc phân tích chuỗi số liệu quan trắc định kỳ đa chỉ tiêu, nghiên cứu xác định mức độ ô nhiễm hữu cơ, dinh dưỡng và kim loại nặng, làm rõ nguyên nhân nhân sinh tác động, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật và quản lý môi trường bền vững cho các thủy vực đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tự làm sạch của thủy vực nước đứng đô thị kết hợp mô hình chuyển hóa chất ô nhiễm hữu cơ và quá trình phú dưỡng hóa nguồn nước. Trong hệ sinh thái hồ kín, khả năng tự thanh lọc phụ thuộc chặt chẽ vào nồng độ oxy hòa tan (DO), động lực dòng chảy và sinh khối vi sinh vật hiếu khí. Khi tải lượng chất hữu cơ vượt quá khả năng tự cân bằng, quá trình phân hủy kỵ khí sẽ chiếm ưu thế, sinh ra các khí độc và làm suy thoái môi trường sống của thủy sinh vật.

Mô hình chiếu ô nhiễm công nghiệp (Industrial Pollution Projection System) cũng được tham chiếu nhằm ước tính hệ số phát thải các chất ô nhiễm từ các cơ sở sản xuất, làng nghề và dịch vụ đô thị tác động lên lưu vực hồ.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được lượng hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Nhu cầu oxy sinh học (BOD5): Phản ánh lượng oxy cần thiết để vi sinh vật oxy hóa các chất hữu cơ dễ phân hủy sinh học ở 20°C.
• Nhu cầu oxy hóa học (COD): Biểu thị toàn bộ hàm lượng các chất hữu cơ và vô cơ dễ bị oxy hóa bằng tác nhân hóa học mạnh.
• Oxy hòa tan (DO): Chỉ số sống còn xác định trạng thái dưỡng khí của môi trường nước.
• Tổng chất rắn lơ lửng (TSS) và hàm lượng chất dinh dưỡng tổng hợp (Nitrat, Phosphat): Các tác nhân chính gây ra hiện tượng phú dưỡng và bùn lắng đáy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thiết lập mạng lưới quan trắc trên 26 hồ tiêu biểu thuộc 7 quận: Ba Đình (3 hồ), Đống Đa (4 hồ), Hoàn Kiếm (1 hồ), Hai Bà Trưng (5 hồ), Tây Hồ (2 hồ), Hoàng Mai (8 hồ) và Thanh Xuân (3 hồ). Trong đó, có 12 hồ được theo dõi liên tục 5 năm từ 2006 đến 2010 vào cả hai mùa mưa và mùa khô.

Quy trình thu thập và bảo quản mẫu tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn TCVN 5996-1995 (ISO 5667-6:1990) và TCVN 5993-1995. Tọa độ các điểm quan trắc ven bờ và giữa hồ được xác định bằng thiết bị GPS. Nghiên cứu tiến hành phân tích 24 chỉ tiêu lý, hóa, sinh và kim loại nặng bằng hệ thống thiết bị tiêu chuẩn:

• Đo nhanh pH và DO tại hiện trường bằng máy đo đa chỉ tiêu TOA WQC-22A.
• Phân tích BOD5 trên hệ thống tủ ủ YSI 5000 theo TCVN 6001-1:2008.
• Đo COD và các hợp chất chứa Nitơ, Phosphat bằng máy quang phổ DR-4000 và DR-2010 HACH.
• Định lượng kim loại nặng (As, Pb, Cd, Fe, Mn, Hg) bằng máy quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS Perkin Elmer.

Dữ liệu thu thập được xử lý thống kê, đối chiếu với Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5942-1995 cột B và Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08:2008/BTNMT cột B1. Việc lựa chọn phương pháp phân tích chuẩn hóa giúp đảm bảo độ tin cậy và tính nhất quán cao của bộ số liệu dài hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích giai đoạn 2006–2010 cho thấy bức tranh suy thoái chất lượng nước mặt trên diện rộng:

• Ô nhiễm hữu cơ ở mức báo động: Khoảng 71% số hồ khảo sát có hàm lượng BOD5 vượt giới hạn quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT cột B1 (> 15 mg/l). Trong đó, 14% số hồ bị ô nhiễm hữu cơ rất nặng với BOD5 vượt 100 mg/l, 25% hồ ô nhiễm nặng (BOD5 từ 50–100 mg/l) và 32% hồ có dấu hiệu ô nhiễm rõ rệt.
• Tình trạng cạn kiệt oxy hòa tan: 70% số hồ ghi nhận chỉ số DO thấp hơn ngưỡng cho phép (< 4 mg/l), cá biệt có 6 hồ ghi nhận nồng độ DO dưới 1 mg/l, khiến hệ vi sinh vật hiếu khí bản địa gần như không thể duy trì sự sống.
• Hiệu quả tích cực tại các hồ được can thiệp công trình: Tại hồ Thành Công, sau khi xây dựng tuyến cống bao tách nước thải và hoàn thiện kè bờ, nồng độ BOD5 mùa khô đã giảm mạnh từ 87 mg/l (năm 2006) xuống còn 20 mg/l (năm 2010). Tương tự, tại hồ Thủ Lệ, việc lắp đặt đài phun nước khuếch tán oxy đã giúp chỉ số BOD5 giảm từ 65 mg/l xuống 15 mg/l, đạt chuẩn môi trường vào năm 2010.
• Ô nhiễm dầu mỡ có xu hướng tăng nhanh: Tại hồ Đống Đa, hàm lượng dầu mỡ tăng đột biến từ 0,2 mg/l (năm 2006) lên 0,9 mg/l (năm 2010), vượt gấp 9 lần so với giới hạn quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT cột B1 (0,1 mg/l).

Thảo luận kết quả

Thực trạng ô nhiễm nghiêm trọng tại các hồ như hồ Giảng Võ (BOD5 dao động liên tục ở mức 27–32 mg/l) hay hồ Ba Mẫu bắt nguồn từ việc tiếp nhận trực tiếp nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý từ các khu dân cư cao tầng và hệ thống nhà hàng lân cận. Lượng bùn lắng đáy tích tụ lâu năm với độ sâu cột nước chỉ còn 0,5 đến 1,3 m vào mùa khô đã làm suy giảm nghiêm trọng dung tích hữu ích và khả năng tự làm sạch của thủy vực.

Số liệu chuỗi thời gian khi được trình bày qua các biểu đồ đường thể hiện rõ sự phân hóa: các hồ chưa được cải tạo luôn duy trì hàm lượng COD và BOD5 ở mức rất cao, trong khi các hồ được kè bờ kết hợp cống tách nước thải có đường xu hướng giảm rõ rệt. Biểu đồ cột so sánh giữa mùa khô và mùa mưa cho thấy sự biến động chất lượng nước phụ thuộc mật thiết vào lượng nước mưa pha loãng và tải lượng xả thải định kỳ từ các cửa xả đô thị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả quan trắc và phân tích diễn biến môi trường, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Đầu tư hoàn thiện hệ thống cống bao và trạm tách nước thải sinh hoạt: Sở Xây dựng và Công ty Thoát nước Hà Nội cần đẩy nhanh tiến độ lắp đặt hệ thống cống bao tách nước thải 100% quanh 26 hồ nội thành, hướng đến mục tiêu giảm tối thiểu 80% tải lượng BOD5 và COD xâm nhập vào hồ trước năm 2015.
2. Ứng dụng công nghệ làm giàu oxy và xử lý sinh thái: Công ty Công viên Cây xanh phối hợp các đơn vị liên quan triển khai lắp đặt hệ thống bè thực vật thủy sinh kết hợp đài phun nước sục khí nhân tạo tại toàn bộ các hồ nội đô, nhằm duy trì nồng độ DO ổn định trên 5 mg/l trong giai đoạn 2012–2014.
3. Nạo vét triệt để lớp bùn đáy ô nhiễm: Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội cần phê duyệt kế hoạch nạo vét bùn lắng định kỳ 2 năm một lần đối với các hồ có lớp bùn dày trên 0,5 m, loại bỏ tận gốc nguồn giải phóng Phosphat và kim loại nặng thứ cấp.
4. Kiểm soát nghiêm ngặt các nguồn phát thải dầu mỡ và dịch vụ ven hồ: Ủy ban Nhân dân các quận Ba Đình, Đống Đa, Hoàng Mai cần chủ trì thanh tra, buộc 100% cơ sở sửa chữa xe, rửa xe và nhà hàng quanh hồ lắp đặt thiết bị tách dầu mỡ cục bộ, đảm bảo hàm lượng dầu mỡ trong nước thải xả tràn luôn dưới 0,1 mg/l.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường: Cán bộ tại Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng có thể sử dụng bộ dữ liệu 24 chỉ tiêu để xây dựng quy hoạch thoát nước và lập kế hoạch cải tạo hồ đô thị.
• Kỹ sư và chuyên gia công nghệ môi trường: Các đơn vị tư vấn xử lý nước tìm thấy mô hình ứng dụng thực tế về sự kết hợp giữa kè bờ sinh thái, đài phun sục khí và cống bao tách dòng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành môi trường: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp lấy mẫu hiện trường, phân tích phòng thí nghiệm và phương pháp xử lý chuỗi số liệu quan trắc 5 năm.
• Các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư đô thị: Cung cấp cơ sở khoa học định lượng để vận động cộng đồng nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh và tham gia giám sát các nguồn xả thải.

Câu hỏi thường gặp

Tình trạng ô nhiễm chất hữu cơ tại các hồ Hà Nội trong giai đoạn 2006–2010 diễn biến ra sao? Nghiên cứu chỉ ra 71% số hồ khảo sát có nồng độ BOD5 vượt quy chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT cột B1 (> 15 mg/l). Trong đó, 14% hồ bị ô nhiễm rất nặng với BOD5 trên 100 mg/l do tiếp nhận khối lượng lớn nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý.

Tại sao nồng độ oxy hòa tan (DO) tại phần lớn các hồ lại suy giảm mạnh? Khoảng 70% số hồ có chỉ số DO thấp hơn mức 4 mg/l và 6 hồ có DO dưới 1 mg/l. Nguyên nhân chính do các vi sinh vật hiếu khí phải tiêu thụ lượng lớn oxy hòa tan để phân hủy tải lượng chất hữu cơ đậm đặc trong nước thải.

Biện pháp kè bờ và tách cống bao mang lại hiệu quả cải thiện chất lượng nước như thế nào? Giải pháp này giúp giảm thiểu tới hơn 50% các thông số ô nhiễm hữu cơ. Điển hình tại hồ Thành Công, nồng độ BOD5 mùa khô đã giảm mạnh từ 87 mg/l năm 2006 xuống 20 mg/l vào năm 2010 sau khi hoàn thành cống gom tách nước thải.

Việc lắp đặt đài phun nước có tác động thế nào đến môi trường nước hồ? Đài phun nước làm tăng khả năng hòa tan oxy tự nhiên từ không khí vào tầng nước mặt. Tại hồ Thủ Lệ, nhờ vận hành đài phun nước, nồng độ BOD5 đã giảm từ 65 mg/l năm 2006 xuống mức đạt chuẩn 15 mg/l vào năm 2010.

Nguyên nhân nào khiến chỉ tiêu dầu mỡ tại một số hồ tăng đột biến? Hàm lượng dầu mỡ tăng cao (như tại hồ Đống Đa đạt 0,9 mg/l, gấp 9 lần quy chuẩn) chủ yếu do sự rò rỉ và nước rửa xe chưa qua bẫy dầu từ các gara, trạm bán xăng dầu xung quanh chảy tràn theo đường thoát nước mưa vào lòng hồ.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng nước của 26 hồ nội thành Hà Nội, xác định 71% số hồ bị ô nhiễm hữu cơ với hàm lượng BOD5 vượt quy chuẩn.
• Ghi nhận sự suy giảm oxy hòa tan nghiêm trọng với 70% số hồ có DO dưới 4 mg/l, ảnh hưởng tiêu cực tới hệ sinh thái thủy vực.
• Chứng minh hiệu quả rõ rệt của giải pháp kết hợp cống bao tách nước thải và sục khí, giúp giảm trên 70% nồng độ BOD5 tại các hồ Thành Công và Thủ Lệ.
• Cảnh báo nguy cơ ô nhiễm dầu mỡ gia tăng gấp 9 lần quy chuẩn tại các hồ tiếp nhận nước chảy tràn từ khu vực dịch vụ đô thị.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp nạo vét bùn đáy, kè bờ sinh thái và hoàn thiện cống tách nước thải sinh hoạt trước năm 2015.

Luận văn đóng góp bộ cơ sở dữ liệu quan trắc đa chỉ tiêu quý giá, phản ánh khách quan diễn biến môi trường nước mặt Hà Nội giai đoạn 2006–2010. Các cấp quản lý cần khẩn trương áp dụng đồng bộ các giải pháp công trình và quản lý nguồn thải để bảo vệ bền vững cảnh quan sinh thái hồ Thủ đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Thành phố Hà Nội nằm ở vùng địa hình thấp của đồng bằng sông Hồng. Phần lớn các hồ Hà Nội có nguồn gốc từ các vùng trũng hoặc từ các nhánh sông, trên nền đất trẻ. Sự hình thành các hồ đều gắn liền với sự phát triển đô thị. Các dòng chảy qua kênh, hồ tạo nên khung sinh thái, là nguồn nước phục vụ cho sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động khác của đô thị.

Các hồ đô thị tạo thành một hệ thống nối kết với các sông tiêu thoát nước của thủ đô Hà Nội. Hiện nay, dưới áp lực của quá trình đô thị hóa, hệ thống thu gom nước thải không hợp lý, ý thức của người dân còn kém khiến tải lượng chất gây ô nhiễm xả xuống hồ tăng nhanh là nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm nước hồ đô thị. Hệ thống các hồ, ao, đầm của Hà Nội ngoài chức năng điều hòa nước mưa, giảm thiểu ngập úng, còn là các điểm nhấn danh lam thắng cảnh, vui chơi, giải trí, Nhiều ao, hồ của Hà Nội gắn liền với các đình chùa, được coi là các địa điểm tâm linh của Hà Nội. Một số hồ có vai trò quan trọng có giá trị về văn hóa lịch sử, cảnh quan thiên nhiên và môi trường, về đa dạng sinh học cũng như về giá trị nguồn nước.

Nhưng những hồ này hiện đang ô nhiễm nặng nề do chất thải từ các cơ sở sản xuất, bệnh viện, các hộ gia đình… Luận văn “Đánh giá diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010” được thực hiện với mục đích: Đánh giá diễn biến chất lượng nước một số hồ chính tại Hà Nội, giai đoạn 2006 – 2010. Từ đó, tác giả đưa ra các giải pháp nhằm bảo vệ chất lượng nước hồ góp phần cải thiện môi trường thành phố Hà Nội. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đánh giá diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Một số đặc điểm chính về điều kiện tự nhiên của Hà Nội.

Vị trí địa lý Hà Nội có vị trí từ 20°53' đến 21°23' độ vĩ Bắc và 105°44' đến 106°02' độ kinh Đông, trong vùng tam giác châu thổ sông Hồng, đất đai mầu mỡ, trù phú được che chắn ở phía Bắc - Đông Bắc bởi dải núi Tam Đảo và ở phía Tây - Tây Nam bởi dãy núi Ba Vì - Tản Viên. Hà Nội tiếp giáp với các tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc ở phía Bắc; Hà Nam, Hòa Bình phía Nam; Bắc Giang, Bắc Ninh và Hưng Yên phía Đông; Hòa Bình cùng Phú Thọ phía Tây. Sau khi mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm 2008, Thủ đô Hà Nội có diện tích 3.324,92 km², nằm ở cả hai bên bờ sông Hồng, nhưng tập trung chủ yếu bên hữu ngạn (Hình 1). Địa hình Địa hình Hà Nội thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông với độ cao trung bình từ 5 đến 20 mét so với mực nước biển.

Dạng địa hình chủ yếu của Hà Nội là địa hình đồng bằng (chiếm đến ba phần tư diện tích tự nhiên của Hà Nội) được đắp bồi do các dòng sông với các bãi bồi hiện đại và các bãi bồi cao nằm ở hữu ngạn sông Đà, hai bên sông Hồng và chi lưu các con sông khác, còn các vùng trũng với các hồ đầm. Các bậc thềm sông chỉ có ở huyện Sóc Sơn và phía Bắc huyện Đông Anh. Ngoài ra, Hà Nội còn có dạng địa hình núi và đồi xâm thực tập trung ở khu vực đồi núi Sóc Sơn Phần diện tích đồi núi phần lớn thuộc các huyện Sóc Sơn, Ba Vì, Quốc Oai, Mỹ Đức, với các đỉnh như Ba Vì cao 1.281 m, Gia Dê 707 m, Chân Chim 462 m, Thanh Lanh 427 m, Thiên Trù 378 m. Nếu không kể hai dãy Ba Vì, Hương Sơn và quần thể núi Sài thì khu vực ngoại thành có dãy Sóc Sơn thuộc hệ thống mạch núi Tam Đảo chạy xuống gồm nhiều ngọn nằm trên hai huyện Mê Linh và Sóc Sơn.

Khu vực nội thành có một số gò đồi thấp nhưng cao không quá 20 mét như gò Đống Đa, núi Sưa, núi Khán, núi Nùng,. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đánh giá diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010 Hình 01. Hệ thống Sông hồ Hà Nội 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đánh giá diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010 1. Hệ thống thủy văn Sông Hồng là con sông chính của Thủ đô Hà Nội, bắt đầu chảy vào Hà Nội ở xã Phong Vân, huyện Ba Vì và ra khỏi Thủ đô ở khu vực xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên tiếp giáp Hưng Yên.

Đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội dài 163 km, chiếm khoảng một phần ba chiều dài của con sông này trên đất Việt Nam (khoảng 556 km sông Hồng chảy qua Việt Nam trên tổng chiều dài 1.160 km của sông Hồng). Lũ sông Hồng chủ yếu do lũ các phụ lưu chính là sông Đà và sông Lô gây nên. Mỗi năm mùa lũ kéo dài năm tháng từ tháng 6 đến tháng 10 dương lịch (trùng với mùa mưa). Đê sông Hồng được đắp từ năm 1.108, đoạn từ Nghi Tàm đến Thanh Trì gọi là đê Cơ Xá với độ cao mặt đê tại Hà Nội là 14m.

Ngoài ra, Hà Nội còn có đoạn sông Đà là ranh giới giữa Hà Nội với Phú Thọ, hợp lưu với dòng sông Hồng ở phía Bắc Thủ đô tại huyện Ba Vì. Thêm vào đó, trên địa phận Hà Nội còn nhiều sông lớn khác như sông Đáy, sông Đuống, sông Cà Lồ, sông Tích: - Sông Đáy còn có tên Hát Giang, là một phân lưu bên bờ phải của sông Hồng tại Hát Môn (tức Ngã ba Hát). Năm 1937, sau khi xây dựng xong đập Đáy, nước sông Hồng không thường xuyên vào sông Đáy qua cửa đập Đáy trừ những năm phân lũ, vì vậy phần đầu nguồn sông (từ km 0 đến Ba Thá dài 71 km) sông Đáy coi như đoạn sông chết. Lượng nước để nuôi sông Đáy chủ yếu từ các sông nhánh như sông Tích, sông Nhuệ, sông Bôi, sông Đào Nam Định.

- Sông Đuống là phân lưu của sông Hồng, dài 65km, nối liền hai con sông lớn của miền Bắc là sông Hồng và sông Thái Bình. Sông Đuống tách ra khỏi sông Hồng từ xã Ngọc Thụy (Gia Lâm), chảy về phía đông rồi Đông Nam qua các huyện Thuận Thành, Gia Lương (Bắc Ninh) đổ vào sông Thái Bình ở Đại Than, gần Phả Lại. Đoạn chảy qua Hà Nội dài 17,5km. Sông còn có các tên cổ là sông Thiên Đức, sông Đông Ngàn, sông Bắc Giang.

Đoạn sông gần Phả Lại gọi là sông Đại Than. - Sông Cà Lồ trước kia là một nhánh của sông Hồng, tách ra từ xã Trung Hà, huyện Yên Lạc, Vĩnh Phúc, cách sông Hồng tới 3km. Sông Cà Lồ còn có tên là 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đánh giá diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010 sông Phù Lỗ là ranh giới giữa huyện Sóc Sơn với các huyện Mê Linh, Đông Anh và Hiệp Hòa (Bắc Giang). - Sông Tích bắt nguồn từ sườn phía Đông Bắc núi Ba Vì đổ xuống giữa hai xã Cẩm Lĩnh và Thụy An.

Đây là lối thoát nước chính của vùng núi Ba Vì. Dòng sông không có bãi, không bên lở bên bồi như những sông bình thường ở đồng bằng mà bờ dốc thẳng đứng như sông miền núi. Sông Tích là kết quả của một quá trình trùng xâm rất hiếm có trong các sông ngòi nước ta. Về đến Xuân Mai, sông gặp sông Bùi từ Lương Sơn (tỉnh Hòa Bình) đổ vào và đoạn này cũng gọi là sông Bùi.

Bên cạnh các con sông lớn, các sông nhỏ chảy trong khu vực nội thành như sông Nhuệ, sông Tô Lịch, sông Kim Ngưu, sông Lừ, sông Sét. Hiện nay, các con sông này được xem như những đường tiêu thoát nước thải của Hà Nội: - Sông Nhuệ: hệ thống thuỷ nông sông Nhuệ được người Pháp quy hoạch năm 1932, đến năm 1935 xây dựng xong công trình đầu mối là cống Liên Mạc để lấy nước sông Hồng vào sông Nhuệ, tưới bằng tự chảy cho các vùng hoặc tạo nguồn cho các vùng khác bằng bơm. Quá trình khai thác, sử dụng hệ thống sông Nhuệ là quá trình bổ sung hoàn thiện dần. Từ khi xây dựng đến nay, hệ thống đã nhiều lần được quy hoạch bổ sung, xây dựng thêm các trục tưới, tiêu, cống điều tiết, đê chống lũ,.

để mở rộng diện tích tưới, tiêu, bảo vệ sản xuất. Sông chảy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam qua đất các quận Thanh Xuân, quận Cầu Giấy (Hà Nội), huyện Từ Liêm, Thanh Trì, Đan Phượng, Hoài Đức, Thanh Oai, Thường Tín, Phú Xuyên và Ứng Hoà (Hà Nội) và 2 huyện Kim Bảng, Duy Tiên (Hà Nam) rồi nhập vào sông Đáy ở Tp. - Sông Tô Lịch hiện tại được bắt nguồn từ cống Phan Đình Phùng, qua đập Thanh Liệt và đổ vào sông Nhuệ. Sông chỉ còn dài 14,6 km, là dòng thoát nước thải của Thủ đô, ngày càng ô nhiễm nặng.

- Sông Kim Ngưu vốn là một nhánh của sông Tô Lịch từ phường Yên Lãng chảy theo đường La Thành qua cống Nam Đồng, Phương Liệt (quận Đống Đa) tới xã Thịnh Liệt đổ vào sông Tô Lịch tại cầu Sơn (cạnh đập Thanh Liệt), một nhánh khác của sông chảy về Thường Tín (với một lưu lượng nhỏ). Còn có nhiều nhánh 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đánh giá diễn biến chất lượng nước các hồ Hà Nội giai đoạn 2006 – 2010 khác chảy trong quận Hai Bà Trưng và huyện Thanh Trì (như sông Sét dài 5,9 km rộng 10 - 30 m, sâu 3 - 4 m bắt nguồn từ cống Bà Triệu, hồ Bảy Mẫu rồi đổ vào sông Kim Ngưu ở Giáp Nhị) song tác dụng chủ yếu ngày nay là đường thoát nước thải của nội thành. Ngoài hệ thống các con sông, Hà Nội cũng là một Thủ đô đặc biệt nhiều đầm hồ. Tính riêng trong khu vực nội thành đã có 110 hồ (hiện nay, Hà Nội sau khi mở rộng có đến 154 hồ).

Hồ Gươm nằm ở trung tâm lịch sử của Thủ đô, giữ một vị trí đặc biệt đối với Hà Nội; Hồ Tây có diện tích lớn nhất, khoảng 500 ha, đóng vai trò quan trọng trong khung cảnh đô thị. Trong khu vực nội ô có thể kể tới những hồ nổi tiếng khác như Trúc Bạch, Thiền Quang, Thủ Lệ. Ngoài ra, còn nhiều đầm hồ lớn nằm trên địa phận Hà Nội như Kim Liên, Liên Đàm, Ngải Sơn - Đồng Mô, Suối Hai, Mèo Gù, Xuân Khanh, Tuy Lai, Quan Sơn,. Cho tới nay, quá trình đô thị hóa đã lấp đi nhiều.