Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nông Thôn Tại Xã Vạn Thọ, Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên

Luận văn đánh giá chất lượng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình môi trường.

• Tác giả: Nhâm Tiến Linh
• Người hướng dẫn: Th.S Dương Thị Thanh Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nông Thôn Tại Xã Vạn Thọ, Huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Yêu cầu của đề tài
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Một số đặc điểm về hiện trạng và xu thế diễn biến môi trường trong nước
• 2.2.1. Tình trạng chung của môi trường Việt Nam
• 2.2.2. Tình hình Môi Trường ở tỉnh Tuyên Quang
• 2.2.3. Hiện trạng Môi Trường tỉnh Vĩnh Phúc
• 2.2.4. Hiện trạng Môi Trường Tỉnh Thái Nguyên
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.4. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.5. Nội dung nghiên cứu
• 3.6. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội
• 3.7. Đánh giá hiện trạng môi trường xã Vạn Thọ
• 3.8. Đánh giá về sự nhận thức của người dân về môi trường
• 3.9. Đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường
• 3.10. Phương pháp nghiên cứu
• 3.10.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu, thông tin thứ cấp
• 3.10.2. Phương pháp điều tra sơ cấp trực tiếp tại địa bàn nghiên cứu
• 3.10.3. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 3.10.4. Phương pháp lấy mẫu và chỉ tiêu theo dõi, phương pháp phân tích
• 3.10.5. Phương pháp tổng hợp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Vạn Thọ
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Vị trí địa lý
• 4.1.3. Địa hình, địa mạo
• 4.1.4. Khí hậu, thủy văn
• 4.1.5. Nguồn tài nguyên
• 4.1.6. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên của xã
• 4.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2.1. Thực trạng phát triển kinh tế
• 4.2.2. Thực trạng phát triển dân số, lao động và việc làm
• 4.3. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ
• 4.3.1. Hiện trạng cung cấp nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường tại các gia đình
• 4.3.2. Hiện trạng nhà tiêu và hệ thống cống thải mà các hộ đang sử dụng
• 4.3.3. Hiện trạng môi trường đất
• 4.3.4. Hiện trạng rác thải trên địa bàn
• 4.3.5. Hiện trạng vệ sinh môi trường trong lĩnh vực chăn nuôi
• 4.3.6. Tình hình sử dụng phân bón hóa chất bảo vệ thực vật
• 4.3.7. Sự nhận thức của người dân địa phương về vấn đề bảo vệ môi trường
• 4.3.8. Đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nông Thôn Vạn Thọ

Bài viết này tập trung vào việc đánh giá chất lượng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Đây là một vấn đề cấp thiết, đặc biệt khi Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp với hơn 70% dân số sống ở nông thôn. Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng gây ra không ít tác động tiêu cực đến môi trường sống của người dân. Xã Vạn Thọ không nằm ngoài quy luật này, với những thay đổi đáng kể trong môi trường do tập quán sinh hoạt, nhận thức về bảo vệ môi trường còn hạn chế, và lượng rác thải ngày càng tăng. Việc đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cải thiện là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu này được thực hiện bởi Nhâm Tiến Linh, sinh viên trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của Th.S Dương Thị Thanh Hà.

1.1. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài Nghiên Cứu Môi Trường Nông Thôn

Đề tài nghiên cứu về chất lượng môi trường nông thôn Vạn Thọ trở nên cấp thiết do sự thay đổi nhanh chóng của môi trường dưới tác động của đô thị hóa và các hoạt động sản xuất nông nghiệp. Tập quán sinh hoạt và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường còn hạn chế, dẫn đến tình trạng ô nhiễm ngày càng gia tăng. Rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi là những vấn đề nổi cộm, đe dọa đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển bền vững của xã. Cần có những giải pháp kịp thời để ngăn ngừa và khắc phục tình trạng này, đảm bảo môi trường sống trong lành cho người dân Vạn Thọ.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Đánh Giá Môi Trường

Mục tiêu chính của nghiên cứu là điều tra, đánh giá môi trường nông thôn trên địa bàn xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Đồng thời, nghiên cứu cũng tập trung vào việc đánh giá hiểu biết của người dân về môi trường và đề xuất các giải pháp bảo vệ và quản lý môi trường tại địa phương. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Vạn Thọ, hiện trạng môi trường (nước, đất, không khí, chất thải), và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Nghiên cứu hướng đến việc cung cấp thông tin cho các nhà quản lý để đưa ra các giải pháp khắc phục ô nhiễm và phòng chống suy thoái môi trường.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm Môi Trường Nông Thôn Tại Xã Vạn Thọ

Xã Vạn Thọ đang đối mặt với nhiều vấn đề về ô nhiễm môi trường nông thôn. Tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm chất thải sinh hoạt, chất thải chăn nuôi, sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách. Theo tài liệu nghiên cứu, điều kiện vệ sinh môi trường không đảm bảo, rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi ngày càng nhiều hơn, chất lượng môi trường sẽ ngày càng suy giảm nếu không có biện pháp ngăn ngừa và khắc phục. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là các bệnh liên quan đến ô nhiễm nguồn nước và không khí.

2.1. Hiện Trạng Sử Dụng Nước Sinh Hoạt Và Vệ Sinh Môi Trường

Nghiên cứu cho thấy hiện trạng cung cấp nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường tại các gia đình ở xã Vạn Thọ còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ hộ gia đình sử dụng nước sạch chưa cao, hệ thống xử lý nước thải còn thiếu và chưa đồng bộ. Tình trạng xả thải trực tiếp ra môi trường vẫn phổ biến, gây ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng nước sinh hoạt và sức khỏe của người dân. Cần có những giải pháp cải thiện hệ thống cấp nước và xử lý nước thải để đảm bảo vệ sinh môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống.

2.2. Tình Hình Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Và Chất Thải Chăn Nuôi

Quản lý rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi là một thách thức lớn đối với xã Vạn Thọ. Tình trạng đổ rác bừa bãi vẫn diễn ra phổ biến, gây ô nhiễm môi trường đất và không khí. Hệ thống thu gom và xử lý rác thải còn thiếu và chưa hiệu quả. Chất thải chăn nuôi chưa được xử lý đúng cách, gây ô nhiễm nguồn nước và phát sinh các bệnh truyền nhiễm. Cần có những giải pháp đồng bộ để cải thiện hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải, đồng thời khuyến khích người dân áp dụng các biện pháp xử lý chất thải chăn nuôi tại chỗ.

2.3. Ảnh Hưởng Của Phân Bón Và Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Đến Môi Trường

Việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường đất, nước và đa dạng sinh học. Lượng phân bón dư thừa không được cây trồng hấp thụ sẽ ngấm vào đất và nước, gây ô nhiễm nguồn nước và làm suy thoái đất. Thuốc bảo vệ thực vật có thể tiêu diệt các loài sinh vật có lợi, làm mất cân bằng sinh thái. Cần có những biện pháp hướng dẫn người dân sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lý, đồng thời khuyến khích sử dụng các loại phân bón hữu cơ và các biện pháp phòng trừ sâu bệnh sinh học.

III. Tiêu Chí Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Nông Thôn Vạn Thọ

Để đánh giá chất lượng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ, cần sử dụng một hệ thống các tiêu chí cụ thể và khách quan. Các tiêu chí này bao gồm chất lượng nước (nước mặt, nước ngầm, nước sinh hoạt), chất lượng đất, chất lượng không khí, tình trạng quản lý chất thải, và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Việc đánh giá dựa trên các tiêu chí này sẽ giúp xác định rõ những vấn đề môi trường cần ưu tiên giải quyết và đưa ra các giải pháp phù hợp.

3.1. Đánh Giá Chất Lượng Nước Mặt Nước Ngầm Và Nước Sinh Hoạt

Chất lượng nước là một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá chất lượng môi trường. Cần tiến hành lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu hóa lý, vi sinh của nước mặt, nước ngầm và nước sinh hoạt để so sánh với các tiêu chuẩn quy định. Các chỉ tiêu cần quan tâm bao gồm pH, độ đục, hàm lượng chất rắn lơ lửng, hàm lượng kim loại nặng, hàm lượng vi khuẩn E.coli và Coliform. Kết quả phân tích sẽ cho thấy mức độ ô nhiễm của nguồn nước và nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

3.2. Phân Tích Chất Lượng Đất Và Mức Độ Ô Nhiễm Kim Loại Nặng

Chất lượng đất cũng là một yếu tố quan trọng để đánh giá môi trường nông thôn. Cần tiến hành lấy mẫu và phân tích các chỉ tiêu hóa lý của đất, như pH, độ mùn, hàm lượng dinh dưỡng (N, P, K), và hàm lượng kim loại nặng (Pb, Cd, As, Hg). Kết quả phân tích sẽ cho thấy mức độ ô nhiễm của đất và khả năng ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và sức khỏe con người. Đặc biệt, cần quan tâm đến tình trạng ô nhiễm kim loại nặng do sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

3.3. Đánh Giá Chất Lượng Không Khí Và Mức Độ Ô Nhiễm Tiếng Ồn

Chất lượng không khí và mức độ ô nhiễm tiếng ồn cũng cần được đánh giá để có cái nhìn toàn diện về môi trường nông thôn. Cần đo đạc nồng độ các chất ô nhiễm không khí, như bụi, SO2, NOx, CO, và tiếng ồn tại các khu vực dân cư, khu sản xuất, và khu chăn nuôi. Kết quả đo đạc sẽ cho thấy mức độ ô nhiễm không khí và tiếng ồn, và nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Cần có những biện pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí và tiếng ồn, như trồng cây xanh, hạn chế đốt rác, và sử dụng các thiết bị giảm tiếng ồn.

IV. Giải Pháp Cải Thiện Chất Lượng Môi Trường Nông Thôn Vạn Thọ

Để cải thiện chất lượng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước, đất, không khí, và nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Các giải pháp này cần được thực hiện với sự tham gia của cộng đồng và sự hỗ trợ của các cấp chính quyền.

4.1. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Vệ Môi Trường

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường là một trong những giải pháp quan trọng nhất để cải thiện chất lượng môi trường nông thôn. Cần tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về bảo vệ môi trường cho người dân, đặc biệt là các hộ gia đình sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi. Các hoạt động này có thể bao gồm các buổi nói chuyện, hội thảo, phát tờ rơi, và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng. Mục tiêu là giúp người dân hiểu rõ về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và có ý thức thực hiện các hành vi thân thiện với môi trường.

4.2. Xây Dựng Và Vận Hành Hệ Thống Xử Lý Chất Thải Hiệu Quả

Xây dựng và vận hành hệ thống xử lý chất thải hiệu quả là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Cần xây dựng các công trình xử lý nước thải sinh hoạt và công nghiệp, các bãi chôn lấp rác thải hợp vệ sinh, và các hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi. Đồng thời, cần khuyến khích người dân áp dụng các biện pháp xử lý chất thải tại chỗ, như ủ phân compost, sử dụng biogas, và xây dựng các hầm biogas. Việc vận hành hệ thống xử lý chất thải cần được thực hiện đúng quy trình và đảm bảo hiệu quả.

4.3. Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Và Sử Dụng Phân Bón Hợp Lý

Phát triển nông nghiệp bền vững và sử dụng phân bón hợp lý là một giải pháp quan trọng để giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong sản xuất nông nghiệp. Cần khuyến khích người dân áp dụng các biện pháp canh tác bền vững, như luân canh, xen canh, và sử dụng các loại phân bón hữu cơ. Đồng thời, cần hướng dẫn người dân sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lý, theo đúng liều lượng và thời gian quy định. Việc phát triển nông nghiệp bền vững sẽ giúp bảo vệ môi trường và nâng cao năng suất cây trồng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Đánh Giá Môi Trường Nông Thôn Vạn Thọ

Nghiên cứu đánh giá chất lượng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho các nhà quản lý và người dân để đưa ra các quyết định và hành động phù hợp. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch và chương trình bảo vệ môi trường, đồng thời giúp người dân nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi để bảo vệ môi trường sống của mình.

5.1. Xây Dựng Kế Hoạch Hành Động Bảo Vệ Môi Trường Cụ Thể

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng kế hoạch hành động bảo vệ môi trường cụ thể cho xã Vạn Thọ. Kế hoạch này cần xác định rõ các mục tiêu, nhiệm vụ, và giải pháp cụ thể để giải quyết các vấn đề môi trường ưu tiên. Đồng thời, kế hoạch cần phân công trách nhiệm cho các bên liên quan và xác định nguồn lực cần thiết để thực hiện. Việc xây dựng kế hoạch hành động cần có sự tham gia của cộng đồng và sự hỗ trợ của các cấp chính quyền.

5.2. Giám Sát Và Đánh Giá Hiệu Quả Các Biện Pháp Bảo Vệ Môi Trường

Cần thiết lập hệ thống giám sát và đánh giá hiệu quả các biện pháp bảo vệ môi trường được thực hiện tại xã Vạn Thọ. Hệ thống này cần thu thập và phân tích các dữ liệu về chất lượng môi trường, tình hình quản lý chất thải, và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. Kết quả giám sát và đánh giá sẽ giúp điều chỉnh các biện pháp bảo vệ môi trường cho phù hợp và đảm bảo hiệu quả.

VI. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Bền Vững Môi Trường Nông Thôn

Nghiên cứu đánh giá chất lượng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ đã cung cấp những thông tin quan trọng về hiện trạng môi trường và các vấn đề cần giải quyết. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự chung tay của cộng đồng, sự hỗ trợ của các cấp chính quyền, và sự hợp tác của các tổ chức xã hội. Hướng phát triển bền vững cần tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

6.1. Tăng Cường Quản Lý Nhà Nước Về Bảo Vệ Môi Trường Nông Thôn

Nhà nước cần tăng cường quản lý về bảo vệ môi trường nông thôn thông qua việc ban hành các chính sách, quy định, và tiêu chuẩn về môi trường. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định về bảo vệ môi trường và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Việc tăng cường quản lý nhà nước sẽ tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho việc bảo vệ môi trường.

6.2. Khuyến Khích Cộng Đồng Tham Gia Bảo Vệ Môi Trường

Cần khuyến khích cộng đồng tham gia bảo vệ môi trường thông qua việc tạo điều kiện cho người dân tham gia vào quá trình ra quyết định về môi trường, cung cấp thông tin về môi trường, và hỗ trợ các hoạt động bảo vệ môi trường do cộng đồng thực hiện. Việc khuyến khích cộng đồng tham gia sẽ tạo ra một phong trào bảo vệ môi trường rộng khắp và bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại Việt Nam đang tạo ra những chuyển dịch sâu sắc trong cơ cấu kinh tế và đời sống xã hội nông thôn. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế nông hộ, khu vực nông thôn đang phải đối mặt với nhiều áp lực môi trường nghiêm trọng do tập quán sinh hoạt lạc hậu, hạ tầng kỹ thuật yếu kém, việc lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật trong trồng trọt và chất thải phát sinh từ hoạt động chăn nuôi chưa qua xử lý.

Xã Vạn Thọ (huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên) là một địa bàn thuần nông thuộc vùng phụ cận hồ Núi Cốc. Trong tiến trình phát triển và xây dựng nông thôn mới, môi trường nông thôn tại xã đang dần bị biến đổi tiêu cực: lượng rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi phát sinh ngày càng lớn nhưng chưa có hệ thống thu gom tập trung, công trình vệ sinh hộ gia đình chưa đạt chuẩn và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường còn hạn chế. Nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn phục vụ công tác quản lý môi trường tại địa phương, đề tài khóa luận "Đánh giá chất lượng môi trường nông thôn trên địa bàn xã Vạn Thọ - Huyện Đại Từ - Tỉnh Thái Nguyên" đã được thực hiện.

Mục đích nghiên cứu

1. Điều tra, đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn trên địa bàn xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
2. Đánh giá mức độ hiểu biết và nhận thức của người dân địa phương về vấn đề môi trường.
3. Nâng cao hiểu biết của cộng đồng dân cư về công tác bảo vệ môi trường.
4. Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm bảo vệ và quản lý môi trường tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Thu thập, tổng hợp thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Vạn Thọ, từ đó làm rõ sức ép của quá trình phát triển đối với môi trường.
2. Cung cấp dữ liệu định lượng và định tính về hiện trạng môi trường đất, môi trường nước và vệ sinh môi trường nông thôn; xác định các nguy cơ ô nhiễm từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt của người dân.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, quản lý và truyền thông nhằm giảm thiểu, phòng chống ô nhiễm môi trường nông thôn phù hợp với điều kiện thực tế của xã.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cộng đồng dân cư nông thôn và các thành phần môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ, tập trung vào: nguồn nước sinh hoạt; cơ sở hạ tầng vệ sinh (nhà tiêu, cống rãnh thoát nước, chuồng trại chăn nuôi); công tác quản lý, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt; việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong canh tác nông nghiệp.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ địa bàn xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (gồm 12 xóm: Vai Say, Chăn Nuôi, Xóm 1, Xóm 2, Xóm 3, Xóm 4, Xóm 5, Xóm 6, Xóm 7, Xóm 8, Xóm 9, Xóm 10).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu và khảo sát thực địa được tiến hành từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014; số liệu thứ cấp về kinh tế - xã hội cập nhật đến năm 2013.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý luận và khung pháp lý

Đề tài dựa trên các khái niệm nền tảng về môi trường, ô nhiễm môi trường (theo Luật Bảo vệ Môi trường 2005), quản lý môi trường (Lê Văn Khoa, 2000) và hoạt động bảo vệ môi trường (Phạm Ngọc Quế, 2003), cùng định hướng Chiến lược Bảo vệ Môi trường Quốc gia đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia áp dụng đối chiếu gồm:

• Luật Bảo vệ Môi trường số 52/2005/QH11 ngày 29/11/2005.
• Quyết định số 104/2000/QĐ-TTg ngày 25/08/2000 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2020.
• Quyết định số 51/2008/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành Bộ chỉ số theo dõi và đánh giá nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn.
• Quyết định số 08/2005/QĐ-BYT ngày 11/03/2005 của Bộ Y tế ban hành tiêu chuẩn vệ sinh đối với các loại nhà tiêu.
• Thông tư số 15/2006/TT-BYT ngày 30/11/2006 của Bộ Y tế hướng dẫn kiểm tra vệ sinh nước sạch, nước ăn uống, nhà tiêu hộ gia đình.
• Các quy chuẩn, tiêu chuẩn so sánh: QCVN 08:2008/BTNMT (chất lượng nước mặt), QCVN 09:2008/BTNMT (chất lượng nước ngầm), QCVN 03:2008/BTNMT (giới hạn kim loại nặng trong đất nông nghiệp), TCVN 7373:2004 (chất lượng đất - hàm lượng nitơ tổng số), TCVN 7374:2004 (chất lượng đất - hàm lượng photpho tổng số).

Phương pháp nghiên cứu

1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu văn bản quy phạm pháp luật, báo cáo thống kê tình hình tự nhiên, kinh tế - xã hội, hiện trạng sử dụng đất và cơ sở hạ tầng do Ủy ban nhân dân xã Vạn Thọ cung cấp.
2. Phương pháp điều tra sơ cấp và khảo sát thực địa:
   • Quan sát tổng quát môi trường khu dân cư, đồng ruộng, đồi chè, hệ thống kênh mương, rác thải ven đường, vỏ bao bì thuốc bảo vệ thực vật.
   • Quan sát chi tiết hiện trạng giếng nước, nhà tiêu, chuồng trại chăn nuôi tại các hộ gia đình.
3. Phương pháp điều tra xã hội học bằng phiếu phỏng vấn: Thiết kế phiếu điều tra có cấu trúc, tiến hành phỏng vấn trực tiếp $n = 60$ hộ gia đình (phân bố đều tại 12 xóm, mỗi xóm chọn 5 hộ đại diện).
4. Phương pháp lấy mẫu và phân tích phòng thí nghiệm:
   • Mẫu nước ($n = 03$): Gồm 02 mẫu nước mặt (ao hộ gia đình, suối Vai Cày) và 01 mẫu nước ngầm (giếng khoan hộ gia đình). Dung tích lấy 2 lít/mẫu bảo quản trong chai nhựa 3 lít.
   • Mẫu đất ($n = 03$): Gồm đất ruộng rau ($M_1$), đất đồi chè ($M_2$), đất vườn cạnh chuồng trại ($M_3$). Mẫu lấy ở tầng mặt độ sâu 0–25 cm, khối lượng 2 kg/mẫu.
   • Đơn vị phân tích: Viện Khoa học Sự sống và Phòng Thực hành Đất (Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên).
   • Quy trình phân tích:

Đối tượng	Chỉ tiêu theo dõi	Phương pháp / Tiêu chuẩn phân tích
Nước	pH	TCVN 6492:2011
	$\text{BOD}_5$	TCVN 6001:2008
	$\text{COD}$	TCVN 4565:1988
	Coliform	TCVN 6187:1996
	Asen (As)	TCCS 01:2014
	Sắt (Fe)	TCVN 6177:1996
Đất	$\text{pH}_{\text{KCl}}$	Đo trên máy pH meter
	Mùn (OM %)	Phương pháp Tiurin
	Nitơ tổng số ($\text{N}$ %)	Phương pháp Kjeldahl
	Lân tổng số ($\text{P}_2\text{O}_5$ %)	Phương pháp so màu
	$\text{NO}_3^-$	TCVN 6643:2000
	Đồng (Cu)	Phương pháp Rinhkis
	Kẽm (Zn)	Phương pháp so màu
	Chì (Pb)	TCCS/PTHH 05:2014

5. Phương pháp xử lý số liệu: Thống kê, xử lý, tính toán tỷ lệ phần trăm và vẽ biểu đồ bằng phần mềm Microsoft Excel; so sánh kết quả phân tích thực nghiệm với các Quy chuẩn và Tiêu chuẩn kỹ thuật Quốc gia.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực tiễn sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt nông thôn tại xã Vạn Thọ trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới. Xác định mục đích, 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, các yêu cầu kỹ thuật về độ chính xác khách quan của số liệu điều tra, cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài đối với công tác bảo vệ môi trường địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về bảo vệ môi trường nông thôn. Phân tích hiện trạng môi trường nông thôn trên phạm vi cả nước với các số liệu thứ cấp: khu vực nông thôn hàng năm phát sinh trên 1.300 triệu $\text{m}^3$ nước thải, 6,6 triệu tấn rác thải sinh hoạt, hơn 14.000 tấn bao bì hóa chất bảo vệ thực vật, 76 triệu tấn rơm rạ và 74 triệu tấn chất thải chăn nuôi; tỷ lệ thu gom chất thải rắn chỉ đạt 40–55%. Tổng quan các vấn đề ô nhiễm đất, nước, không khí do làng nghề và hóa chất nông nghiệp tại các địa phương lân cận như Tuyên Quang, Vĩnh Phúc và tỉnh Thái Nguyên (dẫn liệu quan trắc năm 2013 tại sông Cầu, sông Công và 9 điểm đất chịu ảnh hưởng công nghiệp, nông nghiệp).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định chi tiết đối tượng, phạm vi không gian (12 xóm xã Vạn Thọ) và thời gian thực hiện (tháng 02/2014 – 05/2014). Mô tả 4 nội dung nghiên cứu chính và 5 phương pháp thực hiện: thu thập dữ liệu thứ cấp, quan sát thực địa, điều tra bảng hỏi 60 hộ, phương pháp lấy mẫu/phân tích phòng thí nghiệm cho 3 mẫu nước và 3 mẫu đất, cùng phương pháp thống kê xử lý số liệu trên Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là phần nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các kết quả nghiên cứu:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Vạn Thọ

• Tự nhiên: Tổng diện tích đất tự nhiên là 853,88 ha, gồm: Đất nông nghiệp 385,75 ha (45,18%); Đất phi nông nghiệp 423,93 ha (49,65%); Đất chưa sử dụng 4,79 ha (0,56%); Đất ở nông thôn 39,41 ha (4,62%); Đất lâm nghiệp 243,45 ha. Xã có suối Đôi dài khoảng 8,5 km và diện tích mặt nước (hồ Núi Cốc, ao, đầm) đạt 381,77 ha. Đặc thù địa hình có 30 ha đất nông nghiệp nằm dưới cốt 48,25 m thường xuyên bị ngập úng khi hồ Núi Cốc dâng cao.
• Kinh tế - xã hội: Năm 2013, toàn xã có 926 hộ với 3.650 nhân khẩu, tỷ lệ tăng dân số tự nhiên là 1,05%. Lực lượng lao động có 1.901 người (52,08% dân số), trong đó lao động nông nghiệp chiếm 80,3% (1.527 người), lao động thương mại dịch vụ chiếm 2,7% (51 người), lao động khác chiếm 17% (323 người). Năng suất lúa - ngô đạt bình quân 591 kg/người/năm. Đàn gia súc, gia cầm có 240 con trâu, 31 con bò, 2.429 con lợn và 27.067 con gia cầm (tổng cộng 29.767 con). Toàn bộ 9,56 km đường trục liên xã và 5,32 km đường trục xóm đã được bê tông hóa 100%.

2. Đánh giá hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ

• Hiện trạng cấp nước sinh hoạt và chất lượng nước:
  • Khảo sát 60 hộ cho thấy: 27 hộ dùng giếng đào (45%), 23 hộ dùng giếng khoan (38,3%), 4 hộ dùng nước khe suối (6,7%) và 6 hộ dùng nguồn khác (10%).

Loại mẫu nước	Vị trí lấy mẫu	Chỉ tiêu	Kết quả phân tích	Quy chuẩn so sánh	Đánh giá
Nước mặt	Ao hộ gia đình	pH	6,78	QCVN 08:2008/BTNMT (5,5–9)	Đạt quy chuẩn
		$\text{COD}$	3,40 mg/l	30 mg/l	Đạt quy chuẩn
		$\text{BOD}_5$	2,06 mg/l	15 mg/l	Đạt quy chuẩn
		Coliform	$3,8 \times 10^2$ MPN/100ml	7500 MPN/100ml	Đạt quy chuẩn
Nước ngầm	Giếng khoan	pH	7,18	QCVN 09:2008/BTNMT (5,5–8)	Đạt quy chuẩn
		As	0,002 mg/l	0,05 mg/l	Đạt quy chuẩn
		Fe	0,098 mg/l	5 mg/l	Đạt quy chuẩn
Nước suối	Suối Vai Cày	pH	8,67	QCVN 08:2008/BTNMT (5,5–9)	Đạt quy chuẩn (pH cao)
		$\text{COD}$	2,36 mg/l	30 mg/l	Đạt quy chuẩn
		$\text{BOD}_5$	1,69 mg/l	15 mg/l	Đạt quy chuẩn
		Coliform	$1,3 \times 10^2$ MPN/100ml	7500 MPN/100ml	Đạt quy chuẩn

• Hiện trạng môi trường đất:

Vị trí lấy mẫu	$\text{pH}_{\text{KCl}}$	Cu (mg/kg)	Zn (mg/kg)	Pb (mg/kg)	Đánh giá theo QCVN 03:2008/BTNMT
Đất ruộng rau ($M_1$)	5,2	49	202	68	Zn vượt 1,01 lần (ngưỡng 200 mg/kg)
Đất đồi chè ($M_2$)	4,8	58	200	70	Cu vượt 1,16 lần (ngưỡng 50 mg/kg)
Đất cạnh chuồng trại ($M_3$)	5,4	55	204	69	Cu vượt 1,10 lần; Zn vượt 1,02 lần
Giới hạn cho phép	-	50	200	70	-

Đánh giá dinh dưỡng đất cho thấy:

• Nitơ tổng số: Ruộng rau đạt 0,08%, đồi chè đạt 0,06% (thuộc nhóm đất nghèo, $< 0,08%$), cạnh chuồng trại đạt 0,11% (mức trung bình), đối chiếu TCVN 7373:2004 (ngưỡng 0,065–0,530%).

• Hàm lượng mùn ($\text{OM}$): Ruộng rau 1,5%, đồi chè 1,2%, cạnh chuồng trại 1,8% (đều thuộc mức hơi nghèo mùn).

• Lân tổng số ($\text{P}_2\text{O}_5$): Ruộng rau 0,05%, đồi chè 0,07%, cạnh chuồng trại 0,08%, đối chiếu TCVN 7374:2004 (ngưỡng 0,02–1,00% -> mức trung bình).

• Hệ thống cống thải và nhà tiêu:

  • Cống thoát nước: 34 hộ không có cống thải (56,7%), 18 hộ dùng cống lộ thiên (30%), 8 hộ xả trực tiếp ra vườn/mương (13,3%) và 0% hộ có cống nắp đậy.
  • Loại hình nhà tiêu: 39 hộ dùng hố xí hai ngăn (65%), 14 hộ dùng nhà vệ sinh tự hoại (23,3%), 7 hộ dùng hố xí đất (11,7%). Đa phần chưa đạt tiêu chuẩn vệ sinh của Bộ Y tế.

• Quản lý rác thải và vệ sinh chăn nuôi:

  • Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ước tính từ 2–5 kg/hộ/ngày (toàn xã 945 hộ phát sinh 56,7–141,75 tấn/tháng). Có 36 hộ tự đào hố đổ rác riêng (60%), 16 hộ đổ rác tùy nơi (26,7%), 8 hộ đổ tại bãi tự phát (13,3%) và 0% có dịch vụ thu gom. Phương thức xử lý chủ yếu là đốt tại chỗ (60%) và chôn lấp thủ công (18,33%). Rác y tế vẫn bị chôn lấp hoặc đốt chung với rác sinh hoạt.
  • Chất thải chăn nuôi: 36,7% hộ thải trực tiếp ra môi trường không xử lý; 33,33% bón tươi trực tiếp cho cây trồng; 26,7% ủ phân; chỉ 3,33% hộ xây dựng hầm Biogas.
  • Sử dụng hóa chất nông nghiệp: 100% hộ nông nghiệp sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; vỏ bao bì thuốc bị vứt trực tiếp tại đồng ruộng, bờ mương.

• Nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường:

  • 70% số hộ (42 hộ) sẵn sàng tham gia phân loại rác tại nguồn; 23,33% (14 hộ) từ chối vì ngại mất thời gian; 6,67% (4 hộ) tham gia nếu được giảm phí vệ sinh.
  • 53,33% người dân cho rằng giải pháp quan trọng nhất để cải thiện môi trường là nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen; 25% yêu cầu tổ chức thu gom rác.

• Giải pháp đề xuất: Đưa ra các nhóm giải pháp về khuyến khích dùng nước sạch, xây dựng chuồng trại/nhà tiêu xa nguồn nước; duy trì phong trào vệ sinh thôn xóm; đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật khuyến nông (bón phân cân đối, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật 4 đúng, thu gom bao bì); phân loại đối tượng truyền thông môi trường (học sinh tiểu học, THCS và nông dân).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tổng kết các kết luận chính về chất lượng nước (chưa có dấu hiệu ô nhiễm), chất lượng đất (có dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng Cu và Zn, đất nghèo đạm và mùn), chất thải chăn nuôi và rác thải chưa được thu gom xử lý. Kiến nghị các cấp chính quyền triển khai các chương trình can thiệp cải thiện vệ sinh môi trường nông thôn.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Chất lượng nước sinh hoạt và môi trường nước mặt: Cả 3 nguồn nước được phân tích (nước ngầm từ giếng khoan, nước mặt ao và nước suối Vai Cày) đều có các thông số nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 08:2008/BTNMT và QCVN 09:2008/BTNMT. Tuy nhiên, nước suối có giá trị pH khá cao ($8,67$), còn hàm lượng chất hữu cơ ($\text{COD}$, $\text{BOD}_5$) ở mức thấp.
2. Hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng và dinh dưỡng trong đất:
   • Phát hiện dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng cục bộ: Đất ruộng rau bị vượt ngưỡng Zn ($202\text{ mg/kg}$, vượt 1,01 lần); Đất đồi chè bị vượt ngưỡng Cu ($58\text{ mg/kg}$, vượt 1,16 lần); Đất cạnh chuồng trại bị vượt cả Cu ($55\text{ mg/kg}$, vượt 1,10 lần) và Zn ($204\text{ mg/kg}$, vượt 1,02 lần). Hàm lượng chì (Pb) dao động từ 68–70 mg/kg, nằm sát ngưỡng giới hạn 70 mg/kg theo QCVN 03:2008/BTNMT.
   • Về dinh dưỡng: Đất đồi chè nghèo nitơ tổng số ($0,06%$), toàn bộ các mẫu đều hơi nghèo mùn ($\text{OM}$ từ 1,2–1,8%) và có hàm lượng lân tổng số ở mức trung bình ($0,05–0,08%$).
3. Thực trạng hạ tầng và tập quán vệ sinh nông thôn:
   • Toàn xã chưa có tổ chức hay dịch vụ thu gom chất thải rắn chuyên nghiệp; $86,7%$ hộ gia đình tự xử lý rác bằng hình thức đào hố đốt tại chỗ hoặc đổ tùy tiện.
   • $56,7%$ hộ không có cống thoát nước thải; $76,7%$ hộ sử dụng nhà tiêu chưa đạt chuẩn vệ sinh khép kín ($65%$ hố xí hai ngăn, $11,7%$ hố xí đất).
   • $70%$ chất thải chăn nuôi bị thải trực tiếp ra môi trường hoặc bón tươi cho cây trồng mà không qua ủ hoai hay xử lý Biogas.

Đóng góp của đề tài

• Khóa luận đã xây dựng được bộ cơ sở dữ liệu thực chứng gồm số liệu khảo sát xã hội học nông thôn ($60$ hộ) và kết quả phân tích lý - hóa mẫu đất, nước thực tế tại địa bàn xã Vạn Thọ năm 2014.
• Định lượng hóa các thông số ô nhiễm kim loại nặng trong đất canh tác và đất chăn nuôi do tập quán lạm dụng hóa chất nông nghiệp và phân bón.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp giúp chính quyền địa phương xã Vạn Thọ và huyện Đại Từ nhận diện các điểm nghẽn môi trường nhằm hoàn thiện Tiêu chí số 17 về Môi trường trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia Xây dựng Nông thôn mới.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Số lượng mẫu phân tích phòng thí nghiệm còn hạn chế ($03$ mẫu nước và $03$ mẫu đất) do giới hạn về kinh phí và trang thiết bị, chưa đủ bao quát toàn bộ 12 xóm của xã.
• Dung lượng mẫu khảo sát xã hội học dừng lại ở mức $n = 60$ hộ ($6,48%$ tổng số hộ toàn xã).
• Thời gian nghiên cứu tập trung trong thời lượng ngắn (từ tháng 02 đến tháng 05/2014), chưa theo dõi được sự biến động chất lượng môi trường theo các mùa vụ canh tác khác nhau trong năm (mùa mưa và mùa khô).
• Chưa tiến hành đo đạc thực nghiệm các chỉ tiêu chất lượng môi trường không khí (bụi, tiếng ồn, khí thải chăn nuôi) tại địa bàn nghiên cứu mà chỉ đánh giá dựa trên quan sát cảm quan và dẫn liệu thứ cấp.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng mạng lưới lấy mẫu quan trắc đất nông nghiệp định kỳ tại tất cả các vùng trồng chè, trồng lúa và rau màu chuyên canh trên địa bàn xã để đánh giá chi tiết dư lượng kim loại nặng và hóa chất bảo vệ thực vật.
• Nghiên cứu thiết kế và đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của các mô hình hầm Biogas chi phí thấp hoặc mô hình xử lý rác thải hữu cơ vi sinh quy mô hộ gia đình phù hợp với điều kiện kinh tế nông hộ trung du.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Quản lý Tài nguyên Nông thôn: Tham khảo cấu trúc một báo cáo đánh giá hiện trạng môi trường cấp xã; phương pháp kết hợp điều tra phỏng vấn bảng hỏi xã hội học với phương pháp lấy mẫu, bảo quản và phân tích chỉ tiêu môi trường đất - nước.
• Cán bộ quản lý môi trường và chính quyền cấp xã, huyện: Cung cấp số liệu hiện trạng cụ thể về tỷ lệ sử dụng nước sinh hoạt, nhà tiêu hợp vệ sinh, cống rãnh thoát nước và tỷ lệ phát sinh chất thải tại xã Vạn Thọ, hỗ trợ xây dựng kế hoạch quản lý môi trường nông thôn và quy hoạch bãi chôn lấp rác tập trung.
• Các phần nội dung có giá trị tham khảo cao: Hệ thống bảng số liệu phân tích kim loại nặng trong đất (Bảng 4.8), cơ cấu sử dụng nhà tiêu và cống rãnh (Bảng 4.12, 4.13), cùng bảng thống kê mức độ sẵn sàng phân loại rác tại nguồn của người dân (Bảng 4.18).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kết quả phân tích chất lượng nước sinh hoạt và nước mặt tại xã Vạn Thọ có đạt quy chuẩn không?

Theo kết quả phân tích tại Viện Khoa học Sự sống, cả 3 mẫu nước đều đạt quy chuẩn kỹ thuật:

• Mẫu nước mặt ao hộ gia đình: $\text{pH} = 6,78$; $\text{COD} = 3,40\text{ mg/l}$; $\text{BOD}_5 = 2,06\text{ mg/l}$; Coliform $= 3,8 \times 10^2\text{ MPN/100ml}$ (nằm trong giới hạn QCVN 08:2008/BTNMT).
• Mẫu nước ngầm giếng khoan: $\text{pH} = 7,18$; $\text{As} = 0,002\text{ mg/l}$; $\text{Fe} = 0,098\text{ mg/l}$ (đạt QCVN 09:2008/BTNMT).
• Mẫu nước suối Vai Cày: $\text{pH} = 8,67$; $\text{COD} = 2,36\text{ mg/l}$; $\text{BOD}_5 = 1,69\text{ mg/l}$; Coliform $= 1,3 \times 10^2\text{ MPN/100ml}$ (đạt QCVN 08:2008/BTNMT, dù pH hơi cao).

2. Tình trạng ô nhiễm kim loại nặng trong đất tại xã Vạn Thọ diễn ra như thế nào?

Theo kết quả đối chiếu với QCVN 03:2008/BTNMT (đất nông nghiệp):

• Mẫu đất ruộng rau ($M_1$): Kẽm (Zn) đạt $202\text{ mg/kg}$, vượt ngưỡng cho phép 1,01 lần.
• Mẫu đất đồi chè ($M_2$): Đồng (Cu) đạt $58\text{ mg/kg}$, vượt ngưỡng cho phép 1,16 lần.
• Mẫu đất cạnh chuồng trại ($M_3$): Cả Đồng (Cu) đạt $55\text{ mg/kg}$ (vượt 1,10 lần) và Kẽm (Zn) đạt $204\text{ mg/kg}$ (vượt 1,02 lần). Hàm lượng Chì (Pb) dao động từ 68–70 mg/kg, đạt giới hạn cho phép.

3. Thực trạng quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại xã Vạn Thọ năm 2014 có những điểm tồn tại nào?

Toàn xã có 926 hộ (năm 2013), ước tính phát sinh 56,7–141,75 tấn rác/tháng nhưng chưa có hệ thống thu gom chuyên nghiệp. Khảo sát 60 hộ cho thấy:

• $60%$ hộ tự đào hố đổ rác riêng; $26,7%$ hộ đổ tùy tiện; $13,3%$ đổ ở bãi tự phát; $0%$ có hợp đồng dịch vụ thu gom.
• Về xử lý: $60%$ hộ chọn giải pháp đốt tại chỗ, $18,33%$ chôn lấp thủ công, $16,7%$ vứt tự do. Rác thải y tế tại trạm xá vẫn bị đốt hoặc chôn chung với rác sinh hoạt.

4. Nhận thức của người dân xã Vạn Thọ đối với việc phân loại rác tại nguồn và bảo vệ môi trường ra sao?

• $70%$ số hộ được phỏng vấn (42 hộ) thể hiện sự sẵn sàng tham gia chương trình phân loại rác tại nguồn; $23,33%$ (14 hộ) không muốn tham gia vì ngại mất thời gian; $6,67%$ (4 hộ) đồng ý tham gia nếu được giảm phí dịch vụ vệ sinh.
• Về biện pháp cải thiện vệ sinh môi trường, $53,33%$ ý kiến cho rằng thay đổi nhận thức và thói quen sinh hoạt của người dân là yếu tố quyết định hàng đầu.

5. Thực trạng xử lý chất thải từ hoạt động chăn nuôi trên địa bàn xã Vạn Thọ như thế nào?

Với tổng đàn vật nuôi 29.767 con (240 trâu, 31 bò, 2.429 lợn, 27.067 gia cầm), phần lớn chất thải chăn nuôi chưa được xử lý an toàn: $36,7%$ hộ xả thải trực tiếp không qua xử lý ra đất và nguồn nước; $33,33%$ hộ sử dụng phân tươi bón trực tiếp cho cây trồng; $26,7%$ hộ thực hiện ủ phân và chỉ có $3,33%$ hộ sử dụng công nghệ hầm Biogas.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nhâm Tiến Linh đã phản ánh trung thực bức tranh môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên năm 2014 thông qua sự kết hợp giữa phương pháp điều tra xã hội học và phân tích thực nghiệm. Kết quả cho thấy trong khi nguồn nước sinh hoạt vẫn giữ được chất lượng an toàn, môi trường đất canh tác và khu dân cư đã xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm kim loại nặng (Cu, Zn) cùng tình trạng nghèo dinh dưỡng. Nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải sớm tổ chức hệ thống thu gom chất thải rắn tập trung, chuẩn hóa công trình vệ sinh hộ gia đình và kiểm soát việc sử dụng hóa chất nông nghiệp nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam hiện nay vẫn còn là một nước sản xuất chủ yếu về nông nghiệp với trên 70% dân số cả nước số tập trung ở các vùng nông thôn. Ở nông thôn có trên 50 dân tộc khác nhau sinh sống, phân bố trên địa bàn rộng lớn, có nhiêu điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội khác biệt. Hiện nay, quá trình đô thị hóa đã và đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi cả nước.

Ở tầm vĩ mô, một mặt đô thị hóa là một trong những giả pháp quan trọng chiến lược phát triển kinh tế xã hội theo hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế đáp ứng mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mặt khác đô thị hóa cũng là một trong những chỉ tiêu quan trọng phản ánh sự phát triển kinh tế của đất nước. Tuy nhiên bên cạnh những tác động tích cực, vẫn còn không ít những bất cập, tồn tại đặt ra cần phải giả quyết. Nhiều tác động đang diễn ra hằng ngày, hang giờ làm thay đổi tận gốc nếp làm ăn, nếp sống, nếp nghĩ của người dân nông thôn, cũng như môi trường sống của họ theo cả chiều tốt và xấu.

Do đặc điểm khác nhau về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hộ, cho nên các có nét đặc thù riêng và chất lượng môi trường sống của họ theo cả chiều tốt vùng nông thôn việt nam và chiều xấu. Nông thôn xã Vạn Thọ, huyện Đại Từ, Tỉnh Thái Nguyên không nằm ngoài quy luật đó. Môi trường nông thôn xã Vạn Thọ đang dần bị thay đổi. Do tập quán sinh hoạt và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường, điều kiện vệ sinh môi trường không đảm bảo, rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi ngày càng nhiều hơn, chất lượng môi trường sẽ ngày càng suy giảm nếu không có biện phát ngăn ngừa và khắc phục.

vì vậy để xuất các giải pháp nhằm cải thiện và nâng cao điều kiện vệ sinh môi trường cho vùng nông thôn xã Vạn Thọ là cần thiết song song với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của xã. Xuất phát từ vấn đề đó, Được sự nhất trí của ban giám hiệu nhà trường, ban chủ nhiệm khoa Môi Trường - trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của cô Th.S Dương Thị Thanh Hà, em 2 tiến hành đề tài: “Đánh giá chất lượng môi trường nông thôn trên địa bàn xã Vạn Thọ - Huyện Đại Từ - Tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu - Điều tra, đánh giá môi trường nông thôn trên địa bàn xã Vạn Thọ- Huyện Đại Từ - Tỉnh Thái Nguyên. - Đánh giá hiểu biết của người dân về môi trường.

- Nâng cao hiểu biết của người dân về vấn đề bảo vệ môi trường. - Đề xuất các giải pháp bảo vệ và quản lý môi trường tại địa phương. Mục tiêu nghiên cứu - Nắm bắt được những thông tin về điều kiện tự nhiên của xã Vạn Thọ cũng như sức ép của sự phát triển kinh tế và xã hội đối với môi trường. - Cung cấp thông tin về các hiện tượng môi trường của xã, Các hậu quả của ô nhiễm môi trường, tự hoạt động của sản xuất của người dân nông thôn, từ đó giúp cho các nhà quản lý thấy thấy rõ tầm quan trọng và đề ra những giải pháp khắc phục.

- Đề xuất các giải pháp giảm thiểu và phòng chống ô nhiễm môi trường tại địa phương. Yêu cầu của đề tài - Đối tượng được lựa chọn phỏng vấn đại diện các tầng lớp, các lứa tuổi làm việc ở nhiều ngành nghề khác nhau. - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực. - Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi; bộ câu hỏi phải dễ hiểu đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá.

- Các kiến nghị đưa ra phải phù hợp với tình hình địa phương và có tính khả thi cao. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiêm thực tế phục vụ cho công tác sau này Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập vào thực tế. - Ý nghĩa trong thực tiễn: 3 Xác định được hiện trạng môi trường nông thôn tại xã Vạn Thọ và đề xuất giải pháp khắc phục, phòng chống ô nhiễm. Nâng cao nhận thức, ý thức về bảo vệ môi trường của người dân trong xã.

4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Cơ sở lý luận - “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, sự phát triển của con người và sinh vật” (luật Bảo vệ Môi Trường, 2005)[2]. - Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật (Luật bảo vệ môi trường, 2005)[2].

- Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường số và phát triển bền vũng kinh tế xã hội quốc gia (Lê Văn Khoa, 2000)[4]. - Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong sạch,phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học (Phạm Ngọc Quế 2003)[8] - Chiến lược BVMT quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 chính là “tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý hức và trách nhiệm BVMT cho cộng đồng và đẩy mạnh xã hội hoá công tác BVMT” (Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, 2008)[1]. Cơ sở pháp lý - Luật BVMT Việt Nam - ngày 29 tháng 11 năm 2005 của Quốc Hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. - Quyết định số 104/2000/QĐ - TTg ngày 25/08/2000 của thủ tướng chính phủ về việc phê duyệt chiến lược quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2020.

- Quyết định số 51/2008/QĐ - BNN của bộ Nông Nghiệp và phát triển nông thôn về ban hành bộ chỉ số theo dõi và đánh giá nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn. 5 - Quyết định của Bộ trưởng Bộ Y Tế số 08/2005/QĐ - BYT ngày 11/03/2005 về việc ban hành tiêu chuẩn vệ sinh đối với các loại nhà tiêu. - Nghị định số 149/2004/NĐ - CP ngày 27/07/2004 của chính phủ quy định về việc cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước. - Thông tư của Bộ Y Tế số 15/2006/TT - BYT ngày 30/11/2006 hướng dẫn việc kiểm tra vệ sinh nước sạch, nước ăn uống, nhà tiêu và hộ gia đình.

- Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5942-1995) Giá trị giới hạn cho phép các thông số và nồng độ chất ô nhiễm cơ bản trong nước mặt. - Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5944-1995) Giá trị giới hạn cho phép các thông số và nồng độ chất ô nhiễm cơ bản trong nước ngầm. - Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5502-2003) nước cấp sinh hoạt - yêu cầu chất lượng. - Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5945-2005) Giá trị giới hạn cho phép các thôn số và nồng độ chất ô nhiễm cơ bản trong nước thải.

Một số đặc điểm về hiện trạng và xu thế diễn biến môi trường trong nước 2. Tình trạng chung của môi trường Việt Nam Việt Nam đang ra sức xây dựng nông thôn mới. Trong tiến trình này, bảo vệ môi trường là một trong những tiêu chí cần phải đạt được. Tuy nhiên, ở nhiều vùng nông thôn, tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn chưa được giải quyết có hệ thống, nhất là ở các làng nghề và trong sản xuất nông nghiệp.

Cả nước có trên 1.300 làng nghề đã được công nhận và 3.200 làng có nghề, tập trung nhiều nhất ở miền Bắc, chiếm khoảng 60%. Kết quả khảo sát 52 làng nghề điển hình trong cả nước cho thấy 46% làng nghề có môi trường bị ô nhiễm nặng, 27% ô nhiễm vừa. Những đánh giá trong thời gian gần đây cho thấy mức độ ô nhiễm của các làng nghề không giảm mà còn có xu hướng gia tăng. Hàm lượng kim loại nặng trong đất ở một số làng nghề đã xấp xỉ hoặc vượt tiêu chuẩn cho phép.

Hầu hết chất thải phát sinh từ các làng nghề như chế biến lương thực, thực phẩm, tái chế kim loại, giấy, nhựa,… chưa được thu gom và xử lý triệt để, nhiều làng nghề xả thải bừa bãi gây tác 6 động xấu tới cảnh quan môi trường; gây ô nhiễm môi trường không khí, nước và đất; làm gia tăng người mắc bệnh có liên quan đến ô nhiễm; thậm chí làm giảm tuổi thọ trung bình của người dân sống trong và bên cạnh làng nghề. Nhiều bộ, ngành, địa phương đã tích cực nghiên cứu, xây dựng, chuyển giao và có biện pháp nhân rộng một số mô hình quản lý, xử lý chất thải làng nghề, góp phần cải thiện môi trường tại một số địa phương như công nghệ hầm biogas đối với chất thải ở các làng nghề chăn nuôi, giết mổ gia súc; mô hình quản lý chất thải nguy hại làng nghề… Một số địa phương đã triển khai quy hoạch tập trung các khu công nghiệp, cụm công nghiệp để di dời các cơ sở gây ô nhiễm môi trường ra khỏi khu dân cư đối với làng nghề dệt nhuộm, giấy tái chế,… hoặc quy hoạch quản lý theo hình thức phân tán đối với từng hộ gia đình tại các làng nghề truyền thống ít ô nhiễm; công tác xã hội hoá bảo vệ môi trường làng nghề (chủ yếu là thu gom chất thải rắn) đã được hình thành và hoạt động có hiệu quả tại một số địa phương. Thủ tướng Chính phủ cũng vừa ban hành Quy định số 577/QĐ-TTg ngày 11/4/2013 phê duyệt Đề án tổng thể bảo vệ môi trường làng nghề đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030, trong đó xác định các trọng tâm ưu tiên bảo vệ môi trường làng nghề giai đoạn 2013 - 2015 và 2016 - 2020 nhằm từng bước xử lý các làng nghề hiện đang bị ô nhiễm môi trường và ngăn chặn tình trạng phát sinh các làng nghề gây ô nhiễm môi trường mới. (Đình Lâm, 2013)[6] Tuy nhiên, nhìn chung tình trạng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề vẫn đang gia tăng và trở thành một vấn đề môi trường cấp bách hiện nay, các làng nghề gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng chậm được xử lý do thiếu nguồn lực cũng như thiếu quy định về trách nhiệm cụ thể.