CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN DỊCH VỤ NGÂN HÀNG ĐIỆN TỬ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm và đặc điểm dịch vụ ngân hàng điện tử 1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng điện tử Áp dụng tiến bộ về kỹ thuật công nghệ trong hoạt động của ngành ngân hàng đang làm thay đổi cấu trúc, phương thức hoạt động và cung cấp nhiều dịch vụ hiện đại, hình thành những sản phẩm dịch vụ tài chính mới như M-POS, Internet banking, Mobile Banking, công nghệ thẻ chip, ví điện tử…; tạo thuận lợi cho người dân trong việc sử dụng dịch vụ ngân hàng hiện đại và tiết kiệm được chi phí giao dịch.
Ngân hàng điện tử bao gồm các dạng giao dịch giữa ngân hàng và khách hàng (cá nhân và tổ chức) dựa trên quá trình số hóa và chuyển giao dữ liệu số hóa nhằm cung cấp sản phẩm dịch vụ ngân hàng nhanh chóng, chính xác và đảm bảo nhất. NHĐT là ngân hàng nơi quỹ được chuyển thông qua việc trao đổi tín hiệu điện tử giữa các tổ chức tài chính hơn là một cuộc trao đổi bằng tiền mặt, séc hoặc các công cụ chuyển nhượng khác. (Nguồn: Phạm Thị Thái Hà (2020), Tác động của cách mạng công nghiệp 4.0 đến lĩnh vực ngân hàng Việt Nam hiện nay) Dịch vụ NHĐT là khả năng một khách hàng có thể truy nhập từ xa vào một ngân hàng nhằm thu thập thông tin, thực hiện các giao dịch thanh toán, tài chính dựa trên các tài khoản lưu ký tại ngân hàng đó; đăng ký sử dụng các dịch vụ mới dựa trên công nghệ hiện đại như internet và các thiết bị truy cập khác như máy vi tính, ATM, POS, điện thoại di động. Dịch vụ ngân hàng điện tử hiểu theo nghĩa trực quan đó là một loại dịch vụ ngân hàng được khách hàng thực hiện nhưng không phải đến quầy giao dịch gặp nhân viên ngân hàng.
Hiểu theo nghĩa rộng hơn đây là sự kết hợp giữa một số hoạt động dịch vụ ngân hàng truyền thống với công nghệ thông tin và điện tử viễn thông. 10 E-Banking là một dạng của thương mại điện tử (electronic commerce hay e- commerce) ứng dụng trong hoạt động kinh doanh ngân hàng. Cũng có thể hiểu cụ thể hơn, E - Banking là một hệ thống phần mềm tin học cho phép khách hàng có thể tìm hiểu thông tin hay thực hiện một số giao dịch ngân hàng thông qua phương tiện điện tử (CNTT, điện tử, kỹ thuật số, truyền dẫn không dây, quang học, điện từ hoặc công nghệ tương tự). Dịch vụ NHĐT hiện nay bùng nổ mạnh mẽ với nhiều tính năng vượt trội, thu hút ngày càng đông đảo người sử dụng.
Các ngân hàng thương mại không ngừng thay đổi để đón đầu xu hướng phát triển này, dần dần thay đổi cách thanh toán truyền thống bằng sự linh hoạt, dễ dàng và nhanh chóng của dịch vụ NHĐT. Đánh giá ưu điểm, nhược điểm của NHĐT: Ưu điểm Nhược điểm - Nhanh chóng, thuận tiện; - Nguy cơ rủi ro cao; - Tiết kiệm chi phí, tăng doanh thu; - Chất lượng dịch vụ còn chưa thỏa - Mở rộng phạm vi hoạt động, tăng mãn nhu cầu khách hàng; khả năng cạnh tranh; - Chất lượng mạng, đường truyền - Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn; kém, lỗi kỹ thuật; - Tăng khả năng chăm sóc và thu hút - Chưa có sự liên kết chặt chẽ và bền khách hàng; vững. - Cung cấp các dịch vụ trọn gói. Đặc điểm dịch vụ ngân hàng điện tử Dịch vụ NHĐT ngày càng trở nên phổ biến và trở thành yêu cầu tất yếu để ngân hàng thương mại phát triển.
Dịch vụ NHĐT với các đặc điểm cơ bản: - Dịch vụ mang lại nhiều tiện ích cho khách hàng: khi sử dụng dịch vụ NHĐT khách hàng có thể thực hiện các hoạt động đăng ký mở thẻ, truy vấn thông tin, thực hiện các giao dịch, tra cứu lịch sử giao dịch hoặc thực hiện hoạt động chuyển tiền… bất cứ nơi nào mà không cần phải đến ngân hàng. Không cần có mặt tại điểm giao dịch là các ngân hàng nhưng khách hàng vẫn có thể thực hiện rất 11 nhiều giao dịch giống như khi thực hiện tại NHTM. Ban đầu NHĐT chỉ có một vài những chức năng đơn giản, nhưng cũng đang dần tiến hành các chức năng khó hơn như: kinh doanh ngoại tệ hay đầu tư di động… - Ngân hàng điện tử có tốc độ xử lý giao dịch nhanh chóng: Dịch vụ NHĐT cho phép khách hàng thực hiện giao dịch với ngân hàng với thời gian ngắn nhất, tiết kiệm tối đa thời gian để khách hàng có điều kiện thực hiện các công việc khác trong quỹ thời gian eo hẹp. Thay vì phải di chuyển, chờ đợi và thực hiện các giao dịch trên giấy tờ chỉ cần ngồi một chỗ thực hiện các thao tác trên máy tính hoặc điện thoại.
Thời gian chính là tiền bạc, tiết kiệm thời gian là mang lại tiền bạc cho khách hàng nên đặc điểm này của dịch vụ NHĐT được nhiều khách hàng đánh giá cao và lấy đó làm tiêu chí để sử dụng dịch vụ. Công nghệ thông tin ngày càng hiện đại tạo điều kiện nâng cao tiện ích sử dụng cho các dịch vụ trực tuyến nên thời gian xử lý cho một giao dịch ngày càng giảm. - Dịch vụ NHĐT không bị giới hạn bởi không gian và thời gian: khách hàng thực hiện các giao dịch bất kỳ nơi đâu thông qua máy tính, máy điện thoại… nên không cần thiết phải đến giao dịch tại các ngân hàng, không cần phải chờ đợi, ký giấy tờ… Thông qua ứng dụng CNTT các giao dịch được thực hiện nhanh chóng, hỗ trợ khách hàng kịp thời nắm bắt cơ hội đầu tư, kinh doanh, có thời gian để tìm hiểu và thực hiện các công việc quan trọng khác. - Dịch vụ NHĐT có mức chi phí giao dịch thấp: bên cạnh việc tiết kiệm khoản chi phí do khách hàng không phải di chuyển, chi phí cơ hội do tiết kiệm thời gian thì theo biểu phí giao dịch của các ngân hàng, dịch vụ NHĐT luôn có mức phí thấp.
Lí giải cho mức phí thấp mà các ngân hàng đưa ra là do bản thân ngân hàng cũng giảm thiểu được rất nhiều chi phí khi cung ứng dịch vụ NHĐT so với giao dịch truyền thống như: chi phí thuê văn phòng, chi phí nhân viên, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí VPP, chi phí bảo quản, lưu trữ… - Dịch vụ NHĐT tạo ra cho khách hàng nhiều cơ hội kinh doanh mới: cùng với sự phát triển nhanh chóng của CNTT đã tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh, cơ hội phát triển cho các tổ chức và cá nhân. Để đáp ứng một phần cho sự phát triển này 12 đòi hỏi phải có hình thức thanh toán tiền qua các dịch vụ NHĐT. Thông qua hình thức thanh toán này khách hàng và nhà cung cấp có thể thực hiện dễ dàng, nhanh chóng các giao dịch mua bán, thanh toán mà không cần gặp gỡ nhau. Hình thức buôn bán qua mạng đang ngày càng phổ biến và tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh va lợi ích cho cả phía khách hàng và ngân hàng.
- Dịch vụ NHĐT có tính toàn cầu: phát triển dịch vụ NHĐT tạo ra nhiều cơ hội đầu tư, kinh doanh vượt qua giới hạn lãnh thổ một quốc gia, tăng khả năng hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Với sự hỗ trợ của mạng internet toàn cầu khách hàng có thể lựa chọn các sản phẩm đến từ nhiều quốc gia, mang lại tiềm năng phát triển vươn ra thị trường quốc tế. Các loại hình dịch vụ ngân hàng điện tử trong ngân hàng thương mại Các dịch vụ ngân hàng điện tử hiện đại đang được ứng dụng hiện nay thể hiện qua sơ đồ 1. Loại hình ngân hàng điện tử Dịch vụ ngân hàng điện tử POS Phone Mobile Home Internet ATM banking banking banking banking banking (Nguồn: tác giả tự tổng hợp) - Dịch vụ cung cấp qua ATM (Automated Teller Machine): thiết bị ngân hàng lắp đặt tại các điểm cố định thực hiện các giao dịch tự động với khách hàng, thực hiện việc nhận dạng khách hàng thông qua thẻ ATM (thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng) hay các thiết bị tương thích.
Dịch vụ cung cấp cho khách hàng như: vấn tin tài khoản, rút tiền mặt, chuyển khoản, gửi tiền tiết kiệm, nộp thuế… 13 - Thanh toán qua POS (Point of sale): đây là hình thức thanh toán tiền hàng hóa dịch vụ không dùng tiền mặt thông qua việc sử dụng kết nối giữa thiết bị đọc thẻ (Card reader) - còn gọi là máy quẹt (cà) thẻ hoặc POS với thẻ ngân hàng. Hệ thống thực hiện tự động chuyển tiền từ tài khoản của người mua trả cho người bán ngay. Sử dụng hình thức này chủ thẻ có thể thanh toán tiền hàng hóa dịch vụ, rút tạm ứng tiền mặt tại bất kỳ điểm chấp nhận thanh toán thẻ nào. - Phone Banking: cung cấp thông tin ngân hàng qua điện thoại cố định.
Khách hàng có thể thực hiện các lệnh chuyển tiền, thanh toán hoá đơn dịch vụ, tìm hiểu các thông tin về tỷ giá hối đoái, giá vàng, giá chứng khoán, các giao dịch gần nhất và số dư tài khoản hiện tại của mình mọi lúc mọi nơi kể cả ngoài giờ hành chính. - Mobile Banking: cùng với sự phát triển của mạng thông tin di động, các ngân hàng thương mại đã nhanh chóng đưa ra thị trường sản phẩm Mobile Banking - sản phẩm cung cấp thông tin ngân hàng qua điện thoại di động. Không chỉ thực hiện chức năng truy cập thông tin hay thực hiện các giao dịch thông thường, khách hàng còn có thể thực hiện chức năng thanh toán khi vào các siêu thị, cửa hàng hay khi đi du lịch trong nước. Hơn thế nữa, với quy trình Mobile Banking, khách hàng còn có thể nhận được thông tin từ ngân hàng bằng cách gửi tin nhắn yêu cầu đến số điện thoại quy ước của ngân hàng để nhận lại tin nhắn trả lời.
Mỗi khi có giao dịch thực hiện trên tài khoản của mình, tổng đài của ngân hàng sẽ tự động gửi tin nhắn thông báo đến điện thoại di động của khách hàng. - Home Banking: là dịch vụ ngân hàng điện tử tại nhà qua hệ thống Intranet thông qua đường truyền riêng mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng. Chi phí của dịch vụ này cao và thường các doanh nghiệp sử dụng loại dịch vụ này. Home banking giúp khách hàng thực hiện giao dịch 24/7 với máy tính có mạng internet và sử dụng chữ ký điện tử để giao dịch.
Dịch vụ có tính bảo mật cao thông qua xác thực số điện thoại, mật khẩu, xác thực máy tính, chữ ký điện tử, chứng từ điện tử nhưng chi phí dịch vụ cao nên có rất ít ngân hàng cung cấp dịch vụ này.