BÞ GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O BÞ Y T¾ TR£âNG Đ¾I HâC Y HÀ NÞI NGUYÄN THà HÈNG ĐÁNH GIÁ K¾T QUÀ CHÀN ĐOÁN VÀ ĐIÀU TRà BÆNH LAO TR¾ EM THEO H£àNG DÂN CĂA CH£¡NG TRÌNH CHæNG LAO QUæC GIA LUÄN ÁN TI¾N SĨ Y HâC HÀ NÞI - 2024 BÞ GIÁO DĀC VÀ ĐÀO T¾O BÞ Y T¾ TR£âNG Đ¾I HâC Y HÀ NÞI NGUYÄN THà HÈNG ĐÁNH GIÁ K¾T QUÀ CHÀN ĐOÁN VÀ ĐIÀU TRà BÆNH LAO TR¾ EM THEO H£àNG DÂN CĂA CH£¡NG TRÌNH CHæNG LAO QUæC GIA Chuyên ngành : Lao Mã sá : 9720109 LUÄN ÁN TI¾N SĨ Y HâC NG£äI H£âNG DÂN KHOA HâC 1. Đinh Ngãc Sỹ 2. Hoàng Thanh Vân HÀ NÞI - 2024 i LâI CÀM ¡N Trong quá trình hoàn thành luÅn án này, tôi đã nhÅn đ¤āc sự giúp đÿ tÅn tình cąa các Th¿y Cô giáo, đãng nghiáp, b¿n bè và gia đình. Tr¤ãc hÁt, vãi tÃt cÁ sự kính trãng và biÁt ¢n sâu sÇc, tôi xin chân thành cÁm ¢n PGS.
Đinh Ngãc Sỹ và TS. Hoàng Thanh Vân, nhăng ng¤åi đã tÅn tình d¿y dß, h¤ãng dÃn và t¿o điÃu kián đÅ tôi hoàn thành luÅn án tiÁn sĩ này. Tôi xin trân trãng cÁm ¢n Ban Giám hiáu Tr¤ång Đ¿i hãc Y Hà Nái, Ban lãnh đ¿o Bá môn Lao và bánh phåi và các th¿y cô phòng QuÁn lý đào t¿o sau đ¿i hãc đã t¿o điÃu kián thuÅn lāi, giúp đÿ tôi trong suát quá trình hãc tÅp, nghiên cću và thực hián luÅn án tiÁn sĩ. Tôi xin chân thành cÁm ¢n Ban lãnh đ¿o Bánh vián Phåi Trung ¤¢ng và các anh chá em đãng nghiáp đã t¿o điÃu kián giúp đÿ và hß trā tôi trong quá trình thu thÅp sá liáu phăc vă cho nghiên cću, cho tôi c¢ hái đ¤āc gÁp gÿ, khÁo sát và đóng góp nhăng thông tin vô cùng quý báu, xác đáng đÅ tôi hoàn thành luÅn án này.
Tôi xin dành tình cÁm và lòng biÁt ¢n đÁn b¿n bè, đãng nghiáp n¢i tôi công tác đã luôn ç bên khích lá, giúp đÿ, chia sÁ nhăng khó khn trong suát quá trình hãc tÅp, nghiên cću, hoàn thián luÅn án. Cuái cùng, tôi xin gāi tình cÁm biÁt ¢n tãi gia đình cąa tôi đã luôn là nguãn đáng viên truyÃn nhiát huyÁt, hß trā cho tôi trong suát quá trình hãc tÅp và hoàn thành luÅn án. Mát l¿n năa tôi xin chân thành cÁm ¢n! Hà Nái, ngày tháng nm 2024 Nghiên cąu sinh NguyÅn Thá HÉng ii LâI CAM ĐOAN Kính gāi: - Ban Giám hiáu Tr¤ång Đ¿i hãc Y Hà Nôi - Phòng QuÁn lý đào t¿o sau đ¿i hãc, Tr¤ång Đ¿i hãc Y Hà Nái - Hái đãng chÃm luÅn án TiÁn sĩ Tên tôi là: Nguyßn Thá Hằng, nghiên cću sinh khóa 35 Tr¤ång Đ¿i hãc Y Hà Nái, chuyên ngành Lao, xin cam đoan: 1. Đây là luÅn án do bÁn thân tôi trực tiÁp thực hián d¤ãi sự h¤ãng dÃn cąa PGS.
Đinh Ngãc Sỹ và TS. Hoàng Thanh Vân. Công trình này không trùng lÁp vãi bÃt kỳ nghiên cću nào khác đã đ¤āc công bá t¿i Viát Nam. Các sá liáu và thông tin trong nghiên cću là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã đ¤āc xác nhÅn và chÃp thuÅn cąa c¢ sç n¢i nghiên cću.
Tôi hoàn toàn cháu trách nhiám tr¤ãc pháp luÅt và nhăng cam kÁt này. Hà Nái, ngày tháng nm 2024 Nghiên cąu sinh NguyÅn Thá HÉng iii MĀC LĀC LäI CÀM ¡N. iii DANH MĂC CÁC CHĂ VIÀT TÆT. vi DANH MĂC BÀNG.
viii DANH MĂC HÌNH. xi ĐÀT VÂN ĐÂ. 1 CH£¡NG 1: TäNG QUAN. BàNH LAO TRÀ EM.
Dách tß hãc bánh lao trÁ em. Sinh hãc bánh lao. ĐÁc điÅm lâm sàng bánh lao trÁ em. ĐÁc điÅm cÅn lâm sàng bánh lao trÁ em.
CHÀN ĐOÁN LAO TRÀ EM. ChÁn đoán lao phåi. ChÁn đoán lao ngoài phåi. ĐIÂU TRà LAO TRÀ EM.
LiÃu l¤āng thuác. Tác dăng không mong muán cąa thuác lao. 34 CH£¡NG 2: ĐàI T£ĀNG VÀ PH£¡NG PHÁP NGHIÊN CĆU. ĐàI T£ĀNG NGHIÊN CĆU.
Thåi gian nghiên cću. PH£¡NG PHÁP NGHIÊN CĆU. Cÿ mÃu và cách chãn mÃu. NàI DUNG NGHIÊN CĆU VÀ ĐÁNH GIÁ KÀT QUÀ.
Thông tin chung. Thông tin và lâm sàng. Thông tin cÅn lâm sàng. KÁt quÁ điÃu trá bánh:.
PH£¡NG PHÁP PHÂN TÍCH, XĀ LÝ Sà LIàU. SAI Sà VÀ KHàNG CHÀ SAI Sà. KÀT QUÀ NGHIÊN CĆU. ĐÀC ĐIÄM CHUNG CĄA ĐàI T£ĀNG NGHIÊN CĆU.
ĐÀC ĐIÄM LÂM SÀNG, CÄN LÂM SÀNG. KÀT QUÀ ĐIÂU TRà. 81 CH£¡NG 4: BÀN LUÄN. Đá tuåi, giãi tính và tiÃn sā tiÁp xúc nguãn lây.
Lý do vào vián, thåi gian phát hián bánh và điÃu trá cąa tuyÁn tr¤ãc. ĐÀC ĐIÄM LÂM SÀNG, CÄN LÂM SÀNG. CHÀN ĐOÁN LAO TRÀ EM. ĐIÂU TRà LAO TRÀ EM.
KÁt quÁ điÃu trá nái trú. KÁt quÁ điÃu trá ngo¿i trú. 141 DANH MĂC CÁC CÔNG TRÌNH Đà CÔNG Bà TÀI LIàU THAM KHÀO PHĂ LĂC vi DANH MĀC CÁC CHĂ VI¾T TÆT ADA Adenosine Deaminase ADR Adverse Drug Reaction – PhÁn ćng có h¿i cąa thuác AFB Acid – Fast Bacilli - Trực khuÁn kháng cãn kháng toan ARN Acid Ribonucleic BCG Bacilli Calmette – Guerin BVPTW Bánh vián Phåi Trung ¤¢ng. CĐHA ChÁn đoán hình Ánh CLS CÅn lâm sàng CTCLQG Ch¤¢ng trình cháng lao quác gia CT scan Computed Tomography – Chăp cÇt lãp vi tính EMB(E) Ethambutol GPB GiÁi phÃu bánh HH HuyÁt hãc HIV Human Immunodeficiency Virus IGRA Interferon- Gamma Release Assay INH(H) Isoniazid LDH Lactate Dehydrogenase LPA Line Probe Assay LS Lâm sàng MDR Tuberculosis Multidrug Resistant Tuberculosis – Lao kháng đa thuác MGIT Mycobacterium Growth Indicator Tube MTB Mycobacterium tuberculosis – Vi khuÁn lao MRI Magnetic Resonance Imaging - Cáng h¤çng tÿ NCS Nghiên cću sinh NL Nguãn lây NTM Non Tuberculosis Mycobacterium PHCN Phăc hãi chćc nng PZA(Z) Pyrazinamide vii RIF(R) Rifampicin RNA Ribonucleic acid SH Sinh hóa SM(S) Streptomycin TB Tuberculosis TST Tuberculosis Skill Test TT Tån th¤¢ng VK Vi khuÁn VS Vi sinh XQ Xquang XN Xét nghiám WHO World Health Organization – Tå chćc y tÁ thÁ giãi viii DANH MĀC BÀNG BÁng 2.
Quy đánh ghi kÁt quÁ xét nghiám AFB nhuám Ziehl – Neelsen. Quy đánh ghi kÁt quÁ xét nghiám AFB nhuám huỳnh quang. Đãc kÁt quÁ xét nghiám lao. Phân bá theo nhóm tuåi.
Quá trình điÃu trá cąa tuyÁn tr¤ãc. Lý do vào vián. Thåi gian phát hián bánh. KÁt quÁ xét nghiám vi khuÁn lao tÿ các bánh phÁm cąa nhóm nghi lao.
KÁt quÁ XN tìm bằng chćng VK các lo¿i bánh phÁm theo thÅ lao. Phân lo¿i theo sá c¢ quan bá lao. Triáu chćng toàn thân. Triáu chćng lao phåi.
Triáu chćng lao h¿ch. Triáu chćng lao màng phåi. Triáu chćng lao màng não. Triáu chćng lao x¤¢ng khãp, cát sáng.
Hình Ánh tån th¤¢ng phim Xquang ngực cąa lao phåi. Hình Ánh tån th¤¢ng trên CT scan ngực cąa lao phåi. Phát hián tån th¤¢ng trên CT scan ngực so vãi Xquang cąa lao phåi. Tån th¤¢ng trên phim Xquang/MRI cąa lao cát sáng, x¤¢ng khãp.
Giá trá cąa xét nghiám Xpert MTB/RIF trong các lo¿i bánh phÁm cąa bánh nhi mÇc lao. KÁt quÁ kháng sinh đã vi khuÁn lao. KÁt quÁ xét nghiám QuantiFERON. KÁt quÁ xét nghiám mô bánh trong nhóm bánh nhi lao.
ChÁn đoán lao phåi ç trÁ em theo h¤ãng dÃn cąa CTCLQG. Giá trá cąa các cÁp yÁu tá trong chÁn đoán lao phåi trÁ em trong nhóm nghi lao (so sánh nhóm 1 và nhóm 3). Giá trá cąa các cÁp yÁu tá trong chÁn đoán lao phåi trÁ em so sánh nhóm 1 + 2 và nhóm 4. Giá trá cąa các cÁp yÁu tá trong chÁn đoán lao phåi trÁ em so sánh nhóm 1 + 2 và nhóm 3 + 4.
ChÁn đoán lao ngoài phåi ç trÁ em theo h¤ãng dÃn cąa CTCLQG. Giá trá cąa các cÁp yÁu tá trong chÁn đoán lao ngoài phåi trÁ em trong nhóm nghi lao (so sánh nhóm 1 và nhóm 3). Giá trá cąa các cÁp yÁu tá chÁn đoán lao ngoài phåi trÁ em so sánh nhóm 1 + 2 và nhóm 4. Giá trá cąa các cÁp yÁu tá chÁn đoán lao ngoài phåi trÁ em so sánh nhóm 1 + 2 và nhóm 3 + 4.
Thåi gian điÃu trá lao cąa nhóm theo dõi ngo¿i trú. Tác dăng không mong muán cąa thuác lao. Thực tr¿ng tng cân trong quá trình điÃu trá. Thay đåi Xquang ngực trong quá trình điÃu trá cąa lao phåi.
Sá l¿n nhÅp vián l¿i cąa bánh nhi theo dõi điÃu trá ngo¿i trú. KÁt quÁ điÃu trá bánh lao theo bằng chćng vi khuÁn. KÁt quÁ điÃu trá bánh lao theo thÅ lao. KÁt quÁ điÃu trá bánh lao theo nhóm tuåi.
KÁt quÁ điÃu trá bánh lao theo sá c¢ quan bá lao. KÁt quÁ điÃu trá bánh lao theo thåi gian phát hián bánh .89 x DANH MĀC HÌNH Hình 1. Vùng xác đánh tính kháng Rif 81bp trên gien rpoB. Tóm tÇt nguyên lý kỹ thuÅt TRCReady MT.
S¢ đã chÁn đoán lao phåi trÁ em cąa CTCLGQ. S¢ đã chÁn đoán lao ngoài phåi trÁ em cąa CTCLQG. Các bng tín hiáu trên thanh STRIP .51 xi DANH MĀC BIÂU Đè BiÅu đã 3. Phân bá theo giãi tính.
TiÃn sā tiÁp xúc nguãn lây .3: ChÁn đoán bánh lao theo có và không có BC vi khuÁn. KÁt quÁ điÃu trá nái trú cąa bánh nhân .5: Lý do nhÅp vián l¿i cąa 113 bánh nhi .6: KÁt quÁ điÃu trá lao kháng thuác .90 1 Đ¾T VÂN ĐÀ Bánh lao hián nay vÃn là mát trong sá nhăng bánh truyÃn nhißm nguy hiÅm trên thÁ giãi vãi mát ph¿n t¤ dân sá thÁ giãi nhißm lao và 1,2 triáu ng¤åi chÁt hằng nm do lao. Bánh lao ç trÁ em là mát chß sá phÁn ánh sự lây truyÃn bánh lao liên tăc trong cáng đãng và th¤ång xÁy ra ç trÁ s¢ sinh và trÁ nhß d¤ãi 5 tuåi. Trên thÁ giãi ¤ãc tính có khoÁng 7,5 triáu trÁ em d¤ãi 15 tuåi bá nhißm lao hàng nm1 và tång có khoÁng 67 triáu trÁ em bá nhißm lao trên toàn thÁ giãi2.
NÁu mát trÁ d¤ãi 2 tuåi bá nhißm lao mà không đ¤āc điÃu trá dự phòng thì có 18% nguy c¢ tiÁn triÅn thành bánh lao trong vòng 2 nm sau ph¢i nhißm và tß lá này là 19% ç nhóm trÁ tÿ 2 – 5 tuåi3. Sau khi nhißm lao, ç nhăng trÁ d¤ãi 2 tuåi có nguy c¢ tiÁn triÅn thành bánh lao cao nhÃt và hay gÁp các thÅ lao nÁng, lao lan tràn nh¤ lao kê, lao màng não và tß lá tā vong cao4. KhoÁng 80% trÁ tā vong do lao xÁy ra ç nhóm trÁ em d¤ãi 5 tuåi5. Hiáu quÁ cąa điÃu trá dự phòng trong viác ngn chÁn sự phát triÅn thành bánh lao đ¤āc ¤ãc tính là 91% đái vãi nhóm trÁ em và trÁ vá thành niên nhißm lao3.