Luận văn thạc sĩ đánh giá ảnh hưởng hoạt động khai thác đá trắng của nhà máy khai thác và chế biến đá marble tới chất lượng nước sinh hoạt tại xã tân lĩnh huyện lục yên

Luận văn thạc sĩ phân tích ảnh hưởng khai thác đá trắng đến chất lượng nước sinh hoạt tại xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.

• Tác giả: Vũ Linh Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Minh Cảnh
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá ảnh hưởng hoạt động khai thác đá trắng của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble tới chất lượng nước sinh hoạt tại xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích, yêu cầu
• 1.1.1. Mục đích của đề tài
• 1.1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học về đề tài
• 2.1.1. Một số khái niệm về tài nguyên nước
• 2.1.2. Khái niệm về ô nhiễm nước
• 2.1.3. Cơ sở pháp lý
• 2.2. Tình hình nghiên cứu ở trong và ngoài nước
• 2.2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2.1.1. Hoạt động khai thác đá trên thế giới
• 2.2.1.2. Ô nhiễm môi trường do hoạt động khai thác đá trên thế giới
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu, thông tin thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp phỏng vấn người dân về hiện trạng môi trường nước
• 3.3.3. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.3.4. Phương pháp tổng hợp so sánh và dự báo dựa trên số liệu thu thập được
• 3.3.5. Phương pháp lấy mẫu và phân tích trong phòng thí nghiệm
• 3.3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên của xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.1.1. Vị trí địa lý
• 4.1.2. Điều kiện khí tượng thủy văn
• 4.1.3. Các nguồn tài nguyên
• 4.2. Điều kiện kinh tế- xã hội của xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.2.1. Thực trạng phát triển các ngành
• 4.2.2. Dân số, lao động và việc làm
• 4.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 4.3. Đôi nét về nhà máy khai thác và chế biến đá Marble
• 4.3.1. Vị trí địa lý
• 4.3.2. Phương pháp khai thác
• 4.4. Hiện trạng chất lượng môi trường nước tại khu vực nghiên cứu
• 4.4.1. Chất lượng môi trường nước mặt tại nhà máy khai thác và chế biến đá Marble
• 4.4.2. Chất lượng môi trường nước ngầm tại nhà máy khai thác và chế biến đá Marble
• 4.4.3. Chất lượng môi trường nước thải của nhà máy chế biến và khai thác đá Marble
• 4.4.4. Đánh giá chất lượng môi trường nước qua các năm của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble
• 4.4.5. Diễn biến chất lượng môi trường nước mặt của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble từ năm 2011-2014
• 4.4.6. Diễn biến chất lượng môi trường nước ngầm của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble từ năm 2011-2014
• 4.4.7. Diễn biến chất lượng môi trường nước thải của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble từ năm 2011-2014
• 4.5. Tình hình sử dụng nguồn nước của người dân xung quanh nhà máy khai thác và chế biến đá Marble
• 4.6. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác đá tới môi trường sống của người dân tại xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái
• 4.7. Đề xuất giải pháp
• 4.7.1. Giải pháp về thể chế, chính sách
• 4.7.2. Giải pháp quản lý
• 4.7.3. Giải pháp công nghệ kỹ thuật
• 4.7.4. Giải pháp tuyên truyền giáo dục
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khai thác đá trắng và tác động môi trường

Khai thác đá trắng là hoạt động kinh tế quan trọng tại Tân Lĩnh, Lục Yên, đóng góp lớn vào phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, hoạt động này cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là chất lượng nước sinh hoạt. Quá trình khai thác, chế biến đá tạo ra bụi, chất thải rắn và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm. Các chất độc hại như kim loại nặng (Fe, Mn) và chất rắn lơ lửng (TSS) được phát hiện trong nước, vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và hệ sinh thái khu vực.

1.1. Tác động đến tài nguyên nước

Hoạt động khai thác đá trắng tại Tân Lĩnh đã làm suy giảm tài nguyên nước khu vực. Nước mặt và nước ngầm bị ô nhiễm do các chất thải từ quá trình khai thác và chế biến đá. Các chỉ tiêu như COD, BOD5, TSS và kim loại nặng (Fe, Mn) trong nước vượt ngưỡng cho phép, gây nguy hiểm cho sức khỏe người dân. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ Fe trong nước mặt đạt 0.5 mg/l, cao hơn tiêu chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT. Điều này đòi hỏi các biện pháp quản lý và bảo vệ nguồn nước hiệu quả.

1.2. Ô nhiễm môi trường nước

Ô nhiễm nước do khai thác đá trắng là vấn đề nghiêm trọng tại Tân Lĩnh. Các chất thải từ quá trình khai thác, chế biến đá làm thay đổi thành phần hóa học của nước, gây hại cho sinh vật và con người. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nồng độ TSS trong nước thải đạt 150 mg/l, vượt quá tiêu chuẩn QCVN 40:2011/BTNMT. Điều này làm giảm chất lượng nước sinh hoạt, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Cần có các giải pháp công nghệ và quản lý để giảm thiểu tác động này.

II. Chất lượng nước sinh hoạt tại Tân Lĩnh

Chất lượng nước sinh hoạt tại Tân Lĩnh đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi hoạt động khai thác đá trắng. Các nguồn nước mặt và nước ngầm bị ô nhiễm do chất thải từ nhà máy khai thác và chế biến đá. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ Mn trong nước ngầm đạt 0.3 mg/l, cao hơn tiêu chuẩn QCVN 09:2008/BTNMT. Điều này gây nguy cơ cho sức khỏe người dân, đặc biệt là các bệnh liên quan đến hệ tiêu hóa và thần kinh. Cần có các biện pháp xử lý nước hiệu quả để đảm bảo chất lượng nước sinh hoạt.

2.1. Phân tích chất lượng nước

Phân tích chất lượng nước tại Tân Lĩnh cho thấy, các chỉ tiêu hóa học và sinh hóa trong nước mặt và nước ngầm đều vượt ngưỡng cho phép. Nồng độ COD trong nước mặt đạt 50 mg/l, cao hơn tiêu chuẩn QCVN 08:2008/BTNMT. Điều này cho thấy mức độ ô nhiễm hữu cơ cao, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Cần có các biện pháp giám sát và xử lý nước thải từ nhà máy khai thác đá để giảm thiểu tác động này.

2.2. Giải pháp bảo vệ nguồn nước

Để bảo vệ nguồn nước tại Tân Lĩnh, cần áp dụng các giải pháp quản lý và công nghệ hiệu quả. Các biện pháp như xây dựng hệ thống xử lý nước thải, quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác đá và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng là cần thiết. Nghiên cứu đề xuất việc sử dụng công nghệ lọc nước tiên tiến để loại bỏ các chất độc hại, đảm bảo chất lượng nước sinh hoạt cho người dân.

III. Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường

Quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt để giảm thiểu tác động của khai thác đá trắng tại Tân Lĩnh, Lục Yên. Cần có các chính sách và quy định chặt chẽ để kiểm soát hoạt động khai thác, đảm bảo phát triển bền vững. Nghiên cứu đề xuất việc áp dụng các công nghệ khai thác thân thiện với môi trường, giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và đánh giá tác động môi trường định kỳ để kịp thời điều chỉnh các biện pháp quản lý.

3.1. Giải pháp quản lý

Các giải pháp quản lý cần được áp dụng để giảm thiểu tác động của khai thác đá trắng đến môi trường. Cần xây dựng các quy định chặt chẽ về khai thác và xử lý chất thải, đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Nghiên cứu đề xuất việc thành lập các cơ quan giám sát độc lập để kiểm tra và đánh giá hoạt động khai thác, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

3.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức

Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng là yếu tố quan trọng trong bảo vệ môi trường. Cần tổ chức các chương trình tuyên truyền, hướng dẫn người dân về tác động của ô nhiễm nước và cách sử dụng nước an toàn. Nghiên cứu đề xuất việc phối hợp giữa chính quyền địa phương, nhà máy khai thác đá và cộng đồng để thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Yên Bái là một trong số ít tỉnh được đánh giá là có tiềm năng to lớn về đá hoa làm ốp lát và làm bột carbonat calci (Nguyễn Linh Ngọc, 2012)[6]. Để quy hoạch và phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tới, tỉnh Yên Bái đã chú trọng việc phát triển công nghiệp khai khoáng, trong đó là các mỏ đá hoa trắng là loại hình khoáng sản đang được khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư khai thác, sử dụng nhằm phát huy thế mạnh nguồn nguyên liệu sẵn có của tỉnh (Cổng thông tin điện tử tỉnh Yên Bái, 2010)[14]. Cùng với quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, hoạt động khai thác đá hoa ngày càng được quan tâm và phát triển mạnh mẽ. Mỏ đá hoa của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble là một trong những khu vực khai thác của tỉnh Yên Bái nằm trên khu vực xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.

Nhà máy khai thác và chế biến đá Marble đã có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Yên Bái nói chung và huyện Lục Yên nói riêng (Phòng Tài Nguyên và Môi trường huyện Lục Yên, 2010)[7]. Tuy nhiên bên cạnh những lợi ích về kinh tế xã hội, mang lại cho người dân trên địa bàn huyện có được công ăn việc làm và thu nhập ổn định thì hoạt động khai thác của công ty đã và đang gây ra những vấn đề lo ngại về môi trường, nó ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của người dân. Đó chính là nguồn nước tại khu vực đang bị đe dọa bởi hoạt động khai thác đá của nhà máy chế biến và khai thác đã Marble. Xuất phát từ những vấn đề cấp bách trên, từ nhu cầu thực tế và nguyện vọng của bản thân, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm Khoa môi trường, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của Giảng viên – Th.S Nguyễn Minh Cảnh, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “ Đánh giá ảnh hưởng n 2 hoạt động khai thác đá trắng của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble tới chất lượng nước sinh hoạt tại xã Tân Lĩnh, huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái”.

Mục đích, yêu cầu 1. Mục đích của đề tài - Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác đá trắng của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble. - Đánh giá ảnh hưởng hoạt động khai thác đá trắng của nhà máy khai thác và chế biến đá Marble tới chất lượng nước sinh hoạt và đề xuất giải pháp nhằm giảm thiểu tác động của hoạt động này tới môi trường tại khu vực nghiên cứu. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá thực trạng khai thác đã trắng tại xã Tân Lĩnh, huyện Lục yên, tỉnh Yên bái.

- Xác định một số yếu tố của hoạt động khai thác đá trắng ảnh hưởng tới môi trường khu vực xung quanh (đặc biệt là môi trường nước). - Đề xuất giải pháp quản lý cho đơn vị tổ chức khai thác và địa phương nhằm giảm thiểu các tác động của hoạt động khai thác đá trắng tới môi trường và con người. Yêu cầu - Phản ánh đầy đủ, đúng đắn thực trạng khai thác đá trắng tại nhà máy khai thác và chế biến đá Marble và ảnh hưởng tới khu vực phát tán ô nhiễm. - Các mẫu nước phải được lấy trong khu vực chịu tác động của hoạt động khai thác đá trắng tại địa bàn nghiên cứu.

- Các biện pháp được đề xuất phải mang tính khả thi và phù hợp với điều kiện kinh tế của cơ sở. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Áp dụng kiến thức đã học của nhà trường vào thực tế. - Nâng cao hiểu biết thêm về kiến thức thực tế.

n 3 - Tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường. - Bổ sung tư liệu cho học tập. Ý nghĩa thực tiễn - Đưa được các tác động của hoạt động khai thác đá tới môi trường nước, để từ đó giúp cho đơn vị tổ chức khai thác có các biện pháp quản lý, ngăn ngừa, giảm thiểu các tác động xấu tới môi trường nước, cảnh quan và con người. - Tạo số liệu làm cơ sở cho công tác lập kế hoạch cho xây dựng chính sách về bảo vệ môi trường và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

- Nâng cao nhận thức, tuyên truyền vào giáo dục về bảo vệ môi trường cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khai khoáng. - Nâng cao chất lượng nước phục vụ cho người dân trên địa bàn xã Tân Lĩnh. n 4 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học về đề tài 2.

Một số khái niệm về tài nguyên nước Nước là tài nguyên đặc biệt quan trọng, là thành phần thiết yếu của sự sống và môi trường. Không có nước, cuộc sống trên Trái Đất không thể tồn tại được. Nó quyết định đến sự tồn tại và phát triển bền vững của đất nước. Nước mặt là nước tồn tại trên mặt đất liền và hải đảo.

Nước ngầm là nước tồn tại trong các tầng chứa nước dưới mặt đất. Nước sinh hoạt là nước có thể dung cho ăn, uống, vệ sinh của con người. Nước sạch là nước đảm bảo các yêu cầu sau: + Nước không có màu. + Không có mùi vị lạ, không có tạp chất.

+ Không chứa chất tan có hại. + Không có mầm mống gây bệnh[9]. Khái niệm về ô nhiễm nước Ô nhiễm nước là hiện tượng các vùng nước như sông, hồ, biển, nước ngầm…bị tác động của con người làm nhiễm các chất có thể gây hại cho con người và cuộc sống của các sinh vật trong tự nhiên. Như vậy, ô nhiễm nước là sự thay đổi thành phần và chất lượng nước không đáp ứng được cho các mục đích sử dụng khác nhau, vượt quá tiêu chuẩn cho phép và có ảnh hưởng xấu đến đời sống con người và sinh vật.

Nguồn gây ô nhiễm có thể là tự nhiên hoặc nhân tạo. Ô nhiễm nước có nguồn gốc tự nhiên do mưa, tuyết tan, gió bão, lũ lụt đưa vào môi trường nước các chất bẩn, các sinh vật có hại kể cả xác chết của chúng. Ô nhiễm n 5 nhân tạo chủ yếu do các quá trình thải các chất độc hại chủ yếu dưới dạng lỏng như các chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, giao thông và môi trường nước [9]. Cơ sở pháp lý - Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 được Quốc hội nước CHXHCNVN khóa XI kỳ họp thứ 8 ngày 01/07/2006; - Luật Tài nguyên nước đã được Quốc hội nước CHXHCNVN thông qua ngày 21/06/2012; - Luật khoáng sản số 06/2011/QH được Quốc hội nước CHXHCNVN khóa XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 17/11/2010; - Nghị định 21/2008/ NĐ - CP sửa đổi bổ sung nghị định 08/2006/NĐ - CP về việc quy định chi tiết hướng dẫn thi hành một số điều của luật BVMT; - Nghị quyết số 41 - NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ chính trị và BVMT trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước; - Quyết định số 7869/2009/QĐ - BTNMT ngày 24 tháng 04 năm 2009 của Bộ tài nguyên và môi trường về công tác kiểm tra tình hình thực hiện công tác quản lý nhà nước về khoáng sản và hoạt động khai thác khoáng sản; - Quyết định số 35/2002/QĐ - BKHCN ngày 5/6/2000 của Bộ Khoa học công nghệ về việc ban hành tiêu chuẩn môi trường Việt Nam (31 tiêu chuẩn); - Quyết định số 34/2004/QĐ - BKHCN ngày 09/10/2004 của Bộ Khoa học công nghệ về việc ban hành tiêu chuẩn Việt Nam; - Quyết định số 22/2006/QĐ - BTNMT ngày 18/12/2006 của BTNMT về việc bắt buộc áp dụng các tiêu chuẩn Việt Nam (5 tiêu chuẩn); - Quyết định số 16/2008/QĐ - BTNMT ngày 31/12/2006 của BTNMT về việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về môi trường; Một số TCVN, QCVN liên quan tới chất lượng nước; n 6 - TCVN 5992:1995 (ISO 5667 - 2:1991) - Chất lượng nước - Lấy mẫu.

Hướng dẫn kỹ thuật lấy mẫu; - TCVN 5993:1995 (ISO 667 - 3:1985)- Chất lượng nước - Lấy mẫu. Hướng dẫn bảo quản và xử lý mẫu; - TCVN 5994:1995 (ISO 5667 - 4:1987) - Chất lượng nước - Lấy mẫu. Hướng dẫn lấy mẫu ở hồ ao tự nhiên và nhân tạo; - TCVN 5996:1995 (ISO 5667 - 6:1990) - Chất lượng nước - Lấy mẫu. Hướng dẫn lấy mẫu ở sông suối; - QCVN 08:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước mặt; - QCVN 09:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về chất lượng nước ngầm; - QCVN 40:2011/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về nước thải công nghiệp; 2.

Tình hình nghiên cứu ở trong và ngoài nƣớc 2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới 2. Hoạt động khai thác đá trên thế giới Hoạt động khai thác khoáng sản nói chung và hoạt động khai thác đá nói riêng đã và đang phát triển nhất thế giới. Nhất là trong giai đoạn hiện nay khi mà nhu cầu sử dụng đá hoa cương ở các nước ngày càng tăng.

Đá hoa được ứng dụng trong trang trí nội thất mà không có một loại vật liệu nào có thể thay thế. Từ xa xưa con người đã biết sử dụng đá hoa xây dựng nên những lâu đài, điện ngọc để lại những giá trị vĩnh hằng về vật liệu kiến trúc. Ngày nay với sự phát triển của công nghệ khai thác cùng với bàn tay, khối óc con người đã tìm và khai thác được những mỏ đá hoa trắng từ khắp mọi nơi trên thế giới. Phần lớn đá thiên nhiên được khai thác ở Iran, Italia, n 7 Tây ban Nha, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ, Mexico, Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp, Canada, Pháp và Brazil… Hiện nay trên thế giới nổi tiếng nhất là đá hoa trắng của vùng Carrace - Italia, đây là một loại đá trang trí, nó nổi tiếng không phải chỉ vì sự sáng bóng mà còn vì hình vân và màu sắc của nó.

Có các loại đá trắng, đen, ghi, đỏ, xanh lá cây, vàng và xanh da trời. Hầu hết người ta khai thác đá hoa này ở những mỏ đá lộ thiên, phương pháp tiến hành rất đơn giản. Người ta lấy những khối đá ra rồi cưa chúng bằng dây xoắn, đây là dây thép dài ít nhất 1500m, nó quay quanh một cái ròng rọc mà người ta đã đưa vào trong giếng mỏ có đường kính một vài đêximét và chiều sâu của giếng tương ứng với độ dày của khối đá lấy được. Tốc độ cưa thay đổi từ 5-30cm/h.

Nó phụ thuộc vào độ cứng của đá và chất mài được phụt ra trong rãnh. Dây xoắn cưa ngang hay thẳng đứng, tiếp đó những khối đá được cắt ra theo kích thước và hình dạng đã định trước.