Đặt vấn đề Hiện nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của xã hội thì nền kinh tế của nước ta cũng thay đổi từng ngày từng giờ theo chiều hướng đi lên. Sự thay đổi đó diễn ra ở nhiều ngành nghề khác nhau, các lĩnh vực khác nhau. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu con người càng cao hơn. Vì vậy đòi hỏi các nhà quản lý nghiên cứu khoa học phải đáp ứng được nhu cầu của người dân.
Cùng với sự phát triển chung của nhiều ngành kinh tế thì ngành Lâm nghiệp cũng không nằm ngoài quy luật đó. Hiện nay diện tích rừng đang được ngành lâm nghiệp quản lý, ngoài việc bảo vệ môi trường sinh thái rừng nước ta đã góp phần tăng trưởng nền kinh tế của đất nước, đồng thời cung cấp cho chúng ta lượng lâm sản phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt đời sống của người nông dân. Một trong những lâm sản rừng mang lại là gỗ, gỗ được sự dụng nhiều trong các ngành xây dựng, chế biến giấy, đồ dùng trong gia đình… Nhưng hiện nay diện tích rừng nước ta đang bị thu hẹp ở mức báo động. Trước thực trạng đó đảng và nhà nước đã có nhiều biện pháp thiết thực nhằm giảm mức khái thác rừng một cách bừa bãi, tiếp tục thực hiện kế hoạch phủ xanh đồi núi trọc, tăng độ % tre phủ, tiến hành trồng rừng phòng hộ đầu nguồn, trồng rừng sản xuất tập chung phục vụ nguyên liệu cho các nhà máy sản xuất giấy, nhà máy sợi và cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy chế biến gỗ khác.
Tuy nhiên với diện tích trồng rừng lớn số lượng cây nhiều và trồng thuần loài, cách chăm sóc cây trồng người dân còn ở mức độ thấp nên ở giai đoạn cây phát triển thường bị sâu bệnh hại, để rừng trồng phát triển tốt và đạt năng suất cao thì phải biết được các loại nấm hại cây, đểngười trồng tiến hành phòng trừ nấm hại cây một cách hiệu quả. 2 Trên thực tế tổn thất do nấm, sâu bệnh hại gây nhiều tổn thất hơn nhiều so với các thiên tai khác trong tự nhiên, theo thống kê kết quả điều tra các nguyên nhân gây bệnh ở rừng nhiệt đới của Browm năm 1968 trong tổng số 772 loài cây ở rừng nhiệt đới khi điều tra mắc bệnh cho thấy: bệnh do nấm gây ra chiếm 83%, bệnh do cây kí sinh 12%, bệnh do vi khuẩn 3,4%, bệnh do vi rút chiếm 1%, còn lại là các nguyên nhân khác. Trong các rừng trồng cây Keo, thường bị nấm bệnh hại ở các giai đoạn phát triển làm cho rừng trồng bị chết hoặc kìm hãm sự phát triển của cây trồng. Vì vậy việc nghiên cứu tìm ra mầm bệnh, các tác nhân gây hạinấm hay sâu bệnh hại từ đó tìm ra giải pháp diệt trừ bệnh hại cho cây trong rừng trồng.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, Keo lai (acaci hybrid) là những cây trồng chính, được trồng với diện tích lớn và tập chung. Để có thể góp phần cho quá trình chăm sóc rừng trồng và để rừng trồng đạt năng suất cao, thì việc nghiên cứu nguyên nhân gây bệnh, quá trình phát sinh và phát triển của bệnh và đề xuất giải pháp phòng trừ cho cây trồng là phải có, vừa có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn. Xuất phát từ những vẫn đề trên, với nguyện vọng đóng góp một phần nhỏ của bản thân về bệnh hại cây rừng nói chung và bệnh hại trong rừng trồng nói riêng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá ảnh hưởng của độ dốc tới mức độ bị bệnh do nấm Ceratocystissp. Hại trên Keo lai Acacia hybrid tại xã Văn Hán huyện ĐồngHỷ tỉnh Thái Nguyên”.
Mục tiêu và yêu cầu của đề tài Xác định được nấm gây hại ở cây keo. Điều tra đánh giá được mức độ bệnh nấm Ceratocystis sp. Hại ở cây keo trong rừng trồng. Nghiên cứu các đặc điểm sinh học nấm Ceratocystis sp.
Và tìm các biện pháp phòng trừ và quản lí bệnh hại. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong khoa học Nghiên cứu đề tài giúp cho học sinh củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học, từ đó vận dụng vào thực tiến sản xuất. Đồng thời có cơ hội làm quen với một số phương pháp sự dụng ngoài thực tế, cũng như trong nghiên cứu đề tài, cụ thể cũng như điều tra đánh giá bệnh hại do mấn ceratocystis sp.
Gây ra ở rừng trồng. Đồng thời đây cũng là cơ hội để giúp chúng em học tập tích lũy kinh nghiệm, nâng cao rèn luyện kỹ năng làm đề tài cho bản thân. Nghiên cứu và phát hiện thêm các đặc điểm hình thái nấm hại keo lai. Ý nghĩa trong thực tiễn Từ những kết của nghiên cứu tìm ra được bệnh nấm hại cây Keo tìm giải pháp phòng trừ bệnh hại giúp cho người trồng cây tìm ra giải pháp phòng bệnh nấm hại cây keo trên rừng trồng.
4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học Khoa học bệnh cây được hình thành và phát triển do đòi hỏi của nhu cầu sản xuất cây nông nghiệp và do quá trình đấu tranh giữa thiên nhiên và con người giữa ý thức hệ duy tâm và duy vật.Ngay từ đầu của lịch sử trồng trọt, nhân dân lao động thông qua thực tế sản xuất và những kinh nghiệm của mình đã phát hiện và phòng trừ một số bệnh hại nguy hiểm (Trần Văn Mão,1997) [5].Theo cách hiểu thông thường, bệnh cây là khoa học nghiên cứu về cây bị bệnh, sinh trưởng và phát triển không bình thường vì những lý do sinh vật cũng như không phải sinh vật. Bệnh cây là kết quả tác động của 3 yếu tố: nguồn bệnh, cây trồng và điều kiện bên ngoài. Cách hiểu trên giúp chúng ta nắm được nội dung và thực chất của bệnh cây ở mức độ từng cá thể. Tuy nhiên trong thực tế sản xuất cách hiểu trên đây chưa cho phép giải quyết một cách có cơ sở những trường hợp cụ thể về bệnh cây.
Trong hoạt động thực tế của mình, người làm công tác bệnh cây phải giải quyết các nhiệm vụ có liên quan đến những tập đoàn có cây lớn, vi sinh vật gây bệnh, trong những khoảng không gian nhất định, thường là khá rộng lớn, với tác động của nhiều yếu tố khí hậu, đất đai khác nhau. Khoa học bệnh cây có các nhiệm vụ chính. Nghiên cứu bệnh hại cây trên cơ sở đó xác định các biện pháp bảo vệ cây làm cho năng suất cây trồng ở mức cao và ổn định. Góp phần phát huy tác dụng của giống cây có năng suất cao và các biện pháp kỹ thuật trồng trọt tiên tiến: Bón phân, chế độ nước, mật độ cao… Trong sản xuất không để bệnh hại phát triển và gây thành dịch.Giải quyết vấn đề bệnh cây góp phần tạo điều kiện cho việc hình thành các vùng chuyên canh, nhất là những cây có giá trị kinh tế lớn (Đường Hồng Dật, 1979) [2].
5 Để có thể hoàn thành được các nhiệm vụ trên đây, khoa học bệnh cây có các nội dung:Nghiên cứu và xác định nguyên nhân gây bệnh. Nguyên nhân gây bệnh thường rất nhiều và rất phức tạp, trong thực tế nhiều trường hợp cùng một nguyên nhân nhưng gây ra những biểu hiện bệnh rất khác nhau, ngược lại cónhững trường hợp nhiều nguyên nhân cùng gây ra một triệu chứng bệnh rất giống nhau. Một biểu hiện bệnh có thể có một hoặc một số nguyên nhân chủ yếu và một số nguyên nhân thứ yếu.Nhầm lẫn vai trò và vị trí các loại nguyên nhân có thể dẫn đến những kết luận và hành động sai lầm.Có xác định đúng nguyên nhân gây bệnh thì các công việc tiếp tục sau đó mới có cơ sở chắc chắn và chính xác.Muốn phòng trừ bệnh, bảo vệ cây có hiệu quả, tránh lãng phí và các hậu quả tiêu cực khác, không thể không xác định nguyên nhân gây bệnh (Đường Hồng Dật, 1979) [2]. Phát hiện các quy luật phát sinh, phát triển và hình thànhdịch của bệnh cây.
Bệnh cây phát sinh và phát triển theo những quy luật nhất định. Các quy luật đó phụ thuộc vào tình trạng và đặc điểm của tập đoàn vi sinh vật gây bệnh, cây chủ và điều kiện bên ngoài. Khoa học bệnh cây phải nắm được các quy luật đó.Công tác dự tính, dự báo và phòng trừ bệnh đều phải dựa trên quy luật này mới đảm bảo kết quả tốt được (Đường Hồng Dật, 1979) [2]. Tìm hiểu bản chất, đặc điểm và các quy luật chống chịu của bệnh cây.
Nói chung, khi cây bị nguồn bệnh xâm nhập thường có những biểu hiện phản ứng và hoạt động chống lại để tự vệ. Trong tự nhiên hiện tượng này thường xảy ra và đó là kết quả của quá trình thích ứng lâu dài giữa vi sinh vật gây bệnh và cây chủ. Nắm được các đặc điểm chống chịu bệnh của cây ta có thể dùng nhiều biện pháp khác nhau để không ngừng củng cố, làm tăng lên để ngăn ngừa mọi tác hại của bệnh, đồng thời tìm cách đưa ra các đặc điểm đó vào các giống cây mới.Các đặc điểm chống chịu bệnh thường chỉ được pháthuy trong những điều kiện chăm sóc, kỹ thuật canh tác và khí hậu, đất đai 6 nhất định. Công tác chọn lọc, lai tạo các giống chống bệnh cũng như tiến hành các biện pháp phòng trừ chỉ có thể đạt kết quả thật tốt khi nắm được các quy luật này (Đường Hồng Dật, 1979) [2].
Nghiên cứu, xác định các phương pháp phòng trừ bệnh: Phòng trừ bệnh cây có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau, mỗi cách có những ưu điểm và nhược điểm của nó. Vì vậy, mỗi phýõng pháp thýờng chỉ phát huy tác dụng cao nhất trong những ðiều kiện nhất ðịnh.Trong thực tế sản xuất, những biện pháp riêng rẽ thýờng không ðảm bảo, bảo vệ tốt cây chống bệnh và cần phải phối hợp nhiều biện pháp khác nhau mới giải quyết ðýợc bệnh.Nhiệm vụ của khoa học bệnh cây là tìm ra các hệ thống tổng hợp các biện pháp bảo vệ cây chống bệnh (Ðường Hồng Dật, 2004) [3]. Thực chất công tác phòng trừ bệnh cây không chỉ nhằm tiêu diệt nguồn bệnh.Việc làm đó chỉ có ý nghĩa khi bảo vệ được cây, góp phần làm tăng năng suất, giữ năng suất cây ở mức cao nhất và đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Phương hướng chủ yếu của công tác bảo vệ thực vật là tác động các biện pháp khác nhau trong một hệ thống hợp lý có cơ sở và căn cứ đầy đủ, nhằm điều khiển toàn bộ sinh quần đồng ruộng, rừng cây, tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng tốt nhất, bệnh hại không thể phát triển được, đảm bảo tạo ra khối lượng nông lâm sản cao nhất, có phẩm chất tốt nhất.