Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÃI NGỘ NHÂN SỰ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề cơ bản về đãi ngộ nhân sự 1. Khái niệm đãi ngộ nhân sự, các chế độ đãi ngộ nhân sự a. Khái niệm về đãi ngộ nhân sự Động cơ làm việc đóng vai trò vô cũng quan trọng đối với cá nhân và tổ chức.
Động cơ làm việc tạo ra các mong muốn, nhu cầu của người lao động, nó chi phối tới trạng thái tâm lý và hành động của họ. Khi nhu cầu của người lao động được thoả mãn thì những tình cảm và tâm lý tích cực sẽ xuất hiện, đồng thời tạo ra những hành động tích cực của chủ thể đó. Vì vậy, nhà quản trị cần đáp ứng được nhu cầu của người lao động thông qua việc tìm hiểu động cơ thúc đẩy người lao động để duy trì và phát triển tinh thần làm việc hăng say của họ. Đãi ngộ nhân sự là quá trình chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của người lao động.
Qua đó, người lao động có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, góp phần thực hiện mục tiêu chung của doanh nghiệp [11]. Đãi ngộ nhân sự còn có thể được hiểu là quá trình bù đắp lao động về vật chất và tinh thần qua các biện pháp đòn bẩy để duy trì, phát triển lực lượng và nâng cao đời sống người lao động. Đãi ngộ nhân sự là một quá trình làm thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần của nhân viên, người lao động qua cả hai mặt kinh tế và xã hội. Đãi ngộ nhân sự là một vấn đề cấp bách có tính tất yếu, vừa là động lực và mục tiêu phát triển của doanh nghiệp trong thời kỳ xã hội phát triển nhanh chóng, hội nhập và cạnh tranh hiện nay nên các nhà quản trị cần có trách nhiệm với nó.
Như vậy, đãi ngộ nhân sự là công cụ thiết yếu để tạo động lực về cả khía cạnh vật chất và tinh thần, kích thích người lao động cống hiến hết mình cho doanh nghiệp. Các chế độ đãi ngộ nhân sự Đãi ngộ nhân sự là một quá trình thể hiện cả 2 mặt bao gồm kinh tế và xã hội nhằm đáp ứng các nhu cầu vật chất cũng như tinh thần của người lao động. Đãi ngộ nhân sự trong doanh nghiệp được thể hiện dưới 2 hình thức cơ bản đó là đãi ngộ tài chính và đãi ngộ phi tài chính 6 1. Đãi ngộ tài chính: Đãi ngộ tài chính gồm đãi ngộ tài chính trực tiếp và đãi ngộ tài chính gián tiếp.
Đãi ngộ tài chính trực tiếp là hình thức đãi ngộ bằng các công cụ tài chính như tiền lương, tiền thưởng và cổ phần. Đãi ngộ tài chính gián tiếp là hình thức đãi ngộ bằng các công cụ tài chính ngoài tiền lương, tiền thưởng, đó là phụ cấp, trợ cấp và phúc lợi. - Đãi ngộ trực tiếp: + Tiền lương: Là số tiền người sử dụng lao động trả cho người lao động tương ứng với số lượng, chất lượng lao động mà người lao động đã hao phí trong quá trình thực hiện những công việc do người sử dụng lao động giao. + Tiền thưởng: Là khoản mà người lao động được nhận do có những đóng góp trên mức bình thường.
+ Cổ phần: Là hình thức được áp dụng chủ yếu trong các công ty cổ phần. Hình thức đãi ngộ này thực chất là cho người lao động nắm giữ một số cổ phần trong doanh nghiệp. - Đãi ngộ gián tiếp: + Trợ cấp: Là khoản tiền mà người lao động được nhận để khắc phục những khó khăn phát sinh trong hoàn cảnh cụ thể. + Phúc lợi: Là khoản tiền mà doanh nghiệp dành cho người lao động để họ có thêm điều kiện nâng cao chất lượng cuộc sống.
Được trả dưới dạng các hỗ trợ cuộc sống của người lao động như: bảo hiểm sức khoẻ, bảo hiểm xã hội; tiền lương hưu, tiền trả cho những ngày nghỉ lễ, nghỉ phép; các chương trình giải trí, nghỉ mát, nhà ở; phương tiện đi lại và các phúc lợi khác gắn liền với các quan hệ làm việc hoặc là thành viên trong tổ chức. + Phụ cấp: Là khoản tiền doanh nghiệp trả thêm cho người lao động do họ đảm nhận thêm trách nhiệm hoặc làm việc trong điều kiện không bình thường. Đãi ngộ phi tài chính: Đại ngộ phi tài chính: Là quá trình chăm lo đời sống tinh thần của người lao động thông qua các công cụ không phải là tiền bạc. Những nhu cầu đời sống tinh thần 7 của người lao động rất đa dạng và ngày càng đòi hỏi được nâng cao như: niểm vui trong công việc, sự hứng thú, say mê làm việc, được đối xử công bằng, được kính trọng, được giao tiếp với mọi người, với đồng nghiệp Công việc: Công việc theo quan điểm của người lao động thì đó là những hoạt động cần thiết mà họ được tổ chức giao cho và họ có nghĩa vụ phải hoàn thành.
Công việc là tất vả những nhiệm vụ được thực hiện bởi một người lao động hoặc là tất cả những nhiệm vụ giống nhau được thực hiện bởi một người lao động Môi trường làm việc: Môi trường làm việc là tất cả những điều kiện liên quan đển nơi mà tại đó công việc được thực hiện bao gồm các yếu tố vật lý, môi trường và các yếu tố khác như tiếng ồn, nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng, thời tiết vv…Môi trường làm việc gồm hai phần: phần cứng và phần mềm. Môi trường cũng bao gồm tất cả các cơ sở hạ tầng phục vụ cho công việc như văn phòng, phương tiện vận chuyển, thiết bị máy móc…Môi trường mềm là chỉ mối quan hệ giữa người với người, gồm tinh thần tôn trọng, tin tưởng, hỗ trợ lẫn nhau, gắn bó với nhau. - Đãi ngộ thông qua công việc: Công việc phù hợp, nhiệm vụ thích thú, cơ hội được cấp trên nhận biết, cơ hội thăng tiến. Khi một người lao động được nhà quản lý giao cho những công việc quan trọng, đòi hỏi trình độ chuyên môn cao hơn và nhiều kinh nghiệm hơn so với công việc người đó đang làm, hay một công việc hàm chứa một cơ hội thăng tiến, người đó sẽ cảm thấy hài lòng và thoả mãn, bởi vì những nhu cầu cấp cao như nhu cầu tự thể hiện, nhu cầu được tôn trọng được thoả mãn.
Nói cách khác, đãi ngộ phi tài chính bao gồm đãi ngộ về tinh thần và đãi ngộ về môi trường làm việc. Đãi ngộ về tinh thần thể hiện bằng việc nhân viên được làm các công việc phù hợp với khả năng và sở thích hoặc người lao động được đảm nhiệm các công việc có trình độ chuyên môn cao và có cơ hội thăng tiến. Đãi ngộ về tinh thần còn thể hiện bằng việc người quản lý ghi nhận những đóng góp của người lao động, kịp thời khen thưởng và động viên họ, giúp họ cảm thấy yên tâm, hứng thú và làm việc tốt hơn. Đãi ngộ về môi trường làm việc thể hiện ở việc doanh nghiệp tạo không khí làm việc chuyên nghiệp, thân thiện, hợp tác và hiệu quả.
Môi 8 trường làm việc phải đảm bảo điều kiện vệ sinh an toàn lao động, lành mạnh và tích cực. Ở đó, doanh nghiệp thường xuyên tổ chức các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, hỗ trợ các hoạt động đoàn thể,… 1. Các mục tiêu của hệ thống đãi ngộ nhân sự Đãi ngộ nhân sự có ảnh hưởng rất lớn đến sự lựa chọn công việc, tình hình thực hiện công việc của người lao động và chất lượng sản phẩm, hiệu quả hoạt động của tổ chức. Mục tiêu cơ bản của đãi ngộ nhân sự là thu hút được những người lao động có chuyên môn, nghiệp vụ giỏi phù hợp với yêu cầu công việc của doanh nghiệp, gìn giữ và động viên họ thực hiện công việc tốt nhất.
Khi đưa các quyết định đãi ngộ nhân sư có một vài mục tiêu cần phải được xem xét đồng thời. Các mục tiêu của hệ thống đãi ngộ nhân sự gồm 4 mục tiêu chính là: mục tiêu kinh tế, mục tiêu xã hội, mục tiêu củng cố và phát triển tổ chức và mục tiêu thực hiện các chức năng nhiệm vụ của doanh nghiệp. Mục tiêu kinh tế: Chế độ đãi ngộ nhân sự với mục đích sử dụng có hiệu quả sức lao động để năng suất lao động tăng lên, tạo điều kiện tăng thu nhập quốc dân, lập tích lũy cho nhà nước và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, chế độ đãi ngộ giúp cải thiện, thỏa mãn nhu cầu trang trải chi phí, tái sản xuất đơn giản và tăng sức lao động, kinh tế gia đình ổn định hơn.
Mục tiêu xã hội: Chế độ đãi ngộ từ công ăn việc làm giúp tạo nền giáo dục, động viên nhân viên phát triển, tiến bộ hơn, làm môi trường xã hội trở nên lành mạnh và phát triển hơn. Qua đó, trách nhiệm của nhà nước, của tổ chức với người lao động được thể hiện qua chế độ đãi ngộ. Mục tiêu củng cố và phát triển tổ chức: Các doanh nghiệp cần chú trọng đến những chính sách đãi ngộ toàn diện, từ lương, các khoản phúc lợi đến các cơ hội phát triển nghề nghiệp… vì chỉ khoảng một phần ba người lao động thỏa mãn với các phúc lợi ngoài lương dù lương là một trong những yếu tố thu hút và giữ chân những nhân viên có năng lực tốt. Đồng thời, những chính sách động viên khác cũng cần phải tiếp tục được thực hiện vì khi nhân viên được hưởng chế độ đãi ngộ tốt, họ mới có tinh thần và động lực để xây dựng và phát triển tổ chức lớn mạnh, 9 bền vững.
Đồng thời, giá trị của tổ chức được khẳng định khi người lao động hoàn thành những mục tiêu kinh doanh. Mục tiêu thực hiện các chức năng nhiệm vụ tổ chức: Sự thống nhất về tổ chức và khả năng của bộ máy doanh nghiệp phụ thuộc chủ yếu vào trình độ tổ chức của những nhà quản trị và nhân viên thực hiện. Thông qua chế độ đãi ngộ nhân sự, yêu cầu này sẽ được đáp ứng. Bên cạnh những mục tiêu chung, chế độ đãi ngộ còn là một phương tiện thực hiện mục tiêu cá nhân.
Qua đó, nhà quản trị có thể giúp người lao động thực hiện mục tiêu cá nhân về việc làm, thăng tiến và phát triển toàn diện. Mục đích của chế độ đãi ngộ đạt được khi nhà quản trị nhân sự nhận thức đúng việc đáp ứng mục tiêu cá nhân và các hoạt động hỗ trợ cần thiết đánh giá, đào tạo, thù lao và kiểm tra được thực hiện. Các yếu tố ảnh hưởng đến đãi ngộ nhân sự Như đã đề cập, tiền lương là phần đãi ngộ nhân sự cơ bản, đó là yếu tố chính, chiếm tỷ trọng lớn trong đãi ngộ nhân sự của mỗi người lao động.