Tổng quan nghiên cứu

Thị trường năng lượng và hạ tầng kỹ thuật tại Việt Nam trong giai đoạn đổi mới chứng kiến sự cạnh tranh quyết liệt, đòi hỏi các doanh nghiệp xây lắp phải kiểm soát chặt chẽ sức khỏe tài chính. Công ty Cổ phần Xây lắp điện I được thành lập từ ngày 02 tháng 03 năm 1963, sở hữu bề dày hơn 50 năm xây dựng và phát triển các công trình truyền tải điện quốc gia. Sau khi hoàn thành cổ phần hóa vào năm 2005 và chính thức niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2016 với mã chứng khoán PC1, doanh nghiệp đã mở rộng mạnh mẽ sang các lĩnh vực giàu tiềm năng như thủy điện và kinh doanh bất động sản.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng tài chính của Công ty Cổ phần Xây lắp điện I trong giai đoạn 2013-2017 thông qua hệ thống báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán. Luận văn đi sâu mổ xẻ cấu trúc tài sản, nguồn vốn, khả năng thanh toán, hiệu quả hoạt động kinh doanh, năng lực quản trị dòng tiền và rủi ro tài chính. Trên cơ sở số liệu lịch sử 5 năm, công trình tiến hành mô hình hóa và dự báo các chỉ tiêu tài chính cơ bản đến năm 2020.

Kết quả phân tích đóng vai trò kim chỉ nam giúp ban điều hành tối ưu hóa 3-5% chi phí sản xuất kinh doanh, hỗ trợ các nhà đầu tư nhận diện tiềm năng sinh lời trên vốn chủ sở hữu, đồng thời cung cấp luận cứ định lượng tin cậy cho các chủ nợ khi đánh giá hệ số an toàn tín dụng tại doanh nghiệp đầu ngành này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng giáo trình phân tích tài chính hiện đại của Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Thanh Tú biên soạn năm 2018. Khung phân tích vận dụng 2 mô hình cốt lõi: mô hình chỉ số tài chính chuẩn hóa kết hợp phương pháp phân rã DuPont nhằm đo lường sự tác động đồng thời của biên lợi nhuận thuần, vòng quay tổng tài sản và đòn bẩy tài chính lên tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE).

Các khái niệm then chốt được cụ thể hóa bao gồm: cấu trúc tài chính (đo lường tỷ trọng tài sản ngắn hạn, tài sản dài hạn và cấu trúc nợ trên vốn chủ sở hữu), tính thanh khoản (thông qua hệ số khả năng thanh toán tổng quát, thanh toán ngắn hạn và thanh toán nhanh), hiệu quả sử dụng tài sản (vòng quay hàng tồn kho, kỳ lưu kho bình quân, vòng quay các khoản phải thu), và chất lượng dòng tiền từ 3 hoạt động cơ bản (hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư, hoạt động tài chính).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ hệ thống báo cáo tài chính đã kiểm toán giai đoạn 2013-2017 của Công ty Cổ phần Xây lắp điện I, bao gồm Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh báo cáo tài chính. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm chuỗi dữ liệu chu kỳ 5 năm liên tục của doanh nghiệp mục tiêu, kết hợp tập dữ liệu đối chuẩn từ 3 đến 5 doanh nghiệp xây lắp năng lượng niêm yết cùng ngành trên sàn chứng khoán Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng nhất về quy mô vốn, đặc thù công nghệ thi công lưới điện và mức độ minh bạch thông tin kiểm toán.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh ngang (đo lường biến động tuyệt đối và tương đối), so sánh dọc (chuyển đổi báo cáo về dạng chuẩn tỷ trọng 100%) và phương pháp chuẩn năm gốc 2013 là nhằm bóc tách quy luật vận động nội tại, loại trừ yếu tố tăng trưởng ảo do lạm phát, từ đó nhận diện chính xác xu thế dịch chuyển của các chỉ tiêu tài chính. Quy trình nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ tháng 01 năm 2017 đến tháng 08 năm 2018, đảm bảo tính cập nhật và tính chuẩn xác khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thực tế giai đoạn 2013-2017 cho thấy quy mô tài sản của doanh nghiệp tăng trưởng bình quân trên 15%/năm nhờ các khoản đầu tư mở rộng vào nhà máy thủy điện và dự án bất động sản. Cơ cấu tài sản có sự dịch chuyển rõ rệt khi tỷ trọng tài sản dài hạn tăng dần từ mức 35% lên hơn 48% tổng tài sản vào năm 2017.

Về cấu trúc chi phí, tỷ lệ giá vốn hàng bán trên doanh thu thuần của doanh nghiệp được kiểm soát ổn định trong ngưỡng 82-85%, thấp hơn khoảng 3-5% so với mức trung bình ngành xây lắp (thường dao động từ 87-90%). Biên lợi nhuận gộp từ mảng sản xuất công nghiệp và kinh doanh điện thương phẩm đạt trên 28%, tạo bệ đỡ vững chắc cho lợi nhuận sau thuế.

Khả năng thanh toán tổng quát luôn duy trì ở mức an toàn trên 1,3 lần, đảm bảo 1 đồng nợ phải trả luôn có hơn 1,3 đồng tài sản bảo đảm. Hệ số khả năng thanh toán ngắn hạn dao động quanh mức 1,2 đến 1,5 lần. Tuy nhiên, hệ số thanh toán nhanh có thời điểm xuống dưới 0,5 lần do lượng lớn vốn lưu động bị chiếm dụng trong hàng tồn kho và chi phí sản xuất kinh doanh dở dang tại các dự án truyền tải điện, chiếm tỷ trọng 25-30% tổng tài sản ngắn hạn.

Dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh biến động mạnh giữa các năm, xuất hiện tình trạng thâm hụt cục bộ do áp lực thu hồi công nợ các gói thầu xây lắp kéo dài. Doanh nghiệp đã cân đối ngân quỹ thành công bằng dòng tiền tài chính thông qua kênh vay nợ ngân hàng và nguồn vốn thu được từ đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng khi niêm yết năm 2016.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự biến động của dòng tiền kinh doanh bắt nguồn từ đặc thù chu kỳ nghiệm thu, thanh quyết toán các công trình hạ tầng điện lực quốc gia phụ thuộc nhiều vào kế hoạch giải ngân vốn của Tập đoàn Điện lực Việt Nam. Việc doanh nghiệp chủ động đa dạng hóa danh mục sang năng lượng tái tạo với các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ đã mang lại nguồn doanh thu ổn định, tỷ suất hoàn vốn nội bộ đạt trên 18%, bù đắp hữu hiệu cho sự co hẹp biên lợi nhuận của mảng xây lắp truyền thống.

Trong báo cáo phân tích, các phát hiện này được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cơ cấu nguồn vốn giai đoạn 2013-2017 dạng cột chồng tỷ trọng 100%, thể hiện rõ nét mức độ tự chủ tài chính khi vốn chủ sở hữu tăng dần qua các năm. Biểu đồ đường kết hợp biểu đồ cột mô tả sự tương quan giữa doanh thu thuần, lợi nhuận sau thuế và dòng tiền thuần giúp làm nổi bật độ trễ giữa ghi nhận doanh thu kế toán và dòng tiền thực thu. Đồng thời, bảng tổng hợp so sánh các chỉ số thanh khoản với các doanh nghiệp cùng ngành năm 2017 đã chứng minh ưu thế vượt trội về hiệu quả quản trị chi phí của đơn vị.

So với các nghiên cứu trước đây tại các doanh nghiệp hạ tầng như Tổng công ty Xây dựng công trình giao thông 8 hay Công ty Cổ phần Licogi 14, nghiên cứu này làm sáng tỏ cách thức một doanh nghiệp xây lắp quy mô lớn chuyển đổi thành công sang mô hình tập đoàn đa ngành để nâng cao năng lực sinh lời bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tối ưu hóa chi phí sản xuất và hạ giá thành sản phẩm: Ban Điều hành doanh nghiệp cần triển khai hệ thống quản trị chi phí mục tiêu, áp dụng đấu thầu điện tử tập trung cho 100% gói mua sắm vật tư thép và cáp điện, hướng tới mục tiêu cắt giảm từ 2-4% chi phí nguyên vật liệu đầu vào, hoàn thành kế hoạch trong 6 tháng đầu năm 2019.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả quản trị hàng tồn kho: Phòng Kế hoạch - Vật tư phối hợp với các ban điều hành dự án thiết lập định mức tồn trữ linh hoạt theo mô hình Just-In-Time, rút ngắn kỳ lưu kho bình quân từ 45 ngày xuống dưới 35 ngày trong giai đoạn 2018-2020, giải phóng khoảng 50-70 tỷ đồng vốn lưu động bị ứ đọng.

Thứ ba, siết chặt quản trị khoản phải thu và thu hồi nợ đọng: Phòng Tài chính - Kế toán cần xây dựng chính sách chiết khấu thanh toán sớm từ 1-1,5% đối với các chủ đầu tư ngoài ngành, phân loại tuổi nợ định kỳ 15 ngày/lần, đặt mục tiêu thu hồi tối thiểu 85% giá trị khối lượng nghiệm thu trong vòng 60 ngày kể từ ngày xuất hóa đơn.

Thứ tư, nâng cao hiệu suất khai thác tài sản cố định: Hội đồng Quản trị tập trung chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thi công, đưa các tổ máy thủy điện mới vào vận hành thương mại đúng tiến độ cam kết, phấn đấu nâng hệ số vòng quay tổng tài sản từ mức 0,8 vòng lên đạt 1,1-1,2 vòng vào năm 2020.

Thứ năm, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tài chính: Khối Tài chính doanh nghiệp cần tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản trị rủi ro dòng tiền và phân tích báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) cho 100% cán bộ kế toán quản trị trong quý II/2019.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và cán bộ quản trị chiến lược tại các doanh nghiệp xây lắp công trình điện lực và năng lượng. Luận văn cung cấp mô hình thực tiễn về tái cơ cấu nguồn vốn, kiểm soát dòng tiền và định hướng đa dạng hóa ngành nghề kinh doanh an toàn.

Nhóm 2: Các nhà đầu tư cá nhân, quỹ đầu tư tổ chức và chuyên viên phân tích chứng khoán. Công trình mang lại bộ dữ liệu định lượng chuyên sâu, các chỉ số tài chính đối chuẩn cùng kịch bản dự báo doanh thu mảng thủy điện - bất động sản đến năm 2020, hỗ trợ định giá chuẩn xác cổ phiếu PC1.

Nhóm 3: Các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng. Tài liệu đóng vai trò căn cứ tham chiếu hữu ích trong việc thẩm định hạn mức cấp tín dụng, đánh giá rủi ro thanh khoản ngắn hạn và đo lường khả năng trả nợ gốc, lãi vay dựa trên dòng tiền hoạt động thực tế.

Nhóm 4: Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán - Kiểm toán. Đề tài là case study điển hình về quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp toàn diện, phương pháp làm sạch số liệu và kỹ thuật dự báo báo cáo tài chính trong điều kiện kinh tế thị trường tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu nghiên cứu chính của luận văn thạc sĩ này là gì? Luận văn tập trung phân tích, đánh giá thực trạng cấu trúc tài chính, khả năng thanh toán, hiệu quả hoạt động kinh doanh và rủi ro dòng tiền của Công ty Cổ phần Xây lắp điện I trong giai đoạn 2013-2017. Trên cơ sở đó, công trình xây dựng mô hình dự báo tài chính đến năm 2020 và đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tại sao dòng tiền kinh doanh của doanh nghiệp xây lắp điện thường xuyên biến động mạnh? Dòng tiền thuần hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp từ chu kỳ thi công, tiến độ nghiệm thu và kế hoạch giải ngân vốn của các dự án lưới điện truyền tải. Trong giai đoạn 2013-2017, vốn lưu động bị chiếm dụng nhiều vào nguyên vật liệu và công nợ khách hàng, khiến dòng tiền kinh doanh có thời điểm bị âm trước khi thu hồi trọn gói khi công trình đóng điện.

Doanh nghiệp đã kiểm soát rủi ro thanh khoản bằng những công cụ tài chính nào? Công ty Cổ phần Xây lắp điện I duy trì tỷ số thanh toán tổng quát trên 1,3 lần và linh hoạt sử dụng các hạn mức vay ngắn hạn tại các ngân hàng thương mại uy tín. Đồng thời, nguồn thặng dư vốn từ sự kiện niêm yết cổ phiếu trên sàn HOSE năm 2016 đã bổ sung nguồn vốn chủ sở hữu dài hạn, giảm áp lực nợ vay ngắn hạn cho các dự án thủy điện.

Việc mở rộng sang mảng thủy điện mang lại lợi ích tài chính gì cho doanh nghiệp? Các dự án thủy điện vừa và nhỏ mang lại biên lợi nhuận gộp vượt trội trên 28% cùng dòng tiền mặt đều đặn sau khi đi vào vận hành thương mại. Nguồn thu ổn định này giúp phân tán rủi ro phụ thuộc vào một ngành xây lắp truyền thống, đồng thời nâng cao tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản trong dài hạn.

Luận văn đã sử dụng phương pháp dự báo tài chính nào cho giai đoạn 2018-2020? Tác giả đã ứng dụng phương pháp tỷ lệ phần trăm theo doanh thu kết hợp với phân tích tiến độ các dự án bất động sản và thủy điện đang triển khai. Bằng cách thiết lập mối quan hệ hồi quy giữa các khoản mục trên Bảng cân đối kế toán với doanh thu thuần, nghiên cứu đã xây dựng bảng cân đối kế toán và báo cáo kết quả kinh doanh dự báo có độ chính xác cao.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh khung lý luận khoa học và thực tiễn về phân tích tài chính doanh nghiệp thuộc ngành xây lắp hạ tầng năng lượng theo chuẩn mực kế toán Việt Nam.
  • Khắc họa bức tranh tài chính toàn cảnh của Công ty Cổ phần Xây lắp điện I giai đoạn 2013-2017 với tốc độ tăng trưởng tài sản trên 15%/năm và biên lợi nhuận gộp duy trì ở mức cao 15-18%.
  • Xác định chính xác các điểm nghẽn thanh khoản ngắn hạn và sự thâm hụt dòng tiền kinh doanh do áp lực công nợ chiếm dụng gần 30% tài sản ngắn hạn.
  • Thiết lập thành công mô hình dự báo 3 báo cáo tài chính cốt lõi giai đoạn 2018-2020, tạo cơ sở hoạch định chiến lược sản xuất kinh doanh bền vững.
  • Đề xuất hệ thống 5 giải pháp đồng bộ từ cắt giảm 2-4% chi phí nguyên vật liệu, rút ngắn kỳ lưu kho đến chuẩn hóa nhân sự quản trị tài chính.

Về lộ trình triển khai tiếp theo, ban lãnh đạo doanh nghiệp cần ưu tiên tái cấu trúc chính sách thu hồi công nợ trong 6 tháng đầu năm 2019, đồng thời định kỳ giám sát các chỉ số thanh toán nhanh hàng quý đến hết năm 2020. Quý độc giả, các nhà quản trị doanh nghiệp và nhà đầu tư quan tâm hãy tham khảo ngay toàn văn tài liệu học thuật giá trị này để ứng dụng hiệu quả vào công tác quản trị và ra quyết định đầu tư thực tế.