Đặt vấn đề Việt Nam là nước có ngành nông nghiệp. Với lợi thế về nguồn tài nguyên thiên nhiên, ngành nông nghiệp đã đạt được những thành tựu to lớn. Không chỉ phát triển về ngành lúa nước, rất nhiều loại cây trồng khác mang lại nhiều giá trị dinh dưỡng cũng như hiệu quả kinh tế đang được trồng và phát triển ở nước ta. Một trong số đó không thể không nhắc đến là cây ăn quả, đây là loại cây đang trở thành thế mạnh của nền kinh tế Việt Nam.
Sản phẩm cây ăn quả ngoài cung cấp cho thị trường trong nước, đồng thời là nguồn xuất khẩu sang các nước khu vực cũng như một số thị trường lớn trên thế giới như Châu Âu. Cùng với sự phát triển của các ngành công nghiệp, sản phẩm cây ăn quả ở Việt Nam ngoài việc sử dụng ăn tươi, còn là nguyên liệu cho các nhà máy chế biến do đó cây ăn quả có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế ở Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh đó thì vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm luôn được con người đặt lên hàng đầu nhưng trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, sự xuất hiện của các loài sâu bệnh hại là không thể tránh khỏi. Trong các loài sâu hại trên cây ăn quả thì ruồi đục quả là loài gây hại nghiêm trọng, làm giảm sản lượng cũng như phẩm chất của cây dẫn đến việc gây ra thiệt hại kinh tế to lớn, đây là loài dịch hại mang tính toàn cầu, chúng có mặt ở hầu hết vùng sản xuất nông nghiệp và được xem như là đối tượng gây hại nguy hiểm nhất cho sản xuất rau – quả các nước từ vùng Đông Nam Á đến vùng Thái Bình Dương.
Ruồi đục quả Phương Đông Bactrocera dorsalis (Hendel) là dịch hại nguy hiển đối với nhiều loại cây ăn quả như ổi, táo, cây có múi. Ruồi cái dùng máng đẻ trứng đâm qua vỏ qủa hoặc khe nứt của múi vào sâu phía trong nơi tiếp giáp giữa vỏ và thịt quả rồi đẻ trứng của mình vào trong đó. Trứng sau 3-4 ngày nở ra sâu non. Sâu non ăn phần thịt quả và phát triển cho đến khi sắp kết thúc tuổi 3.
Khi sâu non tuổi 3 đã đẫy sức, chúng chui ra khỏi quả, co người giống con vắt búng nhảy xuống đất để tìm nơi hóa nhộng. Quả bị hại thường chứa rất nhiều sâu non ruồi, vì thế tất cả các quả có ruồi đều thối hỏng không thể ăn được. Mức độ gây 1 hại của loài ruồi đục quả Phương Đông rất lớn cả về mặt quy mô cũng như kinh tế nên cần đưa ra những biện pháp phòng trừ hiệu quả và không gây ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Để phòng trừ ruồi đục quả nói chung và ruồi đục quả Phương Đông nói riêng hiện nay chủ yếu chỉ dựa vào bẫy diệt trưởng thành và thuốc hóa học nhưng hiệu quả phòng trừ chưa cao.
Hiện nay, việc tìm hiểu và nhân nuôi ruồi đục quả trong phòng thí nghiệm để tìm ra các biện pháp phòng chống có hiệu quả cao ứng dụng trong sản xuất cũng như bảo quản trái cây là một việc quan trọng. Hiều được tầm quan trọng về việc nhân nuôi quần thể ruồi đục quả Phương Đông chúng tôi đã tiến hành đi sâu vào nghiên cứu đề tài: “Đặc điểm sinh học, sinh thái của ruồi đục quả Phương Đông Bactrocera dorsalis (Hendel) (Diptera: Tephritidae) tại Gia Lâm, Hà Nội năm 2021 ” 1. Mục đích, yêu cầu 1. Mục đích -Xác định; nghiên cứu ảnh hưởng của một số yếu tố sinh thái (mật độ và nhiệt độ) đến đặc điểm sinh học của ruồi đục quả Phương Đông khi nhân nuôi trong phòng thí nghiệm làm cơ sở để đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả loài ruồi đục quả Phương Đông.
Yêu cầu -Xác định ảnh hưởng của mật độ nuôi sâu non và nhiệt độ đến ruồi đục quả Phương Đông trong phòng thí nghiệm. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Tình hình nghiên cứu ngoài nước 2. Nghiên cứu đặc điểm và tình hình gây hại của ruồi đục quả Phương Đông. *Lịch sử và phân bố: Vị trí phân loại: Ngành: Chân đốt (Arthropoda); Lớp: Côn trùng (Insecta); Bộ: Hai cánh (Diptera); Họ: Ruồi đục quả (Tephritidae); Chi: Bactrocera; Loài: Bactrocera dorsalis Kể từ đầu thế kỷ 20, nhiều loài sinh vật ngoại lai xâm hại (IAS) đã lây lan nhanh chóng trên khắp thế giới, gây ra những mối đe dọa nghiêm trọng đối với nền kinh tế, xã hội và môi trường.
Ruồi đục quả Phương Đông (Hendel) (Diptera: Tephritidae) là một loài côn trùng nằm trong danh mục kiểm dịch thực vật của nhiều quốc gia trên thế giới, chúng lan rộng và phát triển khắp nơi trên Trái Đất trong thế kỷ qua. Bài viết này đã thu thập thông tin về sự phân bố của Phương Đông để khám phá các mô hình mở rộng quần thể và gây hại của chúng. Chúng tôi nhận thấy Phương Đông phân bố ở 75 quốc gia (bao gồm 124 khu vực phân bố địa lý: tỉnh hoặc tiểu bang) ở Châu Á, Châu Phi, Bắc Mỹ, Nam Mỹ và Châu Đại Dương cho đến năm 2017. Châu Á và Châu Phi là những khu vực có nhiều đại diện nhất, chiếm 86,3% tổng số quốc gia.
Từ năm 1910 đến năm 1990, Phương Đông chỉ được tìm thấy ở 5 quốc gia, nhưng trong 3 thập kỷ qua, nó đã có tốc độ lây lan tăng mạnh, xâm nhập thêm 70 quốc gia. Hiện tượng nóng lên toàn cầu có mối tương quan thuận đáng kể với sự lây lan của Phương Đông. Kết quả của tổng quan này cung cấp cơ sở lý thuyết để hiểu và dự đoán sự lây lan tiếp tục của Phương Đông dưới những thay đổi toàn cầu., 2018) Ruồi đục quả Phương Đông có nguồn gốc từ Châu Á, là loài gây hại, phá hoại trái cây trồng phổ biến khắp Ấn Độ, Đông Nam Á, Micronesia và quần đảo Hawaii (Hardy, 1973). Ruồi đục quả Phương Đông là một loài dịch hại nằm trong 3 danh mục kiểm dịch thực vật tại California, chúng đã xâm nhập, lan rộng gây thiệt hại cho nông dân và bị tiêu diệt hằng năm kể từ năm 1980 (Carey & Dowell, 1989) Cho đến thời điểm hiện tại, 52 loài được xếp vào quần thể Bactrocera dorsalis ở châu Á, tám loài trong số đó được coi là dịch hại gây ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế.
Mười hai loài được sửa đổi và bốn mươi loài mới phát hiện được đặt tên sau đây: Bactrocera atrifemur, B. Vishnu (Drew Richard Ai & Hancock, 1994) Loài ruồi đục quả Phương Đông được phát hiện trong các cuộc khảo sát thực địa định kỳ ở tỉnh duyên hải Kenya, thuộc miền đông châu Phi. Vì hầu hết các loài trong nhóm này đều nằm trong danh mục kiểm dịch thực vật của nhiều nước trên thế giới và chúng chưa từng được phát hiện hoặc báo cáo ở lục địa Châu Phi. Các cuộc điều tra ngay lập tức được bắt đầu bao gồm khoảng cách trên 3000 km tính từ nơi phát hiện lần đầu qua các địa phương trồng và buôn bán cây ăn quả chính tại Kenya, để xác định mức độ lây lan của loài côn trùng gây hại mới, những ảnh hưởng tiềm tàng của những con ruồi này đối với ngành trồng trọt ở Đông Phi (Lux & cs.
Ruồi đục quả Phương Đông (Hendel) là một trong số những loài gây hại xâm lấn quan trọng nhất về mặt kinh tế ảnh hưởng đến sản xuất làm vườn ở Châu Phi và cận Sahara (SSA). Ở vùng này, xoài là loại quả bị chúng gây hại nhiều nhất và có thể làm giảm năng xuất đến 80% (Muriithi & cs, 2021). Theo như tác giả tìm hiểu và nghiêm cứu rằng thành phần quan trọng nhất của môi trường tác động đến mật độ các con trường thành của ruồi đục quả 4 Phương Đông trong vùng nhiệt đới là việc có sẵn các loại quả kí chủ và nhiệt độ địa phương, mặc dù mật độ cũng tương quan với lượng mưa. Mật độ của ruồi đục quả Phương Đông cũng bị tác động bởi một vài nhân tố sinh học như các sinh vật kí sinh, các sinh vật bắt mồi ăn thịt và sự cạnh tranh với các loài trong khu vực mà chúng xuất hiện (Vargas & cs.
Ngoài ra sự phân bố của ruồi đục quả phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như : nhiệt độ, độ ẩm tương đối, lượng mưa, cây kí chủ, thiên địch, sinh vật ký sinh,. *Ký chủ: Tại Đông Nam Á, ruồi đục quả Phương Đông là một trong những loài gây hại nghiêm trọng cho nhiều loại quả của nhiều nhóm cây trồng. Loài ruồi này được xếp là một trong năm loài ruồi đục quả gây hại nguy hiểm nhất trong khu vực này (Waterhouse 1993). Nó là loài có khả năng gây hại nặng cho hơn 250 loài cây trồng nhiệt đới và cận nhiệt đới, có giá trị về mặt thương mại, đặc biệt là một số loại trái cây chủ lực của vùng Đông Nam Á bao gồm: xoài, ổi, cam, khế, táo tàu, quất, đào, mơ, bơ, chuối, cam quýt, cà phê, sung, ổi, quất, hồng, đu đủ,….
Tuy nhiên, bơ, xoài và đu đủ bị tấn công và chịu thiệt hại nhiều nhất (Liu Huan & cs. *Thiệt hại do ruồi đục quả gây ra: Ruồi đục quả Phương Đông là một loài gây hại rất nguy hiểm cho trái cây và rau quả. Nó có thể gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế, do việc gây hại trực tiếp trên trái cây làm rụng trái, mất mùa, phẩm chất nông sản kém,… làm giảm xuất khẩu và làm tăng áp lực đến công tác kiểm dịch thực vật (White & Elson-Harris, 1992). Việc tấn công của ruồi đục quả vào trái cây là khá cao, có thể lên đến 100% đối với các loại quả không được bao gói.
Ở Shichuan của Trung Quốc, trước khi các biện pháp kỹ thuật vệ sinh đồng ruộng được ứng dụng năm 1981-1982 thì trên cây bưởi thiệt hại do ruồi đục quả cây có múi Bactrocera minax (Enderlein) (=B. citri (Chen)) khoảng 25% vào năm 1981 (Yang & cs. Ở Punjab của Ấn 5 Độ, thiệt hại của quả xoài do ruồi đục quả Phương Đông được ghi lại trong một cuộc khảo sát đã lên đến 31,65% và 86% trên ba loài cây trồng tại địa phương (Mann, 1996). Ruồi đục quả liên quan đến cây xoài đã được theo dõi trong hai vườn cây ăn quả ở Benin bằng cách sử dụng bẫy mồi bằng methyl eugenol, terpinyl acetate và Torula trong giai đoạn 2005-2006.
Sự biến động trong quần thể được phân tích liên quan đến các yếu tố môi trường bao gồm nhiệt độ không khí, độ ẩm tương đối và lượng mưa và các giống xoài khác nhau. Xoài được lấy mẫu hai tuần một lần trong suốt hai năm vụ để đánh giá thiệt hại do những loài gây hại kiểm dịch này gây ra trên mười giống cây trồng chính.