mở đầu cuộc xung đột với các vua nhà Nguyễn, trước khi áp đặt chế độ cai trị trên toàn cõi Việt Nam”[37, tr. Các hình tượng làm nên chân dung cuộc sống trong văn xuôi Nguyễn Văn Xuân được tác giả luận văn phân tích làm rõ, như “hình tượng nhân vật nữ”, “hình tượng người dân quê”, “người sĩ phu xứ Quảng”, “làng cảnh xứ Quảng”, “phong vị văn hóa xứ Quảng”. Luận văn đã đề cập đến các yếu tố nghệ thuật cụ thể trong Hương máu: “cốt truyện giàu kịch tính, hiện thực và gần gũi với cuộc sống”, “kết cấu trần thuật linh hoạt đa dạng”, có nét riêng về “giọng điệu trần thuật”, ngôn từ đậm chất xứ Quảng, v. Tác giả viết: “Về phương diện nghệ thuật, chúng ta có thể thấy Nguyễn Văn Xuân đã cho người đọc tiếp cận với lối văn giản dị mà mực thước, thâm trầm.
Từ nhân vật đến sự kiện, từ không gian đến thời gian, từ ngôn ngữ đến tình tiết, tất cả đều toát lên tính hiện thực của tác phẩm. Hiện thực, cụ thể mà không vụn vặt, nhàm chán, đơn điệu; tầm khái quát làm cho những chi tiết về hiện thực trở nên sinh động và mang trong nó tính hàm súc cần thiết của văn chương. Chất hiện thực đã khiến cho sáng tác văn xuôi của Nguyễn Văn Xuân khi viết về những cái chết của người đất Quảng mang đậm tính chất của ký. Nhà văn như một thư ký ghi chép trung thành những biến động lịch sử xã hội ở một vùng đất, nơi mà ông đã may mắn sớm được thụ hưởng những mạch nguồn giá trị lịch sử và văn hóa truyền thống của một vùng địa linh nhân kiệt[24, tr.
Nhìn chung lại, những công trình nghiên cứu, những bài viết, những luận văn mà chúng tôi vừa đề cập trên đều khẳng định Nguyễn Văn Xuân là một nhà văn lớn. Sự nghiệp sáng tác của ông, những đóng góp của ông đối với nền văn học Việt Nam là rất đáng quý. Ông xứng đáng có một vị thế quan trọng trong đời sống văn học dân tộc. Tuy vậy, về những giá trị nghệ thuật của truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân, những khía cạnh về nhân vật, biến cố, những đặc điểm về hình tượng nghệ thuật trong truyện ngắn, v.
vẫn còn nhiều điểm cần tiếp tục được phát hiện, tìm hiểu thêm. Khoảng trống trong việc nghiên cứu, phân tích và đánh giá về văn xuôi Nguyễn Văn Xuân nói chung, nghệ thuật truyện ngắn nói riêng vẫn rất lớn. 16 Việc nghiên cứu một cách đầy đủ, có hệ thống về thế giới hình tượng nghệ thuật (như hình tượng nhân vật, không gian, thời gian, biểu tượng, cốt truyện, kết cấu, ngôn từ và giọng điệu…) trong truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân vẫn rất cần thiết, hữu ích. Vì qua đó, càng làm rõ hơn những giá trị đích thực, độc đáo mà ông đã đóng góp cho nền văn học Việt Nam hiện đại.
Mục đích nghiên cứu Với đề tài Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân, mục đích nghiên cứu của chúng tôi trong luận văn này là nhằm khảo sát, đánh giá để tìm ra nét đặc sắc cả về nội dung và hình thức nghệ thuật trong truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân. Từ đấy khẳng định những đóng góp quan trọng của Nguyễn Văn Xuân cho đời sống văn học dân tộc nói riêng; văn hóa Việt Nam nói chung. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân trong các tập truyện ngắn “Dịch cát” (1966), “Hương máu” (1969) và một số truyện ngắn khác.
Các tác phẩm này được lấy từ Nguyễn Văn Xuân toàn tập – Tập 1. Cụ thể: Tập truyện ngắn Dịch cát được sáng tác trong vòng 10 năm, tính từ 1956 đến 1966. Tác phẩm gồm 8 truyện: Cây đa đồn cũ, Buổi tắm tất niên, Dịch cát, Một cuộc tấn công, Xóm Mới, Con “hiện sinh”, Tiếng đồng, Chạy đua với tử thần. Mỗi một truyện có sức hấp dẫn riêng, thu hút người đọc.
Tập Hương máu (1969) gồm 7 truyện ngắn: Hương máu, Viên đội hầu, Thằng Thu, Về làng, Cái giỏ, Chiếc cáng điều, Rồi máu lên hương. Ngoài ra, trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi còn khảo sát, tìm hiểu thêm những truyện ngắn khác được công bố riêng lẻ, không đưa vào các tuyển tập. Chúng tôi cũng sẽ đề cập đến các tiểu thuyết như “Bão rừng” (1957); “Kỳ nữ họ Tống” (2002) để có cơ sở làm rõ hơn đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Văn Xuân. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của luận văn là những vấn đề liên quan đến tư tưởng nghệ thuật cũng như các yếu tố thuộc về hình thức nghệ thuật trong tác phẩm.
17 Chẳng hạn cách xây dựng hình tượng (nhân vật, không gian, thời gian); cách tổ chức cốt truyện; ngôn ngữ, giọng điệu…trong truyện ngắn của Nguyễn Văn Xuân. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân, trong luận văn này, chúng tôi sử dụng các phương pháp chủ yếu sau: 5. Phương pháp phân tích - tổng hợp Trong quá trình thực hiện luận văn này, phương pháp phân tích được chúng tôi sử dụng rất thường xuyên nhằm để phân tích, trình bày một cách cặn kẽ các luận cứ, luận chứng; phục vụ cho việc đánh giá, khái quát các vấn đề cụ thể trong luận văn. Phương pháp so sánh Phương pháp này chủ yếu được sử dụng để so sánh truyện ngắn của Nguyễn Văn Xuân và truyện ngắn của các nhà văn khác viết về con người, văn hóa Quảng Nam để chỉ ra những khác biệt về mặt nội dung cũng như nghệ thuật, từ đó mà khẳng định nét đặc trưng trong truyện ngắn của ông.
Phương pháp thống kê Phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở chương 2, chương 3 nhằm chỉ ra một số từ ngữ được nhà văn Nguyễn Văn Xuân, cũng như chỉ ra sự tài tình trong việc sử dụng từ ngữ địa phương Nam Trung bộ mà chủ yếu là Quảng Nam thể hiện trong tác phẩm, làm cho người đọc bất ngờ, tò mò và thấy gần gũi hơn. Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng phối hợp các phương pháp khác như: vận dụng lý thuyết tự sự học và văn hóa học trên tinh thần kết hợp các yếu tố tương đồng về nội dung, nghệ thuật xây dựng nhân vật, kết cấu, ngôn ngữ. để rút ra nhận định, đánh giá về những đóng góp của tác giả. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Nghiên cứu đề tài này, chúng tôi mong muốn tập trung tìm hiểu những giá trị nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Văn Xuân để có một cái nhìn đúng đắn trên phương diện nội dung và nghệ thuật.
Qua đây chúng tôi cũng hy vọng sẽ góp thêm ít nhiều tiếng nói khẳng định giá trị ngòi bút Nguyễn Văn Xuân, sự đóng góp của ông đối với nền văn học Việt Nam, đặc biệt đối với văn hóa, lịch sử, con người vùng đất Quảng Nam - Đà Nẵng. Bố cục luận văn Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được triển khai thành ba chương: Chương 1: Nguyễn Văn Xuân - Nhà văn, nhà nghiên cứu văn hóa xứ Quảng Chương 2: Đặc điểm hình tượng nghệ thuật trong truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân Chương 3: Đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Văn Xuân qua một số yếu tố nghệ thuật 19 Chương 1 NGUYỄN VĂN XUÂN – NHÀ VĂN, NHÀ NGHIÊN CỨU VĂN HÓA XỨ QUẢNG 1. Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác, nghiên cứu của Nguyễn Văn Xuân 1. Tiểu sử nhà văn Nhà văn Nguyễn Văn Xuân sinh năm 1921, tại làng Thanh Chiêm, phường Điện Phương, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam.
Ông xuất thân trong một gia đình khá giả. Lúc còn nhỏ, ông học ở làng quê, sau đó được gia đình cho ra Huế tiếp tục trau dồi chữ nghĩa. Vì nhiều lý do, con đường học tập của ông bị dừng lại vào năm ông 16 tuổi. Nguyễn Văn Xuân là một người ham học hỏi, cho nên ông vẫn tiếp tục tự học ngay sau khi đã rời ghế nhà trường.
Năm 1938, mới 17 tuổi, Nguyễn Văn Xuân đã bắt đầu đến với nghiệp cầm bút viết văn. Những truyện ngắn đầu tay của Nguyễn Văn Xuân được báo Bạn Dân ở Hà Nội đăng tải và đến với người đọc cả Bắc lẫn Trung, Nam đều đặn. Bên cạnh đó Nguyễn Văn Xuân còn được tạp chí Thế Giới tại Hà Nội trao giải nhất về truyện ngắn “Bóng Tối và Ánh Sáng”. Đó là niềm cổ vũ, khích lệ rất lớn đối với nhà văn trong sự nghiệp cầm bút.
Kể từ đó, con đường viết văn của Nguyễn Văn Xuân từng bước khởi sắc. Ông cộng tác với tạp chí Thế Giới một thời gian rồi chuyển qua cộng tác với tạp chí Mới tại Sài Gòn. Năm 1940, 19 tuổi, Nguyễn Văn Xuân được giao phụ trách nhiều mục khác nhau trên tạp chí Văn Lang tại Sài Gòn. Trong giai đoạn từ 1941 đến 1945, Nguyễn Văn Xuân cộng tác với tạp chí Tiểu Thuyết Thứ Bảy ở Hà Nội.
Ông viết nhiều thể loại khác nhau nhưng chủ yếu vẫn là truyện ngắn. Tác phẩm của ông lúc này thường tập trung vào những vấn đề mang tính hiện thực, đời thường. Nhân vật chủ yếu trong truyện ngắn của ông là những con người nghĩa khí, giàu đức hy sinh; những người dân quê chất phác, giản dị mà ông tiếp xúc hàng ngày. Trong khoảng thời gian từ 1945 đến 1954, công việc trứ tác của Nguyễn Văn 20 Xuân có nhiều thay đổi.
Ông chú trọng vào việc sáng tác các vở diễn sân khấu và tập trung nghiên cứu về kịch nghệ, nhất là thoại kịch và hát bội. Điều này cũng không có gì khó hiểu, bởi vì đây là lúc cả dân tộc đều bị cuốn vào cuộc đấu tranh giành độc lập cho đất nước, thời kỳ nhân dân cả nước sôi sục chống thực dân Pháp. Cũng như nhiều văn sĩ trí thức khác, Nguyễn Văn Xuân hăng hái tham gia hoạt động cách mạng. Ông từng giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Cách mạng Cứu quốc xã Thanh Chiêm (quê hương ông).
Trên lĩnh vực văn nghệ, ông là Ủy viên Kịch nghệ thuộc Hội Văn nghệ Quảng Nam và Ủy viên Kịch nghệ của Liên Khu V. Với cương vị mới đó, ông có dịp đi nhiều, tìm hiểu sâu về cuộc sống và con người ở những vùng đất khác trong khu vực như các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên… Từ năm 1954 về sau, Nguyễn Văn Xuân chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, báo chí, viết văn. Đây cũng là giai đoạn ông điều hành tạp chí Văn nghệ Mới, dưới bút hiệu Việt Hiến, đồng thời cộng tác với nhiều tờ báo văn nghệ quan trọng ở miền Nam. Trong năm 1955, Nguyễn Văn Xuân từng có thời gian bị nhà cầm quyền bắt và giam giữ tại nhà lao Thừa Phủ, Huế.