Đặc Điểm Hình Ảnh Nội Soi Thực Quản - Dạ Dày Ở Bệnh Nhân Xơ Gan Tại Bệnh Viện Trung Ương Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích đặc điểm hình ảnh nội soi thực quản dạ dày ở bệnh nhân xơ gan điều trị tại bệnh viện trung ương, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Lý
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Hồng Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Đặc Điểm Hình Ảnh Nội Soi Thực Quản - Dạ Dày Ở Bệnh Nhân Xơ Gan Tại Bệnh Viện Trung Ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đại cương về xơ gan
• 1.2. Một số tổn thương thực quản – dạ dày ở bệnh nhân xơ gan trên nội soi và cơ chế bệnh sinh
• 1.3. Nghiên cứu trong nước và ngoài nước về hình ảnh nội soi thực quản – dạ dày ở bệnh nhân xơ gan
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu. Chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.3. Kỹ thuật thu thập số liệu và tiêu chuẩn đánh giá
• 2.4. Xử lý số liệu
• 2.5. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm hình ảnh nội soi thực quản – dạ dày của đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa một số hình ảnh nội soi thực quản – dạ dày với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhân xơ gan
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm hình ảnh nội soi thực quản – dạ dày của đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa một số hình ảnh nội soi thực quản – dạ dày với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng bệnh nhân xơ gan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nội Soi Thực Quản Dạ Dày Ở Bệnh Nhân Xơ Gan

Xơ gan là bệnh lý mạn tính gây tổn thương gan, dẫn đến xơ hóa và hình thành các nốt tân tạo. Bệnh có xu hướng gia tăng do tỷ lệ nhiễm virus viêm gan và lạm dụng rượu bia. Xơ gan gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, trong đó có xuất huyết tiêu hóa do tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Nội soi thực quản - dạ dày đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và điều trị các biến chứng này. Phương pháp này giúp đánh giá trực tiếp các tổn thương như giãn tĩnh mạch thực quản, giãn tĩnh mạch dạ dày và bệnh dạ dày tăng áp cửa. Việc tầm soát và quản lý các tổn thương này giúp giảm tỷ lệ nhập viện và tử vong. Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên là một trong những cơ sở y tế thực hiện thường quy kỹ thuật này.

1.1. Vai Trò Của Nội Soi Trong Chẩn Đoán Xơ Gan

Nội soi thực quản và nội soi dạ dày là phương pháp quan trọng để phát hiện các biến chứng của xơ gan. Kỹ thuật này cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản và dạ dày, từ đó phát hiện các tổn thương như giãn tĩnh mạch, viêm loét, hoặc các bất thường khác. Hình ảnh nội soi giúp đánh giá mức độ tổn thương và đưa ra phương án điều trị phù hợp. Ngoài ra, nội soi còn giúp loại trừ các nguyên nhân khác gây xuất huyết tiêu hóa.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Phát Hiện Sớm Tổn Thương

Phát hiện sớm các tổn thương thực quản và dạ dày ở bệnh nhân xơ gan có ý nghĩa quan trọng trong việc ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Giãn tĩnh mạch thực quản và giãn tĩnh mạch dạ dày có thể vỡ gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt, đe dọa tính mạng. Việc điều trị dự phòng bằng nội soi hoặc thuốc có thể làm giảm nguy cơ này. Bệnh dạ dày tăng áp cửa cũng có thể gây chảy máu mạn tính, dẫn đến thiếu máu và suy dinh dưỡng.

II. Các Phương Pháp Nội Soi Chẩn Đoán Bệnh Lý Thực Quản Dạ Dày

Nội soi tiêu hóa trên là phương pháp chủ yếu để đánh giá bệnh lý thực quản và bệnh lý dạ dày ở bệnh nhân xơ gan. Kỹ thuật này sử dụng ống nội soi mềm, có gắn camera, để quan sát trực tiếp niêm mạc. Ngoài ra, có thể sử dụng các kỹ thuật nội soi nâng cao như nội soi nhuộm màu, nội soi phóng đại để tăng độ chính xác trong chẩn đoán. Sinh thiết niêm mạc cũng có thể được thực hiện trong quá trình nội soi để xác định bản chất của tổn thương. Các phương pháp này giúp chẩn đoán chính xác và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

2.1. Kỹ Thuật Nội Soi Tiêu Hóa Trên Cơ Bản

Kỹ thuật nội soi thực quản - dạ dày cơ bản bao gồm việc đưa ống nội soi qua đường miệng vào thực quản, dạ dày và tá tràng. Bác sĩ sẽ quan sát niêm mạc để phát hiện các tổn thương như giãn tĩnh mạch, viêm loét, polyp, hoặc các khối u. Quá trình này thường kéo dài khoảng 15-30 phút và bệnh nhân có thể cảm thấy khó chịu nhẹ. Tuy nhiên, nội soi thường được thực hiện dưới an thần để giảm bớt sự khó chịu cho bệnh nhân.

2.2. Các Kỹ Thuật Nội Soi Nâng Cao

Ngoài kỹ thuật cơ bản, các kỹ thuật nội soi nâng cao như nội soi nhuộm màu và nội soi phóng đại có thể được sử dụng để tăng độ chính xác trong chẩn đoán. Nội soi nhuộm màu sử dụng các chất nhuộm đặc biệt để làm nổi bật các vùng niêm mạc bất thường. Nội soi phóng đại cho phép quan sát niêm mạc ở độ phóng đại cao, giúp phát hiện các tổn thương nhỏ mà nội soi thường quy có thể bỏ sót.

2.3. Sinh Thiết Niêm Mạc Trong Nội Soi

Sinh thiết niêm mạc là một thủ thuật quan trọng trong nội soi. Bác sĩ sẽ lấy một mẫu nhỏ mô từ vùng niêm mạc nghi ngờ để gửi đến phòng xét nghiệm giải phẫu bệnh. Kết quả sinh thiết giúp xác định bản chất của tổn thương, ví dụ như viêm, loét, loạn sản, hoặc ung thư. Sinh thiết niêm mạc thường được thực hiện khi phát hiện các tổn thương nghi ngờ trong quá trình nội soi.

III. Đặc Điểm Hình Ảnh Nội Soi Giãn Tĩnh Mạch Thực Quản Ở Bệnh Nhân Xơ Gan

Giãn tĩnh mạch thực quản là một biến chứng thường gặp của xơ gan do tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Hình ảnh nội soi cho thấy các tĩnh mạch dưới niêm mạc thực quản giãn to, ngoằn ngoèo. Mức độ giãn tĩnh mạch được phân loại theo kích thước và mức độ chiếm chỗ của tĩnh mạch trong lòng thực quản. Các dấu hiệu như vằn đỏ, nốt đỏ trên bề mặt tĩnh mạch cho thấy nguy cơ vỡ và xuất huyết cao. Việc đánh giá chính xác mức độ giãn tĩnh mạch giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

3.1. Phân Loại Mức Độ Giãn Tĩnh Mạch Thực Quản

Mức độ giãn tĩnh mạch thực quản được phân loại dựa trên kích thước và mức độ chiếm chỗ của tĩnh mạch trong lòng thực quản. Theo phân loại của Hội Nội soi Nhật Bản và thế giới, giãn tĩnh mạch được chia thành 3 độ: độ I (tĩnh mạch nhỏ, thẳng), độ II (tĩnh mạch trung bình, ngoằn ngoèo), và độ III (tĩnh mạch lớn, chiếm hơn 1/3 khẩu kính thực quản).

3.2. Dấu Hiệu Nguy Cơ Xuất Huyết Trên Nội Soi

Các dấu hiệu như vằn đỏ, nốt đỏ trên bề mặt giãn tĩnh mạch thực quản cho thấy nguy cơ vỡ và xuất huyết cao. Vằn đỏ là các mao mạch giãn dọc, chạy dài trên thành tĩnh mạch. Nốt đỏ là các tập trung của các vết đỏ nhỏ, đường kính trên 2 mm. Bọc máu là những nốt đỏ lớn, đường kính trên 4 mm. Đỏ lan tỏa là tình trạng đỏ toàn bộ búi giãn.

3.3. Vị Trí Giãn Tĩnh Mạch Thực Quản

Vị trí giãn tĩnh mạch thực quản thường gặp ở đoạn dưới thực quản, gần tâm vị. Tuy nhiên, giãn tĩnh mạch cũng có thể lan lên đoạn giữa và đoạn trên thực quản. Vị trí giãn tĩnh mạch có thể ảnh hưởng đến phương pháp điều trị. Ví dụ, giãn tĩnh mạch ở đoạn dưới thực quản có thể được điều trị bằng thắt vòng cao su, trong khi giãn tĩnh mạch ở đoạn trên thực quản có thể cần đến các phương pháp khác.

IV. Hình Ảnh Nội Soi Bệnh Dạ Dày Tăng Áp Cửa Ở Bệnh Nhân Xơ Gan

Bệnh dạ dày tăng áp cửa (BDDTAC) là một tổn thương niêm mạc dạ dày thường gặp ở bệnh nhân xơ gan do tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Hình ảnh nội soi cho thấy niêm mạc dạ dày sung huyết, phù nề, có các đám đỏ hoặc các mạch máu giãn. BDDTAC có thể gây chảy máu mạn tính, dẫn đến thiếu máu. Mức độ BDDTAC được phân loại dựa trên hình ảnh nội soi. Việc chẩn đoán và điều trị BDDTAC giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân xơ gan.

4.1. Đặc Điểm Nội Soi Của Bệnh Dạ Dày Tăng Áp Cửa

Hình ảnh nội soi của bệnh dạ dày tăng áp cửa (BDDTAC) bao gồm niêm mạc dạ dày sung huyết, phù nề, có các đám đỏ hoặc các mạch máu giãn. Các tổn thương này thường tập trung ở vùng hang vị và thân vị. Trong một số trường hợp, có thể thấy các vết trợt hoặc loét trên niêm mạc dạ dày.

4.2. Phân Loại Mức Độ Bệnh Dạ Dày Tăng Áp Cửa

Mức độ bệnh dạ dày tăng áp cửa (BDDTAC) được phân loại dựa trên hình ảnh nội soi. Có nhiều hệ thống phân loại khác nhau, nhưng một trong những hệ thống phổ biến nhất là phân loại của McCormack, chia BDDTAC thành 3 mức độ: nhẹ, vừa và nặng. Mức độ nhẹ có niêm mạc sung huyết nhẹ, mức độ vừa có các đám đỏ rải rác, và mức độ nặng có niêm mạc sung huyết nặng, phù nề và có các mạch máu giãn.

4.3. Vị Trí Tổn Thương Trong Bệnh Dạ Dày Tăng Áp Cửa

Vị trí tổn thương trong bệnh dạ dày tăng áp cửa (BDDTAC) thường gặp ở vùng hang vị và thân vị. Tuy nhiên, tổn thương cũng có thể lan rộng ra toàn bộ dạ dày. Vị trí tổn thương có thể ảnh hưởng đến triệu chứng và phương pháp điều trị. Ví dụ, tổn thương ở hang vị có thể gây khó tiêu và đau bụng, trong khi tổn thương ở thân vị có thể gây chảy máu.

V. Mối Liên Quan Giữa Hình Ảnh Nội Soi Và Mức Độ Xơ Gan

Mức độ xơ gan có liên quan chặt chẽ đến các hình ảnh nội soi của thực quản và dạ dày. Bệnh nhân xơ gan nặng thường có mức độ giãn tĩnh mạch thực quản và BDDTAC nặng hơn so với bệnh nhân xơ gan nhẹ. Các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng như điểm Child-Pugh, MELD cũng có liên quan đến các tổn thương nội soi. Việc đánh giá mối liên quan này giúp tiên lượng bệnh và đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

5.1. Liên Quan Giữa Mức Độ Xơ Gan Và Giãn Tĩnh Mạch Thực Quản

Mức độ xơ gan có liên quan chặt chẽ đến mức độ giãn tĩnh mạch thực quản. Bệnh nhân xơ gan nặng thường có mức độ giãn tĩnh mạch thực quản nặng hơn so với bệnh nhân xơ gan nhẹ. Điều này là do tăng áp lực tĩnh mạch cửa tăng lên khi xơ gan tiến triển.

5.2. Liên Quan Giữa Mức Độ Xơ Gan Và Bệnh Dạ Dày Tăng Áp Cửa

Tương tự như giãn tĩnh mạch thực quản, mức độ xơ gan cũng có liên quan đến mức độ bệnh dạ dày tăng áp cửa (BDDTAC). Bệnh nhân xơ gan nặng thường có mức độ BDDTAC nặng hơn so với bệnh nhân xơ gan nhẹ. Điều này là do tăng áp lực tĩnh mạch cửa gây ra các thay đổi niêm mạc dạ dày.

5.3. Vai Trò Của Các Chỉ Số Lâm Sàng Trong Tiên Lượng

Các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng như điểm Child-Pugh, MELD có vai trò quan trọng trong tiên lượng bệnh và đánh giá nguy cơ biến chứng. Điểm Child-Pugh đánh giá mức độ suy chức năng gan dựa trên các yếu tố như bilirubin, albumin, INR, cổ trướng và hôn mê gan. Điểm MELD đánh giá nguy cơ tử vong trong vòng 3 tháng ở bệnh nhân xơ gan.

VI. Ứng Dụng Kết Quả Nội Soi Trong Điều Trị Xơ Gan Tại Thái Nguyên

Kết quả nội soi thực quản - dạ dày có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân xơ gan tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Các phương pháp điều trị bao gồm điều trị nội khoa (thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa, thuốc cầm máu), điều trị nội soi (thắt vòng cao su, tiêm xơ), và điều trị ngoại khoa (phẫu thuật shunt cửa chủ). Việc lựa chọn phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ tổn thương, tình trạng lâm sàng của bệnh nhân và các yếu tố nguy cơ khác.

6.1. Các Phương Pháp Điều Trị Nội Khoa

Các phương pháp điều trị nội khoa bao gồm sử dụng thuốc giảm áp lực tĩnh mạch cửa (như chẹn beta giao cảm), thuốc cầm máu (như octreotide), và các thuốc hỗ trợ chức năng gan. Chẹn beta giao cảm giúp giảm áp lực tĩnh mạch cửa bằng cách giảm lưu lượng máu đến gan. Octreotide giúp cầm máu bằng cách co mạch máu tạng.

6.2. Các Phương Pháp Điều Trị Nội Soi

Các phương pháp điều trị nội soi bao gồm thắt vòng cao su và tiêm xơ. Thắt vòng cao su là phương pháp đặt các vòng cao su nhỏ quanh các tĩnh mạch giãn để làm tắc nghẽn chúng. Tiêm xơ là phương pháp tiêm các chất gây xơ hóa vào các tĩnh mạch giãn để làm chúng xẹp lại.

6.3. Điều Trị Ngoại Khoa Khi Cần Thiết

Trong một số trường hợp, điều trị ngoại khoa có thể cần thiết. Phẫu thuật shunt cửa chủ là phương pháp tạo một đường thông giữa tĩnh mạch cửa và tĩnh mạch chủ để giảm áp lực tĩnh mạch cửa. Tuy nhiên, phẫu thuật này có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng và chỉ được thực hiện khi các phương pháp điều trị khác không hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xơ gan là bệnh lý mạn tính tiến triển nặng nề, nằm trong nhóm nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam. Theo thống kê từ Tổ chức Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu, số lượng bệnh nhân tử vong do xơ gan đã tăng từ 676.000 ca lên hơn 1.000.000 ca mỗi năm, chiếm khoảng 2% tổng số ca tử vong trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ ghi nhận xơ gan đứng vị trí thứ 7 trong 10 nguyên nhân gây tử vong cao nhất. Biến chứng nguy hiểm nhất là xuất huyết tiêu hóa do vỡ giãn tĩnh mạch thực quản và tổn thương dạ dày do tăng áp lực tĩnh mạch cửa, với tỷ lệ xuất huyết cấp tính xảy ra ở 25% đến 40% bệnh nhân xơ gan và tỷ lệ tử vong trong đợt đầu lên đến 25% đến 30%. Tỷ lệ tử vong trong vòng 6 tuần sau xuất huyết dao động từ 10% đến 20%, đặc biệt tăng vọt từ 0% ở nhóm xơ gan Child-Pugh A lên 32% ở nhóm Child-Pugh C.

Luận văn Bác sĩ nội trú chuyên ngành Nội khoa của tác giả Trần Thị Lý, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Dương Hồng Thái tại Trường Đại học Y - Dược thuộc Đại học Thái Nguyên, tập trung giải quyết vấn đề cấp thiết trên. Đề tài hướng tới hai mục tiêu cụ thể: mô tả đặc điểm hình ảnh nội soi thực quản - dạ dày và phân tích mối liên quan giữa các tổn thương nội soi với đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhân xơ gan. Nghiên cứu được triển khai tại Khoa Nội Tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trong khoảng thời gian từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 8 năm 2019 trên 119 bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng có giá trị cao, hỗ trợ bác sĩ lâm sàng tiên lượng sớm nguy cơ xuất huyết, tối ưu hóa phác đồ điều trị và góp phần hạ thấp tỷ lệ tử vong từ 50% xuống còn 15% đến 20% trong thực hành y khoa hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng sinh lý bệnh học tăng áp lực tĩnh mạch cửa và các thang phân loại nội soi tiêu hóa chuẩn quốc tế:

• Thuyết tăng áp lực tĩnh mạch cửa và huyết động học hệ thống cửa: Độ chênh áp lực tĩnh mạch gan bình thường dao động từ 1 đến 5 mmHg. Tình trạng tăng áp lực cửa xuất hiện khi độ chênh này lớn hơn 5 mmHg và có ý nghĩa lâm sàng khi vượt ngưỡng 10 mmHg. Sự gia tăng áp lực kết hợp hiện tượng tăng lưu lượng tuần hoàn tạng thúc đẩy hình thành các vòng tuần hoàn bàng hệ tại thực quản và dạ dày.
• Phân loại giãn tĩnh mạch thực quản của Hội Nội soi Nhật Bản: Đánh giá búi giãn theo 3 mức độ kích thước gồm độ 1 (tĩnh mạch nhỏ biến mất khi bơm hơi), độ 2 (tĩnh mạch trung bình choán dưới 1/3 khẩu kính thực quản) và độ 3 (tĩnh mạch lớn choán trên 1/3 khẩu kính thực quản), kết hợp 4 mức độ dấu đỏ chỉ điểm nguy cơ vỡ mạch cao (vằn đỏ, nốt đỏ, bọc máu và đỏ lan tỏa).
• Hệ thống phân loại giãn tĩnh mạch dạ dày theo Sarin và tiêu chuẩn kích thước của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ: Phân loại theo vị trí giải phẫu gồm giãn tĩnh mạch thực quản dạ dày (GOV1, GOV2) và giãn tĩnh mạch đơn độc ở dạ dày (IGV1, IGV2), chia độ kích thước dưới 5 mm, từ 5 đến 10 mm và trên 10 mm.
• Phân loại bệnh dạ dày tăng áp cửa theo Hội nghị Đồng thuận Baveno III: Chia thành thể nhẹ với hình ảnh các núm đa giác dạng khảm phẳng và thể nặng khi niêm mạc dạng khảm có kèm dấu đỏ, phù nề, xung huyết hoặc chảy máu rỉ rả.
• Hệ thống phân loại viêm dạ dày mạn tính Sydney: Phân định các dạng tổn thương mô bệnh học và nội soi gồm viêm xung huyết, viêm trợt phẳng, viêm trợt lồi, viêm teo niêm mạc và viêm phì đại.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Gồm 119 bệnh nhân được chẩn đoán xơ gan xác định dựa trên hội chứng suy tế bào gan và hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa, điều trị nội trú tại Khoa Nội Tiêu hóa, Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên.
• Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu: Nghiên cứu áp dụng thiết kế điều tra mô tả cắt ngang với phương pháp chọn mẫu thuận tiện toàn bộ các bệnh nhân đủ tiêu chuẩn trong thời gian từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 8 năm 2019. Cỡ mẫu tối thiểu được tính theo công thức ước tính tỷ lệ với độ tin cậy 95% (hệ số Z bằng 1,96), tỷ lệ bệnh dạ dày tăng áp cửa tham chiếu là 73,3% và sai số cho phép 8%, cho ra cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 118 bệnh nhân (thực tế thu thập 119 bệnh nhân).
• Quy trình thu thập số liệu: Bệnh nhân được khám lâm sàng toàn diện, thực hiện các xét nghiệm huyết học trên máy ABX Micros của Pháp, xét nghiệm sinh hóa máu bằng máy Photometer 4010 của Đức, siêu âm Doppler ổ bụng và nội soi tiêu hóa trên bằng hệ thống ống mềm Olympus XQ-40.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS phiên bản 16.0. Việc lựa chọn kiểm định Chi bình phương (với giá trị lớn hơn 3,84 và p nhỏ hơn 0,05) cùng tỷ suất chênh OR kèm khoảng tin cậy 95% cho các biến định tính, kết hợp giá trị trung bình và độ lệch chuẩn cho biến định lượng, giúp xác định chuẩn xác mối tương quan độc lập giữa hình ảnh nội soi với mức độ suy gan theo thang điểm Child-Pugh và các rối loạn đông máu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Đặc điểm dịch tễ và căn nguyên gây bệnh: Độ tuổi trung bình của nhóm nghiên cứu là 51,48 ± 9,92 tuổi (dao động từ 32 đến 82 tuổi), trong đó nhóm tuổi từ 40 đến 59 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 74,0%. Bệnh nhân nam chiếm ưu thế vượt trội với 92,44% (110 ca) trong khi nữ giới chỉ chiếm 7,56% (9 ca). Đối tượng sinh sống tại khu vực nông thôn chiếm 64,7% và làm nghề nông dân chiếm 68,9%. Nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan là lạm dụng rượu chiếm 56,3% đơn thuần, tổng tỷ lệ bệnh nhân liên quan đến rượu lên tới 67,2%, viêm gan virus B chiếm 8,4%, viêm gan virus C chiếm 5,1% và kết hợp rượu cùng virus chiếm 10,9%.
• Rối loạn lâm sàng và cận lâm sàng: Triệu chứng cơ năng thường gặp nhất là mệt mỏi chiếm 99,2%, chán ăn chiếm 89,1%, vàng da vàng mắt chiếm 54,6% và xuất huyết tiêu hóa chiếm 49,6%. Hội chứng tăng áp lực cửa biểu hiện rõ qua tuần hoàn bàng hệ ở 46,2% bệnh nhân, cổ trướng ở 39,5% và lách to ở 26,9%. Xét nghiệm cận lâm sàng ghi nhận tình trạng thiếu máu với 71,4% bệnh nhân giảm số lượng hồng cầu và nồng độ huyết sắc tố, 70,6% giảm Hematocrit, 70,6% giảm số lượng tiểu cầu dưới 150 G/L, 56,3% giảm tỷ lệ Prothrombin dưới 70%, 77,3% tăng nồng độ Bilirubin toàn phần và 67,2% giảm nồng độ Albumin máu dưới 35 g/L.
• Tổn thương niêm mạc thực quản - dạ dày trên nội soi: Hình ảnh giãn tĩnh mạch thực quản chiếm tỷ lệ áp đảo với đa số bệnh nhân ở mức độ giãn độ 2 và độ 3, vị trí tập trung chủ yếu ở đoạn 1/3 dưới thực quản. Bệnh dạ dày tăng áp cửa xuất hiện ở phần lớn bệnh nhân với hình ảnh niêm mạc dạng khảm tập trung tại thân vị và phình vị, kèm theo các tổn thương dạng vết trợt niêm mạc hang vị và viêm dạ dày xung huyết.

Thảo luận kết quả

• Phân tích cơ chế và mối tương quan bệnh học: Kết quả nghiên cứu chứng minh mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa mức độ giãn tĩnh mạch thực quản với biến chứng xuất huyết tiêu hóa, mức độ giảm số lượng tiểu cầu dưới 100 G/L và giai đoạn suy gan theo thang điểm Child-Pugh. Áp lực tĩnh mạch cửa tăng cao làm giảm tốc độ dòng chảy và tăng sức cản mạch máu, khiến thành tĩnh mạch thực quản giãn mỏng và xuất hiện các dấu đỏ cảnh báo nguy cơ vỡ mạch. Đồng thời, tình trạng ứ trệ tuần hoàn niêm mạc dạ dày dẫn đến tổn thương dạng khảm và các vết trợt mạn tính, là nguồn gốc gây mất máu rỉ rả kéo dài.
• Mô tả trình bày trực quan dữ liệu: Toàn bộ dữ liệu lâm sàng và hình ảnh nội soi được cấu trúc chi tiết qua hệ thống 26 bảng số liệu thống kê đơn biến, đa biến và 4 biểu đồ hình cột, biểu đồ hình tròn. Các bảng số liệu thể hiện rõ phân bố độ tuổi, nghề nghiệp, nguyên nhân gây bệnh, biến đổi sinh hóa huyết học và đối chiếu chéo giữa phân độ giãn tĩnh mạch thực quản với mức độ giãn tĩnh mạch lách, đường kính tĩnh mạch cửa trên siêu âm Doppler.
• Đối chiếu với các nghiên cứu trong và ngoài nước: Tỷ lệ xơ gan do rượu trong nghiên cứu (67,2%) tương đồng với kết quả của tác giả Trần Phạm Chí (69,6%) và Đỗ Thị Oanh (63,88%). Sự xuất hiện của dấu đỏ trên búi giãn tĩnh mạch thực quản có liên quan trực tiếp đến tỷ lệ xuất huyết tiêu hóa lên tới trên 80%, tương đương với các công bố quốc tế của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh gan Hoa Kỳ. Nghiên cứu khẳng định tổn thương bệnh dạ dày tăng áp cửa và viêm trợt dạ dày có mối tương quan chặt chẽ với tình trạng tăng áp cửa nhưng không hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ suy tế bào gan đơn thuần.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa quy trình nội soi tầm soát định kỳ: Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và trung ương cần chỉ định nội soi thực quản - dạ dày ngay khi bệnh nhân được chẩn đoán xơ gan. Lịch nội soi theo dõi cần duy trì mỗi 12 đến 24 tháng đối với bệnh nhân xơ gan còn bù chưa có giãn tĩnh mạch, và rút ngắn xuống 6 đến 12 tháng đối với bệnh nhân có búi giãn độ 1 kèm theo suy gan Child-Pugh B hoặc C nhằm giảm tỷ lệ xuất huyết cấp xuống dưới 15%.
• Triển khai can thiệp dự phòng xuất huyết sớm: Nhân viên y tế khoa tiêu hóa cần áp dụng điều trị dự phòng tiên phát bằng thuốc chẹn beta giao cảm không chọn lọc (như Propranolol hoặc Carvedilol) kết hợp thắt búi giãn tĩnh mạch thực quản bằng vòng cao su qua nội soi cho 100% bệnh nhân có búi giãn độ 2, độ 3 hoặc có dấu đỏ nguy cơ cao, hướng tới mục tiêu duy trì nhịp tim giảm 20% đến 25% so với nhịp nền ban đầu.
• Tăng cường kiểm soát các chỉ số huyết học và đông máu: Đội ngũ điều trị nội trú cần thực hiện xét nghiệm công thức máu và đông máu toàn phần định kỳ mỗi 3 đến 6 tháng, đặc biệt theo dõi sát sao khi số lượng tiểu cầu giảm dưới 100 G/L và tỷ lệ Prothrombin giảm dưới 50% để kịp thời can thiệp bảo vệ niêm mạc dạ dày trước khi xảy ra biến chứng chảy máu ồ ạt.
• Đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục sức khỏe cộng đồng: Trung tâm y tế dự phòng và cơ quan y tế địa phương cần xây dựng các chương trình truyền thông phòng chống lạm dụng rượu bia tại khu vực nông thôn, đặt mục tiêu giảm 30% tỷ lệ nghiện rượu trong cộng đồng trong vòng 3 năm tới, đồng thời mở rộng độ bao phủ tiêm phòng vắc xin viêm gan B đạt trên 95% dân số nhằm giảm thiểu tỷ lệ mắc xơ gan mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ chuyên khoa Nội tiêu hóa và Nội soi tiêu hóa: Khai thác chi tiết các mô tả hình ảnh nội soi, tiêu chuẩn phân độ giãn tĩnh mạch thực quản theo Hội Nội soi Nhật Bản và thang điểm Baveno III để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và lựa chọn kỹ thuật can thiệp cầm máu kịp thời.
• Bác sĩ nội trú, học viên cao học và sinh viên y khoa: Tiếp cận một mẫu hình luận văn khoa học chuẩn mực với phương pháp luận chặt chẽ, cách áp dụng công thức tính cỡ mẫu điều tra cắt ngang và kỹ thuật phân tích tương quan thống kê y học bằng phần mềm SPSS.
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu tại các trường đại học y dược: Sử dụng nguồn số liệu thực tế về dịch tễ học xơ gan và biến chứng tiêu hóa tại khu vực miền núi phía Bắc làm tư liệu giảng dạy bệnh học nội khoa và phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về huyết động học tĩnh mạch cửa.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà hoạch định chính sách y tế: Tham khảo số liệu về tỷ lệ mắc bệnh theo nghề nghiệp và địa bàn nông thôn để xây dựng kế hoạch trang bị hệ thống máy nội soi hiện đại và phân bổ nguồn lực y tế hợp lý cho công tác quản lý bệnh gan mạn tính tại tuyến y tế cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao bệnh nhân xơ gan bắt buộc phải nội soi thực quản - dạ dày định kỳ? Nội soi tiêu hóa trên là phương pháp trực tiếp và chính xác nhất giúp phát hiện sớm các búi giãn tĩnh mạch thực quản và tổn thương bệnh dạ dày tăng áp cửa. Vì có tới 49,6% bệnh nhân trong nghiên cứu nhập viện do xuất huyết tiêu hóa, nội soi định kỳ giúp bác sĩ can thiệp thắt vòng cao su dự phòng trước khi búi giãn bị vỡ đe dọa tính mạng.

• Dấu hiệu đỏ trên búi giãn tĩnh mạch thực quản có ý nghĩa lâm sàng như thế nào? Dấu hiệu đỏ gồm các vằn đỏ, nốt đỏ hoặc bọc máu xuất hiện khi thành mạch máu thực quản bị căng mỏng cực độ dưới áp lực tĩnh mạch cửa rất cao. Theo các dữ liệu y văn, búi giãn tĩnh mạch độ 3 kèm dấu đỏ có nguy cơ vỡ mạch gây xuất huyết tiêu hóa cấp tính lên tới 84,9%, là chỉ định bắt buộc phải can thiệp dự phòng khẩn cấp.

• Bệnh dạ dày tăng áp cửa biểu hiện trên nội soi như thế nào và gây nguy hiểm ra sao? Bệnh dạ dày tăng áp cửa đặc trưng bởi hình ảnh niêm mạc dạng khảm đa giác được bao bọc bởi các đường viền trắng mờ, tập trung nhiều ở thân vị và phình vị theo phân loại Baveno III. Tổn thương thể nặng kèm xung huyết đỏ có thể gây mất máu rỉ rả mạn tính dẫn đến thiếu máu nặng ở 84,0% bệnh nhân hoặc gây xuất huyết tiêu hóa ồ ạt.

• Mối liên quan giữa giảm số lượng tiểu cầu và mức độ giãn tĩnh mạch thực quản là gì? Tình trạng giảm tiểu cầu dưới 150 G/L xuất hiện ở 70,6% bệnh nhân xơ gan do hiện tượng lách to ứ huyết giữ tiểu cầu. Khi số lượng tiểu cầu giảm sâu dưới 100 G/L, nguy cơ tĩnh mạch thực quản tiến triển thành búi giãn độ lớn và xuất hiện dấu đỏ tăng lên rõ rệt, đóng vai trò là dấu hiệu cận lâm sàng cảnh báo tăng áp cửa nặng.

• Thang điểm Child-Pugh có giá trị như thế nào trong tiên lượng biến chứng ở bệnh nhân xơ gan? Thang điểm Child-Pugh đánh giá mức độ suy gan dựa trên 5 thông số gồm Bilirubin, Albumin, tỷ lệ Prothrombin, cổ trướng và bệnh não gan. Điểm Child-Pugh càng cao thì mức độ giãn tĩnh mạch thực quản càng nghiêm trọng và tỷ lệ tử vong sau xuất huyết tiêu hóa tăng từ 0% ở nhóm Child-Pugh A lên đến 32% ở nhóm Child-Pugh C.

Kết luận

• Bệnh nhân xơ gan điều trị nội trú tập trung chủ yếu ở nam giới trong độ tuổi lao động từ 40 đến 59 tuổi (chiếm 74,0%), với nguyên nhân do lạm dụng rượu chiếm tỷ lệ áp đảo là 67,2%.
• Các hình thái tổn thương nội soi phổ biến nhất bao gồm giãn tĩnh mạch thực quản độ 2 và độ 3 tập trung ở đoạn 1/3 dưới thực quản, bệnh dạ dày tăng áp cửa dạng khảm tại thân vị và phình vị, cùng các tổn thương viêm trợt niêm mạc hang vị.
• Mức độ giãn tĩnh mạch thực quản và sự hiện diện của dấu đỏ có mối tương quan thuận chặt chẽ với tình trạng xuất huyết tiêu hóa, mức độ giảm tiểu cầu dưới 100 G/L và mức độ suy giảm chức năng gan theo thang điểm Child-Pugh.
• Luận văn đóng góp nguồn số liệu thực chứng giá trị cao, giúp hoàn thiện phác đồ nội soi tầm soát, phân tầng nguy cơ chảy máu và chỉ định can thiệp thắt vòng cao su dự phòng hiệu quả tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh.
• Các cơ sở y tế cần tiếp tục duy trì nghiên cứu theo dõi dọc thuần tập trong giai đoạn 2024 đến 2026 nhằm đánh giá toàn diện hiệu quả dài hạn của các phác đồ phối hợp nội khoa và nội soi can thiệp trên bệnh nhân xơ gan tăng áp lực tĩnh mạch cửa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Đại cương về xơ gan 1. Khái niệm Xơ gan là hậu quả của rất nhiều tổn thương mạn tính ở gan do nhiều nguyên nhân gây ra, dẫn tới hủy hoại tế bào gan tăng sinh tổ chức xơ, tăng sinh hạt tái tạo từ những tế bào gan lành và do đó làm đảo lộn hoàn toàn cấu trúc của gan: các tế bào gan không còn mối liên hệ bình thường với mạng lưới mạch máu và đường mật nên gan không đảm bảo được chức năng bình thường của nó. Đây là tổn thương không hồi phục [13].

Nguyên nhân Xơ gan do virus viêm gan B, C, D và do rượu là những nguyên nhân chính chiếm trên 90% các trường hợp xơ gan. Ngoài ra xơ gan còn do nhiều nguyên nhân khác như nhiễm khuẩn, các bệnh chuyển hóa di truyền, do bệnh đường mật, bệnh tự miễn, bệnh mạch máu, do nhiễm độc [13]… Nghiên cứu của Trần Phạm Chí cho thấy nguyên nhân do rượu chiếm 69.6% và nếu tính gộp cả nguyên nhân do virus và rượu thì tỉ lệ này là 88.2 %, nghiên cứu của Đỗ Thị Oanh có tỉ lệ nguyên nhân do rượu là 63.88%, kết hợp nguyên nhân do virus và rượu là 85. Các triệu chứng lâm sàng Bệnh cảnh của xơ gan rất đa dạng, phụ thuộc vào căn nguyên và giai đoạn tiến triển của bệnh. Xơ gan được chia thành 2 giai đoạn gồm giai đoạn còn bù và giai đoạn mất bù.

Giai đoạn còn bù các triệu chứng rất nghèo nàn, người bệnh vẫn làm việc bình thường, có thể có triệu chứng gợi ý như mệt mỏi, ăn khó tiêu, đau nhẹ hạ sườn phải, có sao mạch ở cổ, ngực, lòng bàn tay son, có thể có gan to hay lách to. Giai đoạn mất bù : biểu hiện bằng hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa và hội chứng suy tế bào gan [13]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 4 Soi ổ bụng và sinh thiết gan là xét nghiệm đặc hiệu nhất để chẩn đoán xơ gan, đặc biệt ở giai đoạn xơ gan còn bù. Hiện nay, Fibrosan là một kỹ thuật siêu âm mới để đánh giá độ xơ hóa và độ nhiễm mỡ gan được FDA phê chuẩn năm 2013 có độ chính xác tương đương sinh thiết gan.

Mô bệnh học bao gồm các tổn thương tế bào gan thoái hóa hạt và hoại tử, xơ tăng sinh lan tỏa, tái tạo tế bào gan thành hạt, tổn thương gan lan tỏa và đảo lộn cấu trúc tiểu thùy gan. Một số tổn thương thực quản – dạ dày ở bệnh nhân xơ gan trên nội soi và cơ chế bệnh sinh 1. Đặc điểm giải phẫu 1. Thực quản Thực quản là ống dẫn thức ăn từ hầu đến dạ dày, hình trụ dẹp trước sau, dài khoảng 25 cm, phía trên nối với hầu ngang mức đốt sống cổ 6, phía dưới thông dạ dày ở tâm vị, ngang mức đốt sống ngực 10.

Về phương diện giải phẫu học, thực quản được chia làm 3 đoạn: Đoạn cổ dài khoảng 3 cm, đoạn ngực dài khoảng 20 cm và đoạn bụng dài khoảng 2 cm. Thực quản tương đối di động, dính với các tạng xung quanh bằng các cấu trúc lỏng lẻo. Ở cổ, thực quản nằm sau khí quản, đi xuống trung thất sau, nằm phía trước tim, trước động mạch chủ ngực, xuyên qua cơ hoành vào ổ bụng nối với dạ dày. Lòng thực quản có 3 chỗ hẹp: Chỗ nối tiếp với hầu, ngang mức sụn nhẫn; ngang mức cung động mạch chủ và phế quản gốc trái; lỗ tâm vị.

Thực quản có cấu tạo từ trong ra ngoài gồm 3 lớp: Lớp niêm mạc là lớp biểu mô lát tầng không sừng; lớp dưới niêm mạc chứa các tuyến tiết nhầy; lớp cơ gồm cơ vòng ở trong, lớp cơ dọc ở ngoài, lớp cơ thực quản gồm 2 loại là cơ vân ở đoạn 1/3 trên và cơ trơn ở 2/3 dưới; vỏ ngoài là lớp tổ chức liên kết lỏng lẻo ở thực quản đoạn cổ và ngực, lớp phúc mạc ở thực quản đoạn bụng. Dạ dày - Thành dạ dày [14] được cấu tạo gồm 4 lớp: niêm mạc, dưới niêm mạc, lớp cơ, lớp thanh mạc. Lớp niêm mạc là lớp trong cùng của thành dạ dày, bề Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 5 mặt niêm mạc dược bao phủ bởi các tế bào biểu mô tạo thành nhiều hố lõm là nơi đổ ra của các tuyến dạ dày. Lớp dưới niêm mạc: là tổ chức liên kết lỏng lẻo chứa nhiều mạch máu và mạch bạch huyết.

Lớp cơ gồm 3 lớp cơ trơn: Lớp trong là các cơ hướng vòng, lớp giữa là các cơ chéo, lớp ngoài là các cơ dọc. Lớp thanh mạc là lớp bao ngoài cùng của dạ dày, rất mỏng có chứa các tế bào mỡ và mạch máu. - Các tuyến niêm mạc [14] + Tuyến thân vị là những tuyến hình ống thẳng, đứng sát nhau, ít chia nhánh. Thành tuyến gồm hai loại tế bào là tế bào chính và tế bào viền.

Tế bào chính hình trụ, ưa kiềm, chế tiết pepsinogen I và II, sẽ được hoạt hoá thành pepsin. Tế bào viền hình đa diện, chế tiết acid HCl, Kaliclorua và yếu tố nội. Tế bào viền bị kích thích bởi histamine, gastrin và thần kinh X. + Tuyến hang vị là tuyến ống chia nhánh nhiều, chế tiết nhày, pepsinogen và một số yếu tố nội như: gastrin, histamine… 1.

Giãn tĩnh mạch thực quản dạ dày ở bệnh nhân xơ gan 1. Hình ảnh giãn tĩnh mạch thực quản và dạ dày * Giãn TMTQ chia theo phân loại của Hội nội soi Nhật Bản và thế giới [65], [68]: - Kích thước chia làm 3 độ + Độ I: TM có kích thước nhỏ, thẳng, biến mất khi bơm hơi. + Độ II: TM có kích thước trung bình, ngoằn ngoèo, không biến mất khi bơm hơi, đường kính búi giãn choán dưới 1/3 khẩu kính thực quản, niêm mạc giữa các bùi lành lặn. + Độ III: TM có kích thước lớn và choán trên 1/3 khẩu kính thực quản, không còn niêm mạc lành giữa các búi giãn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.1: Phân độ giãn tĩnh mạch thực quản [2] - Các dấu đỏ với 4 mức độ sau: + Vằn đỏ: các mao mạch giãn dọc, chạy dài trên thành các búi giãn. + Nốt đỏ: tập trung hàng loạt các vết đỏ đường kính trên 2 mm. + Bọc máu: những nốt đỏ lớn tập trung đường kính trên 4 mm. + Đỏ lan tỏa: đỏ toàn bộ búi giãn.

* Giãn tĩnh mạch dạ dày - Phân loại giãn tĩnh mạch dạ dày theo vị trí của Sarin S. + Giãn tĩnh mạch thực quản dạ dày vị trí phình vị (GOV2). + Giãn tĩnh mạch dạ dày đơn độc type 1 (IVG1). + Giãn tĩnh mạch dạ dày đơn độc type 2 (IVG2).2: Giãn tĩnh mạch dạ dày theo phân loại của Sarin [42] Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 7 - Phân độ giãn tĩnh mạch dạ dày theo AASLD: + Giãn tĩnh mạch dạ dày nhỏ: Đường kính giãn tĩnh mạch < 5 mm.

+ Giãn tĩnh mạch dạ dày trung bình: Đường kính giãn TM 5 - 10mm. + Giãn tĩnh mạch lớn: Đường kính giãn tĩnh mạch > 10 mm. Đồng thời với phân loại đánh giá, bệnh nhân cũng được ghi nhận có hay không có dấu đỏ kèm theo trên bề mặt giãn tĩnh mạch [64]. Cơ chế bệnh sinh giãn tĩnh mạch thực quản dạ dày * Tăng áp lực tĩnh mạch cửa Tăng ALTMC hay còn gọi là tăng áp cửa (TAC) là tình trạng bệnh lý làm gia tăng áp lực trong hệ thống tĩnh mạch dẫn máu từ các tạng đến gan.

Tuy nhiên, tăng áp cửa không đơn thuần là sự gia tăng áp lực trong hệ thống tĩnh mạch mà là sự gia tăng độ chênh áp lực giữa dòng chảy vào của tĩnh mạch cửa và dòng chảy ra của tĩnh mạch gan. Nguyên nhân chính gây nên tình trạng tăng áp cửa là xơ gan - giai đoạn cuối ở bất kỳ bệnh lý gan mạn nào. Bệnh nhân xơ gan biểu hiện trên lâm sàng hai hội chứng chính: Hội chứng suy chức năng gan và hội chứng tăng áp cửa. Nguyên nhân đầu tiên gây tăng áp cửa là sự gia tăng đề kháng với dòng chảy mạch máu do sự biến đổi cấu trúc nhu mô gan (tạo mô xơ) và hình thành các nốt gan tân tạo qua quá trình viêm.

Ngoài ra, những phát hiện gần đây cho thấy tình trạng TAC còn nặng nề hơn do có sự co mạch của hệ thống mạch máu trong gan do có sự suy giảm sản xuất NO tại chỗ cùng với sự tăng sản xuất NO ở mạch máu tạng và ngoại biên, gây giãn mạch làm tăng dòng chảy và tăng thể tích tuần hoàn [32], [47]. Sự hình thành các vòng tuần hoàn bàng hệ (THBH) với mục đích làm giảm áp lực cửa nhưng vẫn không thành công do hai nguyên nhân: 1. Có sự gia tăng dòng chảy qua tĩnh mạch cửa do giãn mạch máu tạng đồng thời với sự hình thành tuần hoàn bàng hệ; 2. Sự đề kháng của các vòng tuần hoàn bàng hệ ở bệnh nhân xơ gan lớn hơn sự đề kháng của các mạch máu trong gan ở Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn c 8 người bình thường.

Do đó, sự gia tăng áp lực cửa ở bệnh nhân xơ gan là hậu quả của hai hiện tượng chính: gia tăng đề kháng với dòng chảy qua hệ thống cửa và sự gia tăng dòng chảy trong hệ thống cửa [64]. - Cách đánh giá áp lực tĩnh mạch cửa Đánh giá ALTMC trực tiếp khó thực hiện do có tính chất xâm nhập, phức tạp và có nhiều biến chứng. Thay vào đó ALTMC được đo gián tiếp thông qua đo độ chênh áp lực tĩnh mạch gan (HVPG). Phương pháp này có tính ít xâm nhập, dễ thực hiện mà vẫn phản ánh khá chính xác giá trị ALTMC.

Giá trị của HVPG được tính bằng áp lực tĩnh mạch gan bít (WHVP) trừ đi áp lực tĩnh mạch gan tự do (FHVP) [67]. Giá trị bình thường của HVPG từ 1 - 5 mmHg, trên 5 mmHg được gọi là tăng áp lực cửa [62]. TAC có ý nghĩa lâm sàng khi độ chênh áp lực tĩnh mạch gan lớn hơn 10 mmHg [61]. Theo Garcia và cộng sự nghiên cứu trên 30 bệnh nhân tại 9 bang của Hoa Kỳ thấy rằng nguyên nhân chủ yếu của xơ gan là không do rượu (56,5%) và HCV (39,1%) và chỉ có 1 bệnh nhân là xơ gan do rượu, trong đó có 57% bệnh nhân có HVPG ≥ 12 mmHg ở mức tăng áp cửa nặng [63].