Luận văn nghiên cứu đa dạng và sinh thái họ bìm bìm convolvulaceae juss 1789 tại thành phố hồ chí minh

Khám phá sự đa dạng và sinh thái của họ bìm bìm (Convolvulaceae Juss 1789) tại Thành phố Hồ Chí Minh, nghiên cứu về phân loại, phân bố, và vai trò sinh thái của nhóm thực vật này.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Trà
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Đa dạng sinh học họ Bìm bìm (Convolvulaceae) tại TP. Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới của đề tài
• 1.6. Bố cục của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên của Thành Phố Hồ Chí Minh
• 2.1.1. Vị trí Địa lý
• 2.1.2. Khí hậu
• 2.1.3. Địa hình
• 2.1.4. Đất đai
• 2.1.5. Thủy văn
• 2.1.6. Hệ thực vật
• 2.1.7. Hệ động vật
• 2.2. Sơ lược những nghiên cứu về họ Bìm Bìm (Convolvulaceae) trên thế giới và Việt Nam
• 2.2.1. Thế giới
• 2.2.2. Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa
• 3.2.2. Phương pháp ghi nhật kí
• 3.2.3. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3.2.4. Phương pháp tham khảo tài liệu
• 3.2.5. Phương pháp chấm điểm phân bố các loài
• 3.2.6. Dụng cụ, hóa chất cần thiết cho việc thực hiện đề tài
• 3.2.7. Xác định tuyến đi thực địa
• 3.2.8. Thời gian thực địa

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Đa dạng sinh học họ Bìm bìm Convolvulaceae tại TP

Đa dạng sinh học họ Bìm bìm (Convolvulaceae) tại TP. Hồ Chí Minh là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu sinh thái học. Họ Bìm bìm bao gồm nhiều loài thực vật có giá trị sử dụng cao, từ y học đến thực phẩm. Tuy nhiên, nghiên cứu về họ này vẫn còn hạn chế, đặc biệt trong các khu vực đô thị. Việc điều tra và phân loại các loài trong họ Bìm bìm không chỉ giúp bảo tồn đa dạng sinh học mà còn mở ra cơ hội cho việc phát triển kinh tế địa phương thông qua việc khai thác các nguồn tài nguyên thực vật. Nghiên cứu này nhằm mục đích xác định thành phần loài, phân bố và giá trị sử dụng của họ Bìm bìm tại TP. Hồ Chí Minh.

1.1. Tính cấp thiết của nghiên cứu

Nghiên cứu về đa dạng sinh học họ Bìm bìm tại TP. Hồ Chí Minh là cần thiết do sự phong phú của hệ thực vật trong khu vực này. Mặc dù có nhiều loài thực vật có giá trị, nhưng họ Bìm bìm thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu sinh thái. Việc tìm hiểu và bảo tồn các loài này không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn góp phần vào việc bảo tồn các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Hơn nữa, các loài trong họ Bìm bìm có thể cung cấp nguồn dược liệu quý giá, phục vụ cho y học và nông nghiệp. Do đó, nghiên cứu này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn cao.

1.2. Mục tiêu và phương pháp nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là điều tra, thu mẫu và phân loại các loài thuộc họ Bìm bìm (Convolvulaceae) tại TP. Hồ Chí Minh. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập mẫu thực vật, ghi chép các đặc điểm sinh thái và phân bố của các loài. Các mẫu sẽ được phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định tên khoa học và giá trị sử dụng. Việc sử dụng công nghệ GPS để xác định tọa độ phân bố của các loài cũng là một phần quan trọng trong nghiên cứu này, giúp tạo ra bản đồ phân bố chính xác cho các loài trong họ Bìm bìm.

II. Tổng quan tài liệu về họ Bìm bìm

Họ Bìm bìm (Convolvulaceae) đã được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới và tại Việt Nam. Các tài liệu cho thấy họ này có sự phân bố rộng rãi, chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng họ Bìm bìm không chỉ có giá trị về mặt sinh học mà còn có giá trị kinh tế cao. Tại Việt Nam, họ Bìm bìm được ghi nhận có nhiều loài có ích, từ cây thuốc đến cây thực phẩm. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về họ này vẫn còn thiếu sót, đặc biệt là trong các khu vực đô thị như TP. Hồ Chí Minh.

2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Trên thế giới, họ Bìm bìm đã được phân loại và nghiên cứu từ lâu. Hệ thống phân loại hiện tại cho thấy họ này bao gồm khoảng 55 chi và hơn 1500 loài. Nhiều loài trong họ Bìm bìm được sử dụng trong y học và nông nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều loài chưa được nghiên cứu đầy đủ, đặc biệt là trong các khu vực đô thị. Việc nghiên cứu sâu hơn về họ Bìm bìm sẽ giúp hiểu rõ hơn về giá trị sinh học và kinh tế của chúng.

2.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam

Tại Việt Nam, họ Bìm bìm đã được nghiên cứu bởi nhiều nhà khoa học. Các tài liệu cho thấy có khoảng 20 chi và 117 loài thuộc họ này được ghi nhận. Nhiều loài trong họ Bìm bìm được sử dụng làm thuốc và thực phẩm. Tuy nhiên, nghiên cứu về họ Bìm bìm tại TP. Hồ Chí Minh vẫn còn hạn chế. Việc điều tra và phân loại các loài trong họ này sẽ góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế địa phương.

III. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy họ Bìm bìm (Convolvulaceae) tại TP. Hồ Chí Minh có sự đa dạng cao với nhiều loài khác nhau. Các loài này phân bố chủ yếu ở các khu vực ven đô thị và có nhiều giá trị sử dụng. Việc ghi nhận và phân loại các loài trong họ Bìm bìm không chỉ giúp bảo tồn đa dạng sinh học mà còn mở ra cơ hội cho việc phát triển kinh tế thông qua việc khai thác các nguồn tài nguyên thực vật. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng cần có những biện pháp bảo tồn hiệu quả để duy trì sự đa dạng của họ Bìm bìm trong bối cảnh đô thị hóa ngày càng gia tăng.

3.1. Đánh giá giá trị sử dụng của họ Bìm bìm

Họ Bìm bìm có nhiều loài có giá trị sử dụng cao, từ y học đến thực phẩm. Nhiều loài trong họ này được sử dụng làm thuốc chữa bệnh, thực phẩm cho người và gia súc. Việc nghiên cứu và khai thác các loài này không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo tồn đa dạng sinh học. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để khám phá tiềm năng của các loài trong họ Bìm bìm, đặc biệt là trong lĩnh vực y học.

3.2. Đề xuất biện pháp bảo tồn

Để bảo tồn đa dạng sinh học họ Bìm bìm tại TP. Hồ Chí Minh, cần có những biện pháp bảo tồn hiệu quả. Việc xây dựng các khu bảo tồn thực vật, tăng cường giáo dục cộng đồng về giá trị của họ Bìm bìm và khuyến khích nghiên cứu khoa học là rất cần thiết. Ngoài ra, cần có sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để bảo vệ và phát triển các loài trong họ Bìm bìm, nhằm duy trì sự đa dạng của hệ sinh thái đô thị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo với nhiệt độ trung bình khoảng 27-28°C và lượng mưa trung bình 1.931 mm/năm, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển đa dạng sinh học. Tuy nhiên, nghiên cứu về các hệ sinh thái đồi hoang, đồng cỏ dại, đặc biệt là các loài cây thân thảo, cây bụi và cây leo như họ Bìm bìm (Convolvulaceae) còn rất hạn chế. Họ Bìm bìm gồm các loài dây leo, mọc rải rác ở nhiều nơi, có giá trị sử dụng đa dạng như làm thuốc, lương thực, cây cảnh và tiềm năng y học chưa được khai thác hết. Tại TP.HCM, các loài họ Bìm bìm phát triển mạnh ở các vùng ven đô thị như Thủ Đức, Củ Chi, Bình Chánh, Cần Giờ, Thanh Đa, quận 12, Hóc Môn và các khu công viên, vườn hoa nội thành.

Mục tiêu nghiên cứu là điều tra, thu thập mẫu, miêu tả, định danh và xác định thành phần các taxon họ Bìm bìm tại TP.HCM; đồng thời nghiên cứu đặc điểm sinh thái, phân bố và giá trị sử dụng của các loài này. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại các huyện ngoại thành và nội thành TP.HCM trong khoảng thời gian khảo sát thực địa từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2012. Nghiên cứu góp phần bổ sung kiến thức khoa học về đa dạng sinh học họ Bìm bìm, hỗ trợ bảo tồn và phát triển bền vững nguồn tài nguyên thực vật quý giá tại khu vực đô thị lớn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết phân loại học thực vật và sinh thái học thực vật. Họ Bìm bìm (Convolvulaceae Juss. 1789) được xem là một họ thực vật đa dạng với khoảng 50 chi và 1500 loài trên thế giới, chủ yếu phân bố ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Các lý thuyết phân loại hiện đại dựa trên hệ thống của A. Takhtajan (1987) và R. Brummitt (1992) được áp dụng để xác định và phân loại các loài trong họ này. Các khái niệm chính bao gồm: dạng sống (dây leo, cây thân thảo, cây bụi), đặc điểm hình thái (lá, hoa, quả), sinh thái (đặc điểm môi trường sống, mùa sinh trưởng), và giá trị sử dụng (thuốc, lương thực, cây cảnh).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là các mẫu thực vật thu thập trực tiếp tại các địa điểm khảo sát trong TP.HCM, gồm các huyện Thủ Đức, Củ Chi, Bình Chánh, Cần Giờ, Thanh Đa, quận 12, Hóc Môn và các khu công viên nội thành. Tổng số mẫu thu thập được là khoảng 300 mẫu, đảm bảo có đủ thân, lá, hoa và quả để phục vụ cho việc định danh chính xác.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thu thập mẫu thực địa, ghi chép đặc điểm hình thái, sinh thái, chụp ảnh và xác định tọa độ GPS.
• Xử lý mẫu tại phòng thí nghiệm: ép tiêu bản, bảo quản hoa quả trong dung dịch foocmon 5%, quan sát dưới kính hiển vi soi nổi để mô tả chi tiết.
• So sánh đặc điểm mẫu với tài liệu tham khảo như "Cây cỏ Việt Nam", "Flora of Thailand", "Flora of China" để xác định tên khoa học.
• Sử dụng phần mềm Mapinfo 7.5 và Photoshop CS2 để chấm điểm phân bố trên bản đồ số TP.HCM.
• Thời gian nghiên cứu thực địa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2012, với các đợt khảo sát lặp lại nhằm thu thập đầy đủ mẫu hoa và quả.

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện cho các sinh cảnh khác nhau trong TP.HCM, tập trung vào các vùng đất trống, bãi hoang, ven rừng và khu vực dân cư ven đô thị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài họ Bìm bìm tại TP.HCM: Ghi nhận 16 loài thuộc 5 chi, trong đó chi Ipomoea chiếm ưu thế với 12 loài, tiếp theo là Argyreia (1 loài), Hewittia (1 loài), Dichondra (1 loài) và một số chi khác. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên thống kê thành phần loài họ Bìm bìm tại TP.HCM.

2. Phân bố và sinh thái: Các loài họ Bìm bìm phân bố rộng rãi ở các huyện ngoại thành như Thủ Đức, Củ Chi, Bình Chánh, Cần Giờ và các quận nội thành như quận 12, Thanh Đa. Ví dụ, loài Argyreia nervosa phát triển mạnh ở Thủ Đức, Củ Chi và quận 2; Dichondra repens xuất hiện ở Củ Chi và quận 12; Ipomoea aquatica được trồng phổ biến khắp TP.HCM. Các loài chủ yếu ưa sáng, phát triển tốt trên đất thoát nước tốt, một số chịu được khô hạn và đất ẩm.

3. Giá trị sử dụng: Nhiều loài có giá trị kinh tế và y học cao. Ví dụ, Ipomoea aquatica là cây rau ăn lá phổ biến, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc; Argyreia nervosa được dùng làm thuốc trị thấp khớp, đau thần kinh; Dichondra repens dùng làm thuốc giải độc, chữa viêm gan, viêm thận; Ipomoea carnea dùng làm rau và cây cảnh. Tỷ lệ loài có giá trị sử dụng chiếm khoảng 75% trong số các loài ghi nhận.

4. Đặc điểm hình thái và sinh học: Các loài có đặc điểm hình thái đa dạng, từ cây thân thảo bò lan đến dây leo thân gỗ. Hoa thường lớn, màu sắc sặc sỡ, ra hoa chủ yếu vào mùa mưa (tháng 5-11), một số loài ra hoa quanh năm. Quả chủ yếu là quả nang mở, hạt có lông hoặc nhẵn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy họ Bìm bìm tại TP.HCM có đa dạng loài phong phú, phân bố rộng khắp các sinh cảnh ven đô thị và ngoại thành. Sự đa dạng này phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới, lượng mưa phân bố không đều nhưng đủ để duy trì các loài ưa sáng và chịu hạn. So với các nghiên cứu trước đây ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, số lượng loài ghi nhận tại TP.HCM chiếm khoảng 14% tổng số loài họ Bìm bìm ở Việt Nam, phản ánh tiềm năng đa dạng sinh học đáng kể trong khu vực đô thị.

Việc nhiều loài có giá trị sử dụng trong y học và nông nghiệp cho thấy họ Bìm bìm không chỉ có vai trò sinh thái mà còn có ý nghĩa kinh tế xã hội. Các loài như Ipomoea aquatica và Ipomoea batatas được trồng phổ biến, góp phần vào nguồn thực phẩm và dược liệu địa phương. Kết quả cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn và khai thác bền vững các loài này trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố số lượng loài theo chi, bản đồ phân bố các loài chính tại TP.HCM, và bảng tổng hợp giá trị sử dụng của từng loài. So sánh với các nghiên cứu quốc tế cho thấy sự tương đồng về đặc điểm sinh thái và phân bố, đồng thời bổ sung thông tin mới về thành phần loài tại khu vực đô thị.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về họ Bìm bìm: Thực hiện các nghiên cứu bổ sung về sinh học phân tử, dược tính và ứng dụng y học của các loài có tiềm năng. Thời gian 2-3 năm, chủ thể là các viện nghiên cứu thực vật và trường đại học.

2. Bảo tồn và phục hồi các loài quý hiếm: Xây dựng kế hoạch bảo tồn tại các khu vực sinh cảnh tự nhiên và ven đô thị, đặc biệt các loài có giá trị dược liệu. Thực hiện trong 5 năm, phối hợp giữa chính quyền địa phương và các tổ chức bảo tồn.

3. Phát triển mô hình trồng và khai thác bền vững: Khuyến khích người dân và doanh nghiệp trồng các loài họ Bìm bìm có giá trị kinh tế như rau muống, khoai lang, cây cảnh để tạo nguồn thu nhập ổn định. Thời gian triển khai 1-2 năm, chủ thể là các hợp tác xã nông nghiệp và doanh nghiệp.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục về vai trò và giá trị của họ Bìm bìm trong đa dạng sinh học và đời sống, nhằm thúc đẩy bảo vệ và sử dụng hợp lý. Thời gian liên tục, chủ thể là các cơ quan truyền thông, trường học và tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu thực vật và sinh thái học: Sử dụng dữ liệu chi tiết về đặc điểm hình thái, sinh thái và phân bố họ Bìm bìm tại TP.HCM để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về đa dạng sinh học và bảo tồn.

2. Chuyên gia y học cổ truyền và dược liệu: Tham khảo các loài có giá trị dược liệu được ghi nhận để nghiên cứu phát triển thuốc mới hoặc ứng dụng trong điều trị bệnh.

3. Quản lý môi trường và chính quyền địa phương: Áp dụng kết quả nghiên cứu trong việc xây dựng chính sách bảo tồn, quản lý tài nguyên thiên nhiên và phát triển bền vững tại các khu vực đô thị và ngoại thành.

4. Người làm nông nghiệp và doanh nghiệp trồng trọt: Khai thác thông tin về các loài cây có giá trị kinh tế để phát triển mô hình sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế và đa dạng hóa sản phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Họ Bìm bìm có bao nhiêu loài được ghi nhận tại TP.HCM?
   Nghiên cứu ghi nhận 16 loài thuộc 5 chi, trong đó chi Ipomoea chiếm đa số với 12 loài. Đây là số liệu đầu tiên được thống kê hệ thống tại khu vực này.

2. Các loài họ Bìm bìm có giá trị sử dụng gì?
   Nhiều loài được dùng làm thuốc chữa bệnh, làm rau ăn, thức ăn chăn nuôi và cây cảnh. Ví dụ, Ipomoea aquatica là rau ăn phổ biến, Argyreia nervosa dùng làm thuốc trị thấp khớp.

3. Phương pháp thu thập mẫu trong nghiên cứu như thế nào?
   Mẫu được thu thập trực tiếp tại các địa điểm khảo sát, bao gồm thân, lá, hoa, quả; xác định tọa độ GPS; xử lý mẫu tại phòng thí nghiệm bằng ép tiêu bản và quan sát dưới kính hiển vi.

4. Họ Bìm bìm phân bố ở những sinh cảnh nào tại TP.HCM?
   Các loài chủ yếu phân bố ở vùng đất trống, bãi hoang ven rừng, ven đường, lùm bụi và các khu vực ven đô thị như Thủ Đức, Củ Chi, Bình Chánh, Cần Giờ.

5. Nghiên cứu có đề xuất gì cho bảo tồn họ Bìm bìm?
   Khuyến nghị bảo tồn các loài quý hiếm tại các khu vực sinh cảnh tự nhiên, phát triển mô hình trồng bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của họ Bìm bìm.

Kết luận

• Ghi nhận 16 loài họ Bìm bìm thuộc 5 chi tại TP.HCM, trong đó chi Ipomoea chiếm ưu thế.
• Các loài phân bố rộng rãi ở vùng ven đô thị và ngoại thành, thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa.
• Nhiều loài có giá trị kinh tế, y học và cảnh quan, góp phần đa dạng sinh học và phát triển bền vững.
• Phương pháp nghiên cứu kết hợp thu thập mẫu thực địa, xử lý phòng thí nghiệm và phân tích tài liệu tham khảo đảm bảo độ chính xác cao.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, nghiên cứu chuyên sâu và phát triển mô hình trồng bền vững trong 2-5 năm tới.

Tiếp theo, cần triển khai các nghiên cứu chuyên sâu về dược tính và sinh học phân tử của các loài có giá trị, đồng thời phối hợp với các cơ quan quản lý để xây dựng kế hoạch bảo tồn hiệu quả. Mời các nhà khoa học, quản lý và doanh nghiệp quan tâm tham khảo và ứng dụng kết quả nghiên cứu nhằm phát huy tiềm năng họ Bìm bìm tại TP.HCM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chương II – Tổng quan tài liệu. Chương III – Nội dung và phương pháp nghiên cứu Chương IV – Kết quả và thảo luận Chương V – Kết luận và kiến nghị Tài liệu tham khảo. 3 Chương 2 – TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Điều kiện tự nhiên của Thành Phố Hồ Chí Minh 2.1 Vị trí Địa lý Toạ độ địa lý: TP.HCM nằm trong tọa độ địa lý khoảng 10°10' – 10°38' vĩ độ Bắc và 106°22' – 106°54' kinh độ Đông. Phạm vi ranh giới: Thành phố Hồ Chí Minh nằm giữa khu vực đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Đông Nam Bộ - Phía Bắc giáp tỉnh Bình Dương - Tây Bắc giáp tỉnh Tây Ninh, - Đông và Đông Bắc giáp tỉnh Đồng Nai, - Đông Nam giáp tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (Nam giáp biển Đông) - Tây và Tây Nam giáp tỉnh Long An và Tiền Giang.

4 Hình 1: Bản đồ hành chính thành phố Hồ Chí Minh ( Nguồn http://web.org/sedec/solieu/bando/m-hcmc1.2 Khí hậu Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa cận xích đạo. Lượng bức xạ hằng năm tương đối lớn, khoảng 140 kcal/cm2/năm. Số giờ nắng trung bình trong ngày khoảng 6/24h. Nhiệt độ trung bình khoảng 27 - 28oC.

Nhiệt độ cao nhất khoảng 32oC, vào tháng 6 hằng năm. Nhiệt độ thấp nhất khoảng 23oC, thường rơi vào tháng 12 hằng năm. Biên độ nhiệt trung bình giữa các tháng trong năm thấp, khoảng 2 - 3oC. Khí hậu chia làm hai mùa rõ rệt: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau.

Lượng mưa trung bình 1.931mm/năm, phân bố không đều theo thời gian và không gian. Theo thời gian, khoảng 90% lượng mưa trong năm tập trung vào mùa mưa. Theo không gian, lượng mưa có xu hướng tăng dần từ Tây Nam lên Đông Bắc. Các huyện phía Nam và Tây Nam của thành phố như: Cần Giờ, Nhà Bè, Bình Chánh, lượng mưa tương đối thấp, khoảng 1.

Các quận nội thành và các huyện phía Bắc như Củ Chi, Hóc Môn lượng mưa thường đạt trên 2.3 Địa hình Thành phố Hồ Chí Minh nằm trong khu vực chuyển tiếp giữa Nam Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long. Địa hình thuộc dạng đồng bằng thấp, nhiều nơi còn là vùng trũng. Bề mặt địa hình tương đối bằng phẳng, bị chia cắt mạnh bởi mạng lưới sông ngòi, kênh rạch. Chiều cao địa hình thấp dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam, độ dốc không lớn lắm.

Địa hình đồi bóc mòn: phân bố nhiều nhất ở khu vực Long Bình, quận Thủ Đức. Đặc trưng cho dạng địa hình này là các đồi hình bát úp, đỉnh tròn, sườn thoải cao từ 20 - 25 m, bề mặt bị phong hoá mạnh, dễ bị bóc mòn, rửa trôi. Địa hình đồng bằng thềm với 3 bậc khác nhau: bậc 1 phân bố ở huyện Bình Chánh, phía Đông huyện Hóc Môn, phía Nam huyện Củ Chi, quận Thủ Đức và toàn bộ huyện Nhà Bè, độ cao trung bình 1m được cấu tạo bởi trầm tích hỗn hợp sông và biển. Bậc 2 phân bố chủ yếu ở khu vực nội thành và chạy dọc theo các thung lũng 6 sông thuộc huyện Củ Chi, độ cao trung bình từ 3-8m, tăng dần từ nội thành ra ngoại thành.

Bậc 3 phân bố ở huyện Củ Chi và một phần quận Thủ Đức, độ cao khác nhau trung bình từ 5 - 25 m. Địa hình đầm lầy kéo dài từ Thái Mỹ đến nông trường Lê Minh Xuân; vùng đầm lầy bãi bồi ven biển ở huyện Cần Giờ với độ cao 0,5 - 1 m và các giồng cát ven biển.4 Đất đai Đất đai của thành phố được chia thành 4 nhóm chính: nhóm đất phèn, nhóm đất phù sa, nhóm đất xám và nhóm đất mặn. Nhóm đất phèn chiếm khoảng 27,5%, đang được cải tạo và khai thác ở các huyện ngoại thành như: Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh. - Nhóm đất phù sa ít bị nhiễm phèn chiếm diện tích tương đối nhỏ, khoảng 12,6% tổng diện tích đất tự nhiên của thành phố.

- Nhóm đất xám phát triển trên phù sa cổ chiếm khoàng 19,3%. - Nhóm đất mặn chiếm 12,2%, tập trung ở huyện Cần Giờ Ngoài ra, thành phố còn có một số nhóm đất khác chiếm khoảng 28,4% diện tích còn lại như: đất đỏ vàng phân bố ở vùng gò đồi thuộc huyện Củ Chi và quận Thủ Đức, đất cát tập trung ở vùng ven biển huyện Cần Giờ, gần sông suối.5 Thủy văn Chế độ thuỷ văn của thành phố chịu tác động qua lại bởi hệ thống sông Đồng Nai, sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ Đông, cùng với thuỷ triều. Hầu hết các kênh rạch và một phần hạ lưu sông Sài Gòn, sông Đồng Nai đều chịu ảnh hưởng của thuỷ triều. Thành phố Hồ Chí Minh còn có mạng lưới sông ngòi kênh rạch rất đa dạng.

Sông Đồng Nai bắt nguồn từ cao nguyên Lâm viên, hợp lưu bởi nhiều sông khác, có lưu vực lớn, khoảng 45. Với lưu lượng bình quân 20–500 m³/s, hàng năm cung cấp 15 tỷ m³ nước, sông Đồng Nai trở thành nguồn nước ngọt chính của thành phố. 7 Sông Sài Gòn bắt nguồn từ vùng Hớn Quảng, chảy qua Thủ Dầu Một đến Thành phố Hồ Chí Minh, với chiều dài 200 km và chảy dọc trên địa phận thành phố dài 80 km. Sông Sài Gòn có lưu lượng trung bình vào khoảng 54 m³/s, bề rộng tại thành phố khoảng 225 m đến 370 m, độ sâu tới 20 m.

Nhờ hệ thống kênh Rạch Chiếc, hai con sông Đồng Nai và Sài Gòn nối thông ở phần nội thành mở rộng. Một con sông nữa của Thành phố Hồ Chí Minh là sông Nhà Bè, hình thành ở nơi hợp lưu hai sông Đồng Nai và Sài Gòn, chảy ra biển Đông bởi hai ngả chính Soài Rạp và Gành Rái. Trong đó, ngả Gành Rái chính là đường thủy chính cho tàu ra vào bến cảng Sài Gòn. Ngoài các con sông chính, Thành phố Hồ Chí Minh còn có một hệ thống kênh rạch chằng chịt: Láng The, Bàu Nông, rạch Tra, Bến Cát, An Hạ, Tham Lương, Cầu Bông, Nhiêu Lộc-Thị Nghè, Bến Nghé, Lò Gốm, Kênh Tẻ, Tàu Hũ, Kênh Ðôi.6 Hệ thực vật Trên cơ sở các yếu tố cơ bản của điều kiện tự nhiên ở TP.HCM, có thể khái quát hóa thành ba kiểu sinh thái, tương ứng với nó là ba hệ sinh thái thảm thực vật rừng tiêu biểu: - Rừng nhiệt đới ẩm mưa mùa: hệ sinh thái rừng này vốn có ở Củ Chi và Thủ Ðức.

- Rừng úng phèn: thảm thực vật rừng tự nhiên trên vùng đất phèn TP.HCM rất nghèo nàn. Các cánh rừng Tràm tự nhiên (Melaleuca cajuputi) trên dải diện tích rộng lớn khi xưa ở tây nam Củ Chi, Bình Chánh, Hóc môn, Nhà Bè, do khai thác và canh tác của con người. Nay hầu như không còn nữa, chỉ sót lại số ít rặng cây ở dạng chồi bụi, hoặc một vài ha rừng tràm trồng còn được bảo tồn ở trạm thí nghiệm Tân Tạo (Bình Chánh). - Rừng ngập mặn: tập trung ở huyện Cần Giờ ( phía nam TP) vốn là rừng nguyên sinh, xuất hiện đã lâu năm theo lịch sử của quá trình hình thành bãi bồi cửa 8 sông ven biển, trong chiến tranh đã bị tàn phá do chất độc hóa học (thuốc khai quang).

Sau giải phóng (1975) đã được trồng lại với loài ưu thế là cây đước (Rhizophora apiculata) có kích thước lớn. Hiện nay, theo điều tra của “ Dự án bảo tồn thiên nhiên” (2004) hệ thực vật khá phong phú: 104 loài thuộc 48 họ.7 Hệ động vật Theo nguồn kỷ yếu hội thảo khoa học Đại học Tôn Đức Thắng, 5/2012 do các tác giả Phạm Văn Miên( Viện Khoa học môi trường và phát triển), Nguyễn Thị Mai Linh, Phạm Anh Đức(Khoa môi trường và bảo hộ Lao động – Đại học Tôn Đức Thắng) thực hiện thống kê, đánh giá tính đa dạng của các nhóm sinh vật phổ biến ở TP.HCM đã lập ra danh mục thành phần loài các nhóm sinh vật gồm : Động vật không xương sống : 668 loài Lớp cá : 173 loài Lớp lưỡng cư : 14 loài Lớp bò sát : 60 loài Lớp chim : 142 loài Lớp thú : 41 loài Trong đó, có 10 loài cá, 17 loài bò sát, 2 loài chim và 9 loài thú quý, hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam, sách đỏ IUCN, Nghị định 48/2002/NĐ-CP của Chính phủ, Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ hoặc Công ước về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp (CITES). Có thể xem đây là danh mục thành phần loài tương đối đầy đủ và chính xác về mặt phân loại học và danh pháp của các nhóm sinh vật ở Thành phố Hồ Chí Minh.Tuy nhiên, cho tới nay nhiều nhóm sinh vật có tầm quan trọng về mặt y học, nông nghiệp và đời sống còn chưa được nghiên cứu đầy đủ và tu chỉnh lại về mặt phân loại và danh pháp: động vật nguyên sinh, nấm, rêu, địa y, côn trùng… 9 2.2 Sơ lược những nghiên cứu về họ Bìm Bìm (Convolvulaceae ) trên thế giới và Việt Nam 2.1 Thế giới Họ Bìm bìm(Convolvulaceae) được H. Jussieu định tên vào năm 1789 trên cơ sở khi chia Convovulus L.

Sau đó họ Bìm bìm được xếp theo nhiều hệ thống sinh khác nhau và được dùng cho đến ngày nay. Hệ thống sinh G.Hooker trong “Genera Plantarum 1862- 1883” xếp trong bộ Polemoniales – Bicarpellatae – Gamopetalae Hệ thống sinh C. de Dalla Torre và H. Harms trong “Genera Siphonogamarum ad Systema Englerianum Conscripta( 1900-1907)”: họ Convolvulaceae cùng họ Polemoniaceae được xếp trong Convolvulineae – Tubiflorae – Metachlamydeae.

Hệ thống sinh D.Young trong Phytologia 51: 65- 156(1982) Convolvulaceae – Solanales – Solananae – Rosidae Hệ thống sinh R. Dahlgren trong “Nordic J.3:119 – 149(1983) họ Bìm Bìm(Convolvulaceae) tách ra Cuscutaceae, xếp trong bộ Solanales – Solaniflorae. Hệ thống sinh A. Takhtajan trong “Systema Magnoliophytorum” (1987) Convolvulaceae tách riêng Cuscutaceae, được xếp trong bộ Convolvulales, Solananae – Lamiidae – Magnoliopsida Hệ thống sinh A.

Cronquist trong“ The Evolution and Classification of Flowering Plants ” (1989) Convolvulaceae tách riêng Cuscutaceae xếp trong bộ Solanales – Asteridae Ngày nay hầu hết các tác giả đều xếp họ Bìm bìm theo tài liệu của R.Brummitt(1992) có 55 chi và trên 1500 loài. Phân bố rộng khắp thế giới, chủ yếu ở vùng Nhiệt đới và Cận nhiệt đới, ít có ở vùng Ôn đới. Chủ yếu là cây thân 10 thảo dạng dây leo, chỉ có một ít loài ở dạng cây gỗ( Humbertia Comm. Đa phần có các tuyến nhựa mủ.

Theo chúng tôi thì, việc sắp xếp của A. Takhtajan(1987) là hợp lý hơn cả, như vậy họ Bìm bìm không bao gồm chi Cuscuta(vì đã tách thành họ Cuscutaceae) nên chỉ tập trung nghiên cứu họ Convolvulaceae .