mở đầu quan trọng, là cơ sở để trẻ định hướng không gian cho các đối tượng khác. Mục tiêu, nội dung hình thành biểu tượng định hướng không gian cho trẻ 5 – 6 tuổi Mục tiêu giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào lớp một, hình thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lý, năng lực phẩm chất mang tính nền tảng, những kỹ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học tập ở các cấp học tiếp theo và cho suất cuộc đời. Mục tiêu của hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non là giúp trẻ có những kiến thức sơ đẳng về biểu tượng số lượng, con số và phép đếm; về kích thước và hình dạng của các vật. Trẻ biết định hướng trong không gian và thời gian, trẻ nắm được phép đếm, phép đo độ dài các vật bằng các thước đo ước lệ, biết thiết lập mối quan hệ số lượng giữa các sự vật, hiện tượng xung quanh.
Đồng thời phát triển ở trẻ khả năng ước lượng kích thước các vật …giúp trẻ phát triển trí tuệ. Ngoài ra, việc hình thành ở trẻ những biểu tượng toán học sơ đẳng góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ, trẻ nắm được các thuật ngữ toán học như: tên gọi các con số, các hình hình học phẳng. Trẻ hiểu và diễn đạt được mối quan hệ không gian bằng lời nói. Việc hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ mầm non trước hết cần hướng vào việc giáo dục cho trẻ thói quen định hướng thế giới xung quanh một cách đầy đủ và logic, nó có tác dụng hình thành ở trẻ khả năng tìm tòi, quan sát…thúc đẩy phát triển tư duy, phát triển ngôn ngữ cho trẻ.
Trong quá trình giáo dục Mầm non, việc hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ nói chung và củng 20 cố biểu tượng không gian cho trẻ 5 - 6 tuổi nói riêng có vai trò vô cùng to lớn. Quá trình này đã hình thành ở trẻ những khả năng tìm tòi, quan sát…….thúc đẩy sự phát triển của tư duy, ngôn ngữ cho trẻ, giúp trẻ nắm được mối liên hệ và quan hệ toán học, giúp trẻ lĩnh hội những tri thức toán học ban đầu, nắm được các thuật ngữ toán học trẻ hiểu và diễn đạt được bằng lời nói. Trẻ mẫu giáo lớn đã có khả năng xác định các hướng không gian cơ bản như: Phía trên - phía dưới; phía trái - phía phải; phía trước - phía sau của bản thân trẻ, không gian định hướng đã được mở rộng hơn. Tuy nhiên, giáo viên cần tác động để tiếp tục phát triển cho trẻ khả năng xác định vị trí của những đối tượng xung quanh so với trẻ và vị trí của bản thân trẻ giữa những đối tượng xung quanh, mở rộng hơn nữa không gian định hướng cho trẻ.
Trẻ 5 - 6 tuổi đã có khả năng xác định các hướng trong không gian cơ bản như: phía trên - phía dưới; phía trước - phía sau; phía trái - phía phải của bản thân trẻ, không gian định hướng đã được mở rộng hơn. Giáo viên vẫn cần tác động để tiếp tục phát triển cho trẻ khả năng xác định vị trí của các đối tượng xung quanh so với trẻ và vị trí của bản thân trẻ với các đối tượng xung quanh, mở rộng hơn nữa không gian định hướng cho trẻ. Ngoài ra giáo viên cần tiếp tục phát triển khả năng của trẻ xác định phía phải, phía trái của bạn khác dựa trên sự xác định tay phải, tay trái của bạn đó. Đến cuối lớp mẫu giáo lớn, giáo viên cần chú ý dạy trẻ cách xác định vị trí của đồ vật này so với đồ vật khác hình thành cho trẻ kỹ năng xác định và diễn đạt bằng lời nói mối quan hệ không gian giữa các vật.
Nó giúp trẻ dễ dàng định hướng trong không gian với việc sử dụng hệ tọa độ tự do mà chuẩn là vật bất kỳ. Bên cạnh đó, giáo viên cần tiếp tục phát triển cho trẻ kỹ năng định hướng trên mặt phẳng như: tờ giấy; bảng; tấm bìa; trang sách.với việc xác định một cách chi tiết hơn các vị trí trên mặt phẳng như: góc trên bên phải, góc trên bên trái, góc dưới bên phải, góc dưới bên trái. Tiếp tục dạy trẻ định hướng và thay đổi hướng khi di chuyển. Tóm lại nội dung dạy trẻ 5 - 6 tuổi định hướng trong không gian bao gồm: - Phát triển cho trẻ định hướng trong không gian khi trẻ lấy mình và bạn khác làm chuẩn.
21 - Dạy trẻ xác định các hướng: Phía phải – phía trái của bạn khác - Dạy trẻ xác định mối không gian giữa các vật - Phát triển cho trẻ kỹ năng định hướng trên mặt phẳng và định hướng khi di chuyển. Tiêu chí và thang điểm đánh giá mức độ tiến bộ của trẻ về củng cố biểu tượng ĐHKG a. Cơ sở xây dựng tiêu chí đánh giá Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn về đặc điểm nhận thức của trẻ 5 - 6 tuổi, lí luận về hình thành biểu tượng ĐHKG cho trẻ 5 - 6 tuổi, chúng tôi xây dựng tiêu chí đánh giá và thang điểm đánh giá việc củng cố biểu tượng không gian cho trẻ 5 - 6 tuổi b. Tiêu chí đánh giá Việc xây dựng tiêu chí đánh giá mức độ củng cố biểu tượng ĐHKG cho trẻ 5 - 6 tuổi theo dựa theo 4 tiêu chí sau: Tiêu chí 1: Mục đích trẻ tham gia HĐHT và thời gian cho trẻ tham gia vào hoạt động (3 điểm) Tiêu chí 2: Mức độ chú ý lắng nghe, ghi nhớ kiến thức đã học có kĩ năng giải quyết nhiệm vụ học tập (2 điểm) Tiêu chí 3: Trẻ có khả năng nhận biết và diễn đạt mối quan hệ không gian một cách chính xác (3 điểm) Tiêu chí 4: Kết quả thực hiện nhiệm vụ ĐHKG thông qua HĐHT (2 điểm) c.
Thang điểm đánh giá Đánh giá mức độ của trẻ 5 - 6 tuổi đối với việc củng cố biểu tượng không gian theo các biểu hiện ở 4 mức sau: * Mức độ tốt: + Trẻ rất thích tham gia vào HĐHT củng cố biểu tượng định hướng không gian và mong muốn kéo dài thời gian tham gia hoạt động + Trẻ chú ý lắng nghe và ghi nhớ kiến thức đã học, trẻ có kĩ năng giải quyết nhiệm vụ học tập. + Trẻ có khả năng nhận biết và diễn đạt mối quan hệ không gian một cách chính xác. 22 + Biết kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ ĐHKG của trẻ và của bạn. * Mức độ khá: + Trẻ thích tham gia vào HĐHT củng cố biểu tượng ĐHKG.
+ Trẻ chú chú ý lắng nghe và ghi nhớ kiến thức đã học. + Trẻ có khả năng nhận biết và diễn đạt được mối quan hệ trong không gian. + Trẻ biết kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ ĐHKG của mình. * Mức độ trung bình: + Trẻ thích tham gia HĐHT nhưng không bền vững lúc trẻ thích, lúc trẻ không thích.
+ Trẻ có chú ý lắng nghe khi tham gia HĐHT, đôi khi còn lúng túng trong khi giải quyết nhiệm vụ học tập, mặc dù có sự hướng dẫn của GV. + Trẻ có khả năng nhận biết và diễn đạt mối quan hệ trong không gian dưới sự gợi ý của GV. + Biết kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ ĐHKG của mình và của bạn dưới sự hướng dẫn của GV, tuy nhiên chưa thật chính xác. * Mức độ yếu: + Trẻ còn thờ ơ với việc tham gia hoạt động củng cố biểu tượng ĐHKG, lúc thích lúc không thích tham gia vào HĐHT.
+ Trẻ không tập trung trong hoạt động, thực hiện nhiệm vụ học tập theo sự hướng dẫn của GV còn lúng túng và chưa chính xác. + Khả năng nhận biết không gian còn nhiều lúng túng, bỡ ngỡ. Trẻ chưa diễn đạt được mối quan hệ không gian mặc dù có sự gợi ý của GV. + Trẻ không biết kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ ĐHKG của mình và của bạn.
- Thang điểm đánh giá: + Mức độ Tốt: 8,5 – 10 điểm + Mức độ Khá: 7,0 – 8,0 điểm + Mức độ Trung bình: 5,0 – 6,5 điểm + Mức độ Yếu: < 5 điểm 1. Tổ chức một số HĐHT theo hướng tích hợp trong củng cố biểu tượng định hướng không gian cho trẻ 5 - 6 tuổi 23 1. Khái quát về tổ chức một số hoạt động học tập theo hướng tích hợp củng cố biểu tượng không gian đối với trẻ 5 - 6 tuổi 1. Khái niệm tổ chức hoạt động học tập Hoạt động học tập là hoạt động lấy khái niệm khoa học làm đối tượng, động cơ của các hoạt động này là chiếm lĩnh tri thức khoa học của loài người đã tích lũy được.
HĐHT là hoạt động chủ đạo của học sinh phổ thông và chỉ đến tuổi học sinh phổ thông hoạt động này mới phát triển đến mức chính thức, còn trước đó ở tuổi mẫu giáo nó mới chỉ ở dạng thời kỳ phôi thai. Hoạt động học tập ở trẻ 5 - 6 tuổi là một loại hoạt động đặc biệt, nó chưa hẳn là một giờ học như ở phổ thông nhưng cũng không là giờ chơi như ở lứa tuổi nhà trẻ. Nó vừa có hình thức tổ chức như một giờ học ở trường phổ thông nhưng những phương pháp, biện pháp tác động lên trẻ trong quá trình hoạt động lại kết hợp nhiều dạng hoạt động tự nhiên, thoải mái; không gò bó trẻ như thông qua trò chơi, qua lao động, qua các loại hình văn học, nghệ thuật tạo hình, âm nhạc…Ở các loại hình này khi tổ chức trên giờ học là giáo viên tạo cơ hội cho trẻ trao đổi, trò chuyện, được phát biểu, nói lên ý kiến của mình, được tự tìm hiểu, tự làm, tự khám phá để nhận biết bằng nhiều giác quan khác nhau. Ở lứa tuổi mẫu giáo, trong nhiều hoạt động đặc biệt là hoạt động vui chơi đã xuất hiện những yếu tố của hoạt động học.
Nếu lúc 3 - 4 tuổi trẻ chỉ có một số câu hỏi không nhiều lắm hướng vào việc tìm hiểu môi trường xung quanh, thì đến 5 - 6 tuổi các câu hỏi tìm hiểu cái mới đã chiếm ưu thế hơn. Nhiều trẻ đã quan tâm đến nguyên nhân của những hiện tượng và muốn tìm hiểu mối quan hệ giữa chúng. Để hình thành những biểu tượng toán sơ đẳng, giáo viên có thể tổ chức các trò chơi, hoạt động để nhận ra mối quan hệ giữa các vật trong không gian.
