Luận văn: Cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và nhà ở trong thi hành án dân sự ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích cưỡng chế tài sản, quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự tại Việt Nam.

• Tác giả: Lê Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thế Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
• Đề tài: Cưỡng Chế Tài Sản Là Quyền Sử Dụng Đất Và Quyền Sở Hữu Nhà Ở Trong Thi Hành Án Dân Sự Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƯỠNG CHẾ TÀI SẢN LÀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ QUYỀN SỞ HỮU NHÀ Ở TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm cưỡng chế
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm cưỡng chế thi hành án dân sự
• 1.3. Khái niệm về cưỡng chế thi hành án dân sự
• 1.4. Đặc điểm của cưỡng chế thi hành án dân sự
• 1.5. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự
• 1.6. Đặc điểm của cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 1.7. Phân biệt cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự với cưỡng chế quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở trong cưỡng chế hành chính
• 1.8. Vai trò của cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự
• 1.9. Nội dung pháp luật về cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 1.10. Đối tượng áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 1.11. Điều kiện áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự ở Việt Nam
• 1.12. Thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 1.13. Nguyên tắc áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự ở Việt Nam
• 1.14. Trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 1.15. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 1.16. Chủ trương chính sách của Nhà nước về thi hành án dân sự và cưỡng chế thi hành án dân sự
• 1.17. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội
• 1.18. Yếu tố phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa và ý thức chấp hành pháp luật
• 1.19. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ TÀI SẢN LÀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ QUYỀN SỞ HỮU NHÀ Ở TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 2.1. Một số kết quả chủ yếu trong áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với tài sản là quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở tại Việt Nam thời gian qua
• 2.2. Thực trạng pháp luật về cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự ở Việt Nam
• 2.3. Thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 2.4. Điều kiện áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 2.5. Nguyên tắc áp dụng biện pháp cưỡng chế quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 2.6. Trình tự, thủ tục áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở. Ưu điểm và hạn chế
• 2.7. Những hạn chế, bất cập còn tồn tại trong việc áp dụng biện pháp cưỡng chế quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở
• 2.8. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CƯỠNG CHẾ TÀI SẢN LÀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ QUYỀN SỞ HỮU NHÀ Ở
• 3.1. Quan điểm về cưỡng chế thi hành án dân sự trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 3.2. Áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở là biện pháp cuối cùng nghiêm khắc, cần thiết nhằm thi hành dứt điểm bản án, quyết định của Tòa án
• 3.3. Áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở phải gắn với xu thế dân chủ hóa và đảm bảo quyền con người
• 3.4. Áp dụng biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở phải được tiến hành phù hợp, đồng bộ với yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
• 3.5. Các giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà trong thi hành án dân sự ở Việt Nam
• 3.5.1. Về thể chế
• 3.5.2. Nâng cao chất lượng đội ngũ chấp hành viên
• 3.5.3. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan hữu quan
• 3.5.4. Tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật
• 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Cưỡng Chế Tài Sản Quyền Sử Dụng Đất và Quyền Sở Hữu Nhà Ở

Cưỡng chế tài sản là một biện pháp pháp lý quan trọng trong thi hành án dân sự tại Việt Nam. Đặc biệt, quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở là hai loại tài sản có giá trị lớn, thường xuyên gặp phải các tranh chấp. Việc hiểu rõ về cưỡng chế tài sản giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Theo Luật thi hành án dân sự, cưỡng chế tài sản được áp dụng khi các bên không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ của mình. Điều này không chỉ đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật mà còn góp phần duy trì trật tự xã hội.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm của Cưỡng Chế Tài Sản

Cưỡng chế tài sản là hành động buộc một cá nhân hoặc tổ chức phải thực hiện nghĩa vụ của mình theo quyết định của Tòa án. Đặc điểm của cưỡng chế tài sản bao gồm tính chất bắt buộc, tính công khai và tính minh bạch. Điều này đảm bảo rằng mọi hành động cưỡng chế đều được thực hiện theo quy định của pháp luật, nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.2. Vai Trò của Cưỡng Chế Tài Sản trong Thi Hành Án Dân Sự

Cưỡng chế tài sản đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi các bản án, quyết định của Tòa án. Nó không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của người thắng kiện mà còn tạo ra sự công bằng trong xã hội. Việc áp dụng cưỡng chế tài sản cần phải được thực hiện một cách thận trọng, đảm bảo không xâm phạm đến quyền lợi hợp pháp của người dân.

II. Vấn Đề và Thách Thức trong Cưỡng Chế Tài Sản tại Việt Nam

Mặc dù có những quy định pháp luật rõ ràng về cưỡng chế tài sản, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức. Các tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở thường xuyên xảy ra, gây khó khăn cho cơ quan thi hành án. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Việc cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật là cần thiết để nâng cao hiệu quả của hoạt động cưỡng chế.

2.1. Những Hạn Chế trong Quy Định Pháp Luật về Cưỡng Chế

Nhiều quy định về cưỡng chế tài sản còn chung chung, thiếu cụ thể, dẫn đến khó khăn trong việc áp dụng. Sự không thống nhất giữa các văn bản pháp luật cũng gây ra nhiều bất cập trong thực tiễn thi hành án. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo tính hiệu quả của hoạt động cưỡng chế tài sản.

2.2. Thực Trạng Tranh Chấp Quyền Sử Dụng Đất và Quyền Sở Hữu Nhà Ở

Tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở ngày càng gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu là do sự phát triển nhanh chóng của thị trường bất động sản và sự thiếu hiểu biết của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này đặt ra thách thức lớn cho cơ quan thi hành án trong việc thực hiện cưỡng chế tài sản.

III. Phương Pháp Cưỡng Chế Tài Sản Quyền Sử Dụng Đất và Quyền Sở Hữu Nhà Ở

Có nhiều phương pháp cưỡng chế tài sản khác nhau, tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể. Các phương pháp này bao gồm kê biên tài sản, bán đấu giá tài sản và các biện pháp khác. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả và hợp pháp của hoạt động cưỡng chế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để thực hiện các biện pháp này một cách hiệu quả.

3.1. Quy Trình Cưỡng Chế Tài Sản Các Bước Cần Thực Hiện

Quy trình cưỡng chế tài sản bao gồm nhiều bước, từ việc ra quyết định cưỡng chế đến việc thực hiện cưỡng chế. Mỗi bước cần được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả. Việc tuân thủ quy trình này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

3.2. Các Biện Pháp Bảo Đảm Quyền Lợi của Người Dân trong Cưỡng Chế

Trong quá trình cưỡng chế, cần có các biện pháp bảo đảm quyền lợi của người dân. Điều này bao gồm việc thông báo trước cho người dân về quyết định cưỡng chế, cung cấp thông tin đầy đủ và minh bạch về quy trình cưỡng chế. Việc này không chỉ giúp người dân hiểu rõ quyền lợi của mình mà còn tạo ra sự tin tưởng vào hệ thống pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Cưỡng Chế Tài Sản

Việc áp dụng cưỡng chế tài sản trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Nhiều vụ việc đã được giải quyết thành công, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ việc chưa được thi hành hoặc thi hành chưa hiệu quả. Cần có sự cải cách và hoàn thiện hơn nữa trong quy trình thi hành án để nâng cao hiệu quả của hoạt động cưỡng chế.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu về Cưỡng Chế Tài Sản tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng cưỡng chế tài sản đã giúp giảm thiểu số vụ việc tồn đọng trong thi hành án. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả của hoạt động này. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính hiệu quả của cưỡng chế tài sản.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm từ Thực Tiễn Cưỡng Chế Tài Sản

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cưỡng chế tài sản cho thấy rằng việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình là rất quan trọng. Đồng thời, cần có sự cải cách trong quy trình thi hành án để đảm bảo tính hiệu quả và hợp pháp của hoạt động cưỡng chế.

V. Kết Luận và Tương Lai của Cưỡng Chế Tài Sản tại Việt Nam

Cưỡng chế tài sản là một biện pháp cần thiết trong thi hành án dân sự, đặc biệt là đối với quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả của hoạt động này, cần có sự cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Tương lai của cưỡng chế tài sản tại Việt Nam phụ thuộc vào việc cải thiện quy trình thi hành án và nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của mình.

5.1. Định Hướng Cải Cách Pháp Luật về Cưỡng Chế Tài Sản

Cần có những cải cách pháp luật để đảm bảo tính hiệu quả và hợp pháp của hoạt động cưỡng chế tài sản. Điều này bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp luật, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thi hành án và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

5.2. Tương Lai của Cưỡng Chế Tài Sản trong Thi Hành Án Dân Sự

Tương lai của cưỡng chế tài sản sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của hệ thống pháp luật và sự nâng cao nhận thức của người dân. Việc cải cách và hoàn thiện quy trình thi hành án sẽ giúp nâng cao hiệu quả của hoạt động cưỡng chế, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống thi hành án dân sự tại Việt Nam, các vụ việc xử lý tài sản là bất động sản luôn chiếm tỷ trọng lớn và phức tạp nhất, với giá trị thi hành chiếm hơn 65% tổng số tiền phải thi hành án trên toàn quốc. Trong giai đoạn 2015-2017, số lượng bản án dân sự có hiệu lực pháp luật liên tục gia tăng, kéo theo hàng chục nghìn vụ việc phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở. Đây là loại tài sản có giá trị kinh tế đặc biệt lớn, đồng thời gắn liền mật thiết với quyền có chỗ ở và sự ổn định đời sống của người dân.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ mâu thuẫn gay gắt giữa yêu cầu thực thi nghiêm minh bản án của Tòa án và việc bảo đảm quyền tài sản, quyền con người của đương sự. Mặc dù Luật Thi hành án dân sự năm 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn bộc lộ nhiều khoảng trống. Sự thiếu đồng bộ giữa pháp luật thi hành án với Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Bộ luật Dân sự dẫn đến tình trạng khiếu nại kéo dài, nhiều bản án bị tồn đọng và chậm thi hành.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, phân tích sâu sắc thực trạng áp dụng pháp luật về cưỡng chế quyền sử dụng đất và nhà ở giai đoạn 2015-2017 trên phạm vi toàn quốc. Từ đó, công trình xác định rõ các điểm nghẽn về thẩm quyền, trình tự, định giá, bán đấu giá và cơ chế phối hợp liên ngành. Ý nghĩa nghiên cứu hướng tới việc cung cấp hệ thống giải pháp khả thi nhằm giảm tỷ lệ án tồn đọng liên quan đến bất động sản từ 15% đến 20%, nâng cao chỉ số thu hồi nợ và củng cố niềm tin của xã hội vào tính nghiêm minh của nền tư pháp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận điểm dựa trên sự kết hợp của ba nền tảng lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Lý thuyết bảo vệ quyền con người và quyền sở hữu tài sản trong tố tụng tư pháp, cùng Học thuyết cưỡng chế nhà nước. Trong đó, cưỡng chế thi hành án dân sự được tiếp cận dưới góc độ là phương thức nghiêm khắc nhất của quyền lực công quyền, can thiệp trực tiếp vào quyền tài sản nhằm phục hồi trật tự pháp luật đã bị xâm phạm.

Khung khái niệm trọng tâm bao gồm năm thuật ngữ chuyên ngành: Cưỡng chế thi hành án dân sự, Kê biên tài sản, Quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở, Chấp hành viên, Thẩm định giá và bán đấu giá tài sản. Theo Điều 71 Luật Thi hành án dân sự sửa đổi năm 2014, cưỡng chế kê biên bất động sản là 1 trong 6 biện pháp cưỡng chế cưỡng bức mang tính tối hậu. Biện pháp này chỉ được vận hành khi hết thời hạn 10 ngày tự nguyện thi hành án mà người có nghĩa vụ không chấp hành, hoặc khi phát hiện hành vi tẩu tán tài sản. Ngoài ra, quy trình thẩm định giá quy định thời hạn 05 ngày làm việc để các bên thỏa thuận tổ chức thẩm định giá độc lập theo Điều 98, thể hiện sự tôn trọng quyền tự định đoạt dân sự trong khuôn khổ cưỡng chế công quyền.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ báo cáo thống kê chính thức của Tổng cục Thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp, số liệu tổng kết công tác thi hành án của Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan thi hành án địa phương trong giai đoạn 3 năm từ 2015 đến 2017.

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu khảo sát chuyên sâu gồm 120 hồ sơ vụ việc cưỡng chế kê biên bất động sản điển hình tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Nam Định, Hải Dương và Bắc Giang, kết hợp xử lý dữ liệu thứ cấp từ hơn 3.500 vụ việc kê biên trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ đặc trưng cưỡng chế tại cả khu vực đô thị có giá trị bất động sản cao lẫn khu vực nông thôn có tính chất phức tạp về nguồn gốc đất đai.

Hệ thống phương pháp phân tích bao gồm: phương pháp thống kê xã hội học pháp luật, phân tích tổng hợp quy phạm pháp lý và so sánh luật học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đánh giá chính xác độ tương thích giữa quy định trong văn bản luật với diễn biến thực tế tại hiện trường cưỡng chế. Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý và kiểm định dữ liệu được triển khai liên tục trong timeline nghiên cứu kéo dài 24 tháng từ năm 2017 đến năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn giai đoạn 2015-2017 đã làm sáng tỏ 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, hiệu quả thi hành án dứt điểm đối với các vụ việc áp dụng biện pháp kê biên quyền sử dụng đất và nhà ở đạt tỷ lệ giá trị tài sản thu hồi cao, song thời gian xử lý trung bình kéo dài từ 12 đến 18 tháng cho mỗi vụ việc, vượt quá 40% đến 50% so với khung thời gian chuẩn được quy định trong luật định.

Thứ hai, khâu thẩm định giá và bán đấu giá tài sản bất động sản là nút thắt lớn nhất. Hơn 70% vụ việc bất động sản kê biên phải tiến hành giảm giá từ 2 đến 3 lần (theo Khoản 5 Điều 104 Luật Thi hành án dân sự, mức giảm không quá 10% mỗi lần) do mức giá định giá ban đầu của các tổ chức thẩm định giá thường cao hơn giá trị thanh khoản thực tế của thị trường, gây tồn đọng tài sản kéo dài.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ trong phối hợp liên ngành làm chậm trễ tiến độ thi hành án. Khoảng 55% hồ sơ vụ việc cưỡng chế bất động sản gặp vướng mắc tại khâu đo vẽ, xác minh hiện trạng và cấp trích lục bản đồ địa chính từ Văn phòng đăng ký đất đai, dẫn đến thời gian chuẩn bị cưỡng chế bị kéo dài thêm trung bình 45 ngày làm việc.

Thứ tư, vấn đề bảo đảm quyền có chỗ ở cho người phải thi hành án còn nhiều lúng túng. Trong gần 30% số vụ việc kê biên, tài sản xử lý là căn nhà hoặc thửa đất duy nhất của người phải thi hành án và gia đình họ, tạo nên sự xung đột phức tạp giữa việc bảo vệ quyền lợi của người được thi hành án và bảo đảm an sinh xã hội cơ bản theo quy định của Hiến pháp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ giữa các đạo luật chuyên ngành. Quy định về việc xác định nơi ở duy nhất và điều kiện trích lại tiền thuê nhà cho người phải thi hành án còn mang tính định tính, thiếu tiêu chí định lượng cụ thể. Bên cạnh đó, trách nhiệm phối hợp của cơ quan tài nguyên môi trường, chính quyền cơ sở và lực lượng bảo vệ cưỡng chế chưa được chế tài hóa nghiêm ngặt.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây về hoàn thiện thể chế thi hành án dân sự của các chuyên gia đầu ngành trong giai đoạn cải cách tư pháp, kết quả của luận văn này đã cập nhật bức tranh số liệu thực chứng chuyên sâu riêng cho mảng tài sản bất động sản sau khi Luật sửa đổi năm 2014 có hiệu lực. Nghiên cứu khẳng định rằng việc siết chặt kỷ cương thi hành án phải đi đôi với cơ chế bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của các bên thứ ba có quyền lợi liên quan.

Các dữ liệu thực trạng có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ các vụ việc phải hạ giá bán đấu giá qua các lần (1 lần, 2 lần, từ 3 lần trở lên) và bảng so sánh thời gian xác minh hiện trạng đất trên thực tế (trung bình 60 ngày) so với quy định pháp luật (10 ngày), giúp cơ quan quản lý dễ dàng nhận diện khâu ách tắc để tái cấu trúc quy trình.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thi hành án đối với tài sản là bất động sản, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và sửa đổi văn bản pháp luật do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì thực hiện trong giai đoạn 2020-2022. Cần luật hóa tiêu chí định lượng về diện tích chỗ ở tối thiểu không được kê biên hoặc cơ chế bắt buộc trích quỹ tiền thuê nhà từ 06 đến 12 tháng cho người phải thi hành án không còn nơi ở nào khác. Mục tiêu giải pháp là giảm 25% tỷ lệ khiếu nại, tố cáo phát sinh từ hoạt động kê biên nhà ở.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình thẩm định giá và bán đấu giá tài sản do Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Tài chính ban hành thông tư liên tịch trước quý IV/2021. Quy định rõ trách nhiệm bồi thường của tổ chức thẩm định giá nếu đưa ra kết quả sai lệch quá 15% so với giá trị thị trường, đồng thời rút ngắn chu kỳ thông báo bán đấu giá tài sản bất động sản từ 180 ngày xuống dưới 90 ngày.

Thứ ba, tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa Cơ quan Thi hành án dân sự, Ủy ban nhân dân các cấp, Cơ quan Công an và ngành Tài nguyên Môi trường, hoàn thành thiết lập quy chế phối hợp trước năm 2023. Quy định thời hạn bắt buộc cung cấp thông tin quy hoạch, trích đo địa chính tối đa không quá 07 ngày làm việc kể từ khi nhận văn bản yêu cầu, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ cưỡng chế thành công ngay trong lần đầu tổ chức lên trên 85%.

Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và đạo đức công vụ của đội ngũ Chấp hành viên do Học viện Tư pháp và Tổng cục Thi hành án dân sự triển khai giai đoạn 2021-2025. Tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng thẩm định hồ sơ đất đai cho 100% Chấp hành viên, kết hợp ứng dụng phần mềm tra cứu thông tin ngăn chặn tài sản trực tuyến để giảm 30% thời gian xác minh thực địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Chấp hành viên, Thừa phát lại và Thẩm tra viên thi hành án. Luận văn cung cấp cẩm nang phân tích chuyên sâu về quy trình 7 bước cưỡng chế bất động sản chuẩn xác, giúp người tiến hành thi hành án giảm thiểu tới 90% nguy cơ xảy ra sai sót nghiệp vụ dẫn đến khiếu kiện hoặc bồi thường nhà nước.

Thứ hai, Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý. Công trình mang đến hệ thống luận cứ vững chắc và dữ liệu thực tế từ 120 vụ việc điển hình, hỗ trợ luật sư xây dựng phương án bảo vệ tối ưu quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ trong các tranh chấp xử lý tài sản bảo đảm.

Thứ ba, Thẩm phán và Kiểm sát viên ngành Kiểm sát nhân dân. Tài liệu là nguồn tham khảo quan trọng giúp Thẩm phán tuyên các bản án có tính khả thi cao khi thi hành, đồng thời hỗ trợ Kiểm sát viên thực hiện kiểm sát 100% các quyết định cưỡng chế kê biên bất động sản đúng quy định pháp luật.

Thứ tư, Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng dân sự. Luận văn cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh, phương pháp tiếp cận thực chứng hiện đại và hệ thống tài liệu tham khảo phong phú để phát triển các công trình nghiên cứu khoa học chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Chấp hành viên có được quyền kê biên nhà ở duy nhất của người phải thi hành án không? Theo Điều 95 Luật Thi hành án dân sự năm 2014, Chấp hành viên có quyền kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất nếu người phải thi hành án không có tài sản nào khác hoặc tài sản khác không đủ để thi hành án. Tuy nhiên, Chấp hành viên phải trích lại một khoản tiền từ tiền bán tài sản để người đó thuê chỗ ở tối thiểu trong thời hạn 06 tháng.

Quy định về giảm giá khi bán đấu giá bất động sản kê biên không thành được thực hiện ra sao? Căn cứ Khoản 5 Điều 104 Luật Thi hành án dân sự, sau mỗi lần bán đấu giá không thành, Chấp hành viên ra quyết định giảm giá không quá 10% giá khởi điểm của lần liền kề trước đó. Quyết định giảm giá phải được ban hành trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận thông báo từ tổ chức bán đấu giá.

Thửa đất chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có bị kê biên để thi hành án không? Có. Theo Điều 110 Luật Thi hành án dân sự năm 2014, đối với thửa đất thuộc diện đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận theo Luật Đất đai năm 2013 hoặc thuộc diện quy hoạch nhưng chưa có quyết định thu hồi, Chấp hành viên vẫn tiến hành kê biên, xử lý để bảo đảm thi hành án theo đúng quy định.

Ai là chủ thể có thẩm quyền duy nhất ra quyết định cưỡng chế kê biên quyền sử dụng đất? Thẩm quyền ban hành quyết định cưỡng chế kê biên thuộc về Chấp hành viên được phân công thụ lý hồ sơ vụ việc theo Điều 71 Luật Thi hành án dân sự năm 2014 hoặc Thừa phát lại theo Nghị quyết số 107/2015/QH13 của Quốc hội. Thủ trưởng cơ quan thi hành án chỉ phê duyệt kế hoạch cưỡng chế đối với các vụ việc cần huy động lực lượng bảo vệ liên ngành.

Các bên đương sự có quyền tự thỏa thuận về giá trị tài sản bất động sản kê biên không? Có. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày kê biên, các đương sự có quyền thỏa thuận về giá trị tài sản hoặc thỏa thuận lựa chọn tổ chức thẩm định giá độc lập theo quy định tại Điều 98 Luật Thi hành án dân sự năm 2014 trước khi Chấp hành viên chỉ định tổ chức thẩm định.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và xác lập bản chất pháp lý của biện pháp cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn giai đoạn 2015-2017 với dữ liệu tổng hợp từ hơn 3.500 vụ việc kê biên bất động sản trên phạm vi 63 tỉnh thành toàn quốc.
• Chỉ rõ 4 nhóm vướng mắc then chốt về thời gian xử lý kéo dài 12-18 tháng, điểm nghẽn hạ giá bán đấu giá trên 70%, vướng mắc trích đo địa chính 55% và bài toán an sinh chỗ ở duy nhất chiếm 30%.
• Kiến nghị 4 giải pháp đột phá gắn với lộ trình hoàn thiện thể chế lập pháp, chuẩn hóa định giá và tăng cường kỷ cương phối hợp liên ngành giai đoạn 2020-2025.
• Cung cấp nguồn tài liệu học thuật và cẩm nang thực hành chuẩn mực cho cộng đồng tư pháp, Chấp hành viên, Luật sư và giới nghiên cứu luật học.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tính cưỡng chế nghiêm minh của pháp luật và yêu cầu bảo vệ quyền con người trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Các bước tiếp theo cần tập trung chuyển đổi số cơ sở dữ liệu tài sản thi hành án và hoàn thiện Luật Thi hành án dân sự sửa đổi trước năm 2025. Bạn đọc và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác tài liệu này để phục vụ công tác chuyên môn và đào tạo pháp lý chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề chung về cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự. - Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự ở Việt Nam. - Chương 3: Những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả cưỡng chế tài sản là quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở trong thi hành án dân sự. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƢỠNG CHẾ TÀI SẢN LÀ QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT VÀ QUYỀN SỞ HỮU NHÀ Ở TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.

Khái niệm cƣỡng chế Trong từ điển chữ Nôm có giải nghĩa, cưỡng là thúc ép, buộc tuân theo ý chí của mình [38, tr.381], chế là kìm giữ [38, tr. Như vậy cưỡng chế là một từ ghép được tạo bởi hai từ có nghĩa nêu trên. Cưỡng chế có thể được hiểu là thúc ép, buộc ai đó phải thực hiện theo. Theo Cuốn từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Từ điển bách khoa năm 2012 thì: Cưỡng chế là dùng quyền lực Nhà nước bắt phải tuân theo pháp luật” [40, tr.

Trong tiếng Anh cưỡng chế là Coerce nghĩa là buộc ai phải làm cái gì [35, tr. Về mặt thuật ngữ pháp lý, cưỡng chế là buộc cá nhân hoặc tổ chức phải phục tùng một mệnh lệnh, thực hiện một nghĩa vụ, trách nhiệm theo quyết định đã có hiệu lực của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Cưỡng chế phải được tiến hành theo thủ tục, trình tự chặt chẽ, biện pháp sử dụng trong cưỡng chế là bạo lực về mặt vật chất và tinh thần, thường được áp dụng khi quyết định đã có hiệu lực không được thực hiện một cách tự nguyện [46]. Theo cuốn Từ điển Luật học do Nhà xuất bản Từ điển bách khoa ấn hành năm 1999 thì cưỡng chế là “những biện pháp bắt buộc cá nhân hay tổ chức phải thực hiện và phục tùng mệnh lệnh nhất định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền”.

Từ điển Luật học do Nhà xuất bản Từ điển bách khoa và Nhà xuất bản Tư pháp ấn hành năm 2006 thì cưỡng chế là: Buộc cá nhân hay tổ chức phải phục tùng một mệnh lệnh, thực hiện một nghĩa vụ, trách nhiệm theo quyết định đã có hiệu lực của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Chỉ tổ chức hay cá nhân được pháp luật quy định mới 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được ra quyết định cưỡng chế, quyết định lực lượng cưỡng chế. Cưỡng chế phải được tiến hành theo thủ tục, trình tự chặt chẽ. Cá nhân hay tổ chức là đối tượng cưỡng chế có thể bị buộc phải làm hay không được làm một việc nhất định về quyền tài sản hay quyền nhân thân.

Biện pháp sử dụng trong cưỡng chế là bạo lực về mặt vật chất hoặc tinh thần, thường được áp dụng khi quyết định đã có hiệu lực không được thực hiện một cách tự nguyện. Như vậy, mỗi quan niệm cưỡng chế đều có những nội dung khác nhau nhưng có thể thấy rằng các quan niệm đều có điểm chung là dùng quyền lực nhà nước, áp đặt ý chí của Nhà nước đối với tổ chức, cá nhân nhất định để buộc tổ chức, cá nhân đó phải thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định theo ý chí của Nhà nước. Để bảo đảm thực thi pháp luật, ngoài phương thức giáo dục, thuyết phục mọi chủ thể tự giác tuân thủ, bất kỳ Nhà nước nào cũng sử dụng sức mạnh cưỡng chế bằng pháp luật. Cưỡng chế là khái niệm thuộc phạm trù Nhà nước và pháp luật, là hiện tượng gắn liền với Nhà nước.

Cưỡng chế khác với các biện pháp ngăn chặn hay đảm bảo ở chỗ toàn bộ quá trình áp dụng biện pháp cưỡng chế là việc buộc chủ thể không tự nguyện phải thực hiện nghĩa vụ của mình. Biện pháp cưỡng chế là biện pháp giải quyết mang tính bạo lực của Nhà nước, nhằm đảm bảo hiệu lực của bản án, quyết định được thi hành, đảm bảo tính công bằng, nghiêm minh của pháp luật. Như vậy, có thể hiểu khái niệm của cưỡng chế như sau: “Cưỡng chế là dùng quyền lực nhà nước buộc tổ chức, cá nhân nhất định phải tuân theo, bảo đảm cho quyền lực Nhà nước được thực hiện bởi biện pháp nhất định và do chủ thể có thẩm quyền tiến hành”. Khái niệm, đặc điểm cƣỡng chế thi hành án dân sự 1.

Khái niệm về cưỡng chế thi hành án dân sự Cưỡng chế gắn liền với hoạt động quản lý nhà nước và là một trong 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những phương pháp nghiêm khắc được sử dụng trong hoạt động quản lý nhà nước. Trong nhà nước Pháp quyền, việc cưỡng chế nhằm mục đích thi hành pháp luật của Nhà nước, duy trì trật tự xã hội. Nhà nước thực hiện cưỡng chế thông qua nhiều biện pháp cưỡng chế, những biện pháp cưỡng chế này được Nhà nước trao quyền cho các cơ quan Nhà nước khác nhau thực hiện như cưỡng chế hành chính, cưỡng chế trong hoạt động tố tụng của cơ quan điều tra và Tòa án và cưỡng chế thi hành án dân sự. Trong hoạt động thi hành án dân sự, cơ quan Thi hành án dân sự cũng được Nhà nước trao quyền cho sử dụng một số biện pháp cưỡng chế, quy định tại điều 71 Luật thi hành án dân sự sửa đổi bổ sung năm 2014 [25].

Giáo trình kỹ năng về thi hành án dân sự (phần chung) của Học viện Tư pháp, xuất bản năm 2012, đã nêu rõ cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp cưỡng bức bắt buộc của cơ quan Thi hành án dân sự, do chấp hành viên quyết định theo thẩm quyền nhằm buộc người phải thi hành án phải thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định. Cưỡng chế thi hành án dân sự được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành và hết thời gian tự nguyện mà không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ theo nội dụng của bản án, quyết định của Tòa án hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án [17, tr. Theo tài liệu bồi dưỡng Chấp hành viên Trung cấp cũng định nghĩa cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp sử dụng quyền lực Nhà nước để buộc người phải thi hành án phải thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định của Tòa án. Biện pháp cưỡng chế do chấp hành viên quyết định trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án [19, tr.

Cưỡng chế thi hành án dân sự có đặc trưng chung của cưỡng chế thi 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hành án nhưng cũng có đặc thù. Cưỡng chế thi hành án dân sự bao giờ cũng sử dụng quyền lực nhà nước để buộc cá nhân, tổ chức liên quan trực tiếp đến việc thực hiện bản án, quyết định, cho dù đó có thể là người được thi hành án, người phải thi hành án hay cá nhân, tổ chức khác có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc thi hành án dân sự. Nói đến cưỡng chế thi hành án dân sự là nói đến việc dùng quyền lực nhà nước để thi hành án dân sự. Việc dùng quyền lực nhà nước trong cưỡng chế thi hành án dân sự phải thông qua chủ thể nhất định tiến hành bằng những biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự cụ thể.

Chủ thể tiến hành cưỡng chế thi hành án dân sự là chức danh cụ thể bởi vì tính chất đặc thù của thi hành án dân sự là do chức danh cụ thể tiến hành việc thi hành án dân sự, ở Việt Nam hiện nay đó là chấp hành viên và thừa phát lại. Cưỡng chế thi hành án dân sự được đặt ra và tiến hành với mục đích cụ thể là tổ chức thi hành việc thi hành án dân sự nhưng mục đích chung là thi hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự, bảo đảm hiệu lực thi hành của bản án, quyết định đó. Như vậy, từ những nhận định trên có thể định nghĩa: “Cưỡng chế thi hành án dân sự là việc chủ thể có thẩm quyền sử dụng quyền lực nhà nước thực hiện biện pháp cưỡng chế theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự đối với tổ chức, cá nhân nhằm bảo đảm thi hành trên thực tế quyền, nghĩa vụ đã được xác định trong bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự”. Đặc điểm của cưỡng chế thi hành án dân sự Cưỡng chế thi hành án dân sự mang những đặc điểm sau: Thứ nhất, cưỡng chế thi hành án dân sự mang tính quyền lực.

Cũng như nhiều loại cưỡng chế khác (cưỡng chế hành chính, cưỡng chế thi hành án hình sự và cưỡng chế thi hành án hành chính), cưỡng chế thi hành án dân sự thể hiện quyền lực nhà nước, chỉ có cá nhân thuộc cơ quan chức năng của 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhà nước hoặc người thuộc tổ chức được Nhà nước trao quyền mới có thẩm quyền tiến hành cưỡng chế. Quyền lực nhà nước được thể hiện thông qua cưỡng chế thi hành án dân sự bằng việc chủ thể có thẩm quyền ban hành quyết định cưỡng chế buộc cá nhân, tổ chức nhất định phải chấp hành để thi hành bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự, nếu không chấp hành thì sẽ bị xử lý nghiêm bằng các phương thức như xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và bồi thường thiệt hại nếu có, hoặc các biện pháp buộc khắc phục hậu quả. Cưỡng chế thi hành án dân sự bắt buộc các tổ chức, cá nhân tôn trọng và phối hợp thực hiện bản án, quyết định, kể cả sử dụng lực lượng chuyên chính là cảnh sát để bảo vệ cưỡng chế thi hành án dân sự, trấn áp những cá nhân có hành vi chống đối cưỡng chế thi hành án dân sự.