phần mở đầu của Luật phòng chống ma túy được thông qua tại Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 8, Chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh đã phát biểu: “ Tệ nạn ma túy là hiểm họa lớn của toàn xã hội, gây tác hại cho sức khỏe, làm suy thái nòi giống, phẩm giá con người, phá hoại hạnh phúc gia đình, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự, an toàn xã hội và an ninh quốc gia”. Tại điều 36, chương V quy định quản lý nhà nước về phòng chống ma SV: Đào Bạch Vân Lớp: KTQL Công 46 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 11 túy đã nêu: - Xây dựng và tổ chức thực hiện các chiến lược, chủ trương, chính sách, kế hoạch về phòng, chống ma túy; - Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống ma túy; - Tổ chức bộ máy, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ về phòng, chống ma túy; - Ban hành, sửa đổi, bổ sung, công bố danh mục chất ma túy, tiền chất, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần; - Cấp, thu hồi giấy phép hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy; - Quyết định thành lập, giải thể cơ sở cai nghiện ma túy bắt buộc; cấp thu hồi giấy phép hoạt động của các cơ sở khác về cai nghiện ma túy; tổ chức và quản lý việc cai nghiện ma túy và hòa nhập cộng đồng cho người đã cai nghiện ma túy; - Tổ chức đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy; - Thực hiện thống kê nhà nước về phòng, chống ma túy; - Tổ chức nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ về phòng, chống ma túy; - Tổ chức tuyên truyền giáo dục về phòng, chống ma túy; - Hợp tác quốc tế về phòng, chống ma túy; - Kiểm tra thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật phòng, chống ma túy; 2. Công tác giảm cầu ma túy. Để thực hiện công tác giảm cầu về ma túy, Đảng và nhà nước ta đã ban hành đồng bộ các biện pháp nhằm phòng, chống các đối tượng nghiện ma túy cũng như các đối tượng tái nghiện.
Cho đến nay, đã thực hiện các chương SV: Đào Bạch Vân Lớp: KTQL Công 46 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 12 trình sau: Tại điều 25, chương IV của Luật phòng chống ma túy đã nêu rõ “Nhà nước có chính sách khuyến khích việc tự nguyện cai nghiện ma túy; áp dụng chế độ cai nghiện đối với người nghiện ma túy, tổ chức các cơ sở cai nghiện ma túy bắt buộc và khuyến khích cá nhân gia đình và các cơ quan, tổ chức thực hiện các hình thức cai nghiện ma túy tại gia đình và cộng đồng; khuyến khích các tổ chức cá nhân trong nước và nước ngoài hỗ trợ hoạt động cai nghiện ma túy”. Qua đó đã thể hiện nhận thức sâu sắc và đúng đắn của Đảng và nhà nước đối với tệ nạn ma túy nói chung và với người nghiện ma túy nói riêng. Công tác cai nghiện cũng là một công việc khó khăn và phức tạp đòi hỏi phải có sự phối hợp hoạt động của các cấp, các ngành và toàn thể cộng đồng. Bên cạnh việc thi hành Luật phòng chống ma túy, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản pháp luật khác nhằm tạo hành lang pháp lý để thực hiện cai nghiện cho các đối tượng nghiện ma túy.
- Nghị định số 135/2004/NĐ-CP của Chính phủ ngày 10/6/2004 quy định chế độ áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở chữa bệnh, tổ chức hoạt động của sơ sở chữa bệnh. Trong đó quy định cơ sở cai nghiện bắt buộc theo Luật phòng, chống ma túy và cơ sở chữa bệnh theo Pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính được gọi chung là Trung tâm – Chữa bệnh - Giáo dục- Lao động xã hội (gọi tắt là các trung tâm) là nơi chữa trị, học tập và lao động phục hồi đối với người nghiện ma túy, người bán dâm bị xử lý bằng cách đưa vào các cơ sở chữa bệnh, người nghiện ma túy và người bán dâm chưa thành niên nhưng tự nguyện vào cơ sở chữa bệnh để cai nghiện, chữa trị. Nghị định cũng đã quy định tổ chức hoạt động của trung tâm. Chức năng, nhiệm vụ: SV: Đào Bạch Vân Lớp: KTQL Công 46 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 13 - Tiếp nhận phân loại, tổ chức chữa trị, phục hồi sức khỏe cho người vào trung tâm; tổ chức lao động trị liệu, lao động sản xuất; tổ chức học tập, giáo dục, dạy nghề, bảo đảm các điều kiện vật chất, sinh hoạt tinh thần cho những người đưa vào trung tâm.
- Nghiên cứu thực hiện mô hình, quy trình chữa trị cai nghiện phục hồi; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ công chức, nhân viên của trung tâm. - Quản lý, sử dụng các nguồn kinh phí theo quy định, giữ gìn an ninh trật tự an toàn xã hội tại các trung tâm chữa bệnh giáo dục lao động xã hội. - Phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan để tổ chức, quản lý, chữa bệnh, giáo dục, lao động, dạy nghề và hướng nghiệp cho các đối tượng vào trung tâm. Điều 32 tại Nghị định này còn quy định về chế độ lao động đối với các đối tượng ở trung tâm như sau: - Người bị áp dụng các biện pháp đưa vào trung tâm phải tuân thủ chế độ làm việc, thời gian làm việc theo quy định của pháp luật lao động và được trang bị bảo hộ lao động, bảo đảm vệ sinh an toàn lao động theo quy định.
- Các đối tượng này cũng được hưởng tiền công lao động theo định mức lao động và kết quả công việc hoàn thành. Tổ chức cai nghiện ma túy tại các trung tâm cũng là một hoạt động quan trọng góp phần làm giảm tình hình tội phạm ma túy cũng như tệ nạn xã hội. Tuy nhiên, việc thực hiện triển khai các hình thức cai nghiện phục hồi còn tồn tại nhiều hạn chế dẫn đến tỷ lệ tái nghiện khá cao do: - Hiện nay, do chất lượng công tác cai nghiện, phục hồi ngày càng được nâng cao và chú trọng thực hiện nên số đối tượng nghiện ma túy đã giảm. Mặc dù vậy tỷ lệ tái nghiện vẫn còn ở mức khá cao (trên 90%) do do đặc SV: Đào Bạch Vân Lớp: KTQL Công 46 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 14 điểm của nghiện ma túy đó là sự lệ thuộc hoàn toàn về thể xác và tinh thần vào ma túy nên thời gian cai nghiện tại trung tâm là không đủ để đối tượng đoạn tuyệt hoàn toàn với ma túy.
- Bên cạnh đó, công tác hướng nghiệp, dạy nghề và dạy nghề cho người sau cai nghiện chưa được chú ý, do đó đối tượng sau cai nghiện không có đủ điều kiện hòa nhập cộng đồng và dễ bị tái nghiện. - Môi trường còn nhiều ma túy, không trong sạch tạo điều kiện thuận lợi để bọn tội phạm ma túy lôi kéo và ép buộc các đối tượng sau cai nghiện. Các khái niệm công cụ liên quan việc quản lý, dạy nghề và tạo việc làm cho người sau cai nghiện. Một là, khái niệm về quản lý.
Có nhiều cách hiểu khác nhau về quản lý: - Quản lý là những hoạt động cần thiết phải được thực hiện khi những con người kết hợp với nhau trong nhóm, tổ chức nhằm đạt những mục tiêu chung. - Quản lý là một chức năng lao động xã hội bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động. Vai trò của quản lý: - Quản lý nhằm tạo ra sự thống nhất lý trí trong tổ chức. - Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận: chủ thể quản lý (cá nhân, tổ chức làm nhiệm vụ quản lý, điều khiển) và đối tuợng quản lý, đây là mối quan hệ ra lệnh - phục tùng, không đồng cấp và có tính bắt buộc.
- Quản lý bao giờ cũng là quản lý con nguời. Với những vai trò trên thì quản lý là việc làm cần thiết đối với những đối tượng sau cai nghiện vì: SV: Đào Bạch Vân Lớp: KTQL Công 46 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 15 - Trước đây, quy trình cai nghiện ma túy có 5 giai đoạn liên hoàn nhưng đa số các trung tâm mới chủ yếu mới dừng lại ở giai đoạn cắt cơn, chưa chú ý giai đoạn phục hồi, chức năng của cơ thể, đặc biệt là công tác quản lý sau cai tại cộng đồng bị bỏ trống. Bởi vậy, tỷ lệ tái nghiện gần như 100% đối tượng. - Việc phân công quản lý nhà nước về cai nghiện ma túy chưa tốt nên địa bàn cơ sở sau cai nghiện không được giám sát chặt chẽ.
Tái nghiện sẽ gây nên những hậu quả nghiêm trọng vô cùng to lớn bởi mức độ sẽ nặng hơn trước và khả năng cai nghiện khó khăn phức tạp hơn nhiều lần. Điều này đòi hỏi phải có sự quan tâm, đầu tư hơn nữa vào công tác quản lý, giám sát sau cai nghiện. Hiệu quả công tác này càng cao thì tỷ lệ người tái nghiện càng giảm. Hai là, dạy nghề và tạo việc làm: Nghề là một hình thức phân công lao động, nó đòi hỏi kiến thức lý thuyết tổng hợp và thói quen thực hành để hoàn thành những công việc nhất định, như nghề mộc, nghề cơ khí… Dạy nghề là quá trình trang bị kiến thức nhất định về chuyên môn, nghiệp vụ cho nguời lao động, để họ có thể đảm nhận một công việc nhất định.
Dạy nghề là đào tạo nhân lực kĩ thuật trực tiếp trong sản xuất và dịch vụ, có năng lực thực hành nghề tuơng xứng với trình độ đào tạo, có đạo đức, luơng tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong trong công nghiệp, sức khỏe, nhằm tạo điều kiện cho nguời học có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nuớc. Việc làm theo tổ chức Lao động quốc tế ILO “ Việc làm là những lao động được xã hội đánh giá và trả công. Người có việc làm là người làm một SV: Đào Bạch Vân Lớp: KTQL Công 46 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 16 việc gì đó được trả công, thu lợi nhuận hoặc được thanh toán bằng hiện vật hay những người tham gia vào những hoạt động mang tính chất tự tạo vì lợi ích hay thu nhập cho bản thân, gia đình mà không nhận tiền công hay hiện vật ”. Theo Bộ luật Lao động nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì “ Việc làm là mọi hoạt động lao động tạo ra thu nhập không bị pháp luật cấm ”.