Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt

Khóa luận kế toán doanh thu, chi phí và xác định KQKD tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt

• Tác giả: Lê Cường
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan kế toán doanh thu chi phí và KQKD tại Công ty Tuấn Việt

Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt hoạt động chính trong lĩnh vực phân phối hàng tiêu dùng và thương mại tổng hợp. Doanh nghiệp quản lý mạng lưới chi nhánh rộng cùng nhiều nhà cung cấp lớn. Vì vậy, công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh giữ vai trò nòng cốt. Bộ máy kế toán thu thập chứng từ phát sinh hàng ngày. Nhân viên hạch toán chi tiết các nghiệp vụ bán buôn, bán lẻ và giao hàng qua đại lý. Quy trình ghi nhận doanh thu gắn liền với xuất kho hàng hóa và phát hành hóa đơn. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC. Các tài khoản chủ yếu bao gồm TK 511, TK 632, TK 641, TK 642 và TK 911. Việc xác định kết quả kinh doanh diễn ra theo từng tháng và quý. Số liệu kế toán cung cấp cơ sở để ban giám đốc đánh giá hiệu quả từng ngành hàng. Thông tin này cũng phục vụ nghĩa vụ quyết toán thuế với cơ quan nhà nước. Hệ thống kế toán minh bạch giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền ổn định và kiểm soát rủi ro công nợ chặt chẽ.

1.1. Đặc điểm kinh doanh và tổ chức bộ máy kế toán

Công ty Tuấn Việt phân phối khối lượng lớn hàng hóa tiêu dùng nhanh qua hệ thống kho bãi và chi nhánh. Phòng kế toán chia thành các bộ phận chuyên trách gồm kế toán kho, kế toán công nợ và kế toán tổng hợp. Mỗi bộ phận đảm nhận một khâu trong chu trình luân chuyển chứng từ. Kế toán tài chính khu vực giám sát hoạt động thu chi tại các chi nhánh trực thuộc. Kế toán ngân quỹ theo dõi số dư tiền gửi, tiền vay và công nợ nhà cung cấp. Mối quan hệ giữa phòng kế toán và phòng kinh doanh diễn ra thường xuyên. Sự phân công rõ ràng giúp dòng thông tin tài chính lưu thông liên tục, hạn chế thất thoát hàng hóa.

1.2. Hệ thống chứng từ và tài khoản kế toán áp dụng

Doanh nghiệp áp dụng hình thức kế toán trên phần mềm với hệ thống chứng từ chuẩn mực. Chứng từ bán hàng gồm hóa đơn giá trị gia tăng, phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ và phiếu giao hàng. Kế toán sử dụng tài khoản 511 để ghi nhận doanh thu bán hàng hóa. Tài khoản 632 phản ánh giá vốn hàng xuất bán theo phương pháp bình quân gia quyền. Tài khoản 641 và 642 theo dõi chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Cuối kỳ, kế toán kết chuyển toàn bộ doanh thu, chi phí sang tài khoản 911. Quy trình này phản ánh chính xác kết quả kinh doanh trước và sau thuế thu nhập doanh nghiệp.

II. Phân tích kế toán doanh thu chi phí và KQKD tại Công ty Tuấn Việt

Thực tế công tác kế toán tại Công ty Tuấn Việt cho thấy nhiều ưu điểm cùng một số hạn chế nhất định. Doanh nghiệp duy trì quy trình ghi nhận doanh thu chặt chẽ theo từng đơn hàng. Kế toán đối chiếu thường xuyên giữa hóa đơn điện tử và số lượng hàng thực xuất. Tuy nhiên, khâu đối chiếu công nợ khách hàng vẫn phát sinh độ trễ. Nhiều đại lý bán lẻ chậm xác nhận biên bản đối chiếu công nợ cuối tháng. Về mặt chi phí, chi phí vận chuyển và bốc xếp chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí bán hàng. Việc phân bổ chi phí này cho từng nhóm hàng chưa thực sự linh hoạt. Kế toán giá vốn đôi khi gặp vướng mắc do chiết khấu thương mại từ nhà cung cấp về chậm. Các khoản thưởng doanh số từ nhà phân phối thường được hạch toán sau khi kết thúc quý. Điều này gây khó khăn cho việc xác định chính xác lãi gộp theo từng tháng. Ngoài ra, việc kết chuyển chi phí quản lý giữa các chi nhánh đôi lúc chưa đồng bộ về thời gian.

2.1. Vấn đề ghi nhận doanh thu và đối chiếu công nợ

Doanh thu của công ty phát sinh từ nhiều kênh phân phối khác nhau. Nhân viên giao hàng kiêm thu tiền mặt trên các tuyến bán lẻ. Quá trình nộp tiền mặt và chứng từ về quỹ đôi khi chậm trễ từ một đến hai ngày. Sai lệch số liệu giữa sổ kho và phiếu giao nhận đôi khi xuất hiện vào thời điểm cao điểm lễ tết. Kế toán phải mất nhiều thời gian kiểm kê lại để điều chỉnh hóa đơn. Bên cạnh đó, số dư nợ phải thu tài khoản 131 tăng cao vào cuối kỳ kinh doanh. Việc thu hồi công nợ chậm làm phát sinh rủi ro nợ khó đòi và gây áp lực lên thanh khoản ngắn hạn.

2.2. Khó khăn trong quản lý giá vốn và chi phí bán hàng

Giá vốn hàng bán chiếm tỷ lệ lớn nhất trong cơ cấu chi phí của công ty. Tuấn Việt nhập hàng từ nhiều nhà sản xuất với chính sách chiết khấu đa dạng. Việc tính toán đơn giá vốn bình quân gia quyền đòi hỏi dữ liệu nhập kho kịp thời. Khi nhà cung cấp gửi hóa đơn điều chỉnh giá trễ, kế toán phải hạch toán bổ sung vào kỳ sau. Ngoài ra, chi phí bán hàng tại tài khoản 641 biến động mạnh theo giá nhiên liệu và cước vận tải. Doanh nghiệp chưa xây dựng định mức chi phí bán hàng chi tiết cho từng tuyến đường. Điều này làm giảm tính chính xác khi phân tích biên lợi nhuận của từng chi nhánh.

III. Giải pháp kế toán doanh thu chi phí và KQKD tại Công ty Tuấn Việt

Để nâng cao hiệu quả tài chính, Công ty Tuấn Việt cần triển khai đồng bộ các giải pháp kế toán hiện đại. Doanh nghiệp nên nâng cấp phần mềm kế toán sang hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp ERP. Hệ thống này giúp liên kết dữ liệu bán hàng, quản lý kho và kế toán công nợ theo thời gian thực. Kế toán viên có thể kiểm tra doanh thu từng hóa đơn ngay sau khi hoàn thành giao hàng. Đối với chi phí, công ty cần xây dựng định mức chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp cụ thể. Các chỉ tiêu về chi phí nhiên liệu, khấu hao xe và hoa hồng bán hàng cần được giám sát chặt chẽ. Kế toán tổng hợp nên lập báo cáo kết quả kinh doanh sơ bộ định kỳ hàng tuần. Việc này giúp ban giám đốc nắm bắt kịp thời diễn biến doanh số và chi phí phát sinh. Đồng thời, phòng kế toán cần tăng cường đào tạo nghiệp vụ cho nhân viên nhằm đáp ứng quy định thuế mới.

3.1. Ứng dụng công nghệ số hóa trong quản lý doanh thu

Công ty Tuấn Việt nên tích hợp ứng dụng bán hàng trên thiết bị di động cho nhân viên thị trường. Đơn hàng được tạo lập và truyền trực tiếp về hệ thống kế toán trung tâm. Nhân viên giao hàng quét mã QR để xác nhận giao dịch thành công và thu tiền qua tài khoản ngân hàng. Giải pháp này hạn chế tối đa việc giữ tiền mặt lưu động và giảm sai sót ghi chép. Kế toán công nợ dễ dàng đối chiếu số liệu tài khoản 131 mỗi ngày. Doanh thu được ghi nhận tức thì trên tài khoản 511 mà không cần chờ nộp chứng từ giấy. Khách hàng cũng nhận được hóa đơn điện tử ngay sau khi ký nhận đơn hàng.

3.2. Hoàn thiện kiểm soát giá vốn và định mức chi phí

Doanh nghiệp cần thiết lập quy chế theo dõi chiết khấu và hỗ trợ thương mại từ nhà cung cấp. Kế toán mở sổ theo dõi riêng các khoản tiền thưởng doanh số để hạch toán giảm trừ giá vốn kịp thời. Công ty nên áp dụng phần mềm tự động tính giá xuất kho theo từng lô hàng cụ thể. Bên cạnh đó, phòng kế toán cần phối hợp với phòng hậu cần để xây dựng định mức tiêu hao nhiên liệu. Chi phí vận chuyển được phân bổ theo trọng lượng hàng hóa và khoảng cách vận chuyển thực tế. Kiểm soát chi phí bán hàng và chi phí quản lý giúp doanh nghiệp gia tăng tỷ suất sinh lời trên mỗi đồng vốn.

IV. Đánh giá kế toán doanh thu chi phí và KQKD tại Công ty Tuấn Việt

Hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh là nhiệm vụ chiến lược tại Công ty Tuấn Việt. Việc tổ chức kế toán khoa học tạo nền tảng vững chắc cho việc quản trị tài chính minh bạch. Hệ thống thông tin kế toán chuẩn xác phản ánh đầy đủ thực trạng sinh lời của doanh nghiệp. Các nhà quản lý dựa vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh để đưa ra quyết định thương mại kịp thời. Việc áp dụng các giải pháp công nghệ giúp cắt giảm chi phí thủ công và ngăn ngừa rủi ro thất thoát. Doanh nghiệp chủ động kiểm soát giá vốn, giảm nợ quá hạn và tối ưu hóa chi phí bán hàng. Điều này giúp tăng cường năng lực cạnh tranh của Công ty Tuấn Việt trên thị trường phân phối miền Trung. Ngoài ra, việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán và quy định pháp luật về thuế đảm bảo doanh nghiệp phát triển bền vững. Công tác kế toán không chỉ ghi nhận quá khứ mà còn dự báo tương lai tài chính cho đơn vị.

4.1. Vai trò của báo cáo tài chính trong điều hành doanh nghiệp

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cung cấp cái nhìn toàn diện về doanh thu thuần, giá vốn và lợi nhuận gộp. Ban giám đốc sử dụng số liệu kế toán để so sánh hiệu quả kinh doanh giữa các chi nhánh. Nhờ đó, lãnh đạo công ty kịp thời điều chỉnh cơ cấu mặt hàng và chính sách bán hàng. Báo cáo chi phí bán hàng và chi phí quản lý chỉ ra những khoản mục lãng phí cần cắt giảm. Dữ liệu kế toán minh bạch còn tạo niềm tin đối với ngân hàng và đối tác cung ứng. Doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi để mở rộng quy mô phân phối. Đây là công cụ quản trị chiến lược không thể thiếu trong giai đoạn mở rộng thị trường.

4.2. Khả năng ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp thương mại

Mô hình kế toán tại Công ty Tuấn Việt mang lại nhiều bài học giá trị cho các doanh nghiệp thương mại tổng hợp. Việc phân quyền quản lý theo khu vực giúp kiểm soát nguồn tiền chặt chẽ từ đại lý đến nhà cung cấp. Các doanh nghiệp phân phối cùng ngành có thể tham khảo quy trình hạch toán doanh thu và chiết khấu thương mại. Đồng thời, việc chuẩn hóa chứng từ kho và vận chuyển giúp loại bỏ thất thoát trong lưu thông. Đầu tư vào hệ thống phần mềm kế toán tự động hóa mang lại lợi ích lâu dài cho hoạt động kinh doanh. Quản trị tốt chi phí và doanh thu bảo đảm cho sự tăng trưởng ổn định của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong giai đoạn 2020–2023, suy thoái kinh tế toàn cầu đã tạo ra nhiều biến động phức tạp, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Bối cảnh này vừa đặt ra những rào cản thách thức về chi phí đầu vào và sức mua thị trường, vừa mở ra cơ hội cạnh tranh cho các doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt. Đối với doanh nghiệp phân phối thương mại, việc duy trì nguồn cung ứng ổn định và mở rộng mạng lưới tiêu thụ là yếu tố sống còn nhằm bù đắp chi phí vận hành và tạo ra thặng dư lợi nhuận. Để tối đa hóa lợi nhuận và kiểm soát chặt chẽ các khoản chi phí phát sinh, việc thiết lập một hệ thống kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh minh bạch, chuẩn xác đóng vai trò then chốt, cung cấp dữ liệu tài chính tin cậy cho ban điều hành cũng như các đối tác và nhà đầu tư. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu về công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại Tổng hợp (TNHH TMTH) Tuấn Việt – một doanh nghiệp đầu mối phân phối hàng tiêu dùng quy mô lớn tại khu vực miền Trung.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng tổ chức công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp.
  2. Thứ hai, tìm hiểu và phản ánh thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt.
  3. Thứ ba, đưa ra nhận xét, đánh giá về những ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tại doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định rõ:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị thực tập.
• Phạm vi không gian: Thực hiện tại trụ sở Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt (Địa chỉ: Số 01 Mẹ Suốt, Phường Đồng Hải, Thành phố Đồng Hới, Tỉnh Quảng Bình).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và nghiên cứu số liệu Báo cáo tài chính của công ty trong giai đoạn 3 năm (2020–2022) để phân tích tình hình tài sản, nguồn vốn và kết quả kinh doanh; đồng thời khảo sát thực trạng hạch toán nghiệp vụ doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong giai đoạn Quý III/2023 (tập trung vào các phát sinh từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2023).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và chuẩn mực kế toán hiện hành của Bộ Tài chính:

• Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) – "Doanh thu và thu nhập khác", ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Chuẩn mực này quy định định nghĩa doanh thu, các tiêu chuẩn nhận biết và 05 điều kiện đồng thời để ghi nhận doanh thu bán hàng hóa, cùng nguyên tắc xử lý các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại, giảm giá hàng bán).
• Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp:
  • Điều 78: Quy định nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu, điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, phân loại doanh thu bán hàng, doanh thu hoạt động tài chính và thu nhập khác.
  • Điều 96: Quy định về nguyên tắc và công thức xác định kết quả kinh doanh, phân định rành mạch kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, kết quả hoạt động tài chính và kết quả hoạt động khác.
• Hệ thống tài khoản và phương pháp tính giá: Khóa luận làm rõ kết cấu và phương pháp hạch toán của các tài khoản chuyên môn gồm: Tài khoản 511 (Doanh thu bán hàng và CCDV, với 6 tài khoản cấp 2 từ 5111 đến 5118), Tài khoản 521 (Các khoản giảm trừ doanh thu: 5211, 5212, 5213), Tài khoản 711 (Thu nhập khác), Tài khoản 632 (Giá vốn hàng bán), Tài khoản 642 (Chi phí quản lý kinh doanh, gồm 6421 – Chi phí bán hàng và 6422 – Chi phí quản lý doanh nghiệp), Tài khoản 515 (Doanh thu hoạt động tài chính), Tài khoản 635 (Chi phí tài chính), Tài khoản 811 (Chi phí khác), Tài khoản 821 (Chi phí thuế TNDN, gồm 8211 – Hiện hành và 8212 – Hoãn lại), Tài khoản 911 (Xác định kết quả kinh doanh) và Tài khoản 421 (Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối). Đồng thời, tác giả hệ thống hóa 03 phương pháp tính giá trị xuất kho hàng tồn kho: phương pháp giá đích danh, phương pháp nhập trước - xuất trước (FIFO) và phương pháp bình quân gia quyền.

Phương pháp nghiên cứu thực tế đã được tác giả kết hợp chặt chẽ giữa thu thập và xử lý số liệu:

• Phương pháp thu thập số liệu:
  • Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu giáo trình, thông tư, nghị định của Nhà nước; khai thác số liệu thứ cấp từ phòng kế toán của doanh nghiệp (hóa đơn GTGT, phiếu xuất kho, phiếu nhập kho, giấy báo nợ, giấy báo có, sổ cái, bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2020–2022 và năm 2023).
  • Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Phỏng vấn trực tiếp kế toán trưởng, nhân viên kế toán quản trị, kế toán kho, kế toán thuế để tìm hiểu trình tự xử lý chứng từ và quy chế luân chuyển tài liệu thực tế.
  • Phương pháp quan sát: Trực tiếp quan sát thao tác ghi chép, xử lý dữ liệu và luân chuyển chứng từ tại các bàn làm việc của Phòng Kế toán trong kỳ thực tập.
• Phương pháp xử lý số liệu:
  • Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để làm sạch, thống kê và lập bảng biểu so sánh dữ liệu.
  • Phương pháp phân tích tài chính: Đánh giá biến động tài sản, nguồn vốn và các chỉ tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận qua các năm 2020, 2021, 2022.
  • Phương pháp so sánh: So sánh chỉ tiêu cùng bản chất theo thời gian để nhận diện tỷ lệ tăng trưởng và xu hướng biến động tài chính.
  • Phương pháp thống kê: Phân loại, tổng hợp dữ liệu kế toán thô thành hệ thống chỉ tiêu phục vụ đánh giá thực trạng.

Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu bao gồm hệ thống Báo cáo tài chính các năm 2020, 2021, 2022; các chứng từ kế toán thực tế phát sinh trong năm 2023 (như Giấy báo lãi ngân hàng BIDV ngày 25/10/2023, Phiếu chi trả gốc và lãi vay, Phiếu xuất kho ngày 29/11/2023, Hóa đơn và phiếu chi tiền điện tháng 9/2023, Phiếu chi mua hộp nhử mối ngày 25/10/2023, Phiếu chi tiền xăng, Sổ cái tài khoản 911) và các sổ kế toán chi tiết do Phòng Kế toán Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt cung cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp

Chương này tập trung hệ thống hóa toàn diện các nguyên tắc lý luận kế toán doanh nghiệp theo chuẩn mực kế toán Việt Nam và Thông tư 200/2014/TT-BTC:

• Luận điểm về doanh thu: Khẳng định doanh thu là tổng giá trị lợi ích kinh tế thu được trong kỳ làm tăng vốn chủ sở hữu không bao gồm phần vốn góp của cổ đông. Trình bày chi tiết 05 điều kiện bắt buộc để ghi nhận doanh thu bán hàng hóa và thời điểm chuyển giao phần lớn rủi ro, lợi ích gắn liền với quyền sở hữu. Phân loại doanh thu và phương pháp hạch toán các khoản giảm trừ doanh thu qua TK 521 (chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại, giảm giá hàng bán) để tính doanh thu thuần.
• Luận điểm về chi phí: Làm rõ bản chất, chứng từ căn cứ và phương pháp tính giá của giá vốn hàng bán (TK 632) theo 3 phương pháp xuất kho (FIFO, đích danh, bình quân gia quyền). Phân tích nội dung chi phí bán hàng (TK 6421) và chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 6422) theo Thông tư 200/2014/TT-BTC; chi phí tài chính (TK 635) bao gồm lãi tiền vay và lỗ tỷ giá; chi phí khác (TK 811) từ các nghiệp vụ thanh lý, nhượng bán TSCĐ hoặc tiền phạt vi phạm hành chính, kinh tế.
• Luận điểm về xác định kết quả kinh doanh: Hệ thống hóa công thức xác định kết quả của 03 mảng hoạt động: hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường, hoạt động tài chính và hoạt động khác. Phân tích nguyên tắc vận hành của tài khoản trung gian TK 911 – không có số dư cuối kỳ, tập hợp toàn bộ chi phí ở bên Nợ và kết chuyển toàn bộ doanh thu thuần, thu nhập ở bên Có, từ đó xác định số lãi hoặc lỗ chuyển sang TK 421. Nội dung lý luận được minh họa qua 10 sơ đồ kế toán chuẩn từ Sơ đồ 1.1 đến Sơ đồ 1.10.

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt

Chương này đi sâu khảo sát thực tiễn tại đơn vị với các phát hiện cụ thể:

• Lịch sử hình thành và vị thế doanh nghiệp: Tiền thân là đại lý bán buôn thành lập năm 1992 tại Đồng Hới; năm 1998 chuyển đổi thành Doanh nghiệp tư nhân; ngày 21/12/2001 chính thức thành lập Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt theo Giấy phép ĐKKD số 2902000233. Công ty hoạt động với tư cách là tổng thầu phân phối hàng tiêu dùng (FMCG) cho các thương hiệu lớn như Procter & Gamble (P&G), Dutch Lady, Vina Acecook, Calofic, Thuốc lá Chợ Lớn... Đơn vị là đối tác phân phối chính thức của P&G trên địa bàn 12 tỉnh miền Trung từ Thanh Hóa đến Khánh Hòa, với hội sở chính tại Đà Nẵng và chi nhánh điều hành trung tâm đặt tại Quảng Bình.
• Cơ cấu tổ chức quản lý: Mô hình trực tuyến - chức năng gồm Tổng giám đốc, 03 Phó Tổng giám đốc (Phó TGĐ Kinh doanh, Phó TGĐ Thường trực, Phó TGĐ Tài chính) quản lý 05 phòng ban: Phòng Kinh doanh, Phòng Hậu cần, Phòng Nhân sự, Phòng Hệ thống và Phòng Kế toán.
• Tổ chức bộ máy kế toán: Phòng Kế toán chịu sự chỉ đạo của Phó TGĐ Tài chính, được tổ chức chuyên môn hóa sâu theo mô hình kế toán tập trung kết hợp quản lý chi nhánh, bao gồm:
  • Kế toán kho hàng: Theo dõi nhập - xuất - tồn, kiểm kê hàng ngày với thủ kho và phụ trách công tác kế toán bán lẻ tại siêu thị mini và quầy cà phê ở trụ sở Quảng Bình.
  • Kế toán quản trị: Gồm 05 bộ phận kế toán quản lý ngành hàng (theo dõi hợp đồng, rà soát chính sách khuyến mãi, trưng bày của từng nhà cung cấp như P&G) và 02 bộ phận kế toán quản trị nội bộ (lập báo cáo quản trị, phân tích doanh thu, chi phí, vòng quay vốn, khấu hao TSCĐ tại trụ sở và các chi nhánh).
  • Kế toán tài chính - thuế: Gồm kế toán thuế phụ trách kê khai và quyết toán thuế VAT, TNDN, TNCN; kế toán quản lý giao dịch nội bộ kiểm tra số liệu toàn công ty và chương trình khuyến mãi P&G; kế toán tài chính phụ trách hai khu vực KV1 và KV2; bộ phận kế toán ngân quỹ - công nợ nhà cung cấp quản lý dòng tiền vay, tiền gửi và công nợ trên các TK 331, 1388, 3388.
• Thực trạng thực hiện nghiệp vụ kế toán: Tác giả dẫn chứng bằng các biểu mẫu và nghiệp vụ kế toán phát sinh thực tế trong Quý III và các tháng cuối năm 2023:
  • Kế toán chi phí tài chính được minh họa qua Giấy báo lãi của ngân hàng BIDV ngày 25/10/2023 và Phiếu chi trả nợ gốc kèm lãi vay ngày 25/10/2023.
  • Kế toán chi phí kinh doanh được chứng minh qua Hóa đơn tiền điện tháng 9/2023 kèm Phiếu chi thanh toán tiền điện; Phiếu chi thanh toán tiền xăng cho bộ phận vận chuyển; Phiếu chi tiền mua hộp nhử mối ngày 25/10/2023.
  • Kế toán lưu chuyển hàng hóa và doanh thu thể hiện qua Phiếu nhập kho ngày 05/10/2023, Phiếu xuất kho ngày 29/11/2023 và Sổ cái tài khoản 911 tổng hợp kết quả kinh doanh.

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt

Dựa trên thực trạng khảo sát, tác giả đưa ra các đánh giá và định hướng giải pháp:

• Đánh giá ưu điểm: Công ty đã xây dựng được bộ máy kế toán có sự phân công trách nhiệm tương đối chi tiết giữa các phần hành; áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp phù hợp; hệ thống chứng từ sổ sách đáp ứng yêu cầu theo dõi hoạt động kinh doanh hàng tiêu dùng số lượng lớn; kiểm soát được dòng tiền và công nợ với các nhà phân phối lớn.
• Đánh giá nhược điểm: Còn tồn tại một số bất cập trong khâu phối hợp xử lý chứng từ luân chuyển giữa các chi nhánh với trụ sở chính; việc phân loại chi phí bán hàng và chi phí quản lý có thời điểm chưa kịp thời; công tác trích lập dự phòng công nợ hoặc giảm giá hàng tồn kho cần theo dõi chặt chẽ hơn trước biến động hạn dùng của hàng FMCG.
• Nhóm giải pháp đề xuất:
  • Hoàn thiện tổ chức bộ máy kế toán: Tăng cường tính kết nối số liệu trực tuyến giữa bộ phận kế toán kho, kế toán quản trị ngành hàng và Phòng Hệ thống; hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ và chuẩn hóa quy trình đối chiếu số liệu từ 12 chi nhánh.
  • Hoàn thiện công tác hạch toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh: Chuẩn hóa quy trình ghi nhận doanh thu và hạch toán các khoản chiết khấu, khuyến mãi từ các nhà cung cấp (đặc biệt là nhà cung cấp P&G); theo dõi chi tiết tài khoản chi phí theo từng nhóm ngành hàng nhằm phục vụ công tác đánh giá hiệu quả kinh doanh của từng chi nhánh.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã phản ánh trung thực bức tranh tổ chức công tác kế toán tại một doanh nghiệp thương mại phân phối quy mô lớn. Các kết quả và dữ liệu cụ thể rút ra từ văn bản bao gồm:

Bộ phận kế toán	Cơ cấu nhân sự / Phân nhánh	Nhiệm vụ chuyên trách chính
Kế toán kho hàng	01 bộ phận chuyên trách	Theo dõi nhập - xuất - tồn kho hàng hóa; kiểm kê định kỳ với thủ kho; phụ trách bán lẻ tại siêu thị và cửa hàng cà phê trụ sở.
Kế toán quản lý ngành hàng	05 bộ phận nhỏ	Rà soát hợp đồng kinh tế với nhà cung cấp; theo dõi và lập bộ chứng từ thanh toán chương trình khuyến mãi, trưng bày cho nhà phân phối theo từng ngành hàng.
Kế toán quản trị nội bộ	02 bộ phận tương đương	Lập báo cáo quản trị; quản lý doanh thu, chi phí, khấu hao TSCĐ; theo dõi vòng quay vốn và phân tích tăng trưởng tại trụ sở và các chi nhánh.
Kế toán thuế	01 bộ phận	Kê khai, quyết toán thuế GTGT, TNDN, TNCN, môn bài; kiểm tra hóa đơn và việc chấp hành pháp luật thuế trên toàn hệ thống.
Kế toán giao dịch nội bộ	01 bộ phận	Kiểm tra giao dịch nội bộ toàn công ty; theo dõi kinh phí khuyến mãi và công nợ đối với nhà cung cấp P&G; đối chiếu số liệu kê khai thuế của chi nhánh.
Kế toán tài chính khu vực	Phân chia KV1 và KV2	Quản lý tài chính, cân đối thu chi của các chi nhánh trực thuộc từng khu vực quản lý.
Kế toán ngân quỹ - công nợ NCC	01 bộ phận	Theo dõi tiền gửi, tiền vay tại ngân hàng (như BIDV); xử lý thanh toán công nợ nhà cung cấp (TK 331, 1388, 3388); quản lý nợ nhân viên bán hàng và giao hàng.

Về giải pháp và kiến nghị, tác giả đề xuất công ty cần tiếp tục duy trì kỷ luật lập chứng từ, hiện đại hóa hạ tầng phần mềm thông qua Phòng Hệ thống để tự động hóa khâu luân chuyển hóa đơn giữa các chi nhánh, đồng thời hạch toán tách bạch chi phí hỗ trợ bán hàng và doanh thu thưởng từ các đối tác lớn như P&G, Vina Acecook.

Đóng góp của khóa luận: Đề tài đã hệ thống hóa lý luận kế toán doanh nghiệp thương mại và đối chiếu trực tiếp với thực tế vận hành phức tạp của một tổng thầu FMCG quản lý 12 chi nhánh tỉnh. Qua đó, tác giả chỉ ra sự tương đồng và khác biệt giữa quy trình kế toán trên sách vở và thực tế luân chuyển chứng từ tại doanh nghiệp phân phối.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế do tác giả tự nhận định:

• Thời gian thực tập tốt nghiệp tại doanh nghiệp bị khống chế trong vòng 03 tháng, cùng với lượng kiến thức thực tế và kinh nghiệm ban đầu còn hạn chế, khiến việc khảo sát chuyên sâu toàn bộ các chu kỳ kinh doanh trong cả năm tài chính chưa thực sự đầy đủ.
• Dữ liệu khảo sát nghiệp vụ thực tế tập trung chủ yếu vào giai đoạn Quý III/2023 (từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2023) và số liệu BCTC giai đoạn 2020–2022, chưa bao quát được toàn diện số liệu quyết toán của cả năm tài chính 2023.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu số liệu trọn vẹn cả năm tài chính 2023 và các năm tiếp theo để đánh giá xu hướng phục hồi kinh doanh sau giai đoạn khó khăn 2020–2022.
• Đi sâu nghiên cứu cơ chế hạch toán kế toán chi tiết giữa trụ sở chính tại Quảng Bình với từng chi nhánh trong số 12 chi nhánh phân phối tại miền Trung, đặc biệt là phương thức bù trừ công nợ và phân bổ chi phí khuyến mãi của các nhà cung cấp đa quốc gia.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận này mang lại giá trị tham khảo thực tế cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính doanh nghiệp: Là tài liệu tham khảo có cấu trúc mẫu mực về đề tài kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong loại hình doanh nghiệp thương mại phân phối tổng hợp (FMCG).
• Kế toán viên mới tại các doanh nghiệp thương mại: Cung cấp thông tin thực tế về cách tổ chức bộ máy kế toán đa tầng, quy trình xử lý các chứng từ phát sinh đặc thù (chi phí kho bãi, lãi vay ngân hàng, chi phí hỗ trợ bán hàng, khuyến mãi P&G) và phương pháp luân chuyển chứng từ từ chi nhánh về trụ sở.
• Phần đáng tham khảo nhất: Sơ đồ tổ chức phân công nhiệm vụ của Phòng Kế toán (gồm kế toán quản trị ngành hàng, kế toán giao dịch nội bộ và kế toán ngân quỹ - công nợ nhà cung cấp) và hệ thống dẫn chứng chứng từ thực tế (phiếu chi trả nợ BIDV, chi phí điện nước, xuất nhập kho) được tác giả trích lục chi tiết trong Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại doanh nghiệp nào và mạng lưới phân phối của đơn vị này hoạt động ra sao? Khóa luận nghiên cứu tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt (thành lập theo Giấy phép ĐKKD số 2902000233 ngày 21/12/2001, trụ sở tại số 01 Mẹ Suốt, Đồng Hới, Quảng Bình). Doanh nghiệp là tổng thầu phân phối hàng tiêu dùng (FMCG) cho các đối tác lớn như P&G, Dutch Lady, Vina Acecook, Calofic, Thuốc lá Chợ Lớn... Doanh nghiệp phụ trách phân phối chính thức của P&G tại 12 tỉnh miền Trung từ Thanh Hóa đến Khánh Hòa với mạng lưới 12 chi nhánh và hội sở chính đặt tại Đà Nẵng.

2. Tác giả căn cứ vào các văn bản pháp luật và chuẩn mực kế toán nào để xây dựng cơ sở lý luận? Khóa luận căn cứ trực tiếp vào Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) – "Doanh thu và thu nhập khác" ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ Tài chính và Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (đặc biệt là Điều 78 về nguyên tắc kế toán doanh thu và Điều 96 về xác định kết quả kinh doanh).

3. Bộ máy kế toán của Công ty Tuấn Việt được phân chia thành những mảng chuyên môn nào? Bộ máy kế toán của công ty được tổ chức theo các bộ phận chức năng chuyên biệt: Kế toán kho hàng (theo dõi NXT và bán lẻ tại siêu thị/cửa hàng cà phê); Kế toán quản trị (gồm 05 bộ phận kế toán quản lý ngành hàng và 02 bộ phận kế toán quản trị nội bộ); Kế toán tài chính - thuế (gồm kế toán thuế, kế toán quản lý giao dịch nội bộ, kế toán tài chính khu vực KV1 và KV2, cùng bộ phận kế toán ngân quỹ - công nợ nhà cung cấp, tiền vay, tiền gửi).

4. Những chứng từ và biểu mẫu thực tế nào được trích lục trong khóa luận để minh họa cho các khoản chi phí và kết quả kinh doanh? Tác giả đã thu thập và trích lục các chứng từ thực tế tại doanh nghiệp gồm: Giấy báo lãi của ngân hàng BIDV ngày 25/10/2023; Phiếu chi trả gốc và lãi vay ngày 25/10/2023; Hóa đơn tiền điện tháng 9/2023 và Phiếu chi thanh toán tiền điện; Phiếu chi thanh toán tiền xăng; Phiếu chi tiền mua hộp nhử mối ngày 25/10/2023; Phiếu nhập kho ngày 05/10/2023; Phiếu xuất kho ngày 29/11/2023; và Sổ cái tài khoản 911.

5. Phạm vi dữ liệu thời gian được tác giả sử dụng trong nghiên cứu là giai đoạn nào? Phạm vi thời gian của khóa luận bao gồm hai phần: số liệu Báo cáo tài chính trong giai đoạn 03 năm từ 2020 đến 2022 dùng để phân tích tình hình tài sản, nguồn vốn và kết quả hoạt động kinh doanh tổng quát; và số liệu thực trạng về chứng từ, sổ sách hạch toán doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh tập trung vào Quý III/2023 (từ tháng 6 đến tháng 12 năm 2023).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Cường đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và Chuẩn mực kế toán số 14. Đồng thời, công trình phản ánh chi tiết thực trạng tổ chức bộ máy kế toán đa tầng và quy trình xử lý chứng từ kế toán thực tế tại Công ty TNHH TMTH Tuấn Việt – một doanh nghiệp tổng thầu phân phối hàng tiêu dùng trên địa bàn 12 tỉnh miền Trung. Dù còn hạn chế về mặt thời gian khảo sát thực tế trong 3 tháng, khóa luận đã đề xuất được các nhóm giải pháp có tính ứng dụng, đóng vai trò là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành kế toán và những người làm công tác tài chính doanh nghiệp thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh. Những vấn đề chung a) Doanh thu. Theo chuẩn mực kế toán số 14 – doanh thu và thu nhập khác, ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ trưởng Bộ tài chính, khái niệm về doanh thu được hiểu như sau: “Doanh thu và tổng giá trị lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu”.

Theo điều 78 Thông tư 200/2014/TT-BTC: “Doanh thu là lợi ích kinh tế thu được từ làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp, ngoại trừ phần vốn góp thêm của các cổ đông. Doanh thu được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh, khi chắc chắn thu được lợi ích kinh tế, được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản được quyền nhận, không phân biệt đã thu tiền hay sẽ được thu tiền”. Doanh thu gồm có 3 loại: - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được từ việc hoàn thành cung cấp - Doanh thu tài chính: Là thu nhập từ hoạt động tài chính như tiền lãi từ hoạt động cho các cá nhân, tổ chức vay; thu nhập từ đầu tư cổ phiếu, trái phiếu; cổ tức và lợi nhuận được nhận từ hoạt động góp vốn hoặc nắm giữ cổ phiếu;. - Doanh thu khác: Là tổng các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được từ việc hoàn thành và cung cấp sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp sản xuất ra hoặc từ hoạt động bán hàng hóa mà doanh nghiệp mua vào nhằm bù đắp chi phí và tạo ra lợi nhuận.

Thời điểm ghi nhận doanh thu: 5 Thời điểm ghi nhận doanh thu được hiểu là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu về sản phẩm, hàng hóa, lao vụ từ người bán sang người mua. Hoặc theo cách hiểu khác, thời điểm ghi nhận doanh thu là thời điểm người mua trả tiền hay chấp nhận nợ về lượng hàng hóa, vật tư, dịch vụ đã được chuyển giao. Theo thông tư 200/2014 – điều 78 về nguyên tắc kế toán các khoản doanh thu, điều kiện ghi nhận doanh thu được quy định như sau: 1. Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu bán hàng khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: +) Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua.

+) Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. +) Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Nếu hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa, đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp sẽ chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không tồn tại và người mua không được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa (trừ trường hợp khách hàng có quyền trả lại hàng hóa dưới hình thức đổi lại để lấy hàng hóa, dịch vụ khác) +) Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ việc bán hàng. +) Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.