Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu Chương 2: Quan hệ của công chúng Lạng Sơn với chương trình thời sự 19h Đài THVN và chương trình thời sự tổng hợp Đài PT-TH tỉnh Lạng Sơn Chương 3 : Nhận đinh của công chúng Lạng Sơn về chương trình thời sự 19h Đài THVN và chương trình thời sự tổng hợp Đài PT-TH tỉnh Lạng Sơn cùng nhóm giải pháp thu hút công chúng của hai Chương trình 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Lý Luận về báo chí học, xã hội học truyền thông đại chúng, công chúng báo chí, công chúng truyền hình Lý luận báo chí (hay còn gọi là báo chí học) nhằm nghiên cứu toàn diện các vấn đề trong sự vận hành của hệ thống báo chí. Nó làm sáng rõ các phạm trù, khái niệm cơ bản, tìm ra những mối quan hệ bên trong, sự vận động qua lại giữa bản thân báo chí với các tiến trình xã hội, phát hiện ra tính quy luật cũng như những phương pháp, nguyên tắc, con đường nhằm tăng cường chất lượng hoạt động của mỗi nhà báo, mỗi cơ quan báo chí và cả hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng. Đứng trước một thế giới hiện thực chứa đầy lượng thông tin, báo chí có những cách riêng của mình để phản ánh hiện thực với mục đích tác động tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích và nhu cầu không giống nhau.
Chính điều đó đã khiến cho báo chí trở thành một hoạt động thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý thức xã hội nào có được. Truyền thông đại chúng (TTĐC), bao gồm báo chí và các kênh truyền thông khác như sách, điện ảnh, các phương tiện nghe – nhìn, panô – áp phích… nhưng do tính chất và đặc trưng vốn có của mình, báo chí chiếm vị trí trung tâm, nền tảng và có vai trò chi phối, quyết định khuynh hướng, sức mạnh của truyền thông đại chúng nói chung. Do đó, trong nhiều trường hợp, người ta dùng khái niệm báo chí để chỉ các phương tiện truyền thông đại chúng; và ngược lại, khi nói truyền thông đại chúng thì trước hết và chủ yếu cũng nói đến báo chí [8, tr.8] Trong những năm gần đây, truyền thông đại chúng phát triển mạnh. Hiện tượng này liên quan đến sự phát triển của khoa học kỹ thuật và công nghệ.
Tin học và viễn thông đã tăng thêm sức mạnh cho truyền thông đại chúng. Ngày nay, nhiều loại hình phương tiện truyền thông đại chúng truyền thống vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển trong xã hội hiện đại nhưng vẫn phát huy tác dụng khi tham gia giải quyết những vấn đề mà xã hội đặt ra. “Hoạt động của hệ thống truyền thông đại chúng 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com luôn chịu sự tác động từ hai phía, phía thứ nhất là các thiết chế xã hội mà phương tiện đó là công cụ (như các tờ báo của các tổ chức chính trị xã hội), và phía thứ hai là công chúng báo chí” [40]. Nghiên cứu báo chí học về truyền thông đại chúng là nghiên cứu về đối tượng và cơ chế tác động của truyền thông đại chúng; các phương tiện, kênh truyền thông đại chúng; những nguyên tắc cơ bản của của hoạt động truyền thông đại chúng; chức năng xã hội của truyền thông đại chúng… Trong hoạt động báo chí – truyền thông, khi nghiên cứu công chúng – người tiếp nhận, giới nghiên cứu coi công chúng không chỉ là đối tượng tác động, đối tượng chi phối, điều chỉnh mà còn là lực lượng xã hội quyết định vai trò, vị thế xã hội của sản phẩm báo chí – truyền thông.
Việc nghiên cứu, nắm rõ tính chất, đặc điểm, nhu cầu của công chúng chính là một trong những yếu tố hàng đầu đối với bất cứ tổ chức truyền thông nào, từ đó để biết được chân dung, diện mạo của đối tượng truyền thông sẽ giúp nhà truyền thông có giải pháp tính toán, điều chỉnh và cải tiến chất lượng nội dung, hình thức, bảo đảm hiệu quả tác động của truyền thông đại chúng. Khái niệm Công chúng, công chúng báo chí và công chúng truyền hình Công chúng là một cộng đồng xã hội rộng lớn, bao gồm nhiều giới, nhiều tầng lớp xã hội khác nhau và đang cư trú ở một địa bàn nhất định, gắn liền với những mối quan hệ xã hội và hoàn cảnh sống của họ. Vào năm 1953, nhà xã hội học Eliot Freison đã chỉ ra bốn đặc trưng khu biệt của đại chúng trong khái niệm truyền thông đại chúng, là: - Kết cấu không đồng nhất. - Đó là tập hợp những người không biết nhau.
- Về mặt không gian, các thành viên của công chúng thường cô lập với nhau. - Đại chúng là hầu như không có hình thức tổ chức gì, hoặc nếu có thì cũng rất lỏng lẻo, không có yếu tố lãnh đạo [27, tr. Tác giả Nguyễn Văn Dững cho rằng: Thuật ngữ công chúng được hiểu là quần thể dân cư – không phân biệt thành phần giai cấp, giới tính, nghề nghiệp; tức 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhìn họ như đám đông với tiêu chí địa bàn cư trú (địa phương, vùng miền, lãnh thổ) như đặc điểm nổi trội nhất [9, tr.177] Theo tác giả Trần Hữu Quang: Công chúng không phải là một tập thể hay một cộng đồng. Nó không có cơ cấu tổ chức, mà cũng không có người chỉ huy, không có tập quán hay truyền thống, không có những quy tắc riêng của mình, và các thành viên của nó cũng không có ý thức là mình cùng thuộc về một tổ chức hay một cộng đồng nào đó.
Công chúng cũng không phải là một khối người thuần nhất, giống nhau, ngược lại nó rất phức tạp, bao gồm nhiều nhóm, nhiều giới, nhiều tầng lớp xã hội khác nhau, với những đặc trưng đa dạng và những quyền lợi dị biệt và nhiều khi mâu thuẫn nhau [52, tr. Theo một tài liệu đăng tải trên Blog Nguyễn Bùi Khiêm năm 2012, chỉ ra: Cùng với sự phát triển của các loại hình phương tiện truyền thông đại chúng mới ứng dụng công nghệ hiện đại, công chúng truyền thông đại chúng cũng có những đặc điểm mới, tương đối khác biệt so với những quan niệm truyền thống về công chúng truyền thông đại chúng. Có thể so sánh như sau: Công chúng TTÐC truyền thống Công chúng TTÐC hiện đại - Ðại chúng - Phi đại chúng hóa - Cá nhân nặc danh - Ðề cao, khẳng định “cái tôi” - Không đồng nhất, bao gồm nhiều giới, - Bao gồm nhiều giới và tầng lớp nhưng tầng lớp khác nhau đã có một số đặc điểm tương đồng - Ðộc lập nhau xét về mặt không gian, - Tập hợp thành nhóm trong một thế giới không ai biết ai “ảo” - Không có hình thức tổ chức hoặc nếu - Tuy hình thức tổ chức cũng chỉ là có thì rất lỏng lẻo, khó có thể tiến hành tương đối trong một thế giới ảo nhưng một hoạt động chung và hiếm có khả có khả năng tương tác cao năng tương tác 21 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Mức độ ý thức chung không cao - Mức độ ý thức chung tương đối cao nhưng không kéo dài và thường bị chi phối bởi tính cá nhân - Thụ động trong quá trình truyền thông - Chủ động lựa chọn thông tin và phương tiện truyền thông - Thường chỉ tiếp nhận thông tin, có - Tiếp nhận, phản hồi và phát tán thông phản hồi nhưng tần suất không cao. tin… Sự bùng nổ của các phương tiện truyền thông với chi phí giá thành vừa phải đang “phân tách, chia nhỏ” khối quảng đại quần chúng.
Các kênh truyền thông chuyên biệt đã hình thành và phát triển ngày một mạnh mẽ. Mô hình truyền thông cổ điển với việc phát tán thông điệp cho quảng đại quần chúng đang dần biến mất, nhường chỗ cho các phân khúc thị trường và công chúng mục tiêu [27, tr. Về khái niệm công chúng báo chí, nhóm tác giả Dương Xuân Sơn – Đinh Văn Hường – Trần Quang cho rằng: Công chúng (người đọc, nghe, xem) của báo chí thuộc tất cả các thành phần cư dân trong xã hội có liên quan đến báo chí (trong đó có cả người làm báo) [56, tr. Công chúng báo chí là đối tượng phục vụ và đích đến của hoạt động báo chí, trong đó bao gồm người đọc, người nghe, người xem sản phẩm của các loại hình báo in, phát thanh, truyền hình và báo điện tử.
Trong một nghiên cứu, tác giả Mai Quỳnh Nam đã đưa ra luận điểm: Công chúng báo chí là một tập hợp xã hội rộng lớn, thậm chí ở họ có thể không có mối liên hệ nào, nhưng đặc tính giao tiếp của số đông cho thấy tính chất tập thể của kiểu giao tiếp đại chúng. Tính chất này trong kiểu giao tiếp ấy tạo nên các tương tác xã hội giữa nguồn phát và người nhận [45]. Tác giả Nguyễn Văn Dững, cho rằng: Trong địa hạt BCTT, công chúng là những người, cộng đồng người trực tiếp hay gián tiếp tiếp nhận thông điệp - phát ngôn hay các tác phẩm báo chí, sản phẩm báo chí nói chung [9, tr. Từ nhận định của các nhà nghiên cứu, tác giả luận văn đưa ra khái niệm: “Công chúng báo chí là đối tượng tiếp nhận, sử dụng và chịu ảnh hưởng của thông tin từ cơ quan báo chí.
Về khía cạnh xã hội, công chúng báo chí là lực lượng quan 22 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trọng, quyết định vai trò, vị thế xã hội của cơ quan báo chí; về khía cạnh kinh tế, công chúng báo chí là người chi trả cho các sản phẩm báo chí do đó họ là khách hàng của cơ quan báo chí. Cũng như tất cả các phương tiện thông tin đại chúng khác, khái niệm công chúng truyền hình được biết đến khi truyền hình xuất hiện. Truyền hình có sức hấp dẫn đặc biệt nhờ khả năng giao tiếp với công chúng bằng cả thị giác và thính giác. Ngày nay khi mà chất lượng kỹ thuật hình ảnh ngày càng hoàn thiện, công nghệ truyền hình đã có những bước tiến vượt bậc, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu tiếp nhận thông tin truyền hình của công chúng.
Theo Trần Bảo Khánh: “Công chúng truyền hình là những người được xem truyền hình, tiếp nhận thông tin và chịu ảnh hưởng từ các thông tin mà truyền hình mang lại” [34, tr. Tựu chung, trong kỷ nguyên số ngày nay, công chúng chịu tác động bởi nhiều loại thông tin từ báo in, phát thanh, truyền hình và gần đây là mạng xã hội.