phần mở đầu, phần nội dung chính và phần kết luận, trong đó phần nội dung chính đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng, cụ thể là: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ tài chính trong cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh. Chƣơng 2: Thực trạng cơ chế tự chủ tài chính tại Văn phòng Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính tại Văn phòng Sở Tài chính tỉnh Hà Tĩnh. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH TRONG CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC CẤP TỈNH 1.
Khái quát chung về cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh 1. Khái niệm cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh Việc quản lý nhà nƣớc ở địa phƣơng luôn là tất yếu khách quan mà bất kì Nhà nƣớc nào cũng thực hiện. Sự quản lý này ở các nƣớc khác nhau đƣợc thực hiện bởi các tổ chức khác nhau, với những biện pháp và phƣơng thức khác nhau. Nhìn chung, việc tổ chức bộ máy chính quyền địa phƣơng ở các nƣớc trên thế giới đều gắn liền với việc phân chia hành chính – lãnh thổ.
Tính chất khác nhau của các loại đơn vị hành chính quyết định cách thức tổ chức khác nhau đối với các cơ quan chính quyền ở từng loại đơn vị hành chính đó. Thông thƣờng các đơn vị hành chính đều có cơ quan hành chính và cơ quan đại diện. Các cơ quan hành chính thực hiện chức năng quản lý những lĩnh vực của đời sống xã hội theo phân vạch địa giới hành chính nhất định, bảo đảm sự quản lý thống nhất và giữ mối quan hệ giữa địa phƣơng, cơ sở với trung ƣơng. Có thể thấy rằng cơ quan hành chính nhà nƣớc là một bộ phận hợp thành của bộ máy nhà nƣớc đƣợc thành lập để thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc (quản lý nhà nƣớc trong lĩnh vực hành pháp).
Đó là hệ thống cơ quan đứng đầu là Chính phủ, ngoài ra còn có các bộ và các cơ quan ngang bộ, ủy ban nhân dân các cấp. Nhà nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ sau khi giành độc lập đã rất chăm lo đến việc xây dựng và phát triển chính quyền địa phƣơng. Theo Hiến pháp nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, các đơn vị hành chính của nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đƣợc phân định nhƣ sau: Nƣớc chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng; Tỉnh chia thành huyện, thị xã và thành phố thuộc tỉnh; thành phố trực thuộc trung ƣơng chia 7 thành quận, huyện, thị xã và đơn vị hành chính tƣơng đƣơng; Huyện chia thành xã, thị trấn; thị xã và thành phố thuộc tỉnh chia thành phƣờng và xã; quận chia thành phƣờng. Theo đó, chính quyền địa phƣơng đƣợc tổ chức ở các đơn vị hành chính trên, gồm có HĐND và UBND nhằm bảo đảm việc thi hành Hiến pháp và pháp luật tại địa phƣơng; quyết định những vấn đề của địa phƣơng do luật định; chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nƣớc cấp trên.
Trong hệ thống đó, UBND ở cấp chính quyền địa phƣơng do HĐND cùng cấp bầu là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng, chịu trách nhiệm trƣớc HĐND và cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp trên. UBND tổ chức việc thi hành Hiến pháp và pháp luật ở địa phƣơng; tổ chức thực hiện nghị quyết của HĐND và thực hiện các nhiệm vụ do cơ quan nhà nƣớc cấp trên giao. Căn cứ vào cấp đơn vị hành chính, đồng thời là các yếu tố liên quan đến thẩm quyền, tổ chức bộ máy, về đội ngũ cán bộ, công chức, có thể chia UBND thành: UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện, UBND cấp xã và các cấp tƣơng đƣơng. UBND là cơ quan hành chính nhà nƣớc ở địa phƣơng, sử dụng quyền lực nhà nƣớc trong hoạt động có tính chất điều hành, chỉ đạo, tổ chức thực tiễn để đƣa chính sách, pháp luật vào cuộc sống và góp phần bảo đảm sự quản lý thống nhất trong bộ máy hành chính nhà nƣớc từ trung ƣơng đến cơ sở.
Từ những phân tích trên, có thể rút ra khái niệm: Cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh là bộ phận cấu thành của bộ máy nhà nƣớc ở địa phƣơng, trực thuộc trực tiếp hoặc gián tiếp cơ quan quyền lực nhà nƣớc cùng cấp, có phƣơng diện hoạt động chủ yếu là hoạt động chấp hành - điều hành, có cơ cấu tổ chức và phạm vi thẩm quyền do pháp luật quy định. Đặc điểm của cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh Cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh là bộ phận của bộ máy nhà nƣớc nên cũng có các đặc điểm chung của cơ quan nhà nƣớc nhƣ sau: 8 - Cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh có quyền nhân danh Nhà nƣớc khi tham gia vào các quan hệ pháp luật nhằm thực hiện quyền và nghĩa vụ pháp lí với mục đích hƣớng tới lợi ích công (mang tính quyền lực nhà nƣớc). Biểu hiện của tính quyền lực nhà nƣớc đó là: Cơ quan hành chính nhà nƣớc có quyền ban hành các văn bản pháp luật và có thể đƣợc áp dụng những biện pháp cƣỡng chế nhà nƣớc nhất định. - Hệ thống các cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh có cơ cấu tổ chức phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định.
Cơ cấu tổ chức của cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh đƣợc quy định cụ thể trong Luật Tổ chức chính quyền địa phƣơng năm 2015. - Các cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh đƣợc thành lập và hoạt động dựa trên những quy định của pháp luật, có chức năng, nhiệm vụ thẩm quyền riêng và có những mối quan hệ phối hợp trong thực thi công việc đƣợc giao. Đây là một điều kiện quan trọng đảm bảo cho các cơ quan hành chính nhà nƣớc thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nƣớc của mình, tránh sự chồng chéo, trùng lặp trong quá trình thực thi hoạt động quản lý nhà nƣớc. - Nguồn nhân sự chính trong cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh là đội ngũ cán bộ, công chức đƣợc hình thành từ tuyển dụng, bổ nhiệm hoặc bầu cử theo quy định của Luật cán bộ, công chức.
Ngoài những đặc điểm chung nói trên, cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh còn có những đặc điểm riêng nhƣ sau: - Cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh là cơ quan có chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc. Để thực hiện chức năng này, các cơ quan hành chính nhà nƣớc thực hiện hoạt động chấp hành - điều hành (những hoạt động đƣợc tiến hành trên cơ sở luật và để thi hành luật). Nhƣ vậy hoạt động chấp hành - điều hành (hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc) là phƣơng diện hoạt động chủ yếu của cơ quan hành chính nhà nƣớc. Các cơ quan nhà nƣớc khác cũng thực hiện những hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc nhƣng đó không phải là 9 phƣơng diện hoạt động chủ yếu mà chỉ là hoạt động đƣợc thực hiện nhằm hƣớng tới hoàn thành chức năng cơ bản của cơ quan nhà nƣớc đó nhƣ: Chức năng lập pháp của Quốc hội, chức năng xét xử của tòa án nhân dân, chức năng kiểm sát của viện kiểm sát nhân dân.
Chỉ có cơ quan hành chính nhà nƣớc mới thực hiện hoạt động quản lý hành chính nhà nƣớc trên tất cả các lĩnh vực nhƣ kinh tế, văn hóa, xã hội. Và việc thực hiện hoạt động đó là nhằm hoàn thành chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc. - Cơ quan hành chính nhà nƣớc là hệ thống cơ quan có mối liên hệ chặt chẽ, thống nhất. Hệ thống các cơ quan hành chính nhà nƣớc đƣợc thành lập từ trung ƣơng đến cơ sở, đứng đầu là Chính phủ, tạo thành một chỉnh thể thống nhất, đƣợc tổ chức theo hệ thống thứ bậc, có mối quan hệ mật thiết phụ thuộc nhau về tổ chức và hoạt động nhằm thực thi quyền quản lý hành chính nhà nƣớc.
- Thẩm quyền của các cơ quan hành chính nhà nƣớc cấp tỉnh đƣợc pháp luật quy định trên cơ sở lãnh thổ, ngành hoặc lĩnh vực chuyên môn mang tính tổng hợp. Đó là những quyền và nghĩa vụ pháp lý chỉ giới hạn trong phạm vi hoạt động chấp hành - điều hành. Điều này có nghĩa là cơ quan hành chính nhà nƣớc chỉ tiến hành các hoạt động để chấp hành hiến pháp, luật, pháp lệnh, nghị quyết của cơ quan quyền lực nhà nƣớc thông qua việc tiến hành các hoạt động tổ chức và chỉ đạo trực tiếp đối với các đối tƣợng quản lý thuộc quyền. Đặc điểm này xuất phát từ chức năng của cơ quan hành chính nhà nƣớc đó là chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc.
Và để thực hiện chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc đƣợc hiệu quả thì cần phải phân định thẩm quyền rõ ràng, tránh sự chồng chéo giữa các cơ quan do đó pháp luật phải quy định cụ thể thẩm quyền của từng cơ quan trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nƣớc. Ví dụ nhƣ UBND cấp xã chỉ có thẩm quyền quản lý hành chính tại địa phƣơng của mình, không đƣợc phép xâm phạm vào thẩm quyền của các UBND cấp xã khác cũng nhƣ UBND cấp trên của mình; mỗi Bộ cũng chỉ đƣợc quản lý một lĩnh vực chuyên môn nhất định. 10 - Các cơ quan hành chính cấp tỉnh đều trực tiếp hay gián tiếp trực thuộc cơ quan quyền lực nhà nƣớc cùng cấp, chịu sự giám sát và báo cáo công tác trƣớc cơ quan quyền lực nhà nƣớc. Trƣớc hết, các cơ quan hành chính nhà nƣớc đều trực tiếp hay gián tiếp do cơ quan quyền lực lập ra.
Mọi hoạt động của cơ quan hành chính nhà nƣớc đều chịu sự giám sát của cơ quan quyền lực nhà nƣớc và phải báo cáo công tác trƣớc cơ quan quyền lực. Sở dĩ cơ quan hành chính nhà nƣớc chịu sự lệ thuộc vào cơ quan quyền lực nhà nƣớc cùng cấp là do cơ quan hành chính nhà nƣớc là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực. Với chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc, bảo đảm thực hiện trên thực tế các văn bản của cơ quan quyền lực nhà nƣớc do đó có sự lệ thuộc vào cơ quan quyền lực. - Các cơ quan hành chính nhà nƣớc có hệ thống đơn vị cơ sở trực thuộc.
Các đơn vị cơ sở của bộ máy hành chính nhà nƣớc là nơi trực tiếp tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội. Hầu hết các cơ quan có chức năng quản lý hành chính nhà nƣớc đều có các đơn vị cơ sở trực thuộc.