Chương 1: Một số vấn đề lý luận về khởi nghiệp và cơ chế pháp lý hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp. Chương 2: Thực trạng cơ chế pháp lý hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp ở Việt Nam. Chương 3: Hoàn thiện cơ chế pháp lý hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp ở Việt Nam. MỘT SO VAN DE LÝ LUẬN VE KHOI NGHIỆP VA CƠ CHE PHAP LY HO TRO, THUC DAY PHAT TRIEN DOANH NGHIEP KHOI NGHIEP 1.
Lý luận về khởi nghiệp và doanh nghiệp khởi nghiệp 1. Khải niệm, đặc điểm của khởi nghiệp 1. Khải niệm khởi nghiệp Sự xuất hiện của thuật ngữ “khởi nghiệp” tại xã hội Việt Nam mới chỉ manh nha vào cuối thế kỷ 20, đầu thế ky 21, và được hiểu theo nhiều cách khác nhau. Xét dưới góc độ ngôn ngữ học, “khởi nghiệp” là một từ Hán Việt.
Trong đó, “khởi” có nghĩa là bắt đầu, “nghiệp” có nghĩa là công việc, nghề nghiệp, sự nghiệp. Do đó, hiện nay, khởi nghiệp là thuật ngữ chỉ sự bắt đầu sự nghiệp”. Trong khuôn khổ quốc tế, khái niệm về khởi nghiệp đã tồn tại từ rất lâu dưới thuật ngữ tiếng Pháp “entrepreneur” (doanh nhân khởi sự). Ngay từ cuối thế kỷ 17, nhà kinh tế học người Ai-len — Pháp Richard Cantillion đã giải nghĩa doanh nhân khởi sự là người đưa ra những quyết định về việc thụ đắc và sử dụng nguồn lực với tâm thế chấp nhận rủi ro một cách mạo hiểm”.
Mở rộng định nghĩa khởi nghiệp với tư cách là một hoạt động trong chuỗi hoạt động đầu tư kinh doanh (entrepreneurship), vào năm 1990, Stevenson và Jarillo đã đưa ra định nghĩa khởi nghiệp, theo đó khởi nghiệp là hoạt động tự làm chủ doanh nghiệp - một quá trình mà cá nhân khởi nghiệp xác định rõ và biết theo đuổi, nắm lấy những cơ hội trong nền kinh tết. Đến đây, khởi nghiệp mới trở về với bản chất là một hoạt động kinh doanh với mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận, chứ không còn dùng dé chỉ những cá nhân thực hiện hoạt động kinh doanh một cách mạo hiểm thuần túy nữa. Đến đầu thế ky 21, định nghĩa khởi nghiệp càng được làm rõ hơn, ra đời một thuật ngữ phố thông hơn là “startup”. Lúc này, startup được giải thích là “tư duy và quá trình tạo ra và phát triển hoạt động kinh tế bằng cách kết hợp sự chấp nhận rủi ro, sự sáng tạo và sự cải tiễn trong một tổ chức mới đang tồn tai” — Theo Ủy ban cộng đồng Châu Âu 2003.
Theo cách hiểu này, có thể thấy khởi nghiệp đã phát triển từ một hoạt động mang tính chất đơn lẻ thành cả một quá trình gây dựng lên một công ty, ?Viện Ngôn ngữ học, Tir điển Tiếng Việt, Hoàng Phê (chủ biên), Nhà xuất bản Đà Nẵng, Trung tâm Từ điển học, Hà Nội —- Da Nẵng, 2003, tr. 3 Richard Cantillon (1755): Essai sur la Nature du Commerce en Général. Ban dịch tiéng Anh tai Online Library of Liberty. Nguồn: http://oll.
org/titles/cantillon-essai-sur-la-nature-du-commerce-en- general--7, truy cap ngay 24/03/2018. Jarillo-Mossi (1990): A Paradigm ofEntrepreneurship: Entrepreneurial Management, Strategic Management Journal 11, no.23 7 một doanh nghiệp đang tìm hướng đi mới, một cách nghĩ khác trong việc sản xuất các sản phẩm chưa từng xuất hiện trên thị trường hay thậm chí là đang xây dựng một lĩnh vực kinh tế mới. Như vậy, thực tế lịch sử đã chứng minh có sự phát triển trong cách hiểu về khởi nghiệp, từ đó ngày một hoàn thiện hơn, phù hợp hơn với nhịp độ phát triển của thời đại. Quay trở lại với cách tiếp cận của Việt Nam về khái niệm “khởi nghiệp” hiện nay, có thể nói hướng tiếp cận khái niệm này của nước ta có điểm khác với nhiều quốc gia trên thế giới.
Tại nhiều quốc gia, làn sóng khởi nghiệp (hay startup) được xem là hoạt động trên một lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới, dù về bản chất phần lớn ngành nghề kinh doanh của startup cũng được phân loại vào các lĩnh vực cụ thé tùy thuộc vào sản phẩm mà doanh nghiệp cung cấp. Sở di khởi nghiệp được nhiều quốc gia coi là một lĩnh vực kinh tế mới, là do sự linh hoạt, đa dạng và quan trọng nhất là dựa trên nền tảng sự sáng tạo vượt ra ngoài khuôn khổ các ngành nghề thông thường. Trong khi đó, “khởi nghiệp” tại Việt Nam lại có phần nghiêng theo nghĩa tự khởi sự kinh doanh với mục đích chủ yếu là tạo việc làm và tăng thu nhập thay vì hướng tới ý nghĩa phổ biến là một ngành kinh tế sáng tạo. Định nghĩa startup trên thế giới thực tế chính là định nghĩa “khởi nghiệp sáng tạo” của Việt Nam, theo đó, khởi nghiệp sáng tạo là việc kết hợp quá trình khởi nghiệp truyền thống thuần túy với việc áp dụng khoa học công nghệ, trình độ kĩ thuật cao để tạo ra hình thức kinh doanh mới, tạo ra sản phẩm khác biệt có giá trị cao.
Trong nghiên cứu này, khởi nghiệp được hiểu là “quá trình thực hiện ý tưởng ` kinh doanh ở giai đoạn đầu dé tiến tới mô hình kinh doanh én định, thông thường gắn với việc thành lập doanh nghiệp”. Quá trình khởi nghiệp thường kéo dài trong 03 năm đến 05 năm — là quãng thời gian phù hợp để có thể đánh giá được khả năng tồn tai và phát triển của DNKN. Đặc điểm của khởi nghiệp Từ định nghĩa khởi nghiệp, có thể thấy khởi nghiệp dưới góc độ là một quá trình của hoạt động kinh doanh có một số đặc điểm cơ bản sau: Tứ nhất, khởi nghiệp là quá trình mang tinh chất phổ quát. Nhìn chung, trừ một số trường hợp hình thành doanh nghiệp mới đặc biệt như thông qua con đường tổ chức lại doanh nghiệp, thì mọi doanh nghiệp được thành lập và hoạt động đều phải trải qua giai đoạn khởi nghiệp, bất kế hình thức hoạt động, loại hình doanh nghiệp hay ngành nghề kinh doanh.
Lý giải cho tính phổ quát của quá trình khởi nghiệp, việc lên ý tưởng kinh doanh, mô hình kinh doanh và thành lập doanh nghiệp là những hoạt động tối cần thiết đám bảo hoạt động én định của bất cứ doanh nghiệp nào. Chính vì thế, khởi nghiệp là quá trình mà hầu hết các doanh nghiệp đều phải thực hiện khi muốn tham gia vào thị trường. Thứ hai, khởi nghiệp là quá trình mang tính chất tạm thời. Nói cách khác, khởi 8 nghiệp là một giai đoạn, một trạng thái tạm thời của doanh nghiệp.
Xuất phát từ bản chất của hoạt động khởi nghiệp là gắn liền với trạng thái mới bắt đầu kinh doanh của doanh nghiệp, mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp sau khi được thành lập thực chất là dé thoát khỏi trạng thái khởi nghiệp, đồng nghĩa với việc có chỗ đứng én định trên thị trường. Thứ ba, khởi nghiệp là quá trình gắn liền với rủi ro. Giai đoạn mới thành lập của doanh nghiệp thường là giai đoạn khó khăn nhất, một phần vì doanh nghiệp mới bắt đầu thâm nhập vào thị trường, chưa có nguồn vốn lớn, chưa có lượng khách hàng và đối tác kinh doanh én định, một phần vì thiếu kinh nghiệm không chỉ trong kinh doanh và tổ chức doanh nghiệp, mà còn chưa thông thạo về những thủ tục về mặt pháp lý để doanh nghiệp có thé trước hết được thành lập và hoạt động một cách hợp pháp, và tiến tới nhận điện được quyền lợi, ưu đãi đành cho mình. Chính vì thế, quá trình khởi nghiệp gắn liền với rủi ro về cả khía cạnh tài chính và pháp ly.
Sự rủi ro của quá trình khởi nghiệp cũng được minh chứng thông qua thực tế của hoạt động khởi nghiệp. Vấn đề này sẽ được phân tích kĩ lưỡng hơn ở những nội dung sau. Các hình thức khởi nghiệp Việc nhận diện các hình thức khởi nghiệp cũng như nghiên cứu về các mô hình khởi nghiệp giúp cho doanh nghiệp tự nhận thức được ưu, nhược điểm và có định hướng sáng suốt hơn trên con đường phát triển lâu dài. Trong đó, mục đích khởi nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định ngành nghề, quy mô, phương hướng phát triển nói chung của đoanh nghiệp.
Do đó, thông qua đánh giá, nghiên cứu của các chuyên gia, cùng với sự tìm tòi, chiêm nghiệm trên thực tế, có thể tạm phân loại các hình thức khởi nghiệp hiện nay thành 06 loại hình khởi nghiệp, căn cứ chủ yếu vào mục đích khởi nghiệp. Tứ nhất, khởi nghiệp kinh doanh nhỏ (hay còn gọi là kinh doanh hộ gia đình) để kiếm sống. Có thể nói đây là hình thức khởi nghiệp phổ biến nhất và đơn giản nhất trong xã hội. Đơn giản ở chỗ, trong khởi dung cũng như nhận dang, mô hình kinh doanh này có thé là tiệm làm tóc, quán ăn, dich vụ internet, voi nhà sáng lập cũng đồng thời là nhân viên.
Những nhà kinh đoanh dạng này thường làm những công việc đơn giản, dễ khởi sự, ưa chuộng thuê nhân công tại địa phương hoặc trong gia đình, và do đó đa số lãi rất ít và quy mô nhỏ lẻ. Hình thức kinh doanh này được tạo dựng nhìn chung không phải với mục đích tiếp tục mở rộng quy mô hay đối mới hình thức kinh doanh, mà nhằm vào mục tiêu chính của chủ sở hữu đó là nuôi sống bản thân và gia đình với mức đầu tư tiết kiệm nhất có thé. Nguồn vốn duy nhất của họ là khoản tiết kiệm tự thân, tiền gửi ngân hàng, các khoản vay kinh doanh nhỏ và số tiền mượn được từ người thân, họ hàng. Tuy không quá to lớn nhưng vai trò của các cơ sở kinh doanh này là không thể thay thế, góp phần quan trọng tạo thêm công ăn việc làm, là nguồn thu nhập không lớn nhưng tương đối én định cho người dân địa phương.
9 - Thứ hai, khởi nghiệp vì sở thích, đam mê. Trong thời đại công nghệ thông tin, có khá nhiều doanh nghiệp trẻ chọn cách khởi nghiệp từ sở thích, lấy đam mê làm nền tang phát triển. Ví dụ, trang tông hop địa điểm ăn uống Foody hay trang tổng hợp sản phẩm, so sánh giá Iprice đều là những DNKN thuộc loại hình này. Mục tiêu của những nhà kinh doanh này chủ yếu là do đam mê và thú vui cá nhân, do đó nguồn vốn khởi nghiệp không lớn, thường chỉ là tiền túi của chính họ hoặc những người có cùng sở thích như họ bỏ ra để thực hiện chính đam mê đó, kinh doanh theo sở thích cá nhân.
Chính vì thế, chủ doanh nghiệp không đặt nặng vấn đề lợi nhuận; thực tế đã chỉ ra nguồn thu của những doanh nghiệp này chủ yếu đến từ tiền quảng cáo trên trang điện tử, ứng dụng của họ. Mặc dù vậy, nhưng những DNKN theo mô hình này cũng có tiềm năng phát triển, khi hoạt động của họ được người dùng hưởng ứng, tiếp nhận, dẫn tới việc tạo ra trào lưu mới, hiệu ứng mới, kiểu kinh doanh mới. Thứ ba, khởi nghiệp có khả năng tăng trưởng cao.