Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Khám phá luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, với những phân tích và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Lê Thị Phương Dung
• Người hướng dẫn: TS. Triệu Đức Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ cấu kinh tế
• 1.2. Đặc điểm của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.3. Xu hướng của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.4. Nội dung chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.6. Cơ sở thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 1.6.1. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh
• 1.6.2. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang
• 1.6.3. Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai
• 1.6.4. Bài học rút ra cho huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.3. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.2.4. Phương pháp phân tích thông tin
• 2.3. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Đặc điểm của huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.4. Chủ trương, chính sách của tỉnh và huyện về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
• 3.4.1. Chính sách của tỉnh
• 3.4.2. Chính sách của huyện
• 3.5. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5.1. Chuyển dịch giữa nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp
• 3.5.2. Chuyển dịch giữa sản xuất nông nghiệp với các ngành chế biến và dịch vụ
• 3.5.3. Chuyển dịch cơ cấu lao động giữa trồng trọt - chăn nuôi - lâm nghiệp và dịch vụ phục vụ nông nghiệp
• 3.5.4. Chuyển dịch trong nội bộ ngành nông nghiệp
• 3.5.5. Chuyển dịch trong nội bộ ngành lâm nghiệp
• 3.5.6. Chuyển dịch trong nội bộ ngành thủy sản
• 3.6. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.6.1. Nhân tố điều kiện tự nhiên
• 3.6.2. Nhân tố lao động
• 3.6.3. Nhân tố công nghệ và kỹ thuật
• 3.6.4. Nhân tố kinh tế xã hội
• 3.7. Đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.7.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TẠI HUYỆN ĐẠI TỪ, TỈNH THÁI NGUYÊN
• 4.1. Quan điểm, định hướng và mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Quan điểm, định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020
• 4.1.2. Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2016-2020
• 4.2. Giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Một số giải pháp đối với phòng nông nghiệp huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.2. Một số giải pháp đối với UBND huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Kiến nghị đối với Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn
• 4.4. Kiến nghị với UBND tỉnh Thái Nguyên
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ Thái Nguyên

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên là một quá trình quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Huyện Đại Từ có nhiều tiềm năng về đất đai và lao động, nhưng vẫn gặp nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu. Việc nghiên cứu và đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là cần thiết để tìm ra giải pháp phù hợp.

1.1. Đặc điểm kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu với các sản phẩm như lúa, ngô, và rau màu. Tuy nhiên, cơ cấu sản xuất còn manh mún và chưa phát huy hết tiềm năng. Việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất là cần thiết để nâng cao năng suất.

1.2. Tình hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ đã diễn ra nhưng còn chậm. Các ngành như lâm nghiệp và ngư nghiệp chưa được phát triển tương xứng. Cần có chính sách hỗ trợ để thúc đẩy sự chuyển dịch này.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Đại Từ vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Các vấn đề như chất lượng sản phẩm, thị trường tiêu thụ và công nghệ sản xuất cần được giải quyết để đạt được hiệu quả cao hơn.

2.1. Chất lượng sản phẩm nông nghiệp

Chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại huyện Đại Từ chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Việc nâng cao chất lượng thông qua áp dụng công nghệ và quy trình sản xuất hiện đại là rất cần thiết.

2.2. Thị trường tiêu thụ sản phẩm

Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp còn hạn chế, dẫn đến tình trạng ế ẩm và giá cả không ổn định. Cần có chiến lược marketing và phát triển thị trường để tăng cường tiêu thụ sản phẩm.

III. Phương pháp và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, huyện Đại Từ cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc đầu tư vào công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và phát triển thị trường là những yếu tố quan trọng.

3.1. Đầu tư vào công nghệ nông nghiệp

Đầu tư vào công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần khuyến khích các doanh nghiệp và nông dân áp dụng công nghệ mới trong sản xuất.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực

Đào tạo nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng để nâng cao trình độ sản xuất. Cần tổ chức các khóa đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác và quản lý sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ đã có những bước tiến nhất định. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để có những điều chỉnh kịp thời.

4.1. Kết quả đạt được từ chuyển dịch cơ cấu

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã giúp tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân. Tuy nhiên, cần có những biện pháp để duy trì và phát triển bền vững.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ các địa phương khác có kinh nghiệm trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sẽ giúp huyện Đại Từ rút ra những bài học quý giá để áp dụng vào thực tiễn.

V. Kết luận và tương lai của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Đại Từ cần được tiếp tục đẩy mạnh để phát huy tiềm năng và lợi thế của địa phương. Các chính sách hỗ trợ và đầu tư cần được thực hiện đồng bộ để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Tương lai của nông nghiệp huyện Đại Từ

Tương lai của nông nghiệp huyện Đại Từ phụ thuộc vào khả năng chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Cần có sự đồng lòng từ chính quyền và người dân để thực hiện mục tiêu này.

5.2. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững trong nông nghiệp sẽ giúp huyện Đại Từ không chỉ phát triển kinh tế mà còn bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam hiện chiếm khoảng 70% dân số và thu hút hơn 60% lực lượng lao động xã hội, khẳng định vị thế trụ cột của kinh tế nông nghiệp trong tiến trình phát triển quốc gia. Tại tỉnh Thái Nguyên, huyện Đại Từ sở hữu vị trí chiến lược thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc với tổng diện tích tự nhiên đạt 57.721 ha và quy mô dân số trên 158.000 người. Mặc dù địa phương đã đạt được những bước tiến đáng kể trong công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, thực tiễn sản xuất tại huyện vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Tình trạng sản xuất manh mún theo quy mô nông hộ nhỏ lẻ, tỷ lệ lao động nông lâm thủy sản chiếm tới 94,1% tổng lao động có việc làm, cùng với tình trạng sản phẩm thô chưa qua chế biến sâu dẫn đến hiện tượng ế thừa cục bộ khi vào vụ thu hoạch rộ.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp giai đoạn 2013-2015, nhận diện các nhân tố tác động và xác định nguyên nhân của những tồn tại. Từ đó, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ giai đoạn 2016-2020 theo hướng gia tăng giá trị và bền vững. Phạm vi không gian được thực hiện toàn diện trên địa bàn 30 xã, thị trấn của huyện Đại Từ, tập trung vào mối quan hệ nội bộ ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và dịch vụ nông nghiệp. Ý nghĩa của luận văn được lượng hóa cụ thể thông qua định hướng tái phân bổ 28.020 ha đất lâm nghiệp, tối ưu hóa giá trị sản xuất trên 5.124 ha chè búp và hỗ trợ giảm tỷ lệ nghèo đa chiều từ 15% xuống các mức mục tiêu thấp hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiện đại, coi sự chuyển dịch là quá trình thay đổi tỷ trọng, mối quan hệ tương tác giữa các phân ngành nông - lâm - thủy sản và giữa khâu sản xuất thô với công nghiệp chế biến, dịch vụ nông thôn theo hướng tối ưu hóa nguồn lực. Đồng thời, đề tài tích hợp lý thuyết phân công lao động xã hội theo lãnh thổ và mô hình kinh tế trang trại gia đình, khẳng định vai trò hạt nhân của kinh tế hộ trong việc liên kết chuỗi giá trị.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Tổng thể các mối quan hệ hữu cơ giữa các yếu tố cấu thành nền nông nghiệp (ngành, vùng, thành phần kinh tế) trong điều kiện lịch sử cụ thể.
2. Chuyển dịch cơ cấu: Quá trình biến đổi cấu trúc nội tại từ trạng thái kém hiệu quả sang trạng thái có năng suất các nhân tố tổng hợp cao hơn dưới sự điều tiết của Nhà nước và quy luật thị trường.
3. Đa canh hóa: Bước chuyển từ nền nông nghiệp độc canh cây lúa sang phát triển đa dạng các loại cây công nghiệp, cây ăn quả và gia súc có giá trị thương phẩm cao.
4. Chuỗi giá trị nông sản: Chuỗi hoạt động liên kết từ cung ứng giống, vật tư, canh tác, thu hoạch đến chế biến sâu và xúc tiến thương mại quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp để đảm bảo tính khách quan và khoa học:

• Dữ liệu thứ cấp: Được thu thập từ Niên giám thống kê huyện Đại Từ, Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2013-2015, kết hợp các văn bản quy phạm pháp luật như Quyết định số 2140/QĐ-UBND và Quyết định số 628/QĐ-UBND của UBND tỉnh Thái Nguyên về quy hoạch và phát triển chăn nuôi đến năm 2020.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua khảo sát 100 hộ nông dân trên địa bàn thị trấn Hùng Sơn và 15 xã đại diện gồm An Khánh, Bản Ngoại, Bình Thuận, Cát Nê, Cù Vân, Đức Lương, Hà Thượng, Hoàng Nông, Khôi Kỳ, Ký Phú, La Bằng, Lục Ba, Minh Tiến, Mỹ Yên, Na Mao trong khoảng thời gian từ ngày 09/4/2016 đến ngày 29/4/2016. Phương pháp chọn mẫu là điều tra phi xác suất thuận tiện kết hợp phân tầng địa bàn theo đặc điểm tiểu vùng sinh thái. Thang đo Likert 5 mức độ được áp dụng để đo lường nhận định của người dân về các nhân tố ảnh hưởng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Tác giả áp dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh liên hoàn và định gốc, cùng phương pháp phân tích dãy số theo thời gian để tính toán lượng tăng giảm tuyệt đối, tốc độ phát triển bình quân và tốc độ tăng trưởng liên hoàn. Các phương pháp này cho phép nhận diện chính xác xu hướng biến động thực tế của năng suất ruộng đất, năng suất lao động và cơ cấu vốn đầu tư qua từng năm, loại bỏ các tác động đột biến cục bộ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ giai đoạn 2013-2015 ghi nhận các kết quả then chốt sau:

Thứ nhất, ngành trồng trọt duy trì vai trò chủ lực nhưng đã có bước chuyển mạnh mẽ về cơ cấu cây trồng. Diện tích gieo cấy lúa ổn định ở mức 12.500 ha, năng suất cải thiện giúp sản lượng thóc tăng 4.600 tấn, đưa tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 88.150 tấn và nâng mức lương thực bình quân đầu người từ 415 kg lên 440 kg/năm. Cây chè khẳng định vị thế cây kinh tế mũi nhọn với tổng diện tích đạt 5.124 ha (diện tích chè kinh doanh chiếm 4.470 ha), cho sản lượng chè búp tươi vượt mốc 30.000 tấn/năm, hình thành các vùng chuyên canh chất lượng cao gắn với hợp tác quốc tế.

Thứ hai, lâm nghiệp và thủy sản đạt tốc độ tăng trưởng khá nhưng chiếm tỷ trọng giá trị còn khiêm tốn. Diện tích đất lâm nghiệp đạt 28.020 ha (trong đó rừng tự nhiên chiếm 16.022 ha, rừng trồng đạt 11.998 ha), đưa tỷ lệ che phủ rừng lên mức 48,2%. Sản lượng nuôi trồng và khai thác thủy sản có bước tiến vượt bậc, tăng từ 852 tấn lên trên 1.000 tấn nhờ khai thác hiệu quả diện tích mặt nước tại khu vực phụ cận Hồ Núi Cốc và hệ thống sông suối.

Thứ ba, sự chuyển dịch cơ cấu lao động và đời sống kinh tế nông thôn có biến chuyển tích cực nhưng tốc độ còn chậm. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện giảm mạnh từ 31,84% xuống còn 15% vào cuối năm 2015. Giá trị gia tăng bình quân đầu người đạt 12,6 triệu đồng/năm. Tuy nhiên, cơ cấu lao động chuyển dịch chưa tương xứng khi khu vực nông lâm thủy sản vẫn giữ tới 94,1% lao động, trong khi công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 4,1% và dịch vụ nông thôn chiếm 1,2%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự chuyển dịch tích cực bắt nguồn từ sự chỉ đạo quyết liệt của hệ thống chính trị địa phương thông qua việc triển khai các chính sách hỗ trợ giống mới, kiên cố hóa kênh mương và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các mô hình hợp tác xã và kinh tế hộ gia đình đã nhạy bén hơn với tín hiệu thị trường, mạnh dạn chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng cây ăn quả và thâm canh chè an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP.

Khi so sánh với kinh nghiệm thực tiễn từ huyện Yên Dũng (Bắc Giang) - nơi giá trị sản xuất canh tác đạt 95 triệu đồng/ha và cây ăn trái chiếm gần 50% giá trị trồng trọt, hoặc huyện Bảo Thắng (Lào Cai) với độ che phủ rừng đạt 48,5% trên tổng diện tích 32.000 ha rừng, chuyển dịch kinh tế nông nghiệp tại Đại Từ vẫn bộc lộ hạn chế ở khâu chế biến sâu và xây dựng thương hiệu độc quyền. Trong nghiên cứu, các dữ liệu chuyển dịch cơ cấu giá trị sản xuất và biến động lao động được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng ngành và bảng phân tích dãy số thời gian, phản ánh rõ nét sự chênh lệch giữa tốc độ tăng giá trị sản xuất và tốc độ chuyển dịch lao động thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và mục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp giai đoạn 2016-2020, hệ thống giải pháp đồng bộ được đề xuất bao gồm:

1. Hoàn thiện quy hoạch vùng chuyên canh nông sản chất lượng cao: UBND huyện Đại Từ phối hợp với Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiến hành rà soát quy hoạch 5.124 ha chè theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ tại các xã La Bằng, Hoàng Nông, Khôi Kỳ; phấn đấu nâng giá trị thu hoạch trên 1 ha đất canh tác đạt trên 100 triệu đồng/năm vào năm 2020.
2. Tái cơ cấu ngành chăn nuôi theo quy mô trang trại công nghiệp: Thực hiện nghiêm túc Quyết định 628/QĐ-UBND, đưa tỷ trọng chăn nuôi trong tổng giá trị sản xuất nông nghiệp từ mức 36,9% lên 40% và đạt đích 50% vào năm 2020; chuyển đổi đàn gia súc sang lai tạo giống bò thịt chất lượng cao, kiểm soát dịch bệnh trên 100% cơ sở chăn nuôi tập trung.
3. Đẩy mạnh liên kết bốn nhà và xúc tiến thương mại nông sản: UBND huyện giữ vai trò điều phối, liên kết doanh nghiệp với các hợp tác xã nhằm xây dựng chuỗi bảo quản, chế biến sâu chè búp tươi và nông sản sấy; tổ chức định kỳ các hội chợ thương mại nhằm mở rộng thị trường xuất khẩu, hoàn thành cấp chỉ dẫn địa lý và bảo hộ nhãn hiệu tập thể trước năm 2018.
4. Nâng cấp hạ tầng thủy lợi và phát triển dịch vụ nông nghiệp: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng UBND tỉnh Thái Nguyên ưu tiên phân bổ ngân sách kiên cố hóa 100% hệ thống kênh mương tưới tiêu chính, mở rộng mạng lưới khuyến nông cơ sở tại 30 xã, thị trấn, tạo điều kiện chuyển dịch 10-15% lao động nông nghiệp thuần túy sang các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ hỗ trợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích thực chứng của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh và huyện: Lãnh đạo UBND huyện Đại Từ, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Thái Nguyên có thể sử dụng dữ liệu luận văn làm căn cứ hoạch định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và ban hành các đề án phát triển cây chè, thủy sản phù hợp đặc thù 30 xã, thị trấn.
• Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp đánh giá dãy số thời gian, thiết kế bảng hỏi Likert và phương pháp phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế cấp huyện trung du miền núi.
• Doanh nghiệp chế biến, Hợp tác xã và Chủ trang trại: Giúp nhận diện tiềm năng vùng nguyên liệu 5.124 ha chè và 28.020 ha đất lâm nghiệp, từ đó xây dựng kế hoạch đầu tư công nghệ chế biến, liên kết chuỗi giá trị và tối ưu hóa chi phí sản xuất.
• Cán bộ khuyến nông và các tổ chức phát triển cộng đồng: Nắm bắt chính xác rào cản kỹ thuật của 100 hộ nông dân khảo sát để thiết kế các khóa tập huấn kỹ thuật thâm canh, nhân rộng mô hình chè VietGAP và chăn nuôi an toàn sinh học.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn sử dụng khung thời gian và phạm vi khảo sát thực tế như thế nào? Luận văn khảo sát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2013-2015 và thực hiện điều tra sơ cấp trực tiếp từ ngày 09/4/2016 đến 29/4/2016 trên 100 hộ nông dân tại thị trấn Hùng Sơn cùng 15 xã trọng điểm đại diện cho toàn bộ 30 đơn vị hành chính của huyện Đại Từ.

2. Cây chè đóng vai trò như thế nào trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Đại Từ? Cây chè là cây kinh tế mũi nhọn với diện tích 5.124 ha, sản lượng trên 30.000 tấn búp tươi mỗi năm, đóng góp phần lớn vào thu nhập nông hộ và tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động tại các xã vùng ven chân núi Tam Đảo.

3. Điểm nghẽn lớn nhất trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp huyện Đại Từ là gì? Điểm nghẽn lớn nhất là tỷ trọng lao động nông lâm thủy sản còn quá cao ở mức 94,1%, sản xuất chủ yếu vẫn ở dạng thô chưa qua tinh chế sâu, quy mô hộ gia đình phân tán và liên kết thị trường còn thiếu tính bền vững.

4. Mục tiêu chuyển dịch tỷ trọng ngành chăn nuôi của địa phương được xác định ra sao? Theo định hướng chính sách của tỉnh và kết quả nghiên cứu, tỷ trọng chăn nuôi trong nông nghiệp được định hướng nâng từ 36,9% năm 2012 lên 40% năm 2015 và cán mốc 50% vào năm 2020 theo hướng chăn nuôi công nghiệp trang trại khép kín.

5. Những kinh nghiệm thực tế từ các địa phương khác được vận dụng vào nghiên cứu là gì? Luận văn đã đối sánh thành công kinh nghiệm xây dựng vùng rau an toàn tại Yên Dũng (Bắc Giang), quy hoạch xã hội hóa rừng tại Bảo Thắng (Lào Cai) và liên kết bốn nhà tại Gia Bình (Bắc Ninh) để đề xuất mô hình phù hợp cho Đại Từ.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp huyện Đại Từ giai đoạn 2013-2015, làm rõ bước tiến vượt bậc của sản xuất lương thực với 88.150 tấn và cây chè đạt 5.124 ha.
• Nhận diện chính xác các rào cản nội tại về tỷ trọng lao động nông nghiệp chiếm 94,1%, quy mô sản xuất nhỏ lẻ và năng lực chế biến nông sản chưa bắt kịp yêu cầu thị trường.
• Đóng góp hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp xử lý định lượng bài bản thông qua phân tích dãy số thời gian và khảo sát thực chứng 100 hộ dân tại 16 địa bàn trọng điểm.
• Xác lập hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình triển khai rõ ràng giai đoạn 2016-2020, gắn chặt với mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển nông nghiệp hàng hóa công nghệ cao.
• Luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu quan tâm đến mô hình kinh tế nông nghiệp vùng trung du miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 1. Cơ cấu kinh tế 1. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp Hiện nay ở nước ta, “dân số sống ở nông thôn chiếm 70% và có đến 60% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp” (Phan Huy Đường, 2012). Do đó, nông nghiệp vẫn là ngành sản xuất vật chất quan trọng của nền kinh tế quốc dân.

Kinh tế nông nghiệp ở nước ta bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp. Đây là những lĩnh vực sản xuất vật chất nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu về lương thực, thực phẩm cho nhân dân, làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp và làm nguồn hàng cho xuất khẩu. Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một tổng thể bao gồm các mối quan hệ tương quan giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp trong khoảng thời gian và điều kiện kinh tế xã hội cụ thể. Theo đó, có thể hiểu “Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là tổng thể các yếu tố hợp thành nền nông nghiệp theo những quan hệ nhất định cùng với sự tác động qua lại lẫn nhau gắn liền với những điều kiện lịch sử cụ thể (điều kiện tự nhiên, trình độ công nghệ, trình độ phân công lao động, trình độ tổ chức quản lý…) nhằm thực hiện có hiệu quả những mục tiêu đã định”.

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp của nước ta hiện nay phụ thuộc chặt chẽ vào nhiều nhân tố đa dạng và phức tạp. Cụ thể được phân thành các nhóm nhân tố sau: - Nhóm nhân tố tự nhiên bao gồm: điều kiện đất đai, thời tiết, khí hậu…đây là những nhân tố có ý nghĩa to lớn đối với sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp. Kinh tế nông nghiệp gắn với điều kiện tự nhiên rất chặt chẽ, nếu điều kiện tự nhiên thuận lợi sẽ cho năng suất cao và ngược lại. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 - Nhóm nhân tố về kinh tế và tổ chức bao gồm: thị trường và các nguồn lực đóng vai trò hết sức quan trọng.

Hệ thống chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước có ảnh hưởng lớn đến việc xây dựng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và kinh tế nông nghiệp nói riêng. Chính sách phát triển kinh tế hàng hoá và chính sách khuyến khích xuất khẩu đã tạo điều kiện để phát triển nền nông nghiệp đa canh, hình thành các vùng sản xuất chuyên môn hoá với quy mô ngày càng lớn. - Nhóm nhân tố về kĩ thuật như: máy móc, thiết bị…có tác động mạnh mẽ đến việc hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. “Nó mở ra những triển vọng to lớn trong việc áp dụng những công nghệ mới vào canh tác, chế biến và bảo quản nông sản nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm để có thể hòa nhập vào thị trường thế giới”.

*Các bộ phận cấu thành cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Nông nghiệp là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế. Theo nghĩa rộng, nông nghiệp bao gồm: nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp. Đồng thời trong từng nhóm ngành lại được phân chia thành các bộ phận nhỏ, cụ thể như sau: -Nông nghiệp (theo ngành hẹp) được phân chia thành trồng trọt và chăn nuôi. Trong đó: ngành trồng trọt được phân chia tiếp thành: cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu…Ngành chăn nuôi bao gồm: gia súc, gia cầm.

Việc chuyển dịch từ cây lúa sang cây hoa màu năng suất cao hoặc sang chăn nuôi đang là xu hướng phát triển chủ yếu của ngành nông nghiệp. -Ngành ngư nghiệp: bao gồm đánh, bắt cá, nuôi trồng các loại thuỷ hải sản như tôm, cá… -Ngành lâm nghiệp bao gồm rừng trồng, rừng tự nhiên, khoanh nuôi tái sinh, khai thác rừng tự nhiên… Cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn mang tính khách quan, lịch sử, xã hội và luôn gắn liền với sự phát triển của lực lượng sản xuất, sự phân công lao động xã hội… chuyển dịch từ thấp đến cao, từ giản đơn đến phức tạp dưới tác động của quy luật tự nhiên, kinh tế - xã hội. Trong nền kinh tế thị trường, cơ cấu kinh tế nói chung, cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng chịu tác động của quy luật cung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 cầu, giá trị và cạnh tranh. Do vậy, xây dựng cơ cấu kinh tế nông nghiệp không thể duy ý chí, mà phải nhận thức đúng đắn sự vận động của quy luật khách quan, vận dụng sáng tạo trong điều kiện cụ thể.

“Cơ cấu kinh tế nông nghiệp hình thành, biến đổi gắn liền với sự phát triển của cơ chế thị trường, từ kinh tế tự nhiên dần dần chuyển thành kinh tế hàng hóa, quá trình này tác động và thúc đẩy ngành nông nghiệp phát triển đa dạng và năng động theo hướng tiên tiến”.Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Theo tác giả Bùi Tất Thắng (2006) thì “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là quá trình phát triển của các ngành kinh tế thuộc lĩnh vực nông nghiệp dẫn đến sự tăng trưởng khác nhau giữa các ngành và làm thay đổi mối quan hệ tương tác giữa chúng so với một thời điểm trước đó mà thường là so với năm trước hay là quá trình làm biến đổi cấu trúc và các mối quan hệ tương tác trong hệ thống theo những định hướng và mục tiêu nhất định, nghĩa là đưa hệ thống đó từ trạng thái này tới trạng thái khác tối ưu hơn thông qua sự quản lý, điều khiển của con người theo đúng quy luật khách quan”. Chính vì vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là kết quả của quá trình phát triển nên vừa chịu tác động của các yếu tố khách quan như điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội; vừa chịu tác động của các yếu tố chủ quan như sự can thiệp của chính quyền bằng các chính sách kinh tế xã hội. Do là kết quả của quá trình phát triển và bản thân cơ cấu kinh tế luôn ở trạng thái động thường được so sánh qua hai mốc thời gian, thường là năm sau so với năm trước nên cơ cấu kinh tế tự thân nó đã có sự chuyển dịch. Sự chuyển dịch này có thể theo hướng tiến bộ hay không tiến bộ, mang lại kết quả kinh tế mong muốn hay không mong muốn và do đó có thể làm cho hệ thống kinh tế phát triển hay trì trệ, lâm vào khủng hoảng hay tụt hậu xa hơn về kinh tế so với các khu vực kinh tế khác.

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp có vai trò vô cùng quan trọng đối với ngành nông nghiệp nói riêng, cho nền kinh tế nói chung. Điều này thể hiện cụ thể trên các mặt sau: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Thứ nhất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn gắn liền với quá trình tái phân công lao động xã hội. Thông qua quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sẽ tạo ra hệ thống kinh tế nông nghiệp hợp lý, cho phép khai thác tối ưu các nguồn lực (vốn, tài nguyên, lao động, kỹ thuật…), đảm bảo sự phát triển cân đối, ổn định, bền vững, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội. Thứ hai, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý còn tạo điều kiện để ngành nông nghiệp nhanh chóng thích ứng với yêu cầu hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế.

Thứ ba, đối với Việt Nam, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý còn góp phần duy trì có hiệu quả nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể là nền tảng, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa. Thứ tư, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hợp lý góp phần thực hiện thành công quá trình CNH, HĐH, thực hiện chiến lược hướng về xuất khẩu, từng bước chuyển sang nền kinh tế tri thức. Đặc điểm của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 1. Tính khách quan Theo sự thay đổi của xã hội Việt Nam qua các thời kỳ thì cơ cấu nông nghiệp cũng có sự thay đổi và được hình thành trên các quy luật khách quan.

Đây là các mối quan hệ tương quan giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất thuộc lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp trong khoảng thời gian và điều kiện kinh tế xã hội cụ thể. Do đó mà trong mỗi giai đoạn phát triển của lực lượng sản xuất đều được biểu hiện thông qua các đặc điểm bên trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Cũng như các ngành khác, “trong nông nghiệp cũng tồn tại mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất mang tính khách quan. Do đó, khi con người tác động không được làm mất đi tính khách quan của cơ cấu kinh tế nông nghiệp.

Vì vậy trong hoàn cảnh và điều kiện cụ thể của từng vùng mà đặt ra một cơ cấu KTNN phù hợp trong từng giai đoạn phát triển của vùng đó”. Tính đặc thù Tại Việt Nam, cơ cấu KTNN trải qua quá trình hình thành và phát triển cùng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 lịch sử nên ở mỗi giai đoạn phát triển của cơ cấu kinh tế lại mang những đặc điểm rất khác nhau, nó biểu hiện rất rõ khi ta phân tích cấu trúc bên trong của cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Xã hội loài người càng phát triển, sự phân công lao động càng cao sẽ dẫn đến nhu cầu của con người về sản phẩm để tiêu dùng ngày càng nhiều cả về số lượng, chủng loại, mẫu mã và chất lượng tốt hơn. Chính sự phát triển tất yếu đó đòi hỏi phải xác lập cơ cấu kinh tế phù hợp hơn đáp ứng nhu cầu của khách quan.

Tại nước ta, mỗi vùng khác nhau có cơ cấu kinh tế mang đặc điểm khác nhau trong cùng một thời gian nhất định. “Sự khác nhau giữa các vùng này nhằm phát huy tối đa các lợi thế của từng vùng trên cơ sở đáp ứng tối đa nhu cầu của thị trường. Các khu vực có điều kiện tự nhiên khác nhau rõ rệt thì cơ cấu kinh tế nông nghiệp cũng khác rõ rệt vì nó cần phải biến đổi để phù hợp với khu vực đó. Vì vậy, không thể xây dựng cơ cấu kinh tế nông nghiệp mẫu, chuẩn mực cho mọi vùng nông thôn.