Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tại huyện trà lĩnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Bảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Hợp
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tại huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA
• 1.1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa
• 1.1.1. Cơ cấu kinh tế
• 1.1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA TẠI HUYỆN TRÀ LĨNH, TỈNH CAO BẰNG
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA TẠI HUYỆN TRÀ LĨNH, TỈNH CAO BẰNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Huyện Trà Lĩnh, với vị trí địa lý đặc biệt và tiềm năng nông nghiệp phong phú, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Việc chuyển dịch này không chỉ nhằm nâng cao giá trị sản xuất mà còn góp phần cải thiện đời sống người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Trà Lĩnh

Huyện Trà Lĩnh có điều kiện tự nhiên đa dạng, với đất đai màu mỡ và khí hậu thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, kinh tế xã hội của huyện vẫn còn nhiều khó khăn, tỷ lệ nghèo đói cao và cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ.

1.2. Tình hình hiện tại của ngành nông nghiệp huyện Trà Lĩnh

Ngành nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh chủ yếu dựa vào sản xuất tự cung tự cấp, với giá trị hàng hóa thấp. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh đang gặp nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu nguồn lực đầu tư, nhận thức của người dân về sản xuất hàng hóa còn hạn chế, và sự biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp.

2.1. Thiếu nguồn lực đầu tư cho nông nghiệp

Huyện Trà Lĩnh cần có sự đầu tư mạnh mẽ từ cả nhà nước và tư nhân để phát triển cơ sở hạ tầng nông nghiệp, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất hàng hóa.

2.2. Nhận thức của người dân về sản xuất hàng hóa

Nhiều người dân vẫn còn giữ thói quen sản xuất tự cung tự cấp, chưa nhận thức rõ về lợi ích của việc chuyển đổi sang sản xuất hàng hóa, điều này cản trở quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

III. Phương pháp và giải pháp chính cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Để đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp hiệu quả. Việc xây dựng các vùng chuyên canh, nâng cao nhận thức của người dân và cải thiện cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng.

3.1. Xây dựng vùng chuyên canh tập trung

Việc phát triển các vùng chuyên canh sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từ đó nâng cao giá trị hàng hóa.

3.2. Nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người dân

Cần tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo để nâng cao nhận thức và kỹ năng sản xuất hàng hóa cho người dân, giúp họ hiểu rõ hơn về thị trường và nhu cầu tiêu thụ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Trà Lĩnh

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh đã có những bước tiến đáng kể. Một số mô hình sản xuất hàng hóa đã được triển khai và đạt hiệu quả cao, góp phần nâng cao đời sống người dân.

4.1. Mô hình sản xuất hàng hóa thành công

Một số mô hình sản xuất hàng hóa như trồng cây Hồi, cây Quýt đã cho thấy hiệu quả kinh tế cao, giúp người dân cải thiện thu nhập.

4.2. Đánh giá tác động của chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp đã góp phần giảm tỷ lệ nghèo đói và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân huyện Trà Lĩnh.

V. Kết luận và tương lai của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh là một quá trình cần thiết và cấp bách. Tương lai của ngành nông nghiệp huyện Trà Lĩnh phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp hiệu quả và sự đồng lòng của cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Cần xây dựng một chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững, kết hợp giữa sản xuất hàng hóa và bảo vệ môi trường.

5.2. Tăng cường hợp tác và liên kết trong sản xuất

Việc tăng cường hợp tác giữa các hộ nông dân, doanh nghiệp và chính quyền sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Trà Lĩnh là địa bàn vùng cao biên giới nằm ở phía Bắc tỉnh Cao Bằng, cách trung tâm thành phố Cao Bằng khoảng 34 km. Toàn huyện có tổng diện tích tự nhiên đạt 25.118,35 ha, trong đó nhóm đất nông nghiệp chiếm tới 23.199,55 ha, tương đương 92,4% tổng quỹ đất. Mặc dù sở hữu tài nguyên đất đai rộng lớn cùng địa hình đặc trưng với 88% diện tích là đồi núi đá xen lẫn núi đất, nền sản xuất nông nghiệp của huyện trong một thời gian dài vẫn mang nặng tính chất tự cung tự cấp, phân tán và manh mún. Việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với nhu cầu thị trường đang là yêu cầu cấp thiết để khai thác tối đa lợi thế sinh thái và vị trí kinh tế cửa khẩu.

Đề tài nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp từ phương thức độc canh truyền thống sang sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao, thích ứng với điều kiện tự nhiên và trình độ canh tác của đồng bào miền núi. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành nông nghiệp giai đoạn 2012 - 2016, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng, từ đó xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy kinh tế nông nghiệp phát triển bền vững đến năm 2020.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 10 đơn vị hành chính của huyện Trà Lĩnh, gồm 9 xã và 1 thị trấn; phạm vi thời gian sử dụng số liệu thống kê liên tục 5 năm từ năm 2012 đến năm 2016 cùng dữ liệu khảo sát thực tế năm 2017. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để nâng cao tỷ suất hàng hóa nông sản chủ lực vượt mức 60%, gia tăng giá trị thu được trên 1 ha đất trồng trọt đạt trên 75 triệu đồng/ha, tạo sinh kế ổn định và đẩy nhanh tiến trình giảm nghèo cho cư dân nông thôn vùng biên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân công lao động xã hội và lý thuyết lợi thế so sánh trong kinh tế học cổ điển để lý giải quy luật vận động của cơ cấu sản xuất nông nghiệp khi chuyển đổi từ kinh tế tự nhiên sang kinh tế thị trường. Bên cạnh đó, khung lý thuyết phát triển nông nghiệp hàng hóa hiện đại và mô hình liên kết bốn nhà (Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp, Nhà nông) được tích hợp nhằm phân tích mối quan hệ giữa chuỗi cung ứng đầu vào, quá trình canh tác và thị trường tiêu thụ.

Hệ thống khái niệm nền tảng trong nghiên cứu bao gồm:

• Cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp: Tổng thể mối quan hệ tỷ lệ về số lượng và chất lượng giữa các phân ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và dịch vụ nông nghiệp trong một không gian và thời gian xác định.
• Chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa: Quá trình thay đổi tỷ trọng và phương thức tổ chức sản xuất giữa các nhóm cây trồng, vật nuôi nhằm tạo ra khối lượng nông sản lớn phục vụ trao đổi, mua bán trên thị trường.
• Tỷ suất hàng hóa: Tỷ lệ phần trăm giữa giá trị nông sản hàng hóa bán ra thị trường so với tổng giá trị sản lượng sản xuất của nông sản đó.
• Vùng chuyên canh tập trung: Không gian lãnh thổ bố trí sản xuất quy mô lớn một hoặc một số loại nông sản có lợi thế cạnh tranh cao gắn với công nghệ bảo quản, chế biến.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập chính thức từ Niên giám thống kê huyện Trà Lĩnh giai đoạn 2012 - 2016, các báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân huyện và báo cáo chuyên môn của Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Nguồn dữ liệu sơ cấp được điều tra khảo sát trực tiếp vào năm 2017 thông qua phiếu hỏi chuẩn hóa.

Cỡ mẫu khảo sát thực tế gồm 22 phiếu điều tra toàn diện, bao gồm 1 đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân huyện, 1 lãnh đạo Phòng Nông nghiệp và 20 đại diện lãnh đạo Ủy ban nhân dân cùng cán bộ chuyên trách phụ trách nông nghiệp tại 9 xã và 1 thị trấn trên toàn địa bàn. Phương pháp chọn mẫu áp dụng là điều tra toàn bộ tổng thể đối với đội ngũ cán bộ quản lý nông nghiệp cơ sở, đảm bảo phản ánh chính xác, bao quát thực tiễn điều hành kinh tế tại địa phương.

Phương pháp phân tích số liệu kết hợp thống kê mô tả, phân tổ thống kê và phương pháp so sánh tốc độ tăng trưởng liên hoàn, định gốc để đánh giá xu hướng biến động của các chỉ tiêu kinh tế. Lý do lựa chọn các phương pháp này là vì chúng cho phép lượng hóa chính xác sự chuyển dịch tỷ trọng giữa các tiểu ngành qua chuỗi 5 năm. Đồng thời, ma trận SWOT kết hợp thang đo Likert 5 mức độ được ứng dụng để phân tích sâu sắc các điểm mạnh, điểm yếu nội tại, thời cơ và thách thức từ môi trường bên ngoài, tạo nền tảng vững chắc cho việc hoạch định chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệp huyện Trà Lĩnh giai đoạn 2012 - 2016 có sự chuyển dịch tích cực nhưng tốc độ còn chậm. Phân ngành trồng trọt vẫn giữ vị trí chủ đạo với tỷ trọng xấp xỉ 68% trong tổng giá trị sản xuất, phân ngành chăn nuôi chiếm khoảng 29%, trong khi dịch vụ nông nghiệp chỉ chiếm gần 3%. Tốc độ tăng trưởng bình quân toàn ngành nông nghiệp đạt trên 4,5%/năm.

Thứ hai, bước đầu đã hình thành một số vùng chuyên canh cây trồng có giá trị kinh tế cao. Trong tổng số 23.199,55 ha đất nông nghiệp, diện tích đất lâm nghiệp chiếm ưu thế với 19.280,43 ha (tương đương 83,1%). Địa phương đã phát triển được vùng trồng hồi tập trung với diện tích trên 1.000 ha, vùng trồng quýt đặc sản Trà Lĩnh đạt hơn 120 ha và mô hình thử nghiệm hoa ly mang lại hiệu quả kinh tế gấp 3 đến 4 lần so với canh tác ngô truyền thống.

Thứ ba, tỷ suất hàng hóa của nông sản chủ lực có xu hướng gia tăng rõ rệt qua từng năm. Tỷ suất hàng hóa của các sản phẩm thế mạnh như quýt, hồi, lợn thịt thương phẩm tăng từ mức trung bình 38% năm 2012 lên đạt trên 58% vào năm 2016. Ngược lại, nhóm cây lương thực có hạt như lúa và ngô vẫn duy trì tỷ suất hàng hóa ở mức khiêm tốn khoảng 25% đến 30%, chủ yếu dùng cho tiêu dùng nội hộ và làm thức ăn gia súc.

Thứ tư, giá trị sản phẩm thu được trên 1 ha đất canh tác có sự cải thiện đáng kể, tăng từ khoảng 42 triệu đồng/ha năm 2012 lên xấp xỉ 56 triệu đồng/ha năm 2016, tương ứng mức tăng trưởng hơn 33%. Tuy nhiên, năng suất lao động nông nghiệp còn thấp do địa hình đồi núi hiểm trở chiếm 88% diện tích, đất đai manh mún và tỷ lệ cơ giới hóa các khâu sản xuất mới đạt dưới 20%.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Trà Lĩnh diễn ra chưa thực sự bứt phá bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Về hạ tầng, hệ thống thủy lợi còn hạn chế khi toàn huyện chỉ có 3 con sông chính gồm sông Bắc Vọng, sông Cô Mười, sông Trà Lĩnh và khoảng 12 con suối nhỏ, phân bố không đồng đều giữa các xã vùng núi đá vôi phía Tây như Cô Mười, Lưu Ngọc với các xã vùng núi đất. Thêm vào đó, nguồn vốn đầu tư công cho hạ tầng giao thông nội đồng còn eo hẹp, khiến chi phí logistics vận chuyển nông sản ra thị trường tiêu thụ tăng cao.

Khi so sánh với bài học thực tiễn từ huyện Đầm Hà (Quảng Ninh) với tổng giá trị sản xuất nông lâm thủy sản đạt 807 tỷ đồng năm 2016 nhờ quy hoạch 2 vùng chăn nuôi tập trung 60 ha, và huyện Lâm Thao (Phú Thọ) đạt giá trị trên 110 triệu đồng/ha nhờ cánh đồng lớn lúa chất lượng cao quy mô 30 ha, có thể thấy Trà Lĩnh còn thiếu vắng các doanh nghiệp đầu tàu liên kết bao tiêu sản phẩm và công nghệ bảo quản sau thu hoạch còn rất thô sơ.

Trong nghiên cứu, toàn bộ dữ liệu về sự biến động cơ cấu cây trồng, tỷ trọng chăn nuôi và tỷ suất hàng hóa được trực quan hóa thông qua hệ thống biểu đồ cột chồng so sánh qua 5 năm, biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu phân bổ quỹ đất năm 2016 và bảng phân tích ma trận SWOT chi tiết. Cách tiếp cận này giúp các nhà quản trị địa phương dễ dàng nhận diện điểm nghẽn và đưa ra quyết sách điều hành chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, quy hoạch và tập trung nguồn lực xây dựng các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung. Ủy ban nhân dân huyện Trà Lĩnh và Phòng Nông nghiệp cần chủ trì rà soát lại quỹ đất sản xuất 3.907,56 ha để mở rộng vùng chuyên canh cây quýt đặc sản lên 200 ha, phục hồi và nâng cao chất lượng 1.000 ha rừng hồi hiện có, phát triển thêm 50 ha rau an toàn và hoa cao cấp tại các vùng thung lũng có nguồn nước tưới. Mục tiêu đưa giá trị thu được trên 1 ha đất trồng trọt đạt trên 75 triệu đồng/ha trong lộ trình từ năm 2018 đến năm 2020.

Hai là, tăng cường chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và đổi mới công tác khuyến nông. Trạm Khuyến nông huyện phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã tổ chức định kỳ 30 đến 40 lớp tập huấn kỹ thuật canh tác VietGAP mỗi năm; hướng dẫn kỹ thuật tỉa cành, phòng trừ sâu bệnh sinh học cho cây ăn quả và kỹ thuật ủ phân hữu cơ vi sinh; phấn đấu nâng tỷ lệ hộ gia đình ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới đạt tối thiểu 45% trước năm 2020.

Ba là, tổ chức lại sản xuất nông nghiệp, đẩy mạnh phát triển kinh tế hợp tác và thu hút doanh nghiệp liên kết. Phòng Kinh tế - Hạ tầng phối hợp Hội Nông dân huyện vận động thành lập mới từ 5 đến 7 hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới, khuyến khích phát triển 15 đến 20 mô hình trang trại chăn nuôi gia súc có quy mô từ 30 con trâu bò hoặc 100 con lợn thịt trở lên. Ký kết thỏa thuận hợp tác tiêu thụ sản phẩm với ít nhất 3 doanh nghiệp chế biến nông sản trong và ngoài tỉnh giai đoạn 2018 - 2020.

Bốn là, đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và đẩy mạnh xúc tiến thương mại biên giới. Ban Quản lý dự án huyện cần ưu tiên giải ngân vốn nâng cấp tối thiểu 25 km đường giao thông nội đồng kết nối các vùng sản xuất hàng hóa; kiên cố hóa 15 km kênh mương tưới tiêu; đồng thời tận dụng lợi thế trung tâm huyện cách đường biên giới chỉ 5 km để thiết lập kênh tiêu thụ, xuất khẩu chính ngạch các mặt hàng nông sản có thế mạnh sang thị trường Trung Quốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là cán bộ lãnh đạo, chuyên viên quản lý nhà nước tại Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Nông nghiệp, Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Ủy ban nhân dân 10 xã, thị trấn trên địa bàn vùng cao. Luận văn cung cấp căn cứ thực tiễn để xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm, đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp và quy hoạch chi tiết 3.907,56 ha đất canh tác nông nghiệp.

Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển và Kinh tế nông nghiệp. Tài liệu này là một nghiên cứu thực tiễn điển hình về phương pháp luận phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế cấp huyện, áp dụng kỹ thuật điều tra toàn bộ 22 cán bộ cơ sở và phân tích định lượng dữ liệu thống kê nhiều năm.

Nhóm thứ ba là ban lãnh đạo các hợp tác xã, doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và chủ trang trại. Luận văn hỗ trợ đánh giá tiềm năng thị trường, phân tích các rủi ro khí hậu vùng á nhiệt đới để xây dựng phương án kinh doanh khả thi đối với cây hồi, quýt đặc sản và mô hình chăn nuôi đại gia súc quy mô từ 2 đến 5 ha.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phát triển nông thôn và cán bộ khuyến nông cơ sở. Luận văn cung cấp cái nhìn sâu sắc về đặc điểm địa bàn với 88% địa hình đồi núi, giúp thiết kế các chương trình tài trợ vốn sinh kế, dự án chuyển giao công nghệ sinh học và đào tạo nghề phù hợp cho nông dân miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Đâu là rào cản lớn nhất đối với chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tại huyện Trà Lĩnh? Rào cản lớn nhất là địa hình đồi núi đá hiểm trở chiếm tới 88% diện tích tự nhiên, khiến quỹ đất sản xuất nông nghiệp chỉ có 3.907,56 ha bị chia cắt manh mún. Thực trạng này gây khó khăn lớn cho việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ, làm tăng chi phí xây dựng hạ tầng thủy lợi và giao thông vận tải, hạn chế khả năng mở rộng quy mô sản xuất hàng hóa lớn.

Câu hỏi 2: Thế mạnh sinh thái nổi bật nào giúp Trà Lĩnh phát triển nông sản hàng hóa đặc thù? Huyện sở hữu khí hậu á nhiệt đới gió mùa mát mẻ với nhiệt độ trung bình năm 19,7 độ C và quỹ đất lâm nghiệp rộng lớn tới 19.280,43 ha. Điều kiện tự nhiên này tạo lợi thế tuyệt đối để phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao như 1.000 ha rừng hồi, vùng quýt đặc sản bản địa và các loại hoa ôn đới chất lượng cao.

Câu hỏi 3: Vị trí địa lý cận biên mang lại cơ hội gì cho thị trường nông sản huyện Trà Lĩnh? Trung tâm huyện chỉ cách biên giới Việt Nam - Trung Quốc 5 km và tiếp giáp trực tiếp huyện Tịnh Tây thuộc tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Đây là cửa ngõ giao thương chiến lược, tạo điều kiện thuận lợi để Trà Lĩnh hình thành chuỗi logistics nông sản, đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng nông lâm sản có thế mạnh sang thị trường tiêu dùng rộng lớn của nước láng giềng.

Câu hỏi 4: Bài học then chốt nào từ huyện Đầm Hà và Lâm Thao có thể áp dụng cho Trà Lĩnh? Bài học cốt lõi là phải quy hoạch vùng sản xuất tập trung gắn liền với cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến và bao tiêu sản phẩm. Điển hình như mô hình 60 ha chăn nuôi công nghiệp tại Đầm Hà hay cánh đồng lớn 30 ha tại Lâm Thao cho thấy liên kết doanh nghiệp là chìa khóa nâng cao tỷ suất hàng hóa và giá trị gia tăng.

Câu hỏi 5: Mục tiêu kinh tế trọng tâm của nông nghiệp Trà Lĩnh giai đoạn đến năm 2020 là gì? Mục tiêu trọng tâm là nâng tỷ suất hàng hóa của các sản phẩm nông sản chủ lực lên trên 60%, gia tăng giá trị sản xuất bình quân trên 1 ha đất canh tác đạt trên 75 triệu đồng/ha, đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng giá trị nông nghiệp ổn định ở mức 4,5% đến 5,0%/năm, góp phần giảm tỷ lệ nghèo đa chiều bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tại địa bàn miền núi biên giới.
• Đánh giá chi tiết hiện trạng kinh tế nông nghiệp huyện Trà Lĩnh qua chuỗi dữ liệu 2012 - 2016, chỉ rõ tỷ suất hàng hóa nông sản tăng từ 38% lên trên 58% và giá trị trên 1 ha đất canh tác đạt xấp xỉ 56 triệu đồng/ha.
• Nhận diện đầy đủ các tiềm năng sinh thái từ 19.280,43 ha đất lâm nghiệp cùng những thách thức đặc thù do 88% địa hình đồi núi hiểm trở và hạ tầng giao thông thiếu thốn.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược có tính khả thi cao về quy hoạch vùng chuyên canh, chuyển giao khoa học kỹ thuật, phát triển kinh tế hợp tác và hoàn thiện hạ tầng.
• Xác lập lộ trình hành động cụ thể cho giai đoạn 2018 - 2020 nhằm hiện thực hóa mục tiêu nâng cao giá trị canh tác đạt trên 75 triệu đồng/ha và thúc đẩy giảm nghèo bền vững.

Công trình nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách và nhà đầu tư trong việc xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa vùng cao. Quý độc giả và các nhà quản lý quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các mô hình đề xuất để thúc đẩy kinh tế địa phương bứt phá mạnh mẽ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NGÀNH NÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG SẢN XUẤT HÀNG HÓA 1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa 1. Cơ cấu kinh tế 1. Khái niệm cơ cấu kinh tế, cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp - Khái niệm cơ cấu kinh tế Cơ cấu kinh tế của một quốc gia xét trên tổng thể bao gồm những mối liên hệ tổng thể giữa các bộ phận hợp thành nền kinh tế của nước đó, bao gồm các yếu tố kinh tế, các lĩnh vực kinh tế (sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng), các ngành kinh tế (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), các khu vực kinh tế (thành thị, nông thôn), các thành phần kinh tế (quốc doanh, tập thể, cá thể, hộ gia đình).

Ở mỗi vùng, mỗi ngành, mỗi thành phần kinh tế lại có cơ cấu riêng của mình tùy thuộc vào điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội cụ thể. Để có một nền kinh tế phát triển với tốc độ tăng trưởng cao và ổn định tất yếu phải có một cơ cấu kinh tế hợp lý. Cơ cấu kinh tế đó phản ánh được các yêu cầu của quy luật khách quan: Quy luật tự nhiên, quy luật kinh tế xã hội. Trong việc hình thành và vận động của cơ cấu kinh tế, nhân tố chủ quan của con người cũng có vai trò rất quan trọng.

Việc nhận thức đầy đủ và ngày càng sâu sắc các quy luật khách quan, người ta phân tích, đánh giá hiện trạng của cơ cấu kinh tế, được biết xu hướng biến đổi của cơ cấu kinh tế, trên cơ sở đó tìm ra các phương án xác lập cơ cấu ngành kinh tế cụ thể và lựa chọn phương án tối ưu có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất trong những điều kiện cụ thể của đất nước. Đồng thời qua đó tìm ra và thực hiện các giải pháp hữu hiệu để đảm bảo cơ cấu ngành kinh tế đó đi vào cuộc sống. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Từ sự phân tích trên có thể hiểu khái niệm cơ cấu kinh tế như sau: “Cơ cấu kinh tế là một tổng thể hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong một không gian và thời gian nhất định, trong những điều kiện xã hội cụ thể, được thể hiện cả về mặt định tính lẫn định lượng, cả về số lượng lẫn chất lượng, phù hợp với mục tiêu được xác định của nền kinh tế”[3]. Lịch sử phát triển kinh tế - xã hội của nhân loại đã cho thấy cơ cấu kinh tế không phải là một hệ thống tĩnh, bất biến mà luôn ở trạng thái vận động, không ngừng biến đổi, phát triển và có sự chuyển dịch cần thiết phù hợp với những thay đổi biến động của các điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội.

Do tác động của tiến bộ kỹ thuật và ứng dụng công nghệ mới, do sự phát triển của khoa học quản lý và ứng dụng nó trong thực tiễn hoạt động kinh tế - xã hội, cơ cấu kinh tế cũng theo sự phát triển đó mà ngày càng hoàn thiện hơn. - Khái niệm cơ cấu kinh tế ngành Trong cơ cấu kinh tế thì cơ cấu kinh tế ngành là bộ phận có tầm quan trọng đặc biệt vì nó được phát triển theo quan hệ cung cầu của thị trường. Cơ cấu kinh tế ngành được hiểu như sau: “Cơ cấu ngành kinh tế là tương quan giữa các ngành trong tổng thể nền kinh tế, thể hiện mối quan hệ hữu cơ và sự tác động qua lại cả về số lượng và chất lượng giữa các ngành với nhau” [2]. Các mối quan hệ này được hình thành trong những điều kiện kinh tế nhất định, luôn luôn vận động và hướng vào những mục tiêu cụ thể.

- Khái niệm cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp Cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp là một bộ phận của hệ thống cơ cấu kinh tế quốc dân, phụ thuộc vào cơ cấu kinh tế quốc dân, nhưng nó cũng mang tính độc lập tương đối. Vậy cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp được hiểu như sau: “Cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp là tổng thể các mối quan hệ theo tỷ lệ về số lượng và chất lượng tương đối ổn định của các yếu tố kinh tế xã hội liên quan đến sản xuất nông nghiệp trong một khoảng thời gian và không gian nhất định”[2]. Quá trình hình thành và biến đổi của cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp gắn liền với các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhưng không thể tách LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 rời với quá trình hình thành và biến đổi của cơ cấu nền kinh tế. Do đó, cơ cấu kinh tế ngành nông nghiệp vừa có đặc điểm chung, vừa có đặc điểm riêng so với cơ cấu nền kinh tế 1.

Đặc điểm của cơ cấu kinh tế - Cơ cấu kinh tế mang tính chất khách quan được hình thành trên cơ sở phát triển của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội Mỗi một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất và phân công lao động xã hội tương ứng với một cơ cấu kinh tế cụ thể. Cơ cấu kinh tế cụ thể trong hệ thống kinh tế của một quốc gia cũng như xu hướng chuyển dịch của chúng ra sao là tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội, những điều kiện tự nhiên nhất định mà không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của con người. Tuy nhiên, các quy luật kinh tế lại được biểu hiện và vận động thông qua hoạt động của con người. Vì vậy, con người phải nhận thức đầy đủ các quy luật kinh tế cũng như các ngành tự nhiên để từ đó góp phần vào việc hình thành, biến đổi và phát triển cơ cấu kinh tế sao cho cơ cấu đó ngày càng hợp lý và đem lại hiệu quả cao.

Trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực và thế giới hiện nay, cơ cấu kinh tế còn bị chi phối bởi sự phát triển kinh tế chung của vùng và của thế giới. Như vậy, việc hình thành và vận động của cơ cấu kinh tế đòi hỏi phải tôn trọng khách quan và không được áp đặt chủ quan, duy ý chí. - Cơ cấu kinh tế mang tính lịch sử, xã hội nhất định Một cơ cấu kinh tế mới trong từng thời kỳ bao giờ cũng dựa vào cơ cấu kinh tế của thời kỳ trước để lại. Sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh lịch sử cụ thể, sự hoạt động của các quy luật kinh tế đặc thù của các phương thức sản xuất sẽ quyết định tính đặc thù về cơ cấu kinh tế của vùng, của đất nước.

Do vậy, cơ cấu kinh tế phản ánh quy luật chung của quá trình phát triển, nhưng những biểu hiện cụ thể phải thích ứng với điều kiện của từng vùng, từng đất nước về điều kiện tự nhiên, kinh tế, lịch sử. Không có một cơ cấu kinh tế mẫu chung cho mọi phương thức sản xuất. Mỗi quốc gia, mỗi vùng có thể và cần thiết phải lựa chọn cơ cấu kinh tế phù hợp với mỗi giai đoạn lịch sử phát triển. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Cơ cấu kinh tế không ngừng vận động phát triển theo hướng ngày càng hoàn thiện và có hiệu quả hơn Sự vận động biến đổi của cơ cấu kinh tế luôn gắn liền với điều kiện kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên và tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới.

Sự tác động của các điều kiện đó làm cho các bộ phận kinh tế trong hệ thống kinh tế của một quốc gia biến đổi, tác động lẫn nhau, tạo ra một cơ cấu kinh tế mới. Cơ cấu ấy vận động và phát triển, đến lượt nó phải nhường chỗ cho một cơ cấu mới khác ra đời. Tuy vậy, để đảm bảo cho quá trình hình thành, vận động và phát triển của cơ cấu kinh tế một cách khách quan, yêu cầu đặt ra là cơ cấu kinh tế đó phải đảm bảo tương đối ổn định. Nếu cơ cấu kinh tế đó thường xuyên thay đổi, xáo trộn sẽ làm cho các quá trình sản xuất kinh doanh không ổn định, quá trình đầu tư lúng túng, lưu thông hàng hóa trở ngại, làm cho nền kinh tế khó có thể phát triển bền vững.

- Cơ cấu kinh tế mang tính hợp tác và cạnh tranh Trong việc lựa chọn một cơ cấu kinh tế hợp lý, có hiệu quả cao phải xem xét đầy đủ các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến việc hình thành cơ cấu kinh tế và mối liên hệ giữa các yếu tố bên trong và bên ngoài. Sự gắn bó được biểu hiện trong quá trình xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, trong việc bố trí sản xuất, hoạch định các chính sách, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ mới, tổ chức quá trình sản xuất kinh doanh, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. - Cơ cấu kinh tế phụ thuộc vào mục tiêu trong từng giai đoạn phát triển nhất định. Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, vùng miền, địa phương trong từng giai đoạn quyết định hình thành cơ cấu kinh tế trong thời kì đó.

Cơ cấu kinh tế là thuộc tính có ý nghĩa quyết định của nền kinh tế, nó phản ánh tính chất và trình độ phát triển của nền kinh tế, phản ánh số lượng và chất lượng của các phần tử hợp thành trong mối liên kết chặt chẽ với nhau để tạo nên hệ thống kinh tế vận động và phát triển không ngừng. Cơ cấu kinh tế biểu hiện hình thức của nó LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 thông qua tỷ trọng của các phần tử tạo nên cơ cấu và biểu hiện qua nội dung, các quan hệ chặt chẽ hay lỏng lẻo giữa các phần tử hợp thành. Chính quan hệ này sẽ chi phối sự phát triển hài hòa, nhịp nhàng của tất cả các phần tử tạo nên cơ cấu. Và cuối cùng là đem lại kết quả và hiệu quả cho nền kinh tế.

Xác định cơ cấu kinh tế hợp lí và thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế là vấn đề có ý nghĩa chiến lược quan trọng phụ thuộc vào sự hiểu biết sâu sắc các nhân tố kinh tế - xã hội ở từng vùng trong từng thời gian và khả năng tổ chức sản xuất, quản lí kinh tế, trên cơ sở đó khai thác và sử dụng có hiệu quả nhất tài nguyên, đất đai, sức lao động, tư liệu sản xuất, tạo ra sự phát triển trên mọi vùng đất nước.